This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web at|http : //books . qooqle . com/ PATROLOGLE CDRSUS COMPLETUS SEU BIBLIOTHECA UMIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOVMODA, OECONOMICA, HOnil S8. PATRDH. DOCTORUM SCRimDMOOE ECCLESM^IGORDH. SIYB LJLTINORUMi 8ITB ORJICORUM, QVI AB jBVO APOSTOLICO AD jETATEM INNOCENTII III (ANNO 12i6) PHO LATINIS BTAD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANNOiASd) PRO GRjECIS FLORUERUNT : RECUSIO CHRONOLOGICA OlllilUM QUiE BXSTITERB MONUMENTORUM CATHOUCiS TRADITIONIS PBR QUINDBGIM PRIORA BCCLESL£ SiSCULA ET AMPLIUS, «OXTA ■BmONBB JLGCURATISSllfAS, XNTER 8B CUMQUB N0NNULLI8 C0DICIBU8 MANU8CRIPTI8 C0LLATA8, PBaQUAII DILXGBNTBR CASTXOATA; D188BRTATI0NIBU8, C0MMBNTARII8, VARIISQUB LBCTI0NIBU8 CONTINBNTBR ILLU8TRATA ; OMNiaUB 0PBRIBU8 P08T AMPU88IMA8 B0ITI0NB8 QVM TRIBU8 N0VI88IMIP 8iBCUU8 DBBBNTUR AB80LUTA8 DBTBGTIS AUCTA; INDICIBU8 PART1GULARIBU8 ANALTTICI8, 8IN0UL08 8IVB T0M08 8IVB AUGT0RB8 ALICUJUS MOMBNTI 8UB8BQUBNTIBU8, DONATA; CAPITULI8 INTRA IP8UM TBZTUM RITB DI8P08ITI8, NBGNON BT I TITULIB 8INOULARUM PAOINARUM MARGINBM 8UPBRI0RBM DI8TIN0UENTIBU8 8UBJBGTAMQUB MATB- I RIAM 8I0NIPIGANTIBU8, ADORNATA; OPBRIBUS GUM DUBII8, TUM APOCRTPHIS, AUQUA VBRO AUCTORITATB IN ORDINB AD TRADITIONBM BCGLB8IA8TIGAM POLLBNTIBU8, AMPLIPIGATA; ! BVCBnTtS BT AMPLIU8 LOGUPLBTATA INDICIBUB*, AUGTORUM BICUT BT OPBRUM, ALPIXABETIGI8, GHRONOLOOIQU« I BTATI8TICI8, 8TNTHBTIGI8, ANALTTIGI8, ANAL0GIGI8, IN QUODQUB RBLIOI0NI8 PUNCTUM, DOOMATIGUM, MORALB, LrnntoicuM, canonicum, disgiplinarb, hibtoricum, bt gungta alia binb ulla bzgbptionb ; bbd prjb- 8BBTIM DU0BU8 INDICIBU8 IMMBN8I8 BT GBNBRALIBU8, ALTBRO 8GILIGBT RERUM, QUO G0N8ULT0, QUIDQUID NON 80LUM TALI8 TALI8VB PATBR, VBRUM BTIAM UNU8QUISQUB PATRUM, NB UNO QUIDBM OMISBO, IN QUODLXBBT THBMA SCRIPSBRIT, UNO INTUITU CONSPIGIATUR; ALTBRO SCRIPTURiE SACR^, BZ QUO LBGTORI GOMPBRIRB 8IT OBVIUM QUINAM PATRB8 BT IN QUIBU8 OPBRUM BUORUM LOblB 8IN0UL08 8IN0UL0RUM LIBRORUM 8. SCRIPTURJB VBR8U8, A PRIMO OBNB8B08 U8QUB AD NOVISSIMUM AP0GALTP8I8, GOMMBNTATI 8INT. WftlO AGGURATXB8IMA, CATBIU8QUB OMNIBUS PACILB ANTBPONBNDA, 81 PBRPBNDANTUR CHARACTBRUM NITlDfTAB CMAar^ QUALITAS, 1NTBGIUTA8 TBZTUS, PBRPBGTIO CORRBGTIONIS, OPBRUM RBGU80RUM TUM VARIBTA8, TUM NUMBRU8, PORMA VOLUMINUM PBRQUAM COMMODA 8IBIQUE IN TOTO PATROLOOIJB DECURSU GON8TANTBR SIMXU8, PRBTII BZIOUITAS, PRJBSERTIMQUB ISTA GOLLBGTIO, UNA, MBTHODICA BT CHRONOLOOIGA SBZCBNTORUM PRAOMBNTORUM OPUSGULORUMQUB HAGTBNUS HIC ILLIG SPAR80RUM, PRIMUM AUTBM IN NOBTRA BIBLIOTHBGA, BZ OPBRIBUS BT MSS. AD OMNB« JBTATBS, L0C08, LIN0UA8 P0RMA8QUB PBRTINBNTIBUS GOADUNAIORUM. SERIES LATINA IN QUA PRODBUMT PATRBS, DOGTORBS SGRIPTORBSQUB BGGLBSIifi LATIN/t; A TBRTULLIANO AD INNOGENTIUM IIL AGGURANTE J.-P. MIGNE, BiUtolliM» Cterl «BlvenaB, SITB CURSUUM GOMPLBTORUll Ilf SINGULOS SClBNTIiB BCCLBSIASTIGiB RAM08 BDITOIUS PATROLOGIjE LATIN^ TOMUS CLXXIL HOMORIUS AUGUSTODUNENSIS. RAINALDUS RBM., ADALBBRTUS MOGUNT., OLDBGARIUS TARRAC, ARCHIBPISCOPI. GERARDUS ENGOLISM., STEPH. DE BALGUCO AUGUSTODUN., BPISCOPI. ODO ABBAS S. REJIIGJI GATTFRJDU5 GROSSUS MON. TIRON. ■*»<^> PARfSIiS ' APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUGGESSORES, m YIA DIOTA: AYEKUB DV UAINK, M8. 1805 aithj. - E> lypi. PAUl DUPWIT, ta. Ttt did* BM^AuUrM. «U.IS.M. S/ECULUH XU mmm augustodiiimsis OPERA OMMIJl BX CODICIBUS MSS. ET EDITIS NUNC PRIHUH IN UNUM COLLECTA AOCBDUNT RAII14LIM REMENSIS, ADALBERTI M06UNTINI, OLOEGARIl TARRAGONENSIS ARGHIBPISGOPORUM, GERARDI ENGOLISMENSIS, STBPHANI DE BALGIAGO AUGUSTODUNENSIS. EPISGOPORUM; ODONLS ABBATIS SANGTI REMIGII, GAUFRIDI GROSSI, MONAGHl TIRONIENSIS OPUSCULA. EPISTOLiE. DIPLOMATA AGGURANTE J.-P. MIGNB HbUetheeae CSeri ■MlvevM ■n OnUinW CeHPtBTORUII W SIIIGDLOS SCIBNTLB SCCLBSUSTlCiK HANOS TOMUS UNICUS ;- :. .;: :: iP.ARlSMS . ', . APUD GARNIER FKATRES, EDITORES ET J.-'p. MIGNE SUGCESSORES IN TIA DICTA : AYENVE DU MAm, t08 1898 ELENCHUS AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CLXXII CONTINENTUR HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. OpBHUM PARS PHIMA. ~ DlDASGALlGA BT HISTORICA. De philosophia mundi. Col. 41 De ^olis affectibus. 102 De imagine mundi. 119 Summa totius de omnimoda historia. 187 De scriptoribus ecclQsiasticis. 197 OpBRVM PARS SBCUNDA. — EXBGBTICA. Hezaemeroo. t53 De decem plagis iEgypti spiritualiter. S65 Expositio psalmorum selectorum. 269 (Honorii Expositionii in PsaUerium inediim Excerpta saii$ ampla evutgatfU D. Bemardms Pezius Anecdot. tom, F. quibus Gerhoki Commentariorum defectus supplevU. Vide Patro- logioe tom. GXCIU.) Quffistiones et responsiones in Proyerbia et Bcclesiasten. 311 Expositio in Gantica canticorom. 341 Sigillum B. Mari». 495 OpBRVM PARS TBRTIA. — LlTURGICA. Gemma animse. 541 Sacramentarium. 737 Speculum Ecclesi». 807 OpBRUM PARS QUARTA. — DOGMATIGA BT ASGBTIGA. Elucidarium. 1109 Liber duodecim quiestionum. 1177 Libelius octuo qusstionum. 1185 Inevitabile sive Dialogus de libero arbitrio. 119t Scala coeli major. 1929 Scala coeli minor. 1239 De anime exsilio et patria. 1S49 De vita claustrali. 1S4T Bucharistion. 1249 Summa gloria de Apostolico et Augusto. 1857 STEPHANUS DE BALGUGO AUaUSTODUNENSIS BPISG0P9S. De sacramento aUaris. 1971 Gkart». 1307 GBRARDUS ENGOLISHENSIS BPISGOPUS. Episiol» et diplomata. 1319 ODO ABBAS S. RBMIGII REMENSIS. Epistolie. 1331 ADALBBRTUS MOGUNTINUS ARGHIEPISGOPUS. Epistole. . 1337 RAINALDl^c M| EeMENSIs{^Gi^K^^ EpistoIflS et diplomata. ^ 1341 OLDBGAHigS. tAB^^QljENI^S :EK9S3:|)f^^^^ : Bpistolie^ 1359 GAUFRIDUS GROSSUS MONAGHUS TIRONIBNSIS. Tita S. Bomardi de Tironio. 1361 ANNO DOMINI MCXXXVI HIIMIORICS imHlSTODMEmSlS PROLEGOMENA DE VITA ET SCRIPTIS HONORII NOTITIiE HISTORICO-LITTERARIifi I (D. Rogerus Wiuians, Prooem. ad Honorii Summce toHus el Imaginis mundi fragmenta tomo X Scriptorum Germanice clarissimi Pertzii edita). Singularis sane Honorio Augustodunensi presbytero evenit sors, quippe cui multorum liborum auctori inter eruditos sui ceoi scnptores insignem locum obtinehti (1), recention tempore et nomen etpatriam adimere conatisint viri docti. Et nomen quidem immeriio ademerunL Nam quoe V, cL F. Car, Lebretin Annaliims nostris (2) hac de re disseruitf verum nostri scriptoris nomen esse Luitoldi omnino starenon possunt. Ifispecto enim loeo Hbri Mantissa Cbronici Lunselacensis (3), quo hasc Lebretii conjectura innititur, facHeitenlligimus,Luitoldi nomennonauctoris,sed codicis Luncelacensis deseriotoris fuisse{i),—Multo vero majoris momenti sunt quce Lobeuf{^) de Honorii patria disputavit, Ex indole enim libri tertii operis De imagine mundi, ex quo nos etiam pauca ad res Germanicas spectantia dabimus^ elicere vult, scrip' iorem natione Germanum fuisse, minime vero ex Burgundias oppido Augustoduno oriundum esse po tuisse (6).i4/ hoc unum opinioni viii docii atque de medii asvi antiquitatibus optime meriti obstare videiur, in fine libri tupradicti De luminaribus Ecclesise Augustodunensem se appellat (7). quod Honorius in , De Honorii vita nihil certi (8), de astate paucaconstant, Ipsum sub initium saculi xii floruiste^ ex ejusdem operibus conjicere licet. Secundo enim libro De Imagine mundi, de raiione inveniendi anni Domini disserens, aperte innuit se post annum iii^ etantea, l\'il scripsisse (9). Quocum loco n confers finem libri De lumioBnbmEcelesiassupradatum^ubi profitetur se ipsum imperante HeinfieoV floruhse, non dubitabis quin ea opera quce hic ipse recenset et inier hcec etiam Summam et librum De iroagine mundi jam inter annos 1122 et id25 absolveritj sed postea continuationibus auctum utrumque librum scepius ediderit, Libri vero De imagine mundi primaediliOy quas desinit dedmo octavo anno Heinrici V,i, e. anno 1123, usdue ad hunc diem nemini nota^ a Pertxio reperta et in usus nostros conversa est, Exstat in codica Cotton. bibl,, Cleopatra B, IV, memb. scec. xii. (i) Catalogum librorum, quorum argumenta ple- nielacensis manuscriptos libros post abolitura mo« rumque ad rem nostram nihil faciunt,exhibet Hono- nasterium Vindobonam allatos faisse. rias ipse in fine operis Bui De luminaribus Ecclesias (5) Recueil de divers icriis, Paris 1838. I 254. sive descriptoribusecclesiasticis{Bib,MBx\mfi?^ir. (6) Nam nullorum nisi Germanise regum atque Ludg., XA,p. 1038). Omnes pene librorum inscri- urbium apad Honorium occurrit mentio^ Quse de ptiones,auctoris nomine omisso, occurrunt in catalogo pallio Augustodunensis episcopi afferl Lebeof p. 266, librorum quos fr, Heinricus huic (Gotwicensi]) eccle- num recte se babeant, yideant alii. sias contulit, quem saec, xii, exaralum juris fecit (7) Bibl. Max. Pat. Lugd. XX, p. 1038hocmodo publici Pez {Nov. Thes, An, II, p. viii). Cf. prsterea de se ipso loquitur : Honorius Augustodunensis Ec- Trithemium (ed. Fabr., p. 90) et Magn. Bibi. Patr. ciesioepresbyter et scholasticus non spemendaopu- Par. (a. 1654) IX, 1135. scula edidit, etc. , etc. Hunc libellum de luminarihus (2) Archiv V, 628. EcclesicB post Hieronymum et Gennadium, Sub (3) Mooaci 1749, A\ quinto Henrico floruit. Quis post hune scripturus (4) L. c, p. 392 inter libros monasterii Lunaela- sit, posteritas videbit. censis recensetar : Honorius Christianus ad solita- (8) Commentarios in Cantica abbciti Simoni, in rium de imagine mundi. Cujus liber primus globum librum David ejusdem antecessori Cononi dedicavit totiusmundi,secundus de mundi temporibus,tertius Honorius ; cf. Archio. X, 613. De his autem abbati- de regnis mundi ab Adam usque ad regem Romano- bus hucusque nihil amplius constituere licait. rumPhilippumFnderici fratrem {iilium) describit, (9) H, c. 93 (B M. P. L.. t. XX). Hunc locum ex per manus Luitoldi prof. Monsceensis.Membr,, 4«, Wallenbachii conjectura ila emendatum damns : Ad sasc. XII. Haec aperte produnt eumdem esse atque inveniendum annum Domini, etc. (Vide Imaginis Viadobonensem, quem Pertz inspexit {Arch, H 537 ; mundi lib. iii, cap. 93.) X, 497). Conslat prsterea, omnes bibliothecffi Lu- Patrol. CLXXII. 1 iJ^ ii HONOWDS AUGUSTODUNENSIS 12 Alierum vero Bonorii oputhUtoricum,quodSammtLm lotms de omnimoda historiain eatalogo Hbrorum a se editorum ipse vocat (10), innotuerat jam pridem Arnoldo Wion {W), sed usque ad hunc diem lucem nondum vidit. itat ut Pexius ipse (i%) an adhuc reperiri posset, dubitaret. Exstal in duobus codicibus YindobonentibuSf quorum. i) prior.BibL Cass, 382, Hist. prof. 81, oiim 48, memhr,^ fol. scripttis, Arnoldo Wion teste, ex Lazis libris in bibliothecam Ccesaream trannity nunc mancuSf quippe cui ultimus quaternio desit,in quo his- toria rerum inde a Constantio IV gestarum continebatur, 2) alter vero, 3415, H. pr. 461, char.^ /., scec xv, a. i540 ab episcopo Joanne Faber collegio ad sanctum Nicolaum legatus, optimas notasy a Wattenbachio nostro inde ab anno 7SI6 transcriptus editioni nostras fundamentum prasbuit. Qui cum anno duodecimo Lotharii imperatoins (1135-1136) aesinatf apertum est hunc nobis secundx aut tertioe ediiionis textum exhibere (13). Quo consilio ductus sit uthoc coinpendium conscribat,ipse tnpr>.), . Zwetlensi 172, a Wattenbachio descripto, membr.^ stec. xii sign. 6<^.), et in editione Basileenti Meroldia im{tign.\i.). Quinta^ quaspott annum 1152 in lucem prodiit^ exttat in codidbut. tmmeram. G. CXY^ sasc. Tin{sign. 7.), Jnderstorf. 393, sa^e^ linvel xni {sign: 8), (10) In catalogo librorum Gotwicensiain sopra (1S) L. c, p. 31, inde a lifi. 25. laudato idem iiber occurrit hoc titulo : Summa to- (19) Cf. Pertz SS. Y. 73. tius in quo Chronica ab initio mundi usque ad (20) L. c, p. 74. nostra tempora. Bumdem Trithemitis (ed. Fabr.p. (21) cf. SS. VII, A. 2. 90). Summam hittoriam nominat. (22) Olim Weinjj^arfensi sig. G. li,Eadem ma- (11) Conferalur ejusdem Lignum Vitas^ II, c 69 nus quse omfria hujns prasstantissimi codicis opera (vol. I, p. 426) : Summam historiarmfsive chroni- ("Chronogitiphum Weingartensem, Honorium Aagu- corumf magntsm ojms ; erat olim apud Lazium, stodunensem atque Pulgentii fabulasj conscripsit, ted nunc est in bibliotheca imperatoris Viennas mt. brevissimam adjecit continuationem «d mortem (12) N. Th.,U, p. VI. Heinrici VI usqoe prolatam, quam infra dabimus. (13) Res tamen gestas ad annum 1133 tantum Huic vero manos fere seoualis, atramentopallidiori perdacit. nsa, subjunxit alteram expiicitiorem continuationem, (14) a. 807, 822, 824, 82tt. qne res gestas inde a morte Heinrici VI nsque ad '15) A. 825, 874, 877. annum 1208 ampleciitur. Hane Gerardus Hess ex (16) Ann. 726-800, 824, 841, 877, 888*1067. hoc ipso nostro codioe juria fecit publici. Mon (17) Exempli gratia SS. VI, p. 26, lin. 44, 45, Guelf., p. 71. Quo c ' 63 ; p. 28, iin. 47 ; p. 81, 59. 76 regno potitut ett. ^ i3 PdOLEGOMBNA. . 14 Polling. 86. smc xii ve. xiii (sign. 9), OberaUac, 211, s(bc. xv {sign, 9*.)» denique in editionibus principe {sign. 40} (23) atque Spirensi anni 4583 (it^«. 42). Bonorius haud diu post annum 4452 obiisse videtur, quod facile conjicias de scriptore, auijam inter annos \\%i et iHo se floruisse et tnajorem partem librorum suorum edidisse disertis verois affirmat. Laudatur Honorius ab uuo guod sciam meUii cevi scriptore^ Engelhusio (24), qui ejusdem iRiagine mundi eonlinuatione aucta usus esse videtur, Summa vero sa^pius exscribitur a monachis Admuntensibus sa^e, xiii et XV, gui ex hoc libro notulas nonnullas Chronico Ottonis Frisingensis in margine additas hause^ runt {ih), Summam inde aba. 726 integram, ex Imagine muadi partem aliquam primi libri ad Germaniam spectantem et finem tertii Hbri dabimus ; his vero subjungemus Imaginis mundi continuationes, quas ubri manuscripU Ehnacenses exhibent, additis iis quas Pertzius ex codice 1 B. et Wattenbackius ex codicibus 6% Vindobonensi et Admuntensi descripsit. ROGfiRUS Wilman. n (Histoire littiraire de la France par des religieux bSnidictins, lom. XII, pag. 165.) § I. — Bistoire de la vie d*Honor6. Le titre de cet article (26) ^nonce presque tout ce que nous savons de certain sur la personne d*Honor^. Si Ton en croit Arnoul Wion (27), la ddnomination de Solitaire qu'il porle doil s'expliquer par celle de Moine, d'oik cet ^crivain conclut qu'il ^tait b6n6dictia. Cest uae conjecture que rieo n^obiige d'admettre ni de rejeler. II n'en esl pas de m^me des r^cils (l'autres historiens modernes (28), doni les uns placent Ho- , nori sur la cbaire ^piscopale d'Autun, les autres raconteat que, cette chaire lui ayaat 6t6 oflFerte, il la re- fasa pour suivre le roi Louis le Jeune i la croisade. Ces anecdotes, visiblement enfantees par rimagina- tion, ne ro^ritcot pas que la critique se mette en frais pour les r^futer. L^opinion singuli^re de M . le Beuf sur la patrie d*Honor6, sans 6tre plus vraie, demaade un peu de consioi^ration. Ge savant, dans une de ses dissertations (29), entreprend d^enlever cet ccrivain non-seulement 6 TEglise d*Autun, mais i la France, pour faire honneur de sa naissaace d rAIIemagne. Yoici les raisons dont il ^taye ce paradoxe historique. D*abord il soutient que le surnom d'Augustodinensis, par lequel on distingue celui qui nous occupe, des autres de m^me nom, a fait illusion en deux mani^res : 1<* dit-il, personne avant Tritn^me na Ta qnalifie de la sorte. Cependaot il convient que cette d^nomination se trouve & la fin d*un ouvrage d*Honor6 m^me. Cest son Irail^ Des auteurs eccUsiastiques^ dont le demier article porte : Honorius Au- gustodunensis EcclesuB vresbyter non spernenda opuscula edidit, Mais cet endroit n'embarrasse point le dissertateur, parce qu*il le regarde comme une addition faite par une main ^trang^re. La preuve de celte assertion, qu il se contente de mellre en avant, n*aurait pas et^ de trop. Supposons ndanmoins Taddition reelle : du moins faut-il convenir qu*elle prdc^de de beaucoup l*&ge de Trith^me, puisque tous lesmanus- crits sur lesquels ont et^ faites les dijf<6rentes ^dilioas de ce trait^, la renfermaient. II y a dIus : Honor^ porte ce mdme surnom dans plusieurs manuscrits & la t^te des productions de sa plume. ISous indique* rons spdcialement celui de la biblioth^que du Roi, cot^ n*' 999, dont Tecriture appartient au xiii® si^cle. On y trouve son trait^ De la perle de VAme avec ce titre qui est du m^me temps : Honorii Augustodunensis Gemma animce ; ^** M . le Beuf pr^tend qu'en admetlant la d^nomination contest^e, elle ne doit point s*en- tendre de la ville d'Autun, mais ou d*Augt pr^s de B41e, ou d*Ausbourg, capitale de la Souabe. U n*a point, A la v6rit6, rencontr^ de monumeat ou le terme Augustodunensis {dt employ^ pour d^signer un ci- toyen de cette derni^re ville ; mais il a trouv^ qa au viii^ si^cle un ev^que d'Augt s'^tait dit : Episcopus Ecclesiof Augustodunensis ; d^couverte q^ui le faitpencher i placer Honor^ dans cette ville prefdrablement aux dfcox autres. Malheureusement il y a ici un petit inconv^nient que ce critique n*a point apercu : c*e$t que longtemps avant le \n* si^cle la ville d*Augt ^tait detruite, et son ev6ch6 r^uni k ceiui de B4Ie ; sur quoi nous renvoyons k YAlsatia illustrata du savant Scho^phlin (30). M. le Beuf accumule ensuite des textes d*Honor^, par lesquels celui-ci annooce, suivant ce critique, son origine allemande. Nous r^pondrons que cela ne prouve autre chose, sinon que les livres d'oi^ ces textes sont extraiis furent compos^s en Allema|rae. fiffeclivement, r»trcctatioa avec laquelle Honor^ parle des parti- xemples de transmigrations s^es par un semblable motif sont trop communs. Que si Ton nous demande en quel temps arriva ce chan- gement de patrie, nous croyons devoir le roeltre seus Tempire de Henri V, environ Tan 4420. A T^gard du lieu qa*Honor^ cboisit pour son domicile en Allemagne, on ne peut autrement le d^terminer au en disant d*apr^s lui-meme, qu*il 6tait situ6 dans les terres du duc d*Autriche. Nous n*avons pas plus de lumi^re, sar la date de sa mort. II vivait encore sous le pontificat d*Ianocent II. Cest tout ce qu*il nous est permis d*asarer. S n. — Ses ouvrages imprimds. Honore d*Autan a ^t^ roa des plus f§cond3 ecrivains de son siicle: QucMqae le d^nombrement qn*on Toit de ses ^crits k la fin de son trait^ Des auteurs ecclisiastiques soit consid^rabie, il n*e8t cependant rien moins que complet. On en a decouvert beaucoup d*autres posterieurs en date k celui-ci, dont une partie est entre les mains du public, Tautre a ^t^ ddtaiil^ par D. Bernard Pez avec i*exaetitade connue de ce (23) Simili exemplari usus est monachus Hamer- tun^ ensuitc solitaire. slebensia cajus excerpta (Goelferb. August. 76, 30, (27) Lignum vitce, I. it, p. 69. chart. saeo, XVI) Waitzius inspexit. (28) Vigner, hibl. hist., ad an. 4120; Btunier, (24) Apnd Leibn. SS. R. Brunsv, 11, 4440. Rech. sur Autun, p. 44 ; Saulnier» Autun chritient (25) Cod. Admuntensis 464, fol., membr., saec. p 96. xu ex. Notuhe hae reperiuntur ad calcem V, 34, 33; (29) Dissert., t. I, p. 254 et seq, Tl, «7 ; VII, 15. (30) Pag. 677. (26) Honoripritre et scolastigue de Viglise d*Au- 15 HONORIDS AUGUSTODUNENSIS. 16 eritique (30. Obliges de rendre corapte de loute celle lilt^rature, nous commencerons ptr les produclions qu'Honor6 lui-ni6me s*attribue ; bien enlendu n^anmoins qu*il ne sera fait menlion ici que de celles qui ont vu le jour ; le surplus r^erv^ pour le paragraphe suivant. 4* Un trait^ qui a pour titre Elucidarium, (32). Les critiques ont 6t6 longtemps divises touchant son v^ritable auteur. Fond^ sur Tautorit^ de quelques manuscnts, les uns Tont donn^ k saint Anselme, sous le nom duquel il fut imprim^ Tan 1560, k Psris, chez Morelet, en nn volume in-8<», par les soias de Claude d^Espense^ r^imprim^ a Li^ge dans le m^me format en 1586, et ensuite ins^re dans toutes les editions da saint docteur, parmi ses ouvrages sinc^res, k Texception de la derni^re, ou il se trouve relcgu^ dans TAp- pendice. Les autres, par une conjecture beaucoup moins vraisemblable, Tont mis sur le compte de saint Augustin. Plusieurs en ont fait honneur k Abailard, quelques-uns A Guibert de No^ent; et il 8*en etstenfm trouv^ gui Tont donne k Goillaume de Coventry, carme du xiv« si^cle. D. Rivet (33) sur saint Anselme a fort bien ddmontr^ la fausset^ de toutes ces attributions . Sfais le doute qu*il ^16ve touchant ridentile de Vklucidarium que nous avons, et de celui d'Honore, disparatt en consuKant la notice que notre auteur donne du sien dans la liste cit^e de ses ecrits. Car il dit Tavoir partag^ en trois livres, dont le premier conceme Jesus-Christ. le second, TEglise, le troisi6nie, la vie fulure. Or telle est pr^cis^ment la division de celui qui est entre les mains du public. II est vrai qu*on aper^oit quelques leg^re difference de principes entre cet ecrit et les autres qui sont sortis de la plume d^Honor^. Mais on doit observer quc c*est ici le coup d*essai d*un ^colier, lequel presse par ses condisciples admirateurs de ses progr^s, .se hasarda de mettre par ^crit le r^sultat de ce qu*il avait appris. Saspe rogato a condiscipulis, est-ildit dans a pr6face, quasdam qucMUunculas enodare^ importunitati illorum non fuit facuUas negando o6(/zar^.L*ouvrajre effec- tivement annonce une main novice, mais capable de bien ex^cuter dans la suite. Toule la th^ologie y est trail^e succinctement par demandes et par r^ponses. II y a des erreurs, mais non pas autant que lui en compte Nicolas Aimeric, dominicain du xiv* si^cle, dans T^crit qu*il lui opposa sous le titre d*Elucidarium ElucidariL Malgre ces taches on a fait un grand accueil durant plusieurs si^cles k ces pr^mices du travail d^Honor^. Ij* Elucldarium a eie traduit deux fois en frangais, et une fois en allemand. Aucune de ces tra- ductions n*a encore 6te livr6e k rimprcssion. Des deux fran^aises, Tune en prose, oeuvre de Geofroi de Waterford, dominicain hibernois du xiii* si^cle, fait partie des manuscrils de M. Baluze transf^r^s i la biblioth^que du Roi ; Tautre en vers se trouve parmi les manuscrils du roi d'AngIeterre (34). Nous ne pou- vons marquer TAge de celle-ci ni son auteur, parce que le catalogue qui nous la fait connaltre n*en dit rien. A T^gard de la traduction alleraande, D. Pcz assure qu'elle porte la date de Tan 1314. 2* L4cnt intituU Sigillum MaricB, qu'il faut joindre i une Explication du Canlique des cantiques, dont 11 est comme la suite. Lautcur applique dans le prcmier a J^sus-Christ et k la samte Vierge ce que le texte sacr^, qu*il commente dans rautre, dit de I amour de TEpoux et de TEponse. Le cas singuiier que Martin Delrio, j^suite, faisait de ces deux opuscules, Ta porl^ d ins^rer une grande partie du second et quelque chose du premier dans son Commentaire sur le m^me livre, imprime i Paris Tan 1604. Dans Ta- vertissement il dit qu*Honor6 d*Autun a d^voile d*une mani^re courle, savanle, ing^nieuse, les quatre sens du Cantique des cantiques ; que son ouvrage trds-peu lu m^rite n^anmoins de Tetre beaucoup ; et qu*en ayant trouv^ deux exemplaires manuscrits, il en a tir^ tout ce qui lui a paru de plus remarouable pour r^dification du public. II donne ensuite le pr6cis de cette production qu*on peut v ; ane deux d*en(re eux pr^sentaient i rautei ]'un le pain sur un Hnge, et Faulre le vin ; que la fonction de 1 archidiacre ^lait de verser le vin dans le calice (c. 38); aue )e b&ton ^piscopal eiait de bois et iacourbure d*i voire avec uoe pomroe dor^e ou de crislal qui joignait le deux parties ensemble (c. %\ 9; ; que la crosse des abbes dififerait de celle des ^v^ques par la partie recourh^e qui ^iait noire (c. 238) ; que les pr6tres, apr^s avoir oint d*bni!e la tdfe du baptisi^, la couvraient d*une mttre qu'ii gardait fauit jours (1. ui, c. 111 , 113). Parlant des c^rcmonies de Pdques, Honor^ dit qu*i Rome ce jour-I^, quand le pa^e entre k iVglise, on dlluDie au-dessus de sa t^te des ^loupes dont les elincclles sont re^ues par les ministres, ou tombent k len-e : c^r^monie, ajoute-t-il, institu^e pour Tavertir que tout se ri^duit en cendres, et que iui-mdme doit v retourner. Son exactilude, en padant de reuckaristie, lui merite un rang distinffu^ parmi les t^moins de la tradition sur le dogme de la pr^sence r^lle. A roccasion de ce myst^re il dit (l- ti c. 105) que « comme le monde a ^t^ fait de rien par la parole de Dieu, de m6me que par la parole de J^sus-Christ son Fils, la^ nature de ces choses (le pam et le vin offerts dans le sacrilice) est verilablement change au corps et au sang de Notre-Seigneur. » Et plus bas (c. 106) : « On use du nora de myst^re, dit-il, quand on voit une chose et qu*on en entend une autre : ainsi Ton voit les esp^ces du pain et du vin, mais on croit que c*est le corps et le sang de J6 VEucharistion, c*est ainsi qu*il faut lire d'apr6s tous les manuscrits, et non pss Eucharisticon, com- me il est annonc^ dans toutes les ^diiions du trait^ d*Honor6 des icrivains ecelisiastiques, L*ouvrage, par- tag^ en 12 chapitres, renferme une exposilion tr^s-fid^e de la croyance de i*Eglise sur le sacrement de reucharistie. Cependant, au rapport de D. Pez, une main de xv« si^cle avait mis en marge du manuscritde Molk, d*oii il Ta tire, la note suivante : « 11 paratt qu*on ne doit pas lire ce livre en pubfic, k cause de cer- uins points dans lesquels il semble aue Tauteur s'est ou mepris, ou du moins expliqu^ de mani^re & ne pouvoir ^tre eatendu sans une grande application. > Mais le savant ^dileur reman]ue fort bien que celte note est d'un scolastique ignorant qui voulait juger des locutions des anciens d'apr^ les petites queations qui s*agiiaient de son temps. li prouve ensuite qu*Honor6 s'e8t toonc^ tr^fes correctement sur le dogme de la pr^sence rdelle et de la transsubstantiation. 9^ La Connaissance de la vie, ou Traiti de Dieu et de la vie iternelle. Ce livre, auquel Tauteur a donn^ la forme d'entretien d'un mattre avec ses disciples, ou suivant le manuscrit de Molk, du solitaire avec ses auditeurs, porte le nom de saint Augustin dans un manuscrit de la biblioth^que du roi (41). Cest sur un exempiaire semblable que les Grecs, ayant connu cet ouvrage, en traduisirent un fragment eonsi- derable en leur langue avec ce titre que nous rendons en frangais : Senivments de saint Augustin sur la Trinitij tiris de son livre de la Connaissance de la vraievie.dans lequel, sous laforme d^un dialogue, les frires interrogent et le maitre ripond. Ce Iragment, qui comprend le chapitre 11* et les suivants jusqu*au 18*", k la r^serve du 15' qu*on a supprim^, se trouve dans un recueil des P^res Latins traduits en grec, im- Erins^ k B4le Fan I:i78 par les soios de Leunclavius. Mais les derniers editeurs de saint Auffustin ont tr^s- ien pronv^ qu*on ne peut meconnattre Honore dans ce trait^ qu*ils ont insdr^ tout au long parmi les oeuvres sopposdes du saint docteur. Dans la pr^face, notre auteur fait entendre qu'il 6tait en butteaux traits de Tenvie, et qu*il ne les recevait pas avec indifi^rence. U exborte ses adversaires k d^poser le venin qui les eonsume, a prendre des sentiments charitables, et k le suivre paciQquement dans la vaste for^t des Ecritures oii il estpr^t k entrer, non pour y porter de nouvelles mati^res, comme ils ren accusent, mais Eour y cueillir le fruit de vie. Ensuite il expose son dessein qui est de traiter des principales v^rit^ de I pbiiosophie chr^tienne. (39) Cet usage de faire les pains k consacrer mince, qu*il n*avait presque plus Tapparence de d*une telle petitesse s*6tait introduit d^s le si^cle pain. II appelait ces offrandes par d^rision minuiias pr^elent ; et Bertinolde, pr^tre de Constance, qui nummulariarum oblatarum (a). ^crivait en ce temps-M, se plaignait, dans son Ex- (40) Tom. II, c. 90. pmtion de 1'Ordre Bomain, de ce qu*on avait r^duit (41) S. August. op. t. YI, apprend. p. 169-183. le pain que Tonoffrait k une forme si i ' ^crivait en ce temps-M, se plaignait, dans son Ex- (40) Tom. II, c. 90. ^ ' ^ (41) S. • ! pain que Ton offrait k une forme si petite et si («) Geor, Cassund., Liturg., ed. Colon., c. 21, p. 66-77. 19 HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. 20 Entrant en mati^re il proave que notre iDtelHgence ^ossi^re et accoiitum^e k juger de lout par les aens ne peut, sans le seeours de la foi, connaltre ce qui concerne Dieu et les esprits cre^s. 11 part^^e ceux-ci en deux esp^ces, I'ange et Vkme humaine. II niontre ce qu'ils ont de commun et ce qui les difi6- rencie. Quant & TBtre souverain, dil-il, 6tant incompr^hensible de sa nature, nous ne pouvons d^terminer pr^cisdment ce qu'ii est. Essayons n^anmoins, ajoutc-t-il, puisque la substance intellectuelle veut en quelque facon que ce soit le connaltre, de le definir au moins imparfaitement et d*une mani^re enigma- tique. Apr^s en avoir donn^ la d^finition usitee dans ies ecoles, il s^applique h prouver qu*il existe. De \k il passe aux moyens par lesquels on peut parvenir h le voir et d le contempler dans sa gloire. Ses disciples, satisfaits de ce qu'il leur a dit l&-dessus, lui deraandent qu*apr^s leur avoir d^montr^ runite de ressence divine, il leur apprenne comment il y a dans cette m^me essence trinit^ de personnes. C*est la mati^re de leur entretien depuis le dixi^me chapitre jusqu au dix-nenvi^me. Honor^ r^pond k toutes leurs questions suivant les principes de saint Augustin et de saint Ansehne, donl il emploie sou vent les paroles sans les nommer. Les chapitres suivants, au nomore de vingt-huit, roulent sur la mis^ricorde de Dieu, sa justice, sa sagesse, son rmmensit^, son immutabilit^, la profondeur de ses jugements dans la distiibution inegale de ses dons, sur rorigine du mal, sur la mis^re de rhomme, la cause de cette mis^re et les moyens de \b r^parer, sur la neeessit6 et les caract6res de la foi, sur T^tat des ^mes dt^gag^es des corps, sur la mani^re dont les saints entendent nos pri^res, sur la resurrection des morts, sur le bonheur de la vie ^ternelle. Tel est le sommaire de ce traite 6h Fon remarque nne saine et lumineuse m6taphysique puis^e dans rEcriture et dans la tra- dition. G*est de tous les ouvrages d*Honor6 celui qui nous paralt le plus chdti6, tant pour le choix et la justesse des pens^es que pour ia m^thode et rdocution. iO^ Vlmage du monde en trois livres. Cette production est pr^ced^e de deux lettres, Tune d'unnoinm6 Chr^tien, qni ({ualifie rauteur homme dou6 des sept dons du Saint-Esprit ; Tautre d*Honore en r^ponse & celle de Chr^tien. La derni^re phrase de celie-ci, commen^ant par ces mots : ad instructionem, se trouve empioyee dans quelqnes manuscrits pour le commencement du premier livre, au lieu que dans tous les im- neuses, ^happent k Vespni le pius attentif. Nous allons rendre un compte tr^s-succinct de ces trois livres. Le premier est un abr^ge de cosmographie tel qu*on pouvait le donner dans un si^cle oii la g^ographie et rastronomie dtaieht encore au berceau. L*anteur compare le monde d un ceuf, et ne reconnatt que trois garties de ia terre qui soient habitables. Le second traite du temps et de ses divisions , c*est-d.-dire des enres, des joors, des mois, des ann^es, des olympiades, des diff^rents cycles, des r^uliers, des concurrents, des ^pactes, du terme pascal, des f^tes mobiles, de rembolisme ou Intercalation. Le troisi^me est une petite chronologie universelle qui finit dans les premi^res ^ditions 6 Tempereur Lothaire H, et dans les suivantes A Fr4d6ric Barberousse. Peut-fttre dans Tautographe finissail-elle i reropereur Henri V ; ce qui est d*autant plus vraisemblabie, que cet ouvrage est anteneur h celui Des 6crivain$ eccldiiastiques^ dans \toae\ Honor^, parlant de lui-m^me, dit qu*il florissait sous Tempire de ce prince. On compte ju8qu'& sept editions de Vlmagedumonde (4H). La premi^re, sans marque de lieu ni d'ann^e, conoourt avec les commencements de rimprimerie. La seconJe fut donnde A Nuremberg, Tan 1491, par Gaspar Hocfeder. Illyricus procura la troisi^me & BAle, en 1497, in-4«, avec altribulion de Touvrage & saint Anselme. La auatrieme, oh le nom d*Honor^ se rencontre pour la premi^re fois (44), fut encore donnde a B&le, Tan 1544, avec celle de six autres ^crits du mdme auteur, par les soins de Jean Herold, chez les he- ritiers de Cratander, en un volume in-8^. La cinqui^me, du m^me format, date de Spire, Tan 1583, chez Bemard Albin. La sixi^me fait partie du XII* tome de la biblioth^que des P^res, impnm^e & Cologne. On voit la septi^me dans le XX* volume du mtoe Recueil publi^ a Lyon. On a fait aussi rhonneur i ce livre de le traduire en ilalien sous ce titre : // libro de Imagine mundi componto da Honorio filosofo solitario, i>er loquale se potra intendere molte gentilissime e digne cose. Cette traduction existe manuscrite & la Biblioth^que du Roi (45). 11<* Le trait6 du pape et de Vem^ereur^ intilul^ Summa de Apostolico et Augusto, Le dessein de rauteur e6td*^tablir deux choseS) la pr^^minence du sacerdoce sur Tempire, et rincapacite des princes s^culiers pour conferer les di^it^s eccl^siastiques. Sur le premier chef, D. Pez, Mteur de ce livre, remarque fort judicieusement que si Honor^ s*etait renfermd dansde jusles bornes, en se contentant de pr^f^rer un genre h un autre, 11 aurait, de son temps comme du n6tre, rencontre peu de contradicteurs. Car le point essen- tiel de la dispute ne consistait pas & savoir leqnel des deux genres devait remporter sur rantro, mais k d^terminer les cons^queoces qui r^sultaient de la pre^minence accord^e assez universellement au premier. C*est sur ces cons^quences que i*on disputait, les uns les exag^rant sans mesure, les autres les resserrant avec la m6me indiKcr^tion. Honor^, d^cide pour ceux-Id, va jusqu*i soutenir que cestau pape i elire i*em- pereur avec ie consentemenl des princes, de m^me qu*& le sacrer et i le couronner. Sur le second chef, il lait ce raisonnement, qui n*esl pas le pire de son livre : Je demande si les dignit^s eccI6siastiqnes sortt spi- rituelles ou s^culi^res. Tout homme sense me repondra sans doute qu'elles sont de la seconde esp6ce. Je demande encore de quelle nature est la puissance royale. On ne manquera pas de me dire qu*elle est s^- culi^re. Donc, r6pliquerai-je, il n*appartient pas k cette puissance de conf^rer une dignii^ spiriluelle. II recherche ensuite rorigine de Tusage contraire, et croit la trouver dans un pr^tendu privilege accorde par le pape L4on IH k rempereur Charlemagne pour inslituer en son nom, et comme son vicaire, des ^v^ch^s dans les Gaules et en Allemagne. Mais d^s que rE^Iise a vu, dit-il, que des hommes sans moeurs et sans respect pour elle s*ing6raient, apr^s avoir envahi 1 empire sans le consentement du pape, de vendre k prix d*argent les ^v^chds et les autres dignites eccl^siastiques ; alors frapp^e de I'abus el de la profanation qu*ils faisaient des choses sacr^es, elle a sagement retir^ ses droits des mains des (^lrangers, pour les dispenser elle-mdme suivant les lois de la convenance et de T^quit^. 12« VEchelle du ciely ouvrage mysiique divis6 en deux parties cjui n*ont pas grand rapport, savoir : 1a grande et la petite echelle. Avant D". Pez, qui en a procurc redilion, il passait pour conslant, sur la foi d*Ant. Hierat, que VEchelle du ciel 6tait la m6me chose que le traite Des affections iu soleil, dont nous parlerons plus nas. Mais airjourd*hm qu*on a ces deux dcrits, on voit qu*ils diff^rent cntre eux autant que la morale, objet du premier, diffdre de la physique sur quoi roule le second. (42) Hist, lit. t. IX, p. 451. (44) Bibl. S. IUidii Clarom. (43) Fabric. 1. viii, p. 818. (45) Bibl. ms. Reg. n. 7239. 21 PaOLEGOMENA. n 13« UExplieation du Pmutier. Ce commentaire, ainsi que celai du Caoti^e des cantiques, et le traitd de Vlmage du monde, esl dedi^ k Vabb6 Conon, le m^me vraisemblablement qui passa ae Tabbaye de Si* bourg k rarchevdch^ de Ratisbonne, en lli6. Dans ia prdface. Uonor^ dit qu'il a pris paur texte le Psautier gallican el non le romain, parce que le premier est en usage dans les Eglises du pays o^ il se t rouve^ Or, Psautier, . , [*auteur du Fsautier. Cette pr6face, oii il y a quelques bonnes choses parmi bien des inutilites et des fausset^s, a ^X6 mise au jour par D. Pez avec un petit nombre des psaumes commenles par Honor6, savoir : les psaumes I, V, L, Lj, c, a etCL. L*6diteur avertit qu'il y a des exemplaires complets de cet ouvrage, non-seulement parmi les manuscrits de rabbave de Bfolk, mais encore d*autres biblioth^ques d'AIlemagne, qu*il indique. II ajoute qu'on trouve i la fin ae ces manuscrits un commentaire du mtoe auteur sur les cantiques qui se ebantent a Laudes et k Ydpres, et sur le Symbole des ap6tres. 14* Le catalogue ou trait6 des Ecrivains eccUsiastiques, intitul^ De luminaribus EcclesioB. Des quatre livres dont il est compos^, le premier est tir^ de saint Jdrdme, le second de Gennade, dont Tauteur adopte le jagement sur Cassien et saint Prosper, en donnant gain de cause au premier dans les disputes qu iU eurent sur la gr&ce. Le troisi^me n*est qu*un abr^g^ de saint Isidore. Le quatri^me, emprunt^ pour laplus grande partie de B^de et d^autr^s bibliographes, ne contient que dix-sept auteurs , dont Rupert e^t le p^nulti^me, .et Honor^ lui-m^me le dernier. II y est dit de Tun et de Tautre qu*ils fleurissaient sous le r^gne de Tempeieur Henri Y ; ce qui montre que cet ouvrage fut compos^ du vivant de Rupert, mort sous Lothaire II. On a deja remarqu^ qne M. le Beuf rcgarde rarticle d*Honor^ comme une addition faite par cne ma.in ^trang^re. Avant lui Fabricius avait eu la m^me idee, sur ce qu*on y fait cet ^loge de notre aotcur ifiL Toccasion de son Commentaire du Cantique des cantiques : Miro modo Cantiea canticorum ex^O' suit, ita ut piius exposita non videantur. Hais ne pourrait-oo pas repondre ({u^Honor^, faisant la fonction d*historien, parlait de son ouvrage comme ie public en parlait alors? Ce qui est certain, c*est que cet articlese rencontre dans toutes les 6ditions, dans tous les manuscrits qul existent, et qu*on le voyait dans un des plus anciens sur lequel a ^t^ copi^ celui de Molk, qui est du xv« si^cle. Outre les trois grandes Bibliolh^ques des P^res ot ce Catalogue a trouv^ place^ nous cn avons quatre aotrcs ^ditions, donl la premi^re fait partie des sept ^crits de notre auteur, impnm^s^ comme on Ta dit, 4 B&Ie en 1544. La secondc parut^ Cologne in-S*^, Tan 1580, rhez Materne, parmi les ouvrages analogues de saint Jer6me, de Gennade, de saint Isidore, de Sigebert et de Henri de Gand, par lessoins deSufifredus Petri. La troisi^me a et^ donn6e par Aubcrt le Mire dans son Recueil des m^mes bibliographeS; pubH^ Tan 1639 & Anvers en un volume in-folio ; edition renouvel^e par M. FabriciuSy Tan 1718, i Hambourg, avec des notes qui jettent une grande lumi^re sur le texte. Tels sont les ouvrages imprim6s de notre autear ^nonc^s dans le Catalogue on Traite dont nous venona de rendre compte. Parmi eeux qui n'y sont poiptuomm^s, et dont le public est en possession, le plos consid^rable eot le traii^ De la philosophie du monde, parlagc en quatre livres. On le voit a la t^te des sept ecrits d*Honpr6 Siiblie & B4Itt en 1644. II a pass6 depuis dans les grandes Biblioth^qnes des P^res de Cologne et de Lyon. lotre auteur parle dans le m^eroier livre de Dieu, de r&me du monde, des anges et de T^me humaine. Apr^s avoir prouve Vexistence de Dieu par la necessit^ d*admettre une Providence, il recherche la raison ponrquoi le P§re est appel^ la puissance, le Fils la sagesse, et le S^int-Esprit la volonte ; pourquoi la cr^ation est attribu^e au Pdre, rincamation au Fils, at la remission des p^ches au Saint-Esprlt. Sur Virae du monde il propose divers scntiments, et renvoie, pour connaltre le sien, k ses gloses sur Platon, que nous n*avons plus (46). II distingue deux sortes d*anges, les bons et les mauvais. II fait trois classes de ceux-U, dont la pre- miere habite selon lui le firmament pour regler le cours des ^toiles ; la seconde r6side dans le ciel des plan^tes ; la troisi^me est r^paodue sur la lerrepour preodre soin des hommes. II ne dit presque rien de Vkm^ bomaiue, parce qu*il doit en trailer h fond, dit-il, dans le dernier livre. De \i il passe aux principes de la pbysique, et fioit par des raisonnements sur la mani^re dont s*est ex^cut6e la crdation. L*0Diet du second livre est la disposition du ciel. Le troisi^me conceme Teau, Tair, le feu, les cinq zones, les pluies et les autres m^t^ores. Dans le qurri^me il s*agit de la terre et de ses habitants. Mais ce qui occupe principalement Hooor^, c*est rhomme, dont il donne unc description anatomique assez ample, et n^anmoins fort superficielle. Ce qu*il dit snr Tdme ne r^pond pas d ce qu'il avait promis. Dans les prefaces qui soot en t^te de chacun de ces livres, il iovective avec chaleur contre ses envieux^ qu*il se flatte de confondre par ^es succ^. Cet ouvrage n'6tait gu6re propre k leur fermer la bouche. Le second ^crit est un abr^g6 d*astronomie usuelle, intilule : De solis afTectibus. l\ estle quatri6me des sept livres de T^dition de fi&Ie dont on a d^j4 parl^. Le manuscrit sur lequel il a ^t^ publi^ dans ce recueil, ainsi quedans les grandes Biblioth6ques des P^res, etait fort d^fectueux) ou, ceux qui Tont fait imprimer, de mauvais lecteurs : car on y trouve des fautes grossi^res de calcul, et d*autres qui formeot des contre-sens. Le troisi^me est le livre Des hMsies, dans lequel Honore parcourt sommairement les anciennes h^r^sies ou sectes^ tant des juifs, que des palens et das chr^tiens. II en compte huit parmi lesjuifs, neuf parmiles paieos et soixante-sept parmi les chr^tiens jusqu*aux agno^tes, ou il finit. det opuscule, insdr^ dans les grandes Biblioth^ques des P6res, fut imprim^ pour la premi^re fois k Helmstat, lan 1612, av^c le Cata- logue des her^tiques de Constantin Hermenopute, en un volume in-4®. Le quatri^me, imprim^ pareillemcnt dans la grande Biblioth^que des P6res de Lyon, est une liste chro- no!ogique des papes, qui se termine 4 Innocent II. Elle est suivie, dans un manuscrit de la biblioth^que du Roi, d*une pareille liste des empereurs d*Occident ; et Tune et lautre ne sont qu*une suite du quatri^me Hvre De la philosophie du monde, qui les prec^de imm^diatement dans le m^me manuscrit. Lesderni^res paroles de ce livre le prouvent manifestement : Non arbitror infructuosum, portent-elles seriem temporum huic oyeri inserere, guo lector cuncta tramacti mundi tempora queat vno intuitu agnoscere. Le cinqui^me contient des questions et des r^ponses sur Ics Proverbes et rEccIesiaste. Nous remarque- roDs, d*apr^s Comelius a Lapidc (47), que ces deux esp^ces de commentaires sont tir^s mot i mot de ceux (46) Honorii fragmenta in Platonem edidit nuper non. Edit. D. Cousin in appendice ad Abailardi librum Sic et (47) Comment. in Ecclesiasten., p. 6. 83 HONORroS AUGOSTODUNESIS. 24 de Salonius, dcrivain du v* si^cle ; & cette difiT^rence pr^s que notre auteur a transpose un endroit de cet interprfete, et en a relranch6 ou changd un autre en parlie. Car ce que dil Salonius des Irois noms de Salomon 4 la t6te de I*Ecclesiaste, Honor*e exil consiste dans rignorance, et notre patrie dans la possession de la vraie sagesse qu*il entreprend de d6ve- lopper. II n'y a rien 1& qui merite d'6tre remaraud; i» Un trait6 Du libre arbitre^ adresse d un aobe nomm6 Gothescalc. Le dessein est le m6me que celui de YlnSvitable^ mais ex6cut6 avec plus de bri6yet6. II n*y a que six chapilres d'Honor6; le reste consiste en passaffes de plusiears P6res ; 4« Un petit discours Sur la vie du cloitrey qui contient une mysticit6 peu assorlie i la port6e du commun des lecteurs. S IIL — Ses dcriis non imprimSs ou perdus. Ce sera D. Bernard Pez, comme nous en avons averti ci-devant, qui nous servira de guide dans le d6- hombrement des 6crits non imprim6s ou perdus de notre auteur. 1« Un iraite De Vincontinence des prHres. II 6tait compris dans la liste des livres dont un moine, nomm6 Henri, avait fait present i rabbaye de Gotvvic, au xii" si6cle. Mais il ne se rencontre plus aujourd'hui parmi les manuscrits de cette maison, et on ne peut dire ou il existe ; 2^ Un grand ouvrage intitul6 : Summa totius de omnimoda historia. II est compris dans la donation da moine Henri, et annonc6 sous le nom d*Hoaor6. D. Pez dit avoir vu et parcouru, dans la Bibliotb6que de GotwiCf une chronique anonyme qui porte ce titre, et dans laquelle on rencontre des ctioses imponantes pour rhistoire d'Allema|jne. Mais ce qui lui fait douter quo ce soit la mtirae que celle d'Honor6, c*esl qu'elle ne va ^ue jusquen i058, et que Tauteur y nomme Adalbert, marquis d'Autriche, son seigneur. 11 semble ais6 neanmoins de r6pondre i ce doute. D*abord, le manuscrit 6tant du xii* si6cle, comme D. Pez en convient, n*est-il pas naturel de le confondre avec celui qui venait du moine Henri? Qu^ cette chroni- que finisse au milieu du xi« si6cle, cela ne prouve absolument rieu contre Honore, puisqu'on peut dire ou que le manuscrit est mutilc, ou que Tauteur n*a pas eu le loisir de conduire son travail plus loin. A 1*6- gard de ce que celui-ci t6raoigne, qu'il vivail sous la domination du marquis d'Autriche, nous avons re- connu ci-devant qu'Honor6, voulant se livrer d la relraite, avait transport6 son domicile de France en Al- lemagne. Nous pourrions ajouter auelque chose de plus positif, si nous avions vu rexemplaire de la Chro- nique d'Honore, qui, au rapport d Arnoul Wion, avait passe des mains de Lazius dans la biblioth6que de Tempereur au xvi* si6cle. Quoi auMl en soit, Bellarmin s*est mepris en nommant une 6ditlon de cette chronique faite i B4Ie en i544. Louvrage est encore dans les ten6bres (48); 3° Des extraits de saint Augustin, sur la nature et les pr)pri6t6s de T&me, dispoe6 en forme de dialo- gue. D. Pez ne les a d6couverts, dans Tabba^^e de Molk, qu*apr6s avoir publi6 son second tome d'Anecdotes oHl il a renferm6 les ouvrages d'Honore. II temoigne son regret de cette omission, et promctde la r6parer par la suite ; mais il n'a pas tenu parole ; 4<>Un livre de Questions thMogiaueSt oh il est traile des limbes, de renfer. du ciel, etc, tir6 pareille- ment de saint Angustin et d*autres P6res. D. Pez avait aussi desscin de le mellre au jour, et en est de- meur6 lA; b^ La Clef de physique^ Clavis physicas. «< II y en a, dit nolre guide, qui prennent cet ouvrage d*Honor6 pour ses livres De la philosophie du monde. Mais, ajoule-t-il, le manuscrit dii monast6re de Zucllen nous apprend le contraire. Car il y est diserteraent 6nonc6 que la Clef de la physique etait un abr6ge des cinq livres d'un certain Chrysostomius. Cet ouvrage n*a donc point encore paru; mais nous esp6rous le don- ner un jour au public. » C*est encore une promesse qui n*a point eu d*execution ; 6« Un recueil inlitul6 Pabulum vitas. 11 est 6nonce dans la donalion de Henri; mais rexemplaire de Gotwic est perdu, et Ton n*en connalt point d*aulre; 7« Un autre recu<^il de sermons nui a pour litre : Refectio mentium de feslis Domini et sanciorum. II faisait 6galement partie des livrcs de Honri, et existiit encore du lemps de Trilh6me; mais on ne sait au- jourd*hui ce qu*il est devenu. (48) Prodiit puper Summa totius, sed non inte- Vide infra. Edit. gta, in Monumentis Germanice clarissimi Perlzii. 25 PROLOGOMENA 26 ^•^Hiitoria solemnis. Thierri d^Bngelhasen nomme cetouvrage dans la liste des aateurs dontil dits^^tre servi pourla composition de sa Chronique des chroniques, Mais est-il dift'6rent ou non du Summa totius dont on a parl^ ci-devant ? Cest ce que nous ne pouvons d^cider. 9' Des Homilies sur les Evangiles que saint GrSgoire na point expliquSs, C*est encore un ouvrage dont on ne peut garantir Texistence. iO* Un opuscule tr^s court sur les dix plaies de TEgypte. On en conserve un exemplaire, ^cril au XIV* si^cle^ dans la Charlreuse de Gemnic, en AUemagne. !!• Notre auteur avait fait, comme nous Favons dej4 reraarqu6 d*apr6s lui, des gloses sur Flaton, ou- Trag^e perdu ou profondement enseveli (49). l^» Un volume de Lettres qui n'e3t connu que sur le t^moignage de Trilh^rae. i3* Un ecrit intitule : Suum quid de tnrtitubus et vitiis. D. Pez, parlant de cette production, dit : Hoe auid monstri sit, nondum assecuti sumus. Quidqnid id demum operis fuerity certe interHonorii opuscula in donatione Henrici monachi hoc modo exprimitur. ii^Doublet (hO) atlribue encore i notre auteur un coramentaire sur la HUrarchie de saint Denis VArio- pagiie ; mais 1 on ne sait oii cet historien a pu\s6 celtc anecdote, et Ton ne connalt ni bibliographe qui lui donne un pareil ouvrage, ni biblioth^que oOi il se trouve. II esl inulile de refuter Terreur ou est tomb6 Poiycarpe Leyser (51), en mettant sur le compte de notre autear certains vers ^l^giaques rapport^s par D. Mabillon dans le premier tome de ses Analectes, sous le nom d*Honore Schoiasiique. La note de T^diteur, qui met au vi' si^cle la mort de Jourdain, ^v^que de Ravenne, k qui ces vers sont adresses, suffit pour montrer que Leyser a confondu deux ^crivains de mdma nom. § IV. — Son ginie^ son iruditionf sa doctriney sa manUre d^icrire. Quoique la posterit^ n*ait pas tir^ de grands secouis des ^crils d*Honor6, ce serait n^anmoinsuno injas- tice de dire qu'ils ont ^t^ inuliles k son si^cle. On n'y voit, a la v^rit^, comrae dans ccux de pre^que tous ses conteinporains, aucune nouvelle decouverte, nulle trace de ce g6nie inventif qui sait perrtctionner et agrandir les connaissances qu*il a re<^ues; mais ils peuvent dlre regard^s corame un d^p6t de la tradition sur plusieurs genres de savoir. Nolre nuteur, en effet, possedait et a transmis presque tout ce qu'on savait alors de mathcraatiques, de cosmographie, de geora^trie et de ra^taphysirjue. II se distinguait m^me dans celte demi^re partie, corarae le fail voir son trait6 De la connaitsance de Dxeu et de la vie iternelle ; ouvrage r^hllement di^ne des deux grands noms qu'il porte dans quelques manuscrits. Sans^treunth^ologienpro- fondy il n*6tait rien moins c[ue novice en th(^oIogie, mulgr^ ccrtaines errcurs ou meprises que Tonaperooit dana qaelques-uns de ses ecrils . Son Elucidaij^e, qui a donn^ le plus de prise i la censure aurait trouv^ gr4ce aupr^s des critiques, s*ils eussent fait attention que c*^tait le fruit de ses premi6res etudes th^olo- gigues. Sontraitd de Vlnivitable marque plus de maturit^. C*est dommage, coraraeon Tadit, c[u'onyaper- coive deux ou trois tacl es qui ie d^parent et remp^chent d*aller de pair avec les raeilleurs ^crits du temps sur le m^me sujet. Le don que notre auteur avait re^u pour rinterpr^lation des iivres saints se manifeste dans son Commentaire du Cantique des cantiques. S*il n^a pas ^t^ aussi heureux sur les Psaumes, peu d*in- terpr^tes d'alorsy ont mieux r^nssi. Les id^es raystagogiqnes, qui avaient pr^valu dans le tii° si^cle, ne permettaient gu^re de saisir le v^riiable esprit d*un texte aout la leltre sert de base d tous les autres sens. Ces mSmes ioees Tont jel^ dans rillusion et lui ont fait avancer beaucpiip d'absurdit^s sur les rites eccle- siastiques. Ccst ainsl que les bons esprils se g&tent en se laissant entralner par les pr^jug^s et le mauvais goftt qae les esprits faux ont ^tablis. A l*6gard de sa mani^re d*6crire, elle nous paratt defectueuse par plus d*un endroit. Dans presque tous ses 6cnts, les diverses pi6ces qui les composent ne sont ni distribu6es avec raethode, ni rapprochees avec intelligence. Cest un auteur qui enfanle pour rordinaire, a raesure qu*il conQoit, sans trop se soucier de ce qui prte^de et de ce qui doit suivre. De Id vient cette n^gligence qu*on remarque aussidans son style. 11 eftt pu se corriger de ses defauts, s'il eiit travailld ses ^crits avec plus de loisir et de r^flexion, comme r^eliement il s*en est garanti dans quelques-uns. III. (D. Bemardus Pez, Thesaurus Anecdot. noviss,y Dissertatio isagogica in tom. 11, pag. iv.) Honorius, Augustodunensis Ecclesiae in Burgundia presbyter et scholrtsticns ab anno circiter 1090, . asque ad annum 1120, non modica scribendi laude floruit. Eum ante vitse fmem monachum induisse vero simillimum reddunt plurimi, iique Honorii temporibus proximi, manu exarati codices, qui no- men Soliiarii disertissirae praeferunt. Idem aulem esse nomen Folitarii et monachi constat ex Grim- laici presbyteri Regula solitariorum, cujus caput primum his verbis incipit : Primum igitur inda- gare oportet cur monnchus vel cur soliiarius vocatur, et sic demum auxiliante divina clemeniia, ad cm- tera exponenda rite transeamus. Monnchus enim Grceca etymologia vocatur, eo auod sit singularis. Mo- nas enim Grasce, Latine tingularitas dicitur, Ergo solitarius interpretaturvocabulummonachi.ldcirco enim sive dicatur monachus sive solitarius, unum atque idem est, etc. ; quae eo fioe prolixius ex- cerpsimus, ut palam omnibus esset ratio propter quam Honorius monachis Benedictinis accensendus uobis visus fuerit. Arnoldus Wion in Ligno vitmy lib. ii. cap. 69, ex Nicolao Aurifico et Melchiore Hiltorpio Honorium non solum monachum sed etiam abhatem vocat , addil tamen ab iis haud expli- cari quo in loco eo munere Honorius functus fuerit. Ast nobis eum monachum dixisse satis fuerit, cum abbatialis nominis nollura in tot veteribus, quos inspexiraus, codicibas vestigium, aut vetemm ea de re testimoniura ullibi exstet. Catalogum Operum ab Honorio editorum passim apud eos repe- rire est qui de scriptoribus ecclesiasticis traclarunt. lis porro omnibus ipse Honorius praeivit, qui accurata suorum opusculorum recensione librum quartum De lumi^iaribus seu Scriptoribus Ecclesias conclusit. Caeterum Honorium alia plura post mox laudatos libros De luminaribus Ecclesiae scripsisse, (49> ¥ide notam 46. (51) Hisi. poit. medii oeviy verbo Honoriui. (50) Hist. de Vahb. df Saint-Denys, p. 128. W HONORIUS ADGUSTODUNENSIS. ^ «8 dubitare noa sinimt eodices Gemnicenses, ex quibus non pauca haclenus inedit^ et Honorii no- mine insignita nunc primum in lucern proferiraus , benevolenlia ven. PP. Leopoldi Wydemanni et Sebastiani Tregeri, chartusianorum GemDic.cnsium , quos alibi commendavimus. Quia vero in biblio- theearum perlustralione qusE^dam non speranda nobis occurerunt, equibus etiam cditi Honorii libri lumen accipiant, ejus opuscula non tanlum hic a nobis evulgata, sed etiam typis alias jam excusa, ordine ab ipso Honorio servato» paulo accuraiius juvat recensere, prsetermissis tamen iis quae vulgo nota jam suat. Itaque-scripsit : i. Elucidarium in tribus libellis : primum de Christo, secundum de Ecclesia, tertium de [utura vita distinxit. Exslat ms. in bibliolheca Clanslroneoburgensi in membraneo codice in fol saeculi xii, ubi incipit Elucidariumf ut dicitur, Anshelmi. M, Scepius rogatus etc, ut in edilis. In codice membraneo Gemnicensi annorum quadringenlorum 'haec praemitunlur : Gregorius : Superfluum est quxrere de aw- ctore, cumSfjiritus sanctus credatur, Ejusdem operis translatio Germanica habelur in duobus codici- bus mss. bibliothecae Meilic. quorum prior sseculi xv est alter anno 1414 explicit ^ nec versionis dialectus antiquior est. 2. Libellum de Sancta Mariaj qui Srgillum sanctcB Mariae intitulatur, Exstat passira in . Bibliothe- cis Patrum editus. 3. Unum de libero arbitriOt qui Inevitabie dicitur, In codice MelHcensi membraneo, fol., sigaato lit. bf num. 64, exstant excerpta libelli, qui vocatur Inevitabile, editi a Solitario^ genere et nomine incognito, Godex is quingentorum annorum est. 4. Unum libellum Sermonum, qui Speculum Ecclesioe nuncavaiur, IIoc Ecclesim Speculum Basileae an. 1544 typis excusum esse ex Daumio monet Olearius in Biblioth. Scrip. Eccl., lom. 1, litt. H, Sed et Dos tam in bibliolfaeca Gotlwicensi quam in B. Marias V. Scotensi hujus Speculi excusum ex- emplum in 8. Colonix, in asdibus Quentelianis anno 1531, atque adeo tredccim annis editione Basi- leensi antiqiiius vidimus. In coloniensi hac edilione Speculo Honorii adjungnnlur etiam Admonitio et sermones teliciarii eviscopi Arelatensis ; tamen nomine in Catalogo archiepiscoporum Arelaten- sium apud Dionysium San-Marlhanum in Gallise Christ, tom. 1 nullus legitur. 5. De incontinentia sacerdotum, aui Offendicutum appellatur, Hunc librum nullibi haclenus reperi- mus. Goiwici habetur codex membr., lu folio, sexcentorum annorum in qno exstat recensio libro- rum, quos frater Heinricus huie contulit Ecclesice, Hic Don pabca Honorii opuscula recensentur, inter quae etiam sunt Etuddanum bene correcium et Offendiculum de incontineniia sacerdotum. Sed ho- die hi codices Gotwici desiderantur, uti et plerique omnes hbri ea Heinrici donalione comprehensi. 6. Summam totius de omnimoda tListoria. Hoc opus in mox laudata Hdnrici donatione ita recense- tur : Sacramentarium de mysteriis : Summa totius, in quo Cronica ab initio mundi mque ad nostra tempora. Evolvimus quidem in bibliolheca Gottwicensi ejusmodi chronicon ab orbe condito in codice membraneo, fol., manu saeculi circiter duodecimi exarato, in quo multa praeclara ad res Germani- cas pertiuentia insunt. Verum quia id opus non nisi usque ad annum i058 pertiogil, et auctor Ad- albertum Austriae marchionem suum vocat, a Summa totius Honorii diversum esse credimus. Arnol- dus Wion lib. ii Ligni Yitae, cap. 69, auctor est, hoc magnum opus olim apud Lazium fuisse, sed nunc (circa annnum 1595) esse in bibliotheca imperatoris Viennce, Qnod si vcrum, est fallit' Got. Oiearius, qui loc. cit. opus Honorii De omnimoda historia cum pluribus aliis dubio procul interiisse scribit. Imo Possevinus in Appar., pag. 767, id. Basileae 1544 editum fuisse aflirmat. Sed hic auctor in Honorio tot errores commiltit, ut nutlam fidem merealur. 7. Gemmam animce de divinis officiis. Opus saepius sub prelum missum fuit. Joannes Mabillo- nius in Itinere Italico, num. 27, leve quidem esse, sed tamen haud retxcendum sibi existimavit, quod /t- ber de retibus ecclesiasticis, qui Gemma animae inscribitur, auctore, Honorio Augustodunensi, nomen Honorii Solitarii praferat in Ambrosiano codice annorum quingentorum. 8. Sacramentarium de sacramentis, Quem libellum, ut ipse Honorius in Prologo scribit, collegit ex sanctorum scrivtis, ut,quibus deest librorum copia,per hoe compendium illorum subleveiur inopia^Vnli autem ibidem Honorius , ut hujus operis nomen Sacramentarium scribatur, eo quod per illum omne sa- cramentum divini officii ignaris aperiatur, Prodit id nunc primum ex codice Gemnicensi saeculi xiv, opera et studio eruditi P. Leopoldi Wydemanni.. Aliud ejusdera operis exemplum ms. olim etiam Gottwici exstitise probat donacio Heinrici, in qua Honorii Gemma animce de divinis sacramentis, Sa- cramentarium de Mysteriis, etc., memorantur, Sed is codexpenit, 9. Neocosmum de primis sex diebus. Hoc opus in mox memorata Heinrici donatione praeter alia Honorii opuscula recenselur, cum codex nune Gutlwici inter deperdita numeretur. In monasterio Bencdictoburano duo adbuc manu exarata exempla exstant : unum in cod. membr., 4^, annorum quingentorum, ubi Honorii Augustodunensis Ilexameron inscribitur : alterum in cod. membr., fol.| annorum sexcentorum, in quo Neocosmi titulum pnpferl. Habelur etin codice memb. in folio B. 64, bibliothecse Mellicensis, hoc Titulo : Opusculum cusjusdam solitarii de operibus quce fecit Deus in primis sex diebus : qui codex Mellicensis quingenlorum annorum cst. Nos id ex codice Gemnicensis Car- thusias annorum quadringentorum damus, adjuti a saepius laudato et laudaodo P. Lcopoldo Wyde- manno. Cselerum prdelatii.ocula iila, quae in nostra edilione capili 1 praefixa est, cum a codd. Bene- dictoburanis et Mellicensi absit, non videlur genuina nec ab ipso Honoiio profecta. Eam tamen a di- cto loco abesse noluimus, propterea quod codex Gemnicensis eamdem haberet. Idem Judicium nos- trum est de capite hujus opusculi uhimo, quod pariter in codice Mellicensi desideratur, Igiturgenui- num ejus inilium censemus esse caput 1 : QiiisL mulii multa deprimissex diebus, elc. fmem autem in capite 5 his verbis comprehendi : per quem adhuc omnis corporea creaiura in meliorem statum transformatur, tametsi in codice Melhcensi tinis opusculo paulo ante ita imponatur : inistisautem temporalibus omnia temporalia et corporalia realiter per species et fdrmas fecit . Postremo mirari lu- bet cur Honorius in Calalogo suarum lucubralionum hoc opusculum Neocosmum de primis sex die- bus inscribat, cum capite i, quo genuinam Honorii prafaaionem cootineri monuimus, ipse optare vi- deatur ut elueidario huic suo in capite prcefigatur Bexameron. Sed de inscriptione libn, auctori arbitraria, non admodum quaerendum est, dum de re ac opere modo constet. 10. Eucharistion de corpore Domini. Editiones libromm Honorii De luminanbus Eeclesia^ male Eu- charisticon habent. Eucharistion enim non Euchansticon legendum esse docent omnes, quos vidimus, codices, in quibus exstat hic liber De corpore Domini, nQminatiro Sanct Grucenais in 4* membr., quin- 29 PKOLEGOMONA. 30 gentoram annorum ; Donaiio Heinrici monachi Gottwicensis> ssepius jam citata ; Dorotneanus, signa- tus nura. 64. quadribgentorum annorum et denique Mellicensis, ex quo librum primi publicamus, in foK, charl., L. 5^, quem Woifgangus de Emerslorff ad fidem vetustorum exemplarium exarayit, ut ipse in fine bis verhis nolavit : volumen istud conscripsit frater Wolfgangus Frichman de Emerstorff ccenobita monasterii Mellicensis, apicibus auidem timpliciintSy nec bene compiiSj de exemplaribus tamen vetustis. Cujus pro Dei amore meminisse aigneris ojptime lector, quiquis ex eo profeceris. Opus quo^ que ipsum fine suscepit in crastino MargarethcB virginis, anno Domini millesimo quadringentesimo quin- huagesimo primo, Porro in hoc codice incivit EucharisHon^ quod interpretaiur hona gratia. Denique iucharistion, non Eucharisticon diserle haoet opus Honorii de Luminaribus Ecclesim^ in eodem Wol- fgangi manu exarato volumine. Qusedam sa^culi xv manus in laudato Mellicensi codice ad librum Ho- norii De corpore domini adnotavit, hunc tractaium in publico non videri legendum propter quasdam puncta in eo contenta, in quibus auctor videtur errare, vel saltem magna indigere discretionis consi- deratione, qum sinc dubio hominis scholastici, el veterum dicta ad subtiles temporis sui quaestiun- culas exigentis animadversio est. Nihil enim exstat apud Honorium quod a vul^ari veterum doctorum doctrina aut oratione dissideat. Yei solum caput 6 demonstrabit quam Catholice de sacramento eu- charistise, quod iranssubstantiatione fit, senserit. Christus, inquit, Verhum Patri exstitit, per quod omnia eondidit, Idem Verbum naturam panis etvini in subsiantiam suce carnis et sanguiniSy sicut aquam in vinum, convertit, ei non aliud quam suum substantivum de Virgine geniium corpus suis eden- dum tribuit, et idem in crastino pro vita mundi in ara crucis Deo Patris obtulit, Idem etiam et non aliud Ecclesia hodie per manus sacerdotum conficit, quod Maria genuit, Idem nihilominus et non aliud^ quamvis ex alio pane confecium, povulus fidelium hodie accipitj iptod et Christus manibus suis tradidit, Et licet singuli sacerdotes singvlas hostias offeranty non tamen stngularia corpora^ sed omnes unum, quamvis diverso tempore conficiunt. Et licet oblatas in plwima frusta dividant, non tamen partes, sed singuli totum accipiunt. Alioquin si Chrisius semel divisus a populo comederetury non esset qnod denuo esurienti daretur, aut tot essent Christi corpora, quot saceraoium sacrificia. Nunc autem unum Christi corpus ab omni populo et ab unoquoque totum comeditur : et tamcn totum iniearnm in dextera Patris permanere verissime creditur.Quodque humana raiio non votest probare, cathotica, fidisneminem sinit dubitare. Qui autem^ non crcdit, hujus corporis non particeps erit, quia deteriorinfideli exstitit. Etca- pile 8, ubi quaerit cur eucharistia sacramenlum dicaiur, vel utrum ventas an figura credatur -sic planissimc respondet : /n Christo duoe. substantice prasdicantur, visibilis humanitas et invisibilis divi- nitas. Sic in hoc sacramento duo consideraniur . Et ujuia^ species et gustus panis et vini cemitur, foris^ intut autem corous et sanguis Christiintelligitu},^^3ys^cra,^iteniui/h diciivT^ Omne sacramentum aliud foris ostendit, aliud intus intelligendum innuit*: sicut hMtcfk^^i^ qjiib\iif\.g]il*ci^\xterius et characte- res videntur, sed potestas et significaiiones interius intelliguntur. V^dlf ticet firf r>eritate caro et sanguis Christi credatur^ tamen non incongrue sacrh'iTtenfur,i vel figura nominatur, etc., quibus nihil magis catholice scribi poluit. . ,• - v ^ , ,. « , • • « . H . Cognitionem vita: de Deo et oeterna vita. Hab^tnr^iH cbdice Meltvcqnsi; ^ p. ^tCT, ftianu sfleculi xii, sub nomine beati Augustini, quod tamen ipsum recentiori manu depictumestrNcflal Vero*3),i^em alia saecull XV manus, Videri esse Honorii ex stylo et ex suo in De luminaribus EccUsice. In aliocodice Mellic, membr. fol.,B. 64 quin^enlorum annorum, hoc opusculum ita inscribitur : Cognitio vitas asotitario quodam diaio- gice edita, ubi iterum ali», sed saeculo xiv vix recentior manus in marg^ine advertit, hoc opus Honorio ascribi. Nec id in posteriore islhoc codice obscrvatione indignum, quod m dialogo non nta^^^^r (/isctpu/t* aut fratribus, sed solitarius auditoribu^ loqualur, quod noslrorum Benedictinorum Patrum, qui hoc opu- sculura, S. Augustino alic^uandiu suppositum, in recenti hujus editione tomo VI, primi Honorio Augustodu- oensi vindicarunt, sententiam egregie confirmat. 12. Imaginem mundi de dispositione orbis. Hujus operis tres antiquas editiones vidimus : prima esl Norimbergensis in fol. per Casparum Hochfeder anno 4491 adornata, in qua auctor Honorius inclususvo- catur : altera est Basileensis in 4^ anno 1497 per Mag. Joannem Amerbach emissa, in qua non Honorio, sed sancto Anselmo id tribuilur, cujus opuscula utraque editio praecipuespectatetexhibet. Tertiademum editio est in folio minori, in mia nec locus nec tempus, quo aut ubi procurata sit, additur. Ejus exem- phim possidet bibliotheca Mellicensis in codice parlim ms., partim typis commisso, signatolit. E, num. 55'. Etsi autem haec editio per uuam rudibus typis curata sit, ea tamen longe sincerior et emendatiorestquam illa quam post Andream Scnoltum S. I. et Antonium Hieratum, theologi Colonienses suse Palrum Biblio- thecae inseruerunt : ut adeo facile crediderimus, hanc ex veteribus a nobis memoratis editionibus esse an- tiquissimam. Inscriptio trium librorum Honorii in hac editione sic habet : Christianus ad Solitarium quem^ dam de imagne mundi, Honorio : Septiformi Spiritu, etc. Tum sequitur Prologus de imagine mundi. llonorius : Sapientios alumno etc. Opus hoc in pluribus Austriae bibliothecis ms., servatur. 13. Summam gloriam de Apostolico et Augusto. Inhoc libro agit Honorius de praecellentia sacerdotii prae reffoo, qua de re magnum saeculo undecimo et duodecimo certamen exstitit, aliis contendcntibus regnum nulla ratione sacerdotio subjacere, aliis contrariam sententiam magnis clamoribus tuentibus. In illos non uno loco acerbius invehitur Hoiiorius, utpote aquibus sacerdotio regnum exaequari non posse affirmet, nisi aut adulatores principum, aut ignari rerum, aut denique stupidihomines audire velint. Jam illos.inquit^ c^p. S, familiariter qiuKrdmus,quorumcausahanc lucubratiunculamsusceperamuSj quiobpecunioiamorem^ ob lauais favorem, etpro adipiscend/e ab ipsis principibus dignitatis alicujus honore prcedicant indoctis ipsi maxime indocti,ubique in ma7iu regum omnes dignitates pendere. Hiqui hoec dicunt, autlaici, autmonachi autclericisunt fSilaicisunif tuncutinsipientessuntirridendiy velpQtiusuiignariasapientibus corrigendi Siautem monachisunt,tunc desipiunt que aut veritaiem ignorantes errant aut scienter errorem obavaritiam sapientes, verum se scire dissimulant . Siautemclerici sunt, vesanicapitis sunt,qui ecclesiastico ordnijus ab ipso Dominocollatum adimunif illudque laicali potestati conferunt, imo seipsos propria Hbertate spo- lianty acservili laicorum dispositionicam Cainsubju^ant. Igiiurhorumomniumstoliaceasseriionesasensa- tis sunt confutandoe,imoab omnibusratione uteniibus reprobandce, cum regnum sacerdotio, populus clero jure subjaceatf etsicut sol luna^,spiritusanim(B contemplativa vita activeetSic sacerdotiumregnoprasemineat Haec Honorius, qui si intra justos comparationis limites se continuisset, contcntusque fuisset genus generi praetulisse, nec suis nec nostris temporibus, qui ab eo vehementer dissentiret, reperisset. Nempe non tam de praecellentia horum duorum generum, sed de necessariis consecutionibus, quae ex alterius praecellentia efHuebant, disputatio et controversia fervebat. Itaque dum illas alii coarctarent, ampliarent alii, Honorius noster cam posterioriboa faciens eo cap. i, progressus est, ut existimaret, imperatorem Romanum debere 31 HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. 32 ab apostolico eligi consensu princlpum, etacclamationepiebisincaputpopuliconstiluit apapaconsecrariet cormari, Sedhic fortCy scribitHonorius, contensiosisermoneetscientiaimperiiierumpent^ et imperatorem non ab Apostolico, sed a vrincipibus eligendum afjirmabunt. Quos ego inierrogo, utrum rex a subdiHs, an prcelatis sit constituenaus ? A praslatis, inquiunt, A quibus^ A ducibus et comitibus. Sedducesei comites episcopis^ ut puta dominis suis subdiii sunt, quia ab eis bene/icia ei Ecclesiarum prcedia habent : ergo rex a Chrisii sacerdotibus^ qui vcri Ecclesiasprincipes sun t^ est constituendus : consensus tamen laicorum requiren" du^. Igitur quia sacerdotiumiure regnumconsiiiuetjureregnumsacerdoiiosubjacebit. Quae ratiuoculs et consecutiones, qnatenus ad electioncm imperatorum el regum pertinent, quantum inler se cohaereant, ab aliis doctissimis viris jum dudum dcmonslratum est. Caeterum hunc Honorii tibrum, qucm Antonius Hierat, in Bibliotheca Patrum Coliniensi cum ejusdem Honorii serie R&manorum pontificum perperam confundit e ms. codice Gemnicensi trecentorum annorum cxtulit P. Leopoldus Wyaemannus, cui et sequens Hono- rii opusculum debemus. Summa Gloria exstat et in bibliotheca canonite Tirnsteinensis in codice chart. 4 raanu sseculi xv^ et in codicibus Mellicensibus membraneis E. 85, et L. 24, quorum ille quadringentorum, hic trecentorum annorum est. 14. Scalam cceli de gradibus visionum, Etiam hunc Ubellum ^cumdem esse atque Honorii opus De solis affectionibuSf male opinatus est Antonius Hierat seu Andreas Schottus, quorum edilionemadoptai*untcura- tores Bibliothecse Patrum Coloniensis, qua utimur. Neque enim 5ca/a C(s/t ar^umenti philosophici, ut /i^ra desolis affectionibus fbediheologuse\i9i&ci\lciesUquavn honorius eoium gratiia struxit, qui ad spiritualia, utipse in prologo ait, scandere niiuniur sed ordi^iem araduumignoranies^ per abrupta se prcecipitant^ et dum non gradatim scandendo, sed perprceceps inconsulteruendo,nechuju$necillius reiinaculumreciiiudi' nis, auo gressum firmeni inveniunt jfondere penduli, visu pressi cassum iter linquunt, aique in profundae fabulas opiniones et tenebras ignorantim errabundi resiliunt. Quorumanimi inopia pie permotus^ navem eis de exsilioadpairiamopimisopibusinstruxietsealamcongruis gradibus ordinabiliter disparatam de caano ad caslum erexi. Quamsi ritescanderecontendunt, regcm gloriasin decore suovidebunt. Undesividetur, libeHus Scala caeli vocetur, Porro istud opusculum ven. Leopoldo, qui ex mox citato suae Carihusiae codice. lectu sane quam difficili eruit. acceplum refcrendum essc, lectorcra jara monuimus. Idera in donatioue Hein- rici monachi Gotlvvicensis his verhis recenselur : Neocosmus de sexprimis diebus. Scala cceli de tribus ccelis. Gemma anima?, etc Sed horura nihil amphus in bihliotheca Goltwicensi rcstat. i5. De anima ei de Deo qua^dam ex S' Augusiino excerpia, et sub dialogo exarata, HicDialogus in codice Mellicensi membraneo, lit. P. 40 signato, et circa duojlecimum saeculum collecto superest, id quod nosnon nisipo>«t cxcusum secundura toniuEadegrQbendXsc^jieriO doleraus. Ast ilii suus locus in sequrntibus volu- rainibus erit,in quilius^tiMt)"6/^rtaife^/]|£.t/L?o/6^CaturA Qucestionum de limbo Patrum, inferno, ccelc, etc, indidera depromptfi^ 6qfTtpateb»lr*quem* tum^ob similitudinem slyli, tum ob opinionum consensionem ejusdera Honorii e§se"non dubitaraus . Inlerim ordjaen^etipitium Dialogi de anima et de Deo cape. Priroo plusculse veterura sententia^de^natura aYii/nse pom^iAur.-ex^C^&ssiodoro, ut scriba in margine notat, aliisque decerptffi. IncipiC pHpP :»Anima%9minis^rop}'i^dXcit\tr, hon eiiam pecudum, quiaillorumvita in sanguine noscitur constiiiUfi,jit6k.tiJ^m ^fdqiliiiir Honorii pvseiQiicunula : Quce dc opere oeati Augusiini decerpsi^ stu- diosls quibus librldesuntf stylo traderecuravi, Demum dialogum orditur D. in hunc modum iScepiusmihi de anima cogitanti, et unde vel quid vel qualiSy vel quanta sit, penitus ignoranii, rogo, ut, quas Deo inspi- rante de hissentis, pandas sciscitanti. Respondet M. Ad hoc negoiium non eroimparatus, quiafrequentime' ditationeinhoc sumoccupatus, eic. Quae omnia lectori perspecliora in ipsa editione reddentur. 16. Expositionem totius Psalieni cum canticb miro modo. Ita enim hunc locum interpungcndum esse do- cetms. cod. &lellic. L. 52, non : Exposiiionem totius Psalieriicumcanticis. MiromodoCaniicacanticorum exposuity etc, ut habet novissima editio Fabriciana. Exslat hasc amplissima Honorii Expositio in duobns Moseensis seu Lunaelacensis bibliothecae voluminibus rhartaceis in fol., in quibus opus Honorii solitani, viri religiosi explicit anno 1438, et in codice membraueo Clauslroneoburgensi, raanu saeculi decimi terti conscripto, in quo lucipit prologus Honorii solitarii virircligiosL Christiano Patri, etc. Et in tribus raem- braneis volurainibus in fol. eadem aclate perscriptis, bibliothecae Mellicensis, cjuorum primum lit. h. 54, alterum J. 45, ultiraura J. 14, signatum est. Specimen quoddam hujus Honoriani Commentarii ex codice Gemnicensi quadringentorum annorum habes id est : Praefationera, Exposilionera psalmi i, l, li, c, ci, et gl; qa?e si viris doctis non displicuerint, fortassis non deerit qui ad integri operis editionera se accin- gat. Cffitera quae in Mellicencibus codicibus bbservalu digna sunt, adnotantur ibidera. 17. Canticacanticorum, itaut proeexposita {^^) non videantur. E>posilio Cantici canticorura dudura typis exscripta est, sed sine prologo, quera tandem ex codice Signiacensi cl. P. Edmundus Martene in Tbesauri novi Anecdotorum tomo I, col. 363 publicavit. Porro ex co fides codicum Mellicensiura, in quibus Honorius Expositionem Psalmorum Chunoni abbati dicat et ioscribit, comprobatur, mutuoque ab, bis quem illud C. in prologo Cantici canticorum notct,innuitur. Ast cnjusmonasteriiabbasille Chunofuerit adhuc incognitura raanet. Prologus in Canticaa Marleneo editus eliam exstat in codice ms. canoniae Do- rotheanae, chartaceo, in fol., trecenlorum annorum. Zwetlensi, et Axpacensi. 18. EvengeliaqtueB. Gregorius non exposuii, Hoc opus in nulla hactenus bibliotheca vidimus. 19. Clavetn physicce dennturisrerum. Sunt qui putenl hoc Honorii opus idem omnino esse ac ejusdcm editos libros iv de mundi philosophia, Sedcodcx monaNterii Zwetlensis alius nos docet, in quoisthae no- tantur : Iste liber dicitur excerpius ab Honorio soliiario de quiiique libris cujusdam Chrisotomii. Tum : Incipit prologus in Clavem physicas. Cum multos7nenie i7ituear, elc. Codex est quingenlorum annorum, signatus num. 261. Itaque Clavis physicce Honorii alhuc i^odita est, scd nobis tandcm in sequentibns tomis in lucem viiidicanda (53). Quod jara fa< tura esset, nisi eriditorum virorum opinatio nobis impedi- raenlo fuisset. Vide Bibliolhecae SS. PP. Coloniensis lom. XII, parl. i, pcg. 929. 20. RefectionemmeniiumdefesiisDominieisanctorum.L^ieiBdhuc opus. Exslitit olim in monasterio Gottwicensi, ut constat ex donatione Heinrici monachi, ubi inter alia Honorii opuscula Refectio mentium in quo sermones ad fratres in capitulo, coWocaiuT. Trithemius Dc scripl, eccles., c 3^7, raale hoc opuscu- lum vocat Refectionem mensium, nisi forte is merus error typographicus sit, quem tamen reccntiores edi- tiones retinuerunt. %\,Pabulum vitxdeprcedpuisfesiis. Id nuIIibiadhucnobi?occurrit. IndonationeHeinrici unacumaliis (52^ Edit,, itaut prius expos, (53) Promissis non stetit. 33 ^ROLEGOMENA . 34 HoDorii libris xnonasterio Gotlwicensi conferlur Pabulum vitag, in quo sermones in festU diebus- Sed Gottwicense exemplum deperiil. &, Libellum de luminaribus Ecclesi(B. Is simplici plus vice typis excusus est, tametsi correctior et castigatior editio ab omnlbus merito flagitetur. Egregius estcodex MellicensisL. 52, in folio, aWolfgango de Emerstorf de veteri exemplari, ut ait, descriptus. Alius ejusdem Mellicensis monasterii codex est in 4, II. 24, eJQsdem setaiis, puta saeculi decimi quinti. Atque hsec sint ad catalogum operum quem ipse Honorius concinnavit, animadversa. Quia vero, ut supra scripsimus, post opus De luminaribus Ecclesice is alia plura opuscula in lucem edidit, eorum etiam elen- chum, quatenus quidem licet, attexemos. 23. De X plagis jEgyptispiritualiter. Opusculum hoc perbreve subHonorii nomine habetur in membra- neo codice Gemnicensi, quem saeculo decimo quarto pereleganter exaratum csse V. P. Leopoldus testatur. 24. Scala cceli minor, Desideratur nomen Honorii in codice chartaceo Gemnicensi in folio annorum tre- centorum. Nec opusculum Honorio tribuit P. Leopoldus nisi conjectando. Nobis id nihil aliud quam sermo quidam vditur. 25. Liber duodecim qwBstionum , Pra?cipua harum ({ua>slionum esl : Num sanctus archangclus Michael beaio Petro apostolo, an Petrus Michaeli prcecedat f Honorius primas defert beato Petro c. 6, ubi haec ejus verha legas : Igitur quaritum ordo seraphin pr(PceUit dignitate ordinem archangelorum, tantum prxcellit Peirus princeps apostolorum Michaelem unum de ordine archangelorum. Hinc est guoi Roma caput mundi Peiro aposiolOf non Micliaeii archangelo primatum regiminis obtulit , et universa Ecclesia per orhem non solum in privatis lociSf sed etiam in prcecipuis urbibus episcovalem sedem Petro contulit. Ita Honorius. Opusculum in publicum emergit ex ms. cod. Gemnicensi quaaringentorum annorum. 26. Qmestiones VUI de angelo ei de homine. firulae sunt ex laudato ejusdem Cai thusiae ms. codice. .Porro h« qusestiones non sunt de nihilo, sed earum quaedam res apud gravissimos auctores hodieque controversas attingunt, cujusmodi illa est : Cur Deus quosdam imiocenies, videlicet infanies. quos unda bapiismaiis mh regeneravit, in miseria relinquat f Quod Honorius ait non plus a nobis posse investigan, quam illud possit indagari: cur angelos non fecerit archangelos.velillos nonfecerit thronos, velfeminas non fecerit viros^ vel besttas non fecerit aves, vel cur pavoni iantum decorcm pennarum prce casieris avibus dederii, et multa his simiha. Omnia enim, qucecunque voluit, fecit ei facit. Haec Honorius pru- deoter sane ac sobrie. 27 De aninuB exsilio et patria, alias De artibus. Libellum hunc idem nobis codex Gemnicensis biblio- thecae suggessit, curante P. Leopoldo, cujus benevolentia et studio etiam sequentia omnia consecuti sumus. Eum Honorius cuidam r/i£>tn(r dicavit, cui librum c[uoque XII Qucesiionum, numero 25 relatum, inscripsit. Argumentum totum asceticum est^ quod vel solis mspectis capitum, in quse id divisimus, summariis com- plecteris. 28. De libero arbitrio. Libellus hic ab altero Honorii opusculo De libero arbitrio, quod inevitabile dicitur, penitus divei^sus est, tametsi doctrina utrisque coDlenla fere eadem sit. Eum Honorius nuncupat Godsehalco coidam, fide et opere sudanti in sancio proposito, verbo ei exemplo gregi Christi prceposito^ que innuere videntur, Godscbalcum abbatis munere alicubi functum fuisse. Opusculum io codice Gemnicensi quadria- ceotorum annorum auctoritates Patrum Ambrosii, Augustini, Ful^entii, etc, excipiunt, ex quibus, ni fal- umur, manifestum est Honorium in doctrina de libero arbitrio nihil aliud sentire aut tradere voluisse, nisi quod a majoribus traditum accepisset. 29. De viia clausirali. Opusculum sub Honorii nomine una cum aliis certissimusejusdem lucubrationibus comparet tn codice Gemnicensi, in 8^, quem ven. Bertholomaeis, Garthusianus Gemnicensis, et anno 1459 prior Carthnsise Eysbacensis, exaravit. 30. De philosophia mundi lib. IV Exslant in Blbliolhecis Patrum. 31. De solis a/feciibus seu affeciionibus lib. I. Hunc male confundi cnm Scala casli de gradibus visionum^ ex iis constat quae ad numerum seu potius opusculum 14 adnolavimus. 32. Series Romanorum poniificum. Exstat in Patrum Bibliothecis. 33. De hceresibus lib. I. Ibidem habetur. Manuscriptus miiltoque emendatior exstat in codice Mellle. Wolfgangi de Emerstorf, notalo Ht. L. 52, ex voteribus exemplaribus exscripto. 34. QtuBsiiones ei ad easdem responsiones in duos Salomonis libros, Proverbia et Ecclesiasien. Yide in Bibliothccis Patrum. 35. De Anima lib.I. Ila Trilhemius De script. eccles., cap. 357. Sed vitioso codice deceptum virum magnum fuisse, non dubitemus. Est itaque Honorii liber de anima nullo modo dislinclus ab ejusdem libeilo de anima et de Deo ex S. Augustino, quem more dialogi ezaratum in bibliotheca Mellicensi asservari super num. 15 diximus. 36. Dialogus ex opusculis Augusiini lib. /. Ila iterum Trithemius, auem falsum esse paulo ante dicta demonstrant. Nempe ex uno eodemque Honorii opere tria jprocudit Trilhemius. 37. Epistolarum ad diversos lib. I, secundum eumdem Trithemium. Al de iis nos adhuc nihil videmus. 38. S^um guid viriuiis de virtutibus ei vitiis. Roc quid monstri sit, nondum assecuti sumus. Quidquid id tamen operis fuerit, csrte inter Honorii, ni fallimur, opuscula in donatione Heinrici monachi hoc modo exprimilur. Quse donatio quoniam in illustralione Honorii lucubrationum insigni nobis usui fuit, aiiaque conlinet quae veterum opusculis lucem afTerrc possunt, eam inlegram hoc loco exhibere non gravabimur. Isii suni libri quos Frater Heinricus huic {Gottivicensi) coniuiit Ecciesio'. Psalierium insigniter exjposiium, Cantica caniicorum mirabiliter exposita. Matthasus glosatus. Apocalypsis exposita. liem Caniica canticorum cum glosis. Clavis physicce, scilicet liber de Perifision excerpius. Speculum Ecclesias, in quo sermones dulcissimi cul populum. Refectio mentium (54), in quo sermones ad fratres in capitulo. Pabulum viias, in quo sermones in fcstis diebus. Elucidarium bens correctum. Offendiculum de inconiinentia sacerdotum. Eucharistion de corpore Domini. Neocosmus de sex primii diebus. Scala casli de iribus ccelis. Gemma animx de divinis sacramentis. Sacramentarium de mysteriis. Summa iotius, in quo chronica ab initio mundi usque ad nostra tempora. Imaao mundi in quo iotus mundus describitur. Snmma gloria de Apostolico et Augusto. Suum quict virtuiis de virtutibus ei mtiis. Sigilium sanctas Maria:, in quo Cantica ad personam sanctce Marice exponuntur. Cognitio viice, (oi) Videtur cod. habere moerentium. 35 HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. 36 InevUahile, in guo de libero arbitno et proedestinatione et Gratia Dei disputatur, Anshelmus D6 libero arbitjio. Eucherius De [lebraicis nominibus, Isidorus breviter super totam DibUothecam. Item sententice Isidori de utroque Testamento. Thimeus Platonis. Bucolica Virailii. Theodolus, Musica Odonis. Serentu De medicina artCy in quo excerpta Bedeede Gallieno et Ipocrate. Abacus Gerlandi. Priscianus abhreviatus. Abho De regulis, Focas De urte grammatica. Item libetlus De penultimis, Libellus versuum, Rhetorica Alerani, Excerpia de Martiano, Priscianus constructionum, in quo et exemplar metrorum, Liber ora- tionumj Liber De luminaribus Ecclesim, id est de scriptoribus ecclesiasticis. Liher, in quo sanctas canti^ lenas. Excerpta de libris S, Augustini de Deo et anima, Quwstiones diversce, Glosas diversoe. Compuius Dionysii Grcpce, in quo abacus et mappa mundi, Marttfrologium, in quo diversce paginas computi. Rodale, in quo septem Uberales artes depictae, Item rodale, m quo Trojanum bellum depictum. Ifem Bodale, in quo varia pictura, Item Quaternio devtctus, Hucusque Donatio Ileinrici in membrano codice Goltwi- censi in folio, manu saeculi duodecimi. IV FabriciuS; Biblioth. med. et inf, lat., t. III, p. 277. Honorius, Gallus, Augustodunensis, in Burgundia presbyter ct scholaslicus, circa annumllSO, Solitarii etiam nomi;ie venit in veleri codice Gemmce aninuB Ambrosiano, quem inspexit Mabillonius, pag. 44 Iti- neris Ilalici, et in Gothano commentariorum in Cantica, de quo D. Salomon Ernestus Cyprianus in CaU- logo mss. Gothanorura, pag. 101, ncc non, teste Bernbardo Pezio, in codice Zveliensi Clavis Physicm de naturis rerum, et alio Mellicensi utroqne 500 annorum iibro, cui titulum Inevitabile Honorius imfK>- suit. Quid quod inclusi venit nomine in editione Norimbergensi Imaginis mundi an U91? Effigies eju» vftteri codice librorum IV Dtf philosophia mundi, praemissa Diario Iheologico GeTmsLnico Unschuldige NachrichtenvonAlten und Neven Theologischen Sachen, Binili^, Catalogum scriptorum suorum sive ipse texuil, sive, quod magis credo, amicus ejus subjecit libro quarto De luminaribus Ecclesi/e, capite ul- timo, quem cum observalionibus meis subjiciam, collatis etiam iis quse laudalus Pezius in dissertatione isa- gogica ad tomum secundum Anecdotorum erndite observavit. 1. Elucidarium in tribus libellis, primam de Christo^ secundum de Ecclesia, tertium de futura yita distinxit. Prodiit Promtuarium hoc sive Elucidarium sub Anselmi nomine Parisiis 1560, 8®, atque inter Anselmi Cantuariensis Opcra. Alii Guiherium (55) Novigentinum , alii Guilelmum Coventriensem Carme- litam, alii Auguslinum ipsum voluere auctorem. Huic Elucidario an. 4393 Elucidanum E/ud(/ant op{)Osuit Nicolaus Eymericus. Vide Jacobum Queiif tomo I, pag. 741 seq. Versionem Germanicam Elucidarii an 1414 scriptam vidit Pezius in bibiiolheca Mellicensi. 2. Libellus De sancia Maria , qui Sigillum S, Marias intitulatur, expositio allegorica in Cantica canticorum , in Bibliothecis Patrum Colon. tom. XII, el Lugd. tom. XX; pag. 1217, ex editione Colon. 4540, 8°. De prcedestinatione et libero arbitrio, qui Inevitabile dicitur. Dialogum hunc edidit Georgius Cas- sander, Colon. 1552, 8^ unde recusus in Cassandri operibus pag. 62S-639. atque inde ex Joannis Conen, in Cassandri manes injurii editione Aotwerp, 1620-1624, 8». in Bibliothecis Patrum, Paris, tomo IX, Coloniensi tomo XH, et in supplemento an. 1622, et Lugdunensi tomo XX, pag. 1128. 4. Libellus Sermonum^ ^ui Speculum Ecclesice nuncupatur. Prodiil edente Joanne Dictenbergio Coloniae 4531, 8*, cum Felieiarii (ita vitiose expressum pro Ca^sarii) sermonibus. 5. De ineontinentia sacerdotum, qui Offendtculum appellatur. Non exstat. 6. Summa totius^ de omnimoda histoi^ia, Videri possit diversum ab hoc esse, pro eodem habitura a Pos- sevino breve De astatibus mundi Chronicon^ ab orbc condito ad auctoris tempora, quod iibri quinti locum occupat inter septem Honorii libros, edilos Basileae 1544, 8» et cum libro De temporibus (infra num. XII) tertius liber est in /fna^m^ tnundt , edita Spirse 1583, 8*. lidcm videntur quos in bibliotheca Cesarea «xstare testatur Lambecius, U, pag. 3 et 70. Honorii De mundo et temporum et rerum ad Conradum ///, sive annum Cbristi 1137, successione libri III, Certe nondum hactenus m lucem prolaia est , (juae ab Amoldo Wion tomo I Ligni Vitae, pag. 426, inter Honorii scripta memoratur Summa Bistonarum^ sive Chronicorumy magnum opus ; erat olim apud Lazium, sed nunc est in bibliotheca imperatoris^ VienncB mss. Haec est Ghronica solemnis laudala Theodorico Engelhusio , desinens in Lucio tll sive in anno 1181. 7. Gemma animaSy de divinis officiis^ de officio Missae; de ministris Ecclesiae, de horis canonicis et to- tius anni solemnitatibus et cerimoniis. Lips. 1514, 4% recusum in Speculo antiquae devotionis, Colon. 1549, fol., vulgato per Joannem Cochleum cum Amalario, Walafrido Strabone, Litur^ia Basilii ex veteri versione, Expositione Missae, et scripiore Vitae S. Bonifacii martyris et catalogo episcoporum atque ar- chiepiscoporum s^edis Moguntinae. Deinde inter ejusdem argumenti scriptores Colon. 1668, Rom. 1590, Paris, 1610, lol., et in Speculo missce Venet. atque in bibliothecis Patrum Colon. tom. XII, Lugd, tom. XX; Citatur a Theodorico Engelbusio. 8. Sacramentarium, de sacramentis, sive de causis et significatu mystico riluum divini in Ecclesia officii, quod Honorius profitetur se collegisse ex sanctorum scriptis, ut quibus deest librorum copia, per hoc compendium illorum sublevetur inopia. Primus edidit vir celeber. Bernardus Pez tom. II. Anecdot., p. 249-545. 9. Neoccsmus de primis sez diehus, Hoc est Hexameron quod ab eodem Pezio vulgatum habemus tom. II Anecdotorum, pag. 71-88. 10. Euchaiisticon de corpore et sanguine Dominit sive Euchaiistionf quod interpretatur bona gratia : idem laudatus Pezius edidit tom. II Anecdot., pag. 349-362. 11. Cognitio vitoe de Deo et ceterna vita. Exslat in appendice Operum S. Augustini, edit. Benedictin., tom. VI, edit. Amst., p. 649. Sub Augustini nomine de S. Trinitate ex libro IleplTTic ffiaatxa^ ihfioZ^ ^'jj^^ occurrit ex hoc libro fra^mentum Graece cum Latina versione editum Basil. 1678, 8°, a Joanne Leunclavio post Legationem Manuelis Comneni ad Armenios, p. 584-599. 12. Imago mundi de dispositione orhis. Prodiit m duos divisa libros (1 de globo totius mundi, ct % de 35 Diarium eruditorum Italiee tom. XX, p. 39. '61 PROLEGOMENA. 38 temporibas, mathesis sive inslitutio). Primus inter libros septem Basil. 1544, 8», sed jam ante cum libro secundo de temporum differentia el tertio de rerum successione usque ad annum Christi 1137 prodiit sub nasceotis typographiae initia sine loco et anno (56) in fol. et Norimb 1491, fol. Basil. 1497, 4°, et Spirse 1583, 8«, et sub Anselmi nomine Basil. 1497, 4°, et in Bibliothecis Patrum Colon. tom. XII, el Lugd. tom. XX, pag. 964. 13. Summa gloriaet Apostoliroet Augusto, sive de praecellentia ^acerdotii prae regno, inBernardi Pezii tora. H Anecdol., p. 1"9-198. 44 Scala cceli de gradibus visionum. Scalamajor, Dialogus de online cognoscendi Deum in creaturis per gradum triplicem, corporalem, spiritualem et inleilectuaiem. In Bernh. Fezii Anecdolis, t. II, p. 157- 470; et Sealft minor de gradibus sive virtutibus cbaritalis, id pag. 173*176. if^, De anima et de Deo qucedam de Auqustino excevfta^ subaialogo exaraia, Hocin codice Mellicensi serins repertum, deinoeps publicaturum se laudatus Pezms recepit, qui notat ex uno hocce scripto duo fe- cisse Trithemium cap. 357, uniun de anima, et alterum, dialogum ex opusculis Augusiini, 16. ExposiUo totius Psalterii cum CanticiSy miro modo (57), ad Cunonem abbatem. Ex hac prsefationem cam expositione psalmi x, u, li, g, g, gl, edidit Pezius tom. II Anecdot., p. 97-154, ubi notat Honorium finito Psalterio exposuisse etiam Gantica quse in laudibus auolidie dicuntur, uti et Cantica : Benedictus, Magnificat. Nunc dimittis, Orationem Dominicam etSymboium apostolorum, In praefatiooe Honorius ait PsaUenum se Gallicum^ non Homanum explanaturum : quia in nostris Ecclesiis psallimus. Est antem Gallicam Psalterivm, quoda LX\ Inierpretibus (58) est translatum : Romanum autem quod a Symmacho vel nescio a quo alio est interpretatum. 17. Cantiea canticorum exposuit ita ut prius exposita non videantur. Commentarium huncprimus edi- dit Andreas Schottus in Bibliotheca Patrum, Colon. 1618, recusum in allis editionibus, ut Lugd. tom. XX, p. 1153-1217. Prologus brevis vulgatus ab Bdmundo Martene tom. I Anedotorum, p. 363 seq. 18. Eoangelia juas B. Gregoriusnon exposuit. Nusc^uam cxstat. 19. Clavis phustcof de naturis rerum^ excerptus de qumque libris cujusdam Chrysostomii. Incipit : Cum multos mente tntuear. Opus hoc diversum a quatuor WhnsDe mundiphilosophia^ editurum se pollicilus est clarissimus Pezius. 20. Aefectio mentium (59) de festis Domini et sanctorum. Non exstat. 2K Pahulum Vtto!, de prxcipuis festis, Non exstat. 22. lAber de luminaribus Ecclesiagf in quatuor libellos distributus, quorum primum ex Hieronymo, ex Gennadio secnndam, tertium ex Isidoro contraxit Honorius, quartum vel ipse addidit, vel ex Beda allisque coUegit. Hie sextus est inter libros septem, editos Basii 1544, 8*. Deinde cum Hieronymo, Gennadio, Isi- doro, Slgeberto et Henrico Gandavensi, curante Suffrido Petri Col. 1580, 8«, ct in Auberti MirsBi Bibliotheca Ecclesiastica, Anlw. 1639, quam cum auclario recadendam dedi Hamb. 1718, fol. Denique in Bibiiothecis Patrum. Prster hsec Honorio ipsi, vel eJus amico memorata, referre deiDceps juvat et haec edita quidem : De philosophia fnun(/t libros IV,qui locum tertii occupant in septem libris Honorii editis Basil. 1544, 8% reeosi etiam m Bibliothecis Patrum. De solis affectibuSt intcr eosdem septem liber quartus pag. 277, Basil. 1544, ^^*. in Patrum Bibliothecis. De hasresibus librum in eadem Basileensi sylloge septimum , et in Bibliothecis Patrum; et Helmstadii 1611, 4% cum Harmenopuli, Grdeci scriptoris Catalogo tiaeresium et Fidei professione, Laline. De decem plagis yEgypti, spiritualiter. Edidit Bernardus Pez tom. II Anecdotorum, pag. 91-94. Utrum Xtl Quoistionum adThomam. Ibid., p. 201-212, ubi inter alia capite 6, pag. 208, legas hsec verba. Quanium ordo seraphim proecellit dianitate ordinem archangelorum , tantum prascellit Petrus, princeps apostolorumf unum de ordine arcjtangelorum. Ubmm Vlll Quoistionum de angelo et hcmtne. Ibtd., pag. 215-224. Libellum de animas exilio et patiin, alio titulo De artibus, quas sub decem civitatem describit imagine, grammatica, rhetorica, dialectica, arithmeUca, musica, geometria, astronomia, physica, mechanica, oeco- nomica. Ibid., pag. 227-234. Libeltum de libero arbitriOf ad Gotscbalcum (longe diversum ab altero ejusdem argumenti de quo su- £ra num. 3). Ibid., p. 237-246. Afferuntur loca ex Ambrosio, Anselmo, Augustino, ^lgentio, Gregorio ragno, Joanne Chrysostomo, Isidoro et Petro (Damiani). Qumstioneset ad easdem Responsionesin duosSalomonis libros, Proverbia etEcclesiasten. Colon. 1540, S^, atque in Patrum Bibliothecis. Seriem Romanorumpontificum, qnorum amplius ux martyrio sunt coronati. Occurrit in iisdem Biblio- theeis Patrum, ut t. XX Lugd^, pag. 1026*1027. Nusqaam exstant liber epistolarum ad diversos, cujus meminit Trithemius ; neqne Suum quid virtutis, de virtutibus et vitiis^ quod apud Pezium nominatur inter libros Honorii quos frater Henricus olim Gotwi- censi contulit Ecclesiue, sed temporum injurisc abstulerunt. Videtur nescio-quod opus quoddam suum notare Honorius antejprologum in Gemmam animas ita scri- bens (tom. XX Bibliothecae Patrum Lugd., pag. 1046) : Postquam Christo favente, pelagus Scripturas pros- pero cursu in summa totius transcurri^ atque nau/ragosam cymbam per syrtes et piratas multo sudore evectam vix ad optaium litlus appuli, rursus habitatores Sion me in fluctus cogitationum intruditis, etc. Ad Glossulas saas super Platonem remittit lectorem lib. i De philosophia mundi, cap. 15. Id. p. 999. Honorius Augustodwnensis, Libellus De gemma animias inscriptus exstat apud me in ms. codiee veteri membranaceo, mnltisque variantibus lectionibus ab editis discrepat, quare non inanem operam daturum credo illum, qui ad veteres mss. codices recensitum opusculum istud recuderet. Atque in primis animad- Tertisse juvat in codice illo ms. inscribi opusculum iliud non quidem nt in editis Gemma animai. sed Gem- ma Ecclesioe, Tum in ipso priori operis capite additaraenta quiedam occurrunt non spemenda ; etenim post illud verbum prod^sse, additur in nostro : quatenus memoriam tui omnium orationibus jugiter liceat interesse, etc. Mansi. (56) Yide indicem libronim s^ulo xv impresso^ (58) A LXX Interpretibus intellige ae si esset ex rum gooa po3sidei V. C. Christianas uottlieb LXX Interpretibus. Sic mox a Symmaeko, pro ex Scbwtrtzias Norimb. 1727, 8®, p. 68 seq. Symmacho versum Latine. (57) Hffic non videtur ipse de se Honoriusi sed (59) TitioBe mensium excusum apud Trilhemiam alios qoidam scripsisse ex ejus amicis* cap. 357. 39 HONORII AGDSTODUN. OPP. PARS I. - DIDASC. ET HISTOR. 40 V. (Bibliotheca Veterum Patrum ^ ed. Lugdun., t. XXI, p. 963.) Antonius Hibrat pio lecton salutem. Damus en, Lector, uno fasce publici boni gralia colligata Honorii Augustodnnensis, gu» quidem ad nos exstant, Oaonia, recensita nunc demum a P. Schotto Soc. Jesu, amico nostro sin^ulari, etsi membranis antiquis calamo exaratis hic destilueretur. Scd quid Basileae primum typis Gratandri ex parte ea in lucem protulit, is quatuor se nactum codices perantiquos Imaginis mundi, eosque invicem commisisse profitetur. Altera vero editia, quadragesimo post anno secuta , ejus saeculi anno octogesimo quarto post millesimum quingentesimum, Spirae Nemetum Bernadi Albini typis, ea longe et emendatior fuit et locupletior uno libro. Hoc opus video etiam a Joan. Trilhemio abbate Spanheimensi Hugoni Victorino atlribui ; non nemo Anselmo Canluariensi ascribit : forte quod eadeni traclanles litulum suie Cosmograpbife tribuerint eumdera. Adhsc Inclusif alii Solitarii dant co noraentum ; plerique presbyteri^ ut eumdem esse equiJem opiner. Tertio deni- que pedatu accessit nostrae edilioni ejusdem Honorii Gemma animas, scu De divinis officiis, rituque sacrifi- cii missaelibri quatuor, in quibus et de horis a|;itur canonicis : quos iibros auclor Honorius libro Delumi- naribu^ Ecclesio!, seu ecclesiasticorum Scnptorum exiremo suas enumerans vi^ilias, pro suis agnoscit; et principium deinore Trithemius, ut legitimum, commemorat. Exiit hoc opus Lipsiae quondam anno ejus saeculi quarto decimo post millesimum quingentesimum ; et nuper Lutetiae vulgatum in Lilurgicis nihilo emendatius, cum tertia Veterum Patrum Bibliothecae editione. Nos universa 97copd$v)v ediia conjunximua, et vides, et paulo quam antea meliora fecimus imo et locupleloria. Accessere etenim in Proverbia et Eccle- siasten Comment, et in Cantica canticorum. HONORII AUGUSTODUNENSIS OPERUM PARS PRIMA DIDASGALIGA ET HISTORIGA. DE PHILOSOPHIA MUNDI LIBRI QUATUOR. (Bibliotheca vet. Patrum, Lugdun. edit., tom. XXI, page 995.) INGIPIUNT GAPITULA. LIBER PRIMDS. ACap. XVII. Quid aereum. CAf.l. QuidritphUotophia. Cap. XymQuidhumectum. Ciu.. IC, III. Quwsunt etnon videntur, et qwevi- ^f- X«- ^'™»' «"T'''' ""^ "'' *'""'"' ""^*''' dentur aasmontous, Cap. IV. Quid sit perfecte aliquid cognoscere. ^^^- J^/: ^^ elementis multa. Cap. V. Quibus rationibus probeiur Deum esse. ^ap. XXII De creatione puctum et amum Cap. VI. Vll. Quare Pater^dicatur potentia, Filius Ca*». XXni. Decreatwne ca^ierorum ammahum et Sapientia, homtnis^ et quo tempore facta mundt cveatto stt. Cap. VIII. De genitura Filii. Cap. IX. Quare SpirittLS sanctus voluntas dicatur, LIBER SECUNDUS. Cap. X . Cur a Patre et Filio procedat* Cap. XI. De cocetemitate ipsorum. Cap. I. Quid sit ather, et ornatus illius. Cap XII. Quare uni ptrsonm quasdam attribuantur, Cap. II. Quod aqua: congelatoesuperasthera non sintff cum sine alia nihil operetur. Cap. IIL Quid illud : Divis\t ^quas quas sub firma'' Cap. XIIL Cur Filio incamatio attribuaturf mento sunt. ./i^^v, Cap. XIV. CurSpiritui sancto peccatorum remissio ? Cap. IV. Quod super asthera »ihH videatur» Cap. XV. De anima mundi, quas ? Cap. V. Quol moais auctoriiqiii loquatur de superUh Cap. XVI. Quid sit casleste animat et cethereum^ ribus. ^ ,. V 41 DE PHILOSOPHIA MUNDI LIBRl QUATUOR. -* LIB. L 42 Cap. VL De firmamenio et stellis. Cap. YII. Deinfixii stelliSy utrum moveaniur. Cap. VI II. Quot circuli dicantur esse in firmamento. Cap. IX. Qui sint visihiles. Cap. X. Vbi incipiat Galaxias. Cap. XI. De zodiaco, et unde dicaiur. Cap. XII. De dispoHtione signoi^um, Cap. XUI. De invieibHibus circulis. Cap. XIV. De duobuscoluris. Cap. XV. De horizonte et meridionali eirculo. Cap. XVI. De motu firmamenti et de polie. Cap. XSIL De Saiumo, et ouare aliqua stelia diea- iur frigida , et auot modis nomina qualitaium rebus attribuanlur. Cap. XVIII. De Jove. Cap. XIX. De Marie. Cap. XX. De Venere. Cap. XXI. Eadem stella Lucifer et Besperus quo-- modo eadem. Cap. XXII. Dc Mercurio. Cap. XXIII. De siatu et retrogradatione prcBdicia-- rum stellarum , et solem esse sub Mercurio ei Yenere, et de circulis ipsorum. Cap. XXIV. Quando circula Veneris et Mcrcurii liberius appareant. Cap. XXV. Utrum planeice moveaniurcum firma- menio vel contra. Cap. XX VI. Quare sol oblique moveatur, et de hieme ei vere. Cap. XXVII. Unde altiu* moveniur infirmi in vere eiauiumno, et de quaiuoranni temporibus. Cap. XXVIII. Quid sit naiuralis ei usualis dies. Cap. XXIX. (Mde ina^qualitaies eicequalitaies die^ rum. Cap. XXX. Unde eclipsis sit, et quod singulis men- A Cap. XVI. Unde quasdam aqua dulcis , quasdam salsa. Cap. XVH. Quod aqiM celata et attenuata fonies dulces aignat. Cap. XVIIL Unde putei habeant humores. Cap. XIX. Unde aqua putei ei fontis in assiate sit frigida, in hieme calida. Cap. XX. Unde exustio, vel diluvium. Cap. XXl. Unde sii quod in lunaiione modo crescunt humores, modo dicrescunt. LIBER QUARTUS. Cap. I. De terra et mundo. Cap. II. De divei*sis qualitatibus. Cap. III. De habitatoribus ejus. Cap. IV. De terminis Asicey Africas et Europas. Cap. V. Unde in quxbusdam montibus perpeluce sint nives. Cap. VI. Quas qualitates contrahat terra ex diversis B veniis. Cap. VII. De insertis arboribus. ^ Cap. VIII. Quid sit sperma. ^ Cap. IX. Quare in pueriiia coitus non coniingat. Cap. X. De matnce. Cap. XI. Quas sit causa sterilitatis. Cap. XIL Si aiiqua mdens possit condpere. Cap. XIII. De superfluitatibus. Cap. XIV. Quare homo cum naius est non gradiiur. Cap. XV. De formatione hominis in utero. Cap. XVI. Unde puer pascatur in utero. Cap. XVII. De nativitate et quare naii in septimo mense vivant. Cap. XVIII. De infantia et sensu. Cap. XIX. De digestionibus et lapide urinas. Cap. XX. Quod homo naturaliier sit caiidus et humidus, et unde longus et parvus, graciiis et grossus. Cap. XXI. De somno. sibus non contingat. Cap. XXXI. Quare luna non habeat splendorem et calorem, et denovilunio et plenilunio. __ wif tr j * j • i. * i -a ,- Cap. XXXn. De eclipsi lufJl et quare singulis C ^^^,JJJ*- ^""^ '^''^' ^' ^* animaliet spiniaii Cap. Xxill. Decapiie. Cap. XXIV. De cerebro. mensibusnon conUngatf et defiguris umbrarum. LIBER TERTIUS. DB MBTBOROLOOIGIS. Cap. I. De aere. Cap. II. Quaiiter quinque zonas sint in aere. Cap. III. Quas diversitatei ex aere in terra sint. Cap. IV. Unde sint pluvias. Cap. V. Quare solis radii et calor ad terram iendant. Cap. VI. Quare sol calefadi terram^ et non ignis superior. Cap. VU. Quod ante finem mundi guttas sanguinis cadent, vei quare dicatur sanguinem piuere. Cap. VIII. Unde grando et nix. Cap. IX. Quare nives nunquam coniingant cestate^ eum m ea contingat grando. Cap. X. De tonitruis et fulminibus. Cap. XI. Quare in sola asstaie contingant fulmina. Cap. XII. De eo quod siellas videniur aliquando cadere. Cap. XIII. Quod eometa non sit stella. Cap. XIV. De reftuxUmibus Oceani. Cap. XV. De ortu ventorum. Cap. XXV. De oculis. Cap. XX VL Quaiiier visus fiat. Cap. XXVIL De contuiiione, et intuitione. Cap. XXVIU. De auditu. Cap. XXIX. Quid sit anima. Cap. XXX. Quas aciiones sint animoe et corporis. Cap. XXXI. Quomodo moius corporis coniingant. Cap. XXXIL Qualiter anima sit inhomine. Cap. XXXIII. De tempore conjunciionis iliius cum corpore. Cap. XXXIV. De viriutibuSf seu noieniits animof . Cap. XXXV. Quare non discernat et intelligat in-- fans, Cap. XXXVI. De juveniute et senectute. Cap. XXXVII. Qualiier poiissimum magister stt D quasrendus. .... , ^ Cap. XXXVUI. Qualem esse discxnulum oporieat, Cap. XXXIX. Qualis complexio doctrince sit con-^ veniens. Cap. XL. Quas (stas, et quis dicendi teimtnus : quu et vitas. Cap. XLL Quis sit ordo in discendo adhibendus. LIBER PRIMUS. PB^-Fi^TIO. Qaoniam, nt ait TqUi*i9 in prologo Rhetoricoram, ■ eloqaentia Bine sapi^nlia nocet; sapientia vero sine eloquentia, ctsi pai .j, tamen aliquid cum elo- (60) Apud MarciaDum Capellam. Patrol. CLXXU. quentia aulem maxime prodesl, » errant qui, posi- posita proficiente et non nocenli , adbanrent nocenti et non proficienli. Id namque agere est Mercurii et Philologiaf coniugium (60), tanta cura virtulis et 43 HONOmi ADGUSTODUM. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 44 Apollinis quaesitum , omnlum convenlu deorum ap- A prehendimus ; actioni))us ejus enarrandis infinitae probatum, solv^re. Id etiam est gladium semper acuere, sed nunquam in praelio percutere. Multos tamen nomen magistri sibi usurpantes , non solum hoc agere» sed etiam aliis sic esse agendum jurantes cognoscimus; nihil quippe de philosophia scientes, aliquid se nescire confiteri erubescentes, suae impe- rifise solatium quserentes, ea quae nesciunt, nullius utilitatis minus cautis praedicant. Sed, quia, ut ait Terentius : Nonest mirum simeretrix impudenter agit{^i)^ impudentia illorum postposila, de philoso- phia aliquid dicere proposuimus, ut diligentibus ipsam pro posse nostro proficiamus ; non diligentes vero ad diligentiam excitemus. Incipientes igitur a c prima causa rerum Deo, » usque ad hominem con- tinuabimus tractatum, de ipso horaine mulla dicen- B tes, illud autem principium dictionis ponentes,ut si aliquid in hoc opere imperfectum videalur, humanae imperfectioni deputetur; nec ideo, quod in co utile erit, viluperctur. Neque enim propter unum male dictum, bona vituperanda, sicut nec propter bene dictum, mala laudanda. Quandoque enim vigilat Thersites et dormit Ulysses. Atque operi longc fas est obrepere iomnum (62). De philosophia igitur tractare incipientes quid sit philosophia dicamus. Cap. I. — Quid sii philosophia. Philosophia est eorum quae sunt et non videntur et eorum quae sunt et videntur vera comprehensio. Cap. II. — Quo! sunt et non videntur. Snnt et non videntur incorporalia : Sensns enim G extra subjectam materiam nihil potest. Cap. III. — Quoi sunt et esse videntur. Sunt, et esse videntur corporalia , seu divinum, seu caducum habeant corpus. Corpora namque sub- jacent spirilui. Cum igitur in cognitione utroram* que sit philosophia, de utrisque disseramus, in- choanles ab eis quae sunt , et non videntur. Sunt autem haec : Crealor anima mundi daemones, animae homini.m. Cap. IV. — Quid sii perfecte aliquid cognoscere. Scd quoniam Creator omntbus prior est, omnia enim ab ipso habent existere, et ipse a nullo ; ab ipso incipiamus Sed quia dicunt sancti in hac vita non posse Deum perfecte cognoscere, quid sit per- fecte aliquid cognoscere, ostendamus, ut cognosca- ^ tur quia Creator in hac vita perfecte cognosci non possit. Undecim sunt quoe inquiruntur circa nnam- quamque rem ; An sit, quid stf, quantum sit, ad quid sitf quale sit^ quid agat, quid in ipsum agatur, ubi sit, qualiter in locum situm sit, quando sit, quid habeat. Pertecte ergo aliquid cognoscere, esl ista undecim de illo scire. Sed, quamvis sciamus Deum csse, quid sit perfecte non comprehendimus. Quan- titas vero ejusdem, qui omnia implet , angustias nostri pectoris excedit. Relationi illius explicandae, humana sapientia deficit. Qualitates illius non com- (61) Mlrum vero impudenter mulier si fadt l (Terent. And, IV, iv, 16.) linguse non sufficiunt. Quid in ipsum agatur, non potentia agentis, sed permissio est volentis. Ubi sit, supra omnia, infra omnia to us et integer? Qualiter in loco sit, qui localis non est. De tempore vero illius, qui ante omne tempus est. Quid habet, qui omnia palmo continet, nullus perfecte explicare potest. Nec ergo illum omnino ignoramus, quem esse scimus : nec perfecte cognoscimus, de quo pnedicta ignoramus. Cap. V. — Quibus rationibus probeiur quod Deus sit . Et quoniam dixirous in hac vita sciri Deum esse ; rationes quibus etiam incredulis hoc possit probari, aperiamus : scilicet per mundi creationem, et quoti- dianam dispositionem. Cum enim mundus ex con- trariis sit elementis calidis et frigidis , humidis el siccis ; vel nalura operante, vel casu, vel aliquo ar- tifice, in compositione mundi iila conjuncta sunt, sed proprium est naturae semper contrarium fugere, et simile appetere : non ergo natura contraria ele- menta conjunxit. Casu vero conjuncta non sunt : si enim casus mundum operatus esset, quare domum vel aliquid tale, quod ievius est nonfaceret?Iterum si casus mundum operatus fuisset, aliquae causae praecessissent mundum, quarum concursus opera- retur illum. Est enim casus, inopinatus rei eventus, ex causis conflaentibus. Cum ergo nihil praecess t munduro praeter Creatorem, casu non est factus mundus, igitur aliquo artifice. Artifex vero ille homo non fuit. Ante enim mundus est factus quam homo ; nec angelus quidem, cum angeli cum mundo creati sint. Deus igitur est qui mundum fecit. Per quotidianam vero dispositionem , idem sic probatur. Ea quae disponuntur, sapienter disponun- tur. Ergo aliqua sapientia : nihil enim sine sapien- tia, sapienter disponitur. Sapientia autem illa , \ei divina, vel angelica, vel humanae. Humana vero non est, quae res facit vivere et loqui. Nam, si humana sapientia formam hominis, vel alterius animalis operatur, motum illi et vitam conferre non potest. Angelica ve o sapientia , quomodo angelos ipsos disponeret? D vina igitur sapientia est , quae hoc fecit. Sed omnis sapientia alicujns sapientia est ? Est ergo, cujus est illa sapientia, nec idem est an- gelus nec homo : Deus ergo. Sic per quotidianam disputationem pervenitur ad divinam sapientiam, per sapientiam ad divinam substantiam. Unde di- vina sapientia dicitur signaculum , et imago Divini- tatis. In hoeo Divinitate omnium conditrice, et omnia gubernante, dixerunt philosophi inesse potentiam operandi, sapientiam , voluntatem . Si enim potuit et nescivit , quomodo tam pulchra fecit T Si iterum fecit et noluit, vel ignorans , vel coaclus fecit. Sed quid ignoraret, qui etiam novit cogitationes homi- num? quis cogeret illum qui omniapotest? Est ergo in Divinitate, potentia^ sapientia, voluntas : quas sancti tres personas vocant, vocabulaiilis a vulgari, (62) Verum opere in longofas est obrepere iomnum. (Horat. De arte poetica, vers. 361.) 45 DE PHILOSOPHIA MDNDI LIBRI QUATUOR. — LIB. I. 46 propter affinitatem qQamdam transferentes, voeantes A dam opera referantur potentise, et sic Patri ; quie potentiam divinam Patrem, sapientiam Filium, vo- luntatero Spiritum satictum. Cap. VI. — Quare potentia dicatur Pater. Poteatia dicitur Pater, quia omnia creat, et pa* lemo affectu disponit. Cap. Vn. — Quare sapientia Filius. Sapientla vero dicitur Filius a Patre ante ssecula genitas, et tamen illi coaetemus : quia ut filium tem- poraliter est a patre, ita sapientia setemaliter et sabstaniialiter est i potentia. Cap. Vin. —De genitura Filii. Et quoniam diximus Filium genitum a Patre, et tamcn iUi coaeteraum esse, de illa genitura aliquid dicamus : illud ante orantes, ne si inveniatur illud : Generationem ejus quis enarrabit ? [Isa uii, 8) pute- tur Bobis officere. lUud enim dictum est, non quia impossibile est, sed quia difficileest. Paterergoge- nuit Filium, id est, divina potentia genuit sapicn- liam, quando providit qualiler crearet res> et crea- tas disponeret, et quia ante ssecula hic providil, ante s£cula sapientiam, id est, Filiam genuit : et hic ex se, non ex alio, quia neque alicajus doctrina, neque asus experientia, sed propria natura hoc scire ha- buit, ex quo ante ftfit, si fas est dicere, de aeterno, u quo hoc scivit, non fuit quin ista sciret. Sic ergo steraus est, quia sapientia aeterna est. Sic igitur Pater genuit FUium coaeteraum, sibi consubstan- tialem. Cap. IX. -^ Quare voluntas Spiritus sanctus. dam sapientiae, et inde Filio ; quaedam voluntati, et ideo Spiritui sancto. AUribuitur poteutiae, id est Patri Filii missio ; quam tanlen operata est sapien- tia ct voluntas, Cap, XIII. — Quare Filio attribuiiur incamatio. Attribnitur sapientiae, id est FUio incamatio; quam tamen operata est potentia et voluntas, et mc- rito sapientiae ascribitur. Cum enim tam potens es- aet, quod de potestate diaboli humanum genus sola voluntate cripere pos&et, maluit tamen divinitatem Gonjungere humanitati, ut qui Deum et hominen reconcUiaret, in se, quod hominis est et Dei habe- ret. Si enim Deus tantum esset^ nunquam diabolus in eum manus injiceret. Quippe quomodo servus in B Filium potentis Domini cognitum , manum injice- ret ? Unde scriptum est : Si cojnovissenty nunqiuim Filium Dei crucifixissent (/ Cor. ii, 8). Si iteram tamen homo esset, quomodo captivus homo capti- vum Uberaret ? Omnes enim peccaverunt^ et egent gratia Dei (Rom, iii, 23). Redemptor igitur noster Deus fuit et homo, et adhuc est, ut ex divinitate salvare posset; et ex humanitate diabolum lateret, ut cum praeter jus et fas diabolus innocentem inva- deret, potestatem sibi commissam juste amitteret. Cap. XIV. — Quare Spiritui sancto peceatorum re* missio tributa. Voluntati vero et bonitati divinae remissio pecca* torum attribuitur, quia ex voluntate et bonitate con- donat, quod ex potentia et sapientia quam cito Voluntaa vero divina dicitur Spiritus sanctus. Est ^ factum est, punire posset. Sed, quia dum ioquimur aatem proprie spiritus haiitus. Sed quia in spiritu et anheUtu, saepe vduntas hominis perpenditur, ahter enim spirat laetus, aliter iratus, divinitatem trenslative vocaverant spiritum, sed itVTovofiaarcxw^ sanctum. Cap. X. — Quare a Patre et Filio procedat. Spiritus iste a Patre et FUio procedit, quia volun- tasdivina et bonitas inde, quod ita potens, et sa- piens Deus effectu oslenditur : nihit enim est Spiri- tum sanctum a Patre et Filio procedere, aliud; quam dirinam voiuntatem ex potentia et sapientia usque ad creationem et gubernationem rerum extendere. Cap. XI. — De coastemitate ipsorum. Haec bonitas et voluntas, Patri coaeterna est et de Divinitate, angustias nostrae scientiae trangressi sumns, tacentes interim de ea, ad reliqua transea- mus, illud orantes ; ne si aliquid; quod scriptum non sit alibi, hic inveniatur, haeresis judicetur : non enim quia scriptum non est, heresis est, sed si con- tra fidem est. In particuia superiori, de his quas sunt et non videntur primum posuimus Creatorem Deum, animam mundi. Finito igitur tractatu de Creatore, de anima mundi aUquid dicamus. Cap. XV. — D^ anima mundi. Anima mundit secundum quosdam Spiritus san« clus est : divina enim bonitate et voluntate quae Spiritus sanctus est, ut prsediximus, omnia vivunt quae in mundo vivunt. Alii dicunt Animam mundi Filo. Non enim fuit potens et sapiens, ita quod non ^ ^sse naturalem vigorem, rebus a Deo insitum, quo esset bonus et creare volens : quia idem est Deo et esse, et bonum esse^ et ante tempora voluit, quod fecit. NuUa enim est in eo mutabUitas, caeteraa est ergo paedictis voluntaa divina et bonitas. Sed haec personarum Trinitas , est essentiae unitas. Una eoim est substantia, potentia divina, et sapientia^ et honitas. Cap. XU. — Quare quasdam uni de personis attri- budntur, cum sine alia nihil aperetur. Quae quamvis in omnibus cooperetur, nunquam enim divina potentia aliquid agit sine sapientia et Tolontate, nec sapientia aine potentiaet voluntate, Bec volontas aine potentia et sapiestia. tamen quae- iam vivunt tantum, quaedam vivunt et sontiunt, et discernunt. Non estaliqoid quod vivat et sentiat et discernat, in quo ille naturalis vigor non sit. Tertii dicunt, Animam mundi esse quamdam incor- poream substantiam, quae tota est in singulis cor- poribus quamvis propier quoramdam tarditatem corporum, non idem in omnibus exercet vel opera- tur : quod volens significare Virgil. ait : Seminibus quantum non noxia corpora tardant, {jEn. l. VI, v. 731). In homine ergo est illa propria anima. Si aliquis concludat : Ergo in homine sunt duae animae : dici- musy non; quianon dicimus animam mundt esse 41 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 48 animam, sicut non dicimus caput mundi esse caput. ^ Hanc dicit Plato ex dividua et individua sbstantis esse excogitatam , et ex eadem natura et diversa. Cujus expositionem si quis quasrat, fn GlossulU nostris super Platonem inveniet. Tertium genus de eis quae sunt et non videntur, diximus daemones esse : de quibus tractare inci- pientes, dicamus quot illorum sunt ordines^ et quare vocati sunt dsemones. Cap. XVI. — Quid sH cmlesie animal etofthereum. Tres igitur dsBmonum ordines voluit Flato esse, a superiori usque ad imum, nihil sine rationali crea- tura esse affirmans. Dicit enim in firmamento esse quoddam rationale animal, quod ita definitse : Animai rationale, immortale, coel&ste, impatibile ; stellas vi- delicet in firmamento, de quibus in suo loco dice- ^ mus : sunt enim de eis quae sunt et videntur . Dein- de dixit in aethere esse quoddam genus invisibilis animalis, id est a firmamento usque ad lunam, pri- mum in ordine daemonum, quod ita definitur : Ani- mal rationale^ immortale^ impatiHley cethereum, Cujus est ofiicium soli divinae contemplationi vacare, et de ejus contemplalione vivere. Cap. XVII. — Quid aerium. In inferiori vero loco, scilicet circa superiorem partem aeris, vel vicinae lunae, dicit aliud esse ge- nus, cujus haec est defmitio ; Animal aerium, ratio- nale, immurtale, patibile, diligentiam hominibus impertiens, Cujus est secundum idem ofiicium deferre preces hominum Deo, et volunlatem Dei hominibus, vel per somnia, vel signa, vel intimam aspirationem G vel vocalem admonitionem dicitur patibile ; quia, cum diligat bonos coogendet iilorum prospcritati, compatitur adversitati. Cap. XVni. — Quld humectum. Tertius ordo est, in hac humecta parte aeri«, quod ita definitur : Animal humectum, rationale, immortaley patibile. Cujus cst officium humanitati invidere, ex invidia insidiari : quia unde descendit pcr superbiam, homo per humilitatem ascendit, et est ita luxuriosum, quod alioquin commiscet se mu- lieribus, et aliquando generat. Unde incubi dicuntur daemones, qui sic concumbunt. Qui difi^erunt ab aliis dsemonibus, in hoc quod duo primr ordines dicun- lur xoXooaijjiove?, id esl bonum sclentes : xaX(5« enimi est bonum, 8ai{Ab)v sciens, Isti vero dicuntur xaxo- D 8ai[xov£< id est malum scientes, xaxo« enim malum est. Ne abhorreas nominis communitatem, quod illi et isli dicuntur daemones, quasi scientes : cum illi et isli angcli dicaotur, unde malus angeius et bonus. Inferiorcm partem mundi, idcstterram habitat ani' mal rationale, mortale, id est bomo, de quo in suo loco dicemus (lib. iv). Cap. XIX. — Utrum corpora sint vel spiritus. Dc psRdictis daemonibus queeritur utrum corpora habeant, cum animalia sint, et omne animal dicatur ccrpus, an sint spiritus, ut ai propheta : Qui facit angelos suos spiritus (Psal. ciii, 4). Inde dicunt qui- dain qaod corpora sint, scd ila sublilia quod sensu percipi non possint. Unde respectu nostrorum, quae spissa sunt et grossa, dicuntur spiritus : quemadmo- dum aer quamvis corpus sit, propter subtilitatem vocatur spiritus : et hic affirmante auctoritate beati Gregorii qui in Moralibus loquens de angelis ait : Comparatione quidem nostrorum corporum angeli dicuntur spiritus^ sed comparatione iltius summi et incircumscripti spiritus, corpora sunt dicenda. Hoc iterum probat aucloritas beati Auguslini, qui in Enchi- ridio quodam tale ponit capitulum : Qualia corpora angeli habeant. {Epist. 115, a^ Nebridium). Aiii di- cunt ilios non esse corpora sed spiritus, sed quia ubique non sunt, et de loco ad locum moventur comparatione summi Spiritus, qui ubiqne totus et integer est, a beatu Gregorio corpora dicli sunt ; nec inde sequitur quod sint corpora ; sicut est iilud : Sa- pientia hujus mundi^ stultitia est apud Deum (/ Cor. I, 20) : non quia Deus sapientiam hujus mundi stultitiam reputet, sed quia ad comparationem Dei sapientiae, stuititia est : nec inde ideo sequitur quod sit stultitia. De illo capitulo beati Augustini gualia corpora habeant angoli (In Enchiridio) dicunt bea- tum Augustinum ibi loqui de corporibus quae assu- munt ,. quando hominibus apparent , utrum vera sint corpora an non : nec tamem dicit ea esse cor- pora. Nos vero plus illorum senteutiae accedimus, qui dicunt esse spiritus. Cap. XX. — De dasmonibus. Nec videatur esse alicui inconveniens, quod Plato dicit duo esse genera calodaemonum, cum etiam Scriptura dicat novem esse ordines angelonim. Piato enim divisit ea secundum loca ; sed divina pagina secundum officia. In duobus ergo illis gene- ribus continentur novem ordines angelorum et e converso. Post tractatum De Creatoreetanimamundi et de da^monibus^ restat tractarede ilnima/iomtnu. Sed quia de homine locuturi sumus, usque ad iUum locum de ejus anima loqui difieramus, ut sit unus et continuus tractatus De homine et ejus anima. Hactenus de illis quae sunt, et non videntur no- stra disseruit oralio, nunc ad ea quse sunt et viden* tur, stylus convertatur ; sed antequam initium di- cendi faciamus, petimus ut si loquentes de visibili- bus, probabile et non necessarium dicamus, vel ne- cessarium et non probabile, non inde vituperemur : ut philosophi enim, necessarium, etsi non proba- bile, ponimus : ut physici, vero probabile, etsi non necessarium, adjungimus. Sed iUud videatur, si ali- qui inter modernos probabilius inde tractaverunt» Tractaturi igitur de his quae sunt et videntur; quia corpora sunt, et omnia corpora ex elementis con- stant, ab elementis sumatur exordium, et ostenda* mus quid sit elemeutum, et cur quatuor sint ele- menta, nec panciora, quod fuit cbaos elemenloruni, et qualiter solutum. Cap. XXI. — - De elementis. Elementura ergo, ul ait Constantinus in IIavT£/^v>5, est simpla et minima pars alicujus corporis : simpla ad qualitatem^ minima ad q^aniitatem : cujus ex- w DE PHILOSOPHrA MUNDI positio talis est : Elementum est pars simpla, cujus DOD sunt coatrariae qualitates. Sed quia bic totum videntur habere ossa, et similia, ut rerooveat illa, addit minima, id est quae ita est pars alicujus, qnod nihili est pars illarum ejusdem. Unde litterse per si- mile dicnntur elementa, quia ita sunt partes sylla- bae, quod nihil pars illarum est. Voluit autem iste Constantinus ex eiementis quatuor constarc humo- res, ex numoribus spissatis partes tam bfiioiofxcpri, id est coDsimiles, ut est caro et ossa, quam organi- cas, id est ofBciales, ut roanus, pedes et similia. Ex utrisque vero partibus, humanum corpus constare. Ergo secnndum eum, nullum ex his quatuor quse ridentnr, et a quibusdam elementa reputata sunt elementum est, neque terra, nec aqua, nec aer, nec ignis; nullum quippe eorum est simplum qualitate, minimum quantitate. Etenim in terra aliquidest ca- lidi, aliquid frigidi, aliquid sicci, aluiquid humidi ; qufvd quia patens est lippis et tonsoribus probatio- nem illius praetermittamus : neque enim aperte ve- ra, neque aperte falsa, probanda sunt, sed de qui- bus aliqua dubitatio est. Non est terra simpla qua- litate, minima quantitate: nec ergo elementum. Si* militer de aqua, et igne et aere potest probari. Ele- mentnm ergo est rimplae et minimae particulae, qui- bas hic quatuor constant quoe videmus, quae ele- menta, non quod videntur, sed ratione divisionis in- telliguntur. Dividitur enim, ut Bguraliter dicatur, humanmn corpus in organica, scillicet in manus, et c«tera. Organica, vero in ifxiofxepECa?, id est consimi- tia videlicet in particulas carnis et ossis, et coete- ra, buco{Aepe(a» aulem in humores melancholiae, et hu- mores in elementa, id est simplas et minimas parti- culas. Cujus diclionis pars actu sola ralione et con- diiione fieripotest. Corpusenimhuraanum, in mem- bra, in omiomeira, aclus dividere polest : sed omio- meira in humores, humores in elemenla, solus in- lellectus dividit. Quia, ut ait Boetius in commenta- rio super Porphyrium : Vis est iniellectus animi, eonjuncta disjungere, et dixjuncta conjungere, Sed qusret aliquis ubi sunt elementa? nos vero dicimusy in compositione humani corporis et aliorum : sicut litiera est in compositione syllabae, etsi non per se. Sed sunt quidam, qui ut rustici, nesciunt aliquid esse nisi sensu possint illud comprehendere : Quia animalis hamo nonptrcipit guasspiritus sunt{ICor. n, i) : cam sapienti plus sint inquirenda insen- sibilia, quam sensibilia. Cum ergo illae simplsc et minimae particulae elementa sint, qua> est fri- gida et sicca, terra est : quae frigida et humida, apa est : qoae calida et humida, aer : quae cali- da et sicca, ignis. Cum igitur haec quatuor quae videotur, ex illis composita sint, in quo parti- culae frigidae et siccae dominantur, illius elementi dicitur terra, in quo frigidc et humidae aqua, in qno calidae et hnmidae aer, in quo calidie et sicca; ignis. Si ergo illis velimus imponcre digna no- mina, particulas praedictas dicamus elementa, ista quatuor quae videntar elementata. Sunt quidam qui LIBRI QUATUOR. ^ LIB.I. 60 A neque Constantini scripla , neque alterius physici unquam legerunt, ex superbia ab aliquo discerc in« dignantes, et ex arrogantia quae nesciunt confingen- tes, ne nihil dicere videantur, dicunt elementa esse proprietates vel qualitates istorum quae videntur, scilicet siccitatem, fridigitatem, humorem, calorem, Clamaut eadem ore Platonis (in Timwo) vocantis elementa materias, cum nullae qualitates matcria alicujus esse possint : Est etenim Materia, quOd ac- cepta forma transit in aliud. Reclamant iterum ore Joannicii, qui in, 'Et sagogis suis ait : Alivd esse ele- menta, aliud coministiones eorumy guo sunt calidas et siccast et sic de aHis» Iterum reclamant ore Macro- bii qui dicit (lib. i Somnii 5cip., c. 6) : Cum in singu- lis elementis ensent dieersai gualites, talem dedii B unicuigue^ ut in eo cui inharent et cognatum et simi' lem reperirety ut agua cum terra frigiditatem^ aer cum agua humiditaiem,ignis cum aere calorem.Vnde et elementa dixit non esse qualitates, sed qualitates esse in elementis. Si ergo quod alicui inest, diver- sum est ab eo cui inest, non sunt qualitates elemen- ta. Sunt alii qui dicunt quae videntar esse elementa, comprabantes hoc auctoritate Juvenalis, qui de gulo* sis loquens ait : Interea gustus elementa per mniag uoerunt. {Sat. XI, V. 14.) scilicet in terra venationes, in aqua pisces, in aere aves, et quia ista sententia vera est, nec auctoritati Constantini contraria, qualiter cum ista stare non possit, exponamus. Constantinus ergo ut physicus ^ de naturis corporum tractans, simplices illorum et minimas particulas, elementa, quasi prima prlncipia vocavit. Philosophi vero de creatione mundi agen- tes, non de naturis singulorum corporum, ista qua- tuor quae videntur, elementa mundi dixerunt : quia ex istis coustat, et ista primo creata sunt, vel crean- tur, ut in sequentibus ostenditur. NuIIa ergo inter hos contrarietas. Sed dicit contra : NuIIum istorum elementum est, quia nullum horum esl, quod ox quatuor islis elemenlis factum non sit, quod pro- bant sic : In terra aliquid de aqua est, quia humidi- talis aliquid videmus cxire. In eadem est aliquid aeris, quod pi obat fumus indc evaporans, et aliquid caloris, quod tactu percipimus. Similitcr de aliis probatur : hoc idem probant auctorilato Platonis D (in Timaso) qui ait : Cum hic transeat in aguam^ et agua in terramy quare magis dicatur terra guam agua t (In Timceo.) Nos dioimus contra, in unoquo- que illorumi aliquid de aliis esse, nec tamen in ea esse facta, quia non subtantialiter, sed accidentali- ter inest. Cum ergo terra porosa sit, et aquis cir- cumdata sit, aliquid humoris subintrat eam, et ali- quid aeris. Cum vero in medio niundi sit, et ignis ab ea aequaliter ex omni parte distet, quid mirum si aliquid inde caloris recipiat? Sed, quia brevitatem in hoc operc sectamur, quid in aliis et aliis sit, el qualiter accidat eis, ingeniis aliorum inquirere di- mittamus : etenim priucipium a magistro, sed perfectio debet esse ab iogenio : quod iterum dicunt 51 HONORB AUGUSTODUN. OPP, PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 54 Platonem qucsisse, cur magis dicatur terra quam A tanium, sed duo, scilicet aquam et aerem. Si enim aqua cum sic dissolvatur ? sic intelligimus iilum non loqui de elemenlo ibi, sed de parte elemenli, quae sic dissolvitur ; nunquam enim tolum elementum dissolvitur. Dicit ergo, quod solvitur, uon terram sed terreum, id est partem terrae, sed quod remanet re- tinens proprietatem terraB, dicunt terram et elemen- tum : sed de hoc, Deo annuente, satis dicemus. Sunt ergo elemenla corporum praedicta} particulae, ut ait Gonstantinus. Sed elementa mundi quas videlur : de quibus hujusmodi tractatus habendus videtur, quare unumquodque factum sit, quare quatuor, nec pauciora. Sed quia infirmior est illorum sententia quae auctoritate sapientis innititur, quid inde Plato senseril ostendamus: Dieini, inquit, generis vel solam aquam inter ea possuisset, cum plus ad ter- ram quam ad ignem se habeat (habet enim cum terra conjunctionem, secundum corpulentiam et ob- tusitatem : cum igne mobilitatem), conjunctio ilia non duraret. Similiter si solum aera, habet enim commune cum igne subtilitatem et mobilitatem, cum terra obtusitatem. Sed, dicet aliqnis, et si unuai istorum non sufficeret, potuit Deus facere qaod sufficerent ; sed dicimus nos non ponere terminum in divina potentia, sed dicimus de his quae sunt, nuilum posse sufiicere, nec juxta naturam rerum posse aliquid esse, quod sufficeret. Sed, quia jam ostendimus quare unum ex istis non sufficeret, quare aliquid esse non posset, aperimus. Gum igitur decoris est ratio, ut talem mundum creare dispone- b inter aliqua duo, sunt duae contrariae qualitates, ret, quippCf qui visum pateretur et tactum : ac si di- ceret : Gum Deus sola bonitate, nocindigentia, mun* dum creare disponeret, quippe qui perfecte bonus est, talem voluit illum fieri, qui et videretur et tangeretur : ufhomoetiam oculis rerum creationem, et guber- natione divinam potentiam et sapientiam et bonita- tem percipiens, et potentiam timeret, el sapientiam veneraretur : bonitalem imitaretur. Deinde subjungit: Consiabatautumnihilposseviderisine ignis henefi' cio, neque tangi sine solido, neque solidum esse sine terraf quomodo visMS sine igne esse non possit^ nec tangibile sine terra, loquentes de sensibus corporis, ostendemus, Postea addit : Idcirco jecit Deus quasi fundamentum ignem et terram, sed, quoniam in eis quia binarius in duo aequa potest dividi, potest esse aliquid, quod proprietatem uniuscujusque retinens, in medio sufficiat , ubi, cum terra et aer duas con- trarias habeant qualitates (est etenim terra frigida et sicca ; aer calidus et humidus) aqua hibens om- nemcum terra frigiditatem, cum aere humiditatem, inter illa sola aqua frigida et humida sufficit. Sin autem aliquorum contrarietas in tribus sit qualita- tibus, sicut nec temarius in duo a&qua dividi potest, nullum medium, quod ad ea se aequaliter habeat po- test inveniri ; oportet enim, quod de uno unam acci- piat, de alio duas ; sic enim, nec aliter integre potest dividi ternarius. Qualitas vero per medium non dividitur, non potest ergo esse medium, nisi par- contrarietates,quippeterraestcorpulenta,obtusay q ticipans una et duabus. Iierum dicet : etsi secun- immobilis : ignis subtiliSt mobilisy acutus Yidit Deus sine medio ea non posse conjungi, et ideo inter ea medium creavit. Et quoniam de conjunctione illo- rum fecimus mentionem, dicamas quid sil commi- stio, quid conjunctio contrariorum. Commistio ergo contrariorum est quando ex duobus ita fit unum, quod neutrum remanet, id quod ante fuerat : ut si caiidissimum frigidissimo misceatur, fit tepidum, neque calidissimo, neque frigidissimo remanente. Conjunctio ergo conlrariorum est, quando ex duobus ita fit unuum, quod utrumque remanet, id quod an- tea fuerat, quod in contrariis habentibus agentes quaiitates, sine medio esse non possunt. Sunt au- tem agentes qualitates, calor, frigiditas, de qua re dum hanc ouCuyIocv qualitatum unum medium esse potest, scilicet illam quae fit duabus qualitatibus, il- lud habere potuerunt. Si enim inter ignem et aquam, quae contrarias habent qualitates est aer, qui parti- cipat : una unius : alia allerius, quare inter ignem et terram^ quse in suzugia duarum qualitatum, non habent omnino eas contrarias, unum medium, nisi utriusque unum acciperet, esse non potuif^ Est el- enim ignis calidus, terra frigida et sicca. Nos vero dicimus. Nec secimdum hanc medium fuisse neces- sarium, cun in aliquo conveniant, scilicet in sicci- tate nec esse potuit. Si neque aliquid tale medium esset, quod ab utroque aliqnid acciperet, vel ab igne acciperet calorem, a terra siccitatem, et sic idem ioquentes de homine dicemus (Lib, iv). Si enim unus jv esset quod terra : vel ab igne calorem, a terra frigi< alteri opponatur repugnant, dissolvit unum aliud : "*' "^ * '"^" ' - n • oportet ergo ut subsistant, medium esse : quod sitale fuerit quod plus habeat sc ad unum quam ad aliud, paulatim transit in aliud ad quod plus se habet, et fit illa conjunctio, ut si inter calidissimum et fri- gidissimum aliquid ponatur, plus habens se ad cali- dumi peribit frigidum, et dissolvetur illa conjunclio. Sed, si tale fuerit medium, quod aequaliter habeat se ad duo extrema, non plus transiens in materiam unius quam alterius, conjunctionem illius observa- bit. Yolens ergo praedicta duo elementa non com- misceri, sed jungere, ut utrumque, id quod est, re- maneret, medium inter illa duo creavit, non unum ditatem, praeter hoc ut opinor, nihil potest confingi ; sed impossibile est aliquid esse calidum et frigidum. Guir enim sint elcmenta quatuor, et quatuor illorum qualitates, inde fiunt sex complexiones^ quarum quatuor sunt possibiles, duae impossibiies. Sunt au- tem quatuor possibiles, calidum et siccum^ calidum et humidumf frigidum et humidum, frigidum et siccum. Duae vero impossibiles sunt, calidum et fn- gidumf humidumetsiccum. Duo ergo elementa Grea- lor in medio posuit, quia unum praedictis rationibus in medio sufficere non potuit. Elementorum talis est dispositio, quod inferiorem locum obtinel terra, deinde aquay postea aer, superior est ignis. Si enim DE PHILOSOPHIA MUNDl LIBRI QUATUOR. — LIB. I. 53 aliquid interias esset, quia naiura gravis ad illud tenderet : gravia enim naturaliter tendunt deorsum. Si vero aliquid supra ignem esset, ex levilate ad il- lut tenderet, et dissolvi ab aliis qu»reret, Juxta terram posita est aqua, quia, cum naturaiiler gravis sit aqua, etsi non quantum terra, secundum locum obtinere debuit. Deinde aer qui gravior est igne, et levior est aqua, merito inter ntrumque ponitar. Et quoniam quid sit elementum docuimus, et qnot sint, et quare plura non sint, et causam ordi- nalionis significavimus, de chao, id esl elementorum confusione, quae fuit in pnncipio dicamus, commu- nem senteniiam proponentes, deinde probantes, ad uUimum probationem nostram confirmantes. Dicunt omnes fere elementa in prima creatione cerla ioca non obtinuisse, sed in unam massam mista fuisse, et ob hoc modo simul ascendere, modo simul descendere (Ovid., 1. 1 Metam,, et He- siod.) ; subjungunt et raiionem quare, ut Creator, videlicet ostenderet : nisi sua potenlia et sapientia et bonilate res ordinaret, quanta rerum confusio fo- ret. Deinde auctoritate Platouis hic probant, qui in Timxo ait : Deum ex imrdinaiajactatione, elementa redegisse in ordinem, Nos vero dicimus falsam esse senteotiam quam ponunt, probantes non convenien- lem rationem quam inducunt, nec bene esse intel- lectam auctoritatem quam praetendunt. Prius ergo probemus sententiam esse falsam, postea rationem inconvenientem, deinde auctoritatem non bene in- tellectam. Dic ergo quisquis affirmas, elementa tunc erant corpora, an non? si corpora non erant, erant spiritus, vel proprietates spiritus aut corporis erant ; si neque 8pirilu& neque proprielas aliqua spiritus, materia esse potest : nec igitur elementa. Gorpora igitur et loca obtincant : omne enim corpus in ali- quo loco est; si in loco erant, vel ibi sunt, vel alibi, sed extra elementa nullus locus est. Erant ergo elementa ubi nucc sunt, etiam si essent sic disposita ut nunc sunt, in his quatuor locis erant : aliquando ergo ele- menta obtinebant inferiorem locum, aliquando su- periorem locum, duo media loca. Si ergo ut affir- mas, similiter descendant inferius cum aliqui de- scendaat, sed non est locus quo descendant : simili- ter si ascenderent superius, cum aliquis ascende- ret, sed non est locus quo ascenderel ; nec ergo si- mol ascendebant, nec simul descendebant : falsa ergo est illorum sententia. Inconvenicns est ratio, quam inducunl, scilicet Dcum ad hoc fecisse, ut ostenderel quanta rerum confusio foret, nisi bonitas ejas ordinaret. Cui ostenderet ? angelo : sed angelus ex nalura et gratia divinam voluntatem ionotescit faomini; sed nondum erat homo, uthomini ostende- ret facta eorum ; nisi asque ad hominem servaren- tur : sed ante hominis creationem ordinata sunt. In- conveniens hsc esset ratio, auctoritas vero Platonis non bene iniellecla est ab eis : cum enim dicit Plato : Deutn inordinata jactatione elementa reduxisee in ordinem: non ideo dicit, quod unquam inordinate jactareiitnr. Quis enim locos esset inordinationi, 54 A Deo cuncta disponente? sed, si qua essent, nisi sic ut non sint, ordinata a Deo essent. Cum enim terrae naturse naturale sit deorsum tendere, ignisque sur- sum, nisi inferiorem locum terra obtineret, et ignis superiorem, hae qusereret semper inferiorem, hic superiorem : et sic esset inordinata jactatio. Hanc rcdcgit Creator in ordinem, conferendo terrae locum inferiorem, igni superiorem, ut hic non habeat quo descendat, nec haec quo ascendat. Ex inordinata igitur jactatione, quse non fuit, sed esse potuit, Deus elementa redegit in ordinem : veluti si monitu ali- cujus amici nostri, aliquid quod contingeret, nisi ipse esset, efliugiamus : dicimus, iste liberavit nos ab hoc malo, non quia hoc melum primum fuisset, et postea nos inde liberasset, sed quia iste nobis 5 nisi esset, accideret. Fuerunt in prima ci^eatione ubi nunc sunt : et enim terra cooperta erat aquis, aqua vero spissior, aer item spissior et obscurior quam modo sit ; quippe, cum neque sol, neque luna, neque aliae stellae essent quibus illuminarentur. Ignis spis- sior quam modo sit, id vero quod terra aquis coc- perla, nec aliquo luminc illustrata, nec sedifidis di- stincta, nec suis animalibus repleta: ucc aliquo gra- mine ornata : quod aqua et aer, et spissi, et obscuri erant : quod in superioribus stellae non apparebant, vocaverunt /ao?. id est confusionem eiementorum. Unde Moyses : Terra, inquit, inanis et vacua, et terra erat super faciem abyssi {Gen. i, ii), hsecdis- Folvit. Cum aqua usque ad maximam partem aeris elevata est, aer vero spissus, et ignis similiter in ea p spissitudine aliquid terrae et aquae sub se inerat, quae ex calore ignis similiter et siccitate coagulata, et durata, corpora stellarum visibilia et lucida creavit. Quod vero in compositione stellarum, de inferiori- bus et superioribus elementis aliquid sit, ratione tali potest probari ; quod visibilia sint, et splendida et mobilia : quod enim visibilia suut ex visibili sunt, ex visibili et invisibili habent, sed ab invisibili nihil potest esse visibile, ut Lucretius dicit (Lib. ir, De rer, nat,). Ex insensibilibus me credas sensile gigni. Macrobius : omnis qualitas geminata cresdt, nun^ guam eontrarium operatur, Beatus Paulus ad He- braaos : Fide intelligimus aptata esse scecula verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent {Hebr. ii, iii). D Non ergo ex igne et aere habent quod visibilia sunt ; quod autem visibilia sunt, ex visibili, id est a terra, et aqua simul : Quod splendida sunt et mobilia, ex obscuro ct immobili : non habent ergo ex splendido et mobili, scilicet, ex aere et igne. Facta sunt igi- tur ex quatuor elementis, sed de inferioribus domi- natur in eis aqua : de superioribus ignis : ex hoc affectu potest probari, quod calorem terris confe- runt, ad nutrimentum sui, humorem attrabunt : si- miiia namque similibus congaudent. Hic su|)jiciet aliquis : Cum in aere sit humor superior quam esset in igne, ct calor, etsi non tantus, quare , in aere corpora btellarum facta non sunt? Nos vero dici- mus : Quod quamvis aer sit calidus, est tamen et hu- 55 HONORU AUGUSTODDN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR. 56 midas ; non potuit ergo non desiccando spissare, et A Boetius in Aritbmetica : OmnU (Bqualitas pauca est sic lucidum et visibiie creare ; veluti si aqua spissa supponatur igni, spissatur sspe et vertitur in lapi- deam substantiam : si autem suppenatur alicui ca- lido et humido, sicut aquae bullienti, ita quod ab illo solo recipiat calorem, non spissatur. Yel secun- dum Gonstantinum : cum sint ista quatuor, et in unoquoque duse qualitates, unam habent singularem ex se, aliam ex alio. Ignis ex se calidus est, siccus ex terra ; aer humidus ex se, calidus ex igne ; aqua humida ex aere, sed frigida ex se ; terra vero est sicca, sed ex aqua est frigida. Quod vero in unoquo- que est, ex se, plus in eo praevalet, quam quod ex aUo est. Gum vero in aere humiditas sit ex se, calor ex alio qi^m ex igne : ergo prsevaluit in eo humidi- et finitaf in£equalita$ numerosa et multiplex. Sed quemadmodum quod est primum aequalitati, etsi minus, tamen aliquantum temperatum, et ex vicino limo, corpus muiieris esse creatum verisimile est, et ideo nec penitus inde quod homo est, nec penitus diversa ab homine,nec ita temperatauthomo, quia calidissima frigidior est frigidissimo viro : et hoc est, quod divina pagina dicit : Deum fecisse muHe'- rem ex latere Adce (Gen. ii, xxi). Non enim ad litte- ram credendus est, constasse primum hominem. Sed dicet aliquis : eadem ratione plures homines et feminas esse creatos, et adhuc posse? Nos dici- mus, verum esse, si divina voluntas esset, quia ut aliquid sit natura operante, necesse est divinam taS) nec poterat deaiccando corpora stellarum crea- b praecedere voluntatem. Item dicet hoc es5e divinae re. Iterum quod majus est, fuit voluntas Creatoris, stellas in aere esse : cum enim vicinus sit terrsEr, si in eo stellae essent, ex vicinitate terram incenderent, nec aliquid in ea vivere posset. Cap. XXII. •— De creatione piseium et avium. Corporibus stellarum creatis, quia igneae sunt na - turae, coeperunt movere se, et ex motu aeris subdi- tum calefacere : sed mediante aere aqua calefacta est. Ex aqua calefacta, diversa genera animalium creata sunt : quorum quae plus habuerunt superio- rum elemenlorum, aves sunt. Unde aves modo sunt in aere, ex levitate superiorum : modo descendunt in terram, ex gravitate inferiorum. Aliae vero quae pius aquae habuerunt, pisces sunt. In hoc solo ele potestati derogare, sic esse hominem factum dicere ; quibus respondemus e contrario, id ci conferre, quia ei attribuimus, et talem rebus naturam dedisse, et sic per naturam operantem, corpus humanum creasse. Nam in quo divinte Scripturae contrarii su- mus, si quod in illa dictum est esse factum, qualiter factum sit explicemus? Si enim Julius sapiens mihl dicat, aliquid factum esse, et non expUcet qualiter, et alter dicat hoc idem et exponat, qualis in hoc conlrarictas ? Sed quoniam ipsi nesciunt vires na- turae, ut ignorantiae suae omnes socios habeant, no- lunt eos aliquid inquirere, sed ut rusticos nos cre- dere, nec ratiunem quaerere, ut jam impleatur pro- pheticum : Erit sacerdos sicut populus (Isa. xxiv, mento, nec in alio vivere possunt. Sic ergo pisces C 2;, Osee iv, 9). Nos autem dicimus, in omnibus ra et aves facti sunt. Unde scriptum est (In hymn. Ambros. Fer. v, ad Vesp.) : Magnx Deus potentiae, Qui ex aquis ortum genus, Partim remittis gurgitif Partim levas in aeras. Cap. XXIII. — De creatione coeterorum animalium et hominis^ et quo tempore mundi creatio faeta sit. Islis sic creatis ex eflPectu superiorum, ubi tenuior fuit equa, ex calore et creatione praedictorum de- siccata tantum, et apparuerunt in ea quasi quaedam maculae, in quibus habitant homines, et alia anima- lia. Sed cum terra ex superposita aqua esset lutosa. tionem esse quaercndam , si autem alicui deficiat, quod divina pagina affirmat, sancto Spiritui et 6dei est mandandum. Unde ait Moyses : Siagnus non po- test comedif non statim igne comburatur, sed prius convocet vicinum qui conjunctus est domui su(b, et si nec ita su/ficiant ad esum agni, tune demum igni comburatur {Exod. xii, 4) : quia cum dfe divinitate aliquid quaerimus, si ad illud comprehendendum non sufficimus, vicinum domui nostrae convocemus, id est manentem in eadem fide catholica inquira- mus. Si autem neque nos, neque ille ad idcompre- hendendum sufficiamus, tunc igne fidei combura- mus. Sed isti vicinos multos habentes domui suae conjunctos, ex superbia nolunt aliquem convocare ex calore bulliens, creavit ex se diversa genera ani- nialuntque nescire, quam ab alio quaerere : et si in- •mm1!..m« . a4 a\ i«t nlt/vi«ik v\iiia fkKiin «1atrAi.il irrnia ; m. .t* — .!^_.a 211..__ ^._^ 1ik_>aBM«!se hsBreticum clamant, plus de suo caputio praesumentes, quam sapientiae suae confidentes. Sed quaeso, ne habitui credas, jam enim impletum est quod ait satyricus : Fronti nulla /ides. Quis enim non vicus abundat, Tristibus obscofnii f (Juv., sat. II, V. 8.) Et iterum ; Rarus semo illis, et magna libido tacendi. [Ibid., V. 44.) Et quoniam de prima creatione fecimusmentionem, quam diversis rationibus dicuntcsse factam, docea- mus : qui in quo tempore, et quibus rationibus hoc 57 . DE PHILOSOPHIA MUNDI dicanL Hebrsei igitur et Latini dicunt i:i vere princi- piam mundi fuisse. Unde Virgilius loquens de die- bus veris ait : Non alios prima crescentU origine mundi Illuxisse dies, aiiumoe habuisse tenorem Crediderim. (ViHG., II, Georg., v. 338.) Deinde subjungit : ^ Ver illud erat, ver magnus agebat Horum ratto talis est : Quidquid oritur proportio- num ex qualitale creari : sed nullum tempus praeter LIBRI QUATUOR. - LIB. 11. 68 A hoc temperatum est. In vere ergo, non in alio tera- pore anni, creatio rerum facla est. iEgyplii vero dicunt, in Julio factam esse creationem *: quos secu- tus Macrobius dicit in natali die mundi, Cancrum gestasse lunam ; Leonem solem {Macrob,^ lib. i, in Somnium Scip., 21). Quorum haec est ratio : in prima creatione tantum fuisse humorem, quod terra erat cooperta aquis, tantusque humor sine maximo calore non potuit temperari. Ergo in tempore anni, in quo est maximus calor, id est in «state , facta mundi crealio est. PRiEFATIO. In superiori particula de eis qum sunt ei non vi- dentur, et de elementis quas quidam visibilia docu- eruntf pro parvilate nostri ingenii summatim pers- trinximus; nunc vero de unoquoqueet omatu ejus- dem diccre satagamus, Sed, quamvis muitos oma- tum verborum qucerere, paucos veritatem scire co- gnoseamuSj nihil de multitudinej sed de paucorum probitate gloriantes, soli veritati insudabimus : maluimus enim promittere nudam veritatem, quam palliatam falsitatem, Si quis tamen est cui ariditas nostri sermonis displiceat, si nostri animi occupa" tiones cognoverit, nan tantum omatum sermonis non qucesieritf sed de illo quod agimus stupebit, Quis enim ullus reliquus locus potest esse omatui cum oporteat quid et qualiter legamus excogitarcy demum legendo exponere^ indisputationibuscontra ^ LIBER SEGUNDUS. B est, terra. Si iterum ibi sunt aquae congelatae, vei gni conjunctae, vel non? si igni conjunctae sunt, cum ignis calidus et siccus sit , aqua congelata et frigida, et bumida, contrarium sine medio suo con- trario conjunctum est : nunquam ergo ibi concordia, sed contrariorum repusrnantia? Amplius : Si aqua congeiata conjuncta est igni vel dissolvetur ab igne^ vel exstinguit ignem : cum ergo ignis et firmamen- tum remanent, ubi sunt aquae congelatae, conjunctae igni, si conjunclae non sunt, aliquid inter eas et ignem est? Sed quid? elementi^m, sed nullum superius igne factum est ex elemenlis, visibile ergo. Unde igitur non videtur. Restat ibi non esse aquas congelatas. Gap. III. ^ Quomodo intelligendum sit, c Divisit aquas quce sunt sub firmamento. • Sed scio quid dicent : Nos nescimus qualiter hoc falsa declamaref de aliorum inventis judicare, con- tra invidorum detractiones linguam acuere, ut jam in nobis impleium sit illud de filiis Israel, qui reasdificantes templum, in unamanu gladium^ in alia lapidem habebant {II Esdr. iv, 17). Sed hmc hactemus. Nunc de singulis elementorum et omatu uniuscujusque dicere incipiamus , a supe- riori, id est ab igne^ incipiendo. Cap. I. — Quid sit cether et omaius illius. Ignis igitur est spatium a luna sursum, quod idem aether dicitur. Ortus vero illius est, quidquid super lunam videtur, Fcilicet , stellae tam infixae , quam erraticae. Gap. n. — Quod aqum congelaim super oethera non sint. Sed forte quaeret aliquis utrum aquae congelatae sinl ibi » super quas sunt aliae aquae. Dicunt enim quidam aaper aethera esae aquas congelatas, quae in modum pellis extensae, occurrunt oculis nostris, saper quas aquae sunt confirmatae , faac autoritate diYioae paginae» quae ait : Posuit firmamentum in medio aquarum et iterura : Divisit aquas, quce sunt subfirmamento, abhisquoe sunt super firmamentum {Gen. i). Sed, quoniam iatud contra rationem est, quare stc eaae non possit ostendamus , et qualitcr diWna Scriplura in aupradictis intelligenda sit. Si ibi sant aquae congelatae , ergo aiiquid ponderosum et graye?86d primns loeas ponderoaoram et gravium sit, scimus Deum posse facere. Miseri ! Quid mise- rius quam dicere istud, est? quia Deus illud facere potest, nec videre sic esse , nec rationem habere quare sic sit, nec ulilitatem ostendere ad quam hoc sit. Nom enim quidquid potest Deus facere, hoc facit. Ut autem verbis rustici utar, potest Deus fa- cere de trunco vitulum : fecitne unquam ? Vel igitur ostendant ralionem, vel ulilitatem ad quam hoc sit, vel sic esse indicare desinant. Si ergo aquse ibi con- gelatae non sunt, nec super eas aliae. Gum autem divina pagina dicat ; Divisit aquas , quas sunt sub fimamento, ab his quce sunt supra firmamentum {Gen. 1, 7), aera firmamenlum vocavit, quia firmat D ct temperat terrena. Super hanc aquam sunt, vapo- raliter in nubibus suspensae, ut iu sequentibus osten- detur, quae divisae sunt ab bis quae sunt sub aere. Similiter exponalur : Posuit firmamentum in medio aquarum, quamvis hoc plus allegorice, quam ad litteram dictum credimus. Gap. IV. — Quod super a^thera nihil videatur. Iterum dicent : Quid est ergo quid ibi videmus spissum et aquei coloris : ignis non cst. Si enim aer ex nimia sua subtilitate non potestvideri, multo minus ignis qui sublilior est. Deinde talis, igneus colornon est ? Ad quod dicimus : Nihil ibi videri, sed visum ibi defieere, et ex defectu visus quoddam spissum ibi confingere. Gum enim radius ille inlerior qui operatur visum ad superiora dirigatar, nec est ibi obstaculum _ I 59 HONORn AUGUSTODUN. OPP. PARS I. -^DIDASC. BT HISTOR. 60 quo reperculiatur ; deficit, et deficiendo spissatur. Sed quia transit per oculum in quo est aqueus hu- mor, et crystalleidos, ut de compositione oculi lo^ quentes ostendemuSi cuin deficit, nec aliu^ color ibi occurrit, talem, id est aqueum sibi confmgit. Hic sub- jicient : Si nibil ibi videtur, quomodo dictum est : Ccelufn tegit omnia ? Stellas esse in firmamento, in eodem esse duodecim circulos, in uno, quorum sunt duodecim signa {Infra^ c. 5 et 6), dicimusne defectum esse nustri visus ? Huic ergo, quia aucto- ritas videtur, ex parte illius ista respondeamus. Cap. V. — Quot modis auctoHtM loquatur de superioribus, Tribus igitur modis auctoritas loquitur de supe- rioribus : fabulose^ astrologice, astronomice. Fabu- lose loquitur Nemrod, Hyginus, Aratus, taurum il- lum esse translatum et in signum mulatum dicen- tes, et sic de aliis. Quod genus tractandi , maxime est necessarium. Eo enim scimus de unoquoque signo, in qua parte cceli sit situm. Astrologice vero tractare, est dicere ea quaa videntur in superioribus, sive ita sint vel non. Multa ibi nempe videntur esse, quse non sunt ibi quia fallitur visus, ut tractat Mar- cianus Hyspaicus [fort. Hispanus, an Capella?] Astronomice vero tractare, est ea quse sunt de illis dicere, sive ita videatur, vel non : qualiter inde tractant JuUus Firmicas , Ptolomfleus. Cum ergo dictum est, caslum tegil omnia : astrologicum est, quia sic videtur, vcl aether dicitur caslum^ quia diversis stellis ccBlatum est. Cap. VI. — De /irmamento et stellis, Dicitur firmamentum , quia suo calore et effectu stellarum firmat et temperat subdita. Coslum igitur tegit omnia , quia sub aethere vel in aethere omnia continentur. In aethere dicuntur stellae infixae ut gemma in auro, sed quia in eodem existentes, sem- per in eadem parte ejusdem videntur. Aliae dicun- tur erraticofj quia modo in hac , modo in illa parte coeli videntur. Et quoniam de infixis fecimus men- tionem, quseramus utrum moveaotur, vel omnino careant motu, et si moventur, qualiter moveantur. Cap. VII. — De in/ixis stellis, utrum moveantur. Sunt qui eas non moveri asserunt, sed a firma- mento, ut in eo infixas, ad ortum et occasum referri. Alii dicunt eas etiam proprio molu moveri, quia igneae sunt naturae, nec aliquid in aethere vel in aere sine motu possit sustineri , sed semper in eodem loco et circum se moveri . Terlii dicunt, easdem de loco ad locum moveri, nullum tamen eorum mo- tuum ab oculis nostris sentiri : quia tanlum spatii in peragratione suorum clrculorum consumunt, quod vita humana, quae brevis est, et ad breve punc- tum tam tardae accessionis comprehendendum non sufficit. Quamvis huic sententiae , quod de loco ad Ibcum moveantur, consentimus : aliani tamen ra- tionem praetendimus, quare motus earum non sen- tiatur^ quae talis est : Omnis motus discernitur, vd per immobile, vel minus mobile. Cum enim aliquid movetnr, si aliquid mobile, vel minus mobile vide- A mus, cum illud praet^riri vel appropinquari videmus, motum seatimus. Si autem aliquid moveatur extra ipsum, neque aliquid vei immobile, vel minus mo- bile videamus : motus non sentitur, quod potest probari per navim in mari currentem. Motus ergo stellarum, vel per immobile, vel minus mobile su- perpositum sentitur, nunquam vero per suppositum, ut per signa motum planetarum discernimus , quia modo sub hoc signo, modo sub alio videntur. Supra diclas vero stellas nihil est visibile, nec est ideo quod motu illarum discriminari possit. Moventur ergo, sed infixae dicuntur, quia motus earum prae- dicta ratione non sentitur. Cap. VIII. — Quot circuli dicantur esse in firma' • mento. B In eodem firmamento philosophi dixerunt duode- cim esse circulos, quorum duo sunt visibiles^ alii invisibiles. De visibilibus disseremus. Cap. IX. — Qui sint visibiles. Duo igitur sunt visibiles, yparet« LIBER TERTIUS. PR^FATIO. Etsi Btudiifl docendi occupati, panim spatii ad scribendufli habearaas, qaoniam inde multos vestes philosophi® abscindentes, et cum panniculis arre- ptis totam sibi eam cessisse credentes, abisse digno- scimus, voce ipsius clamantis excitali, ne nuda re- aliquid non potest, doneo bamido se misceat, et spisso. Isbe esedem diversitates ex aere soperposito in terra sunt. Qualitas quippe aeris^ terraiB subje- ctam ioficit. Sunt igitur quinque zon» in aere, quinque in terra . De aere ergo superposito nostrae habitabiliy disseramus, ostendentes quid in eo et maneat, particulas abscissas stylo nostrae parvitatis ^ unde sit, et a diversitate pluvlaey quia eat omni tem- consuimus : non ignari morsibus invidi» nos sub- periei commupis, incipiamus. jacere : nobisque hodie est periculum noscere et ha- bere. Sed quontam, ut ait quidam : JuiHui intfidia nihil est, qum proUnus ipsum Auctorem roiit, excrucians animum ; Bt Horat. {Ep. I, n, 57.) Invidui alteHus rebus maerescit opimis. Jnvidia Siculi non invenere tyranni Majus tot^mentum, De torraento iilorum certi, etsi de muitis morsibus venenatorura non dubitantes, quasi Gatonum per lestum Libyse feritatem sectantes, rationibus diversis pusillorum muniti, ad sequentia transeamus. Ca». I. — De aere. CiP. IV. — Vnde iM i^/ifvte. Plaviarum ergo diversse Mnt oaM». AMqttawlo aaiMqae fiimos spisaus, et hamidus evaporat : qai can ascendii, raiaatiseioisB gott» se involvttat, ^oe grossiores et graviores facte, oadant, fiiqoe pkivia. Aliqaandp vero aer ex Ingiditate terrseet a^os spia* satur^ tr^ositque in aquearo sabstantiami que ea^ calore solis» ut glaciies ab igae desiccata, cadit per minutissimas particulas. Aliquaado ad natrimeotaiD sui coloris solem attrahere humore» contiogit» et quod in illo liquidius est, igneam traasit sfibalau- tiam. Quod vero gravius deorsum cadit, obi posi aciUissimum calorem videmus contingere plavise Et qaoniam de «there et oniatu ejasdera, quse C inundatione». Habet aotera qusestionem. nobis viaa sont, nostro pfoposito congrue docuimas, de acre illi coojanctOy et solNlito, docearous, qose, et oade in illo contingant, ostendentes. Aer igitar est a iuna osque ad terram, qai qaasto terr» pro- pinquior, tanto huimdior et spissior; quanto re- inotior, aiccior et splendidior. Bio cum sit suppo- silua soli, ex eo calorem et hamorem accipit. Sed quoniam sol terminos torridae zome nunquam exce- dit, illam partem aeris ex vicinitate accendit, et re- motam expertem sui coloris reliaquit. Cap. II. — Qualiter quinque zonce sint in aere, Sunt ergo in aere quinque diversitates, ab anti- quis zonee dictfie sunt, noni ut quidam aelimant, super lunam. Illic nempe omnia immutabilia sunt. Cap. V. — Qus^re sMs raMi et cahr ad irnifam tendant. Cura propriura sit igais lendere saMura^ aade e^ qood radii solis et ealor ad lerrara tendant? Ad quod daeiinos, quia sol igoeis aatunB sit, aoii qiaa ea solo igniB oonstei, aad quia ia eo doraiaaAMr. PrtedocHiflans eaim aorpora stottanwi ea quaHior ^ementis esae faeta, doraioante ttmen igae : oara sol ex qaalaor «tooMatis Otfsstet» qoarayia igaa ^OQinaaie» qui i« eo es tenra at a/faa eet, ad einila, kl est ad ierrara at aq«ai|i taodil. Sod ipua a calo^ ris fontc procedit, sacnra aiiqaid oaloris deieit» spi^ terra ct aqua calefiunt, et quoniara natura est calo- ris ascendere^ calor qui prsedicto modo descendit. quia iUte nulla est contrarietw. Cum enim ibi D «'«''«^»*» «f»*"" ««r<» 1''™°™ «»«"«. «P»~> «'»«»- uendo m sui substantiam transmlttat. sether, qui ignis dicitur, corporaque stellarum ignea^ unde in aliqua parte erit frigus? Sed scio istos ex verbis philosopborum errasse, qui quinque zonas esse in coelo pronuntiant. Oontra hoc geminam ha- bemus defensionem. Prima est, quod aer sspe voca- tur coelum, unde aves coeli dicuntur. Secunda est, quod quinque partibus aeris, qoinque partes aetheris superpositse sunt, vacaturque pars setheris nomine partis aeris sic suppositi : diciturque pars superpo- sita frigidse, frigida : quamvis in ea nuUum sit fri- gus. Pars superposita torridae, torrida : non quod in sethere aliquis sit fervor caloris. Cap. III. — Quoi diversitates ex aere in terra sint. Est ignis superior ita subtiJtis, quod accendere Cap. YI. — Quare sol calefacit terram^ et ignit superior non, Si ergo proprie possimus loqui, dicamus quod sol sursum humorem elevat, non attrahat, Ideoquefona caloris dicitur, quia sic subdita calefacit : ignis ve- ro superior non. Cum enim sit elementum non ex elementis factumy nihil est in eo quod ad inferiora descendat. Inde vero est qaod pars aeris et terrse, soli subdida est fervida. Hemota autera frigida, etsi sit setheri subjecta. Sed dicet aliquis. Nonne igniS| ubicunque est, calidas est ? Cui dicimus. Non, niai humido et spisso junctus. Quamvis ergo super lu- nara sit ignis, non ibi fervor est, dcficit enim hami- 71 DB PHiLOSOPHIA MUNDI ilBRI QUArUOR. - UB. IH. 78 da et spissa iiiateri« qaa accendatar ignis, neqae A Gap. IX. — Quare nives nunguam e&nHngant in r_: — .^ .._. 1 . — . osstate, cum in ea contingat grando. Hic subjicient : Cum in ssiate sspe grando con- tlngat, quare in eadem, juxta inferiora montium nunquam nives conlingant? €ontra hoc dicimus : In estate humorem ex calore alicujus elevari, eleyan-* doque guttas involvi, quae grossiores faclae, frigore- que congelat», grandinem gignunt. In hieme rero, quia frigus circa terram esl, guttas aquae, antequam grossffi sint, ex frigiditate temporis constringi, ct in nivem transmufari, constat. In aestate vero , quia frigus circa terram non est, donec in altum elevatae, grossae el spissae fiunt, non congelantur. Nnnquam ergo in aestate nives, etsi in ea sunt grandines. De toniiruis et fulminibus, unde et qualiter continganti frigus, neqae obscurilas, sed unus et continuus splendor, neque aliqua mutabilitas. Sed dicet ad hoc quod Aristoteles ait: Impossibile est ignem non ealere. Respondemus ibi locutum fuisse Aristotelem de inferiori igne, qui semper alicni spissae materiae mistns, nnnquam calere desinit. Dicimas ignem calere, non actualiter, sed naturaliter. Quarta causa est piaviarum, ventas elevans hnmorem, de stagnis, et fluviis, el lacubus. Inde est quod raonncali et pisces, a mnltis visi sunt de aere cadere. Cnm enim, ut diximus , aqua vento sustollitur. oontingit quod ranoncalos et pisces secum elevat, quibus ex natu- rali grandine descendentibus, stupent ignorantes. Nalinm ergo tempas anni immane est a pluvia. In oroni namqae vel fumus hamidus evaporat, aer ex g d^sseramus frigiditate spissatar, vel bumor calore , vel vento elevatur. Cap. yn.— Quod ante finem mundi guttm sangukiii eadent^ vel quMre sanguis dicatur pliuere. Haec plavia quandoqae plas solito spiasata, ex ni- mio cak>re incensa, fit ad modum sanguinis, rubea et spissa. Qaod videntes, renim causam ignorantes, philosophorom, dicunt sanguinem pluere. Inde veri- simile est dictom esse quod ante finem hujus mundi gattse sanguinis cadent, et cum debeat ex ustione finiri, ut testator Scriptura, quae dicit psalmo qua- dragesimo nono : Deus noster manifeste veniet, Deus nosier et non silebit. Ignis in conspectu ejus Cap. X. — De tonitruis et fulminibut. Pamoigitar, nt praediximas, ad superiora tendente, cum ad summum aeris pervenit , et praeponderatio- nem homoris, movetur aeris sommitas. Cajus parti- culae ad modum nndaram aquae sibi occarrentes, fragorem faciunt. £x motu vero aer calefaetus, transit in igneam subslantiam^ fitquecoruscatio : quae quamvis cum fragore fiat, citius tamen ad nos per- venit, quia visus velocior est auditu. Cum ergo, sicut praediximus, sparsim ex fumo humidd spissati generantur, impetus qui ascendit sursnm, est fragor sine fulmine. Sin autem impetas illc deorsum ten- exardescet(PsaL xwx, 3). Bt alias : Qui venturus est 0 f «'» ^°>«n \^°^» »<>° fi'» d in lunatione modo ere- scunt humores, modo decrescunt, Sed quia in fine hujus voluminis de habitu maris est tractatum, unde in primis septem diebus luna- tionis fluctus illius, decrescant, in aliis septem cre- scant, videamus. Cum igitur interlunium est, quod totus splendor solis, qui eam acceodit, acra subdi- tum non potest tenuare, neque humorem desiccare. Est enim tunc plenus fluctus. Sed cum splendor in- n cipiens descendere, accenditur luna et desiccat aera, minuitque humorem. Quantoque plus descendit splendor, desiccatur humor, usque ad septimum diem. Septima vero die, quia tota medietate accen- sa est, mediante aere, calefacit humorem. Qui ebul- liens sursum elevatur, et sic usque ad decimum quartum diem crescit fluctus; sed quia in tertia hebdomada calor elevans in ea minuilur» fluctus maris immoralur. In quarta vero, quia splendore accendente calor deficit, spissatur aer» humorque crescit, et inde fluctuat usque ad noviluvium. LTBER QtJARTUS PRiEPATIO. D Superiorum voluminum series, a prima causa re- mm ortai usque ad terram defluxit, pruritum aurium non continens, sed utilitati legentium deserviens, atque ideo animis stultorum non sedens. iam enim illud impletum est : Erit cum sanam doctrinam non sustinebuntf sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, prurientes auribus (// Tim. iv, 3). Quae igitur studii reliqua iibertaa sperari possit, oum ma- gistros discipuloruui palpones, discipulos magistro- rum judices, legemque loquendi et tacendi impo- nentes cognoscamus? In paucis enim magistri. frontem, si adulantis vocem et vultum percipient ; etsi sit aliquis qui magistri severitatem sequatur, ut insamus a meretricibus magister scbolarum fuga- tur, crudelisque vocatur et inhumanus ; ut jam ver- bis Umbricii possit uti, ...atque ideo nulli comss exeo tanquam, Mancus, et exstinctce corpus non utUe dextras. JuvEN..., Sei. III, 47. Unde ergo deberent diligi, fugantur magistri, se- cundum illud Ovidii : Per quas nospetitiSf saspe fugatis opes. Sed quoniam probi est animom adp^ora aoa fle 85 hE PHILOSOPHU MUNDI ctere, sed sielionbizfl eoDformare, reraoto aiumo a pejoribnsy conform8t04)ae melioribasy ad caetera tranBeamus. £t quia de aliis elemeatis, et omata, et eomm seclaiUes coropendia diximus, de terra et omatu cjna dicere incipiamua, Ckp. I. — t>e terra et mundo, Est ergo terra elementum ia raedio mundi sitiim, atque ideo infimum. Mundua nempe ad aiailitudi* nem ovi est dispositus. Namque terra est in medio» ut vitellus in ovo. Circa hanc est aqua, ut circa vi- tellum albumen. Girca aquam est aer, ut pannicutus continens albumen. Extra vero coocludeas oraxBa« est i^nis ad modum teat» ovi* C4P. )I. — De diversis qualitatibus terrce. Hec terra sic in medio mundi pasita , et inde omnia recipiens pondera, etsi naturaliter ait frigida et sicca, in diversis tamen partibus sais^ ex acci- dente diversas continet quaUtates. Pars enim iltius torride zonse, parti aeris subjecta, ex fervore solis, torrida est et inbabitabilis. »^d duo cjusdem capitai frigidis partibus aeris subdita, fiigida sunt et inba* bitabiiia. Pars vero temperat» parti aeris subjeola, temperata est et babitabilis. Sed quia duse partes il- lius, ut prsediximus, intemperatce sunt, dusB infra suQt temperat», et babitationis patientes. Una extra torridam zcmam, altera ultra : sed quamvis habita- biles, unam tamen ab omnibus iohabitari tantpm credimus, nec totam. Sed quia philosopbi de habi- talionibns utriusque, non quia ibi sunt, sed quia ibi esse pessuBt, loqttlmttir de Olts, quos nos non cre- diraos esse propter iotellectnm lectionfs philosophi- tm , aliqnid inde dieamus. Ca». UI. — De haHtatorilfUs ejrn. Pars igitur zonae habitabilis, in qua sumus, in duo dividitur. Cum enim temperies aeris ex omni parte sit terrae, quaedam pars temperata est, et habltabi- lis. Sed quoniam refluxiones Oceani latera terrs juxta qualitatem horizontis ciagit, in duo illam di- vidunt. Cujos superiorem partem habitamus : Anti- podes vero nostri inferiorem. Nollus tamen nostrum ad illoa, neque illorum ad noa pervenire potest. Ex parte enim sept^trionis, frigus et refluxiones trans- itom piohibent. Ex parte vero oriantia et occiden- tis, aol el refluxiones. Similiter alia habitabilis in duo dividitur : Suf erins, quorum ^m nostri obii- nent, et inferios dvtdcoSol illonim. Sunt ergo in daalma habitabilibus quatuor habitatores, alii cnm aliis in quibasdara temporibus conveniont , in qui- bnsdam differunt. Nes ergo et noslri antipodes si- mnl faabemus aestatem, et biemem, et alia anni tem- pora. 8ed qnanfdo habemus diemi illi noctem, e converso. Si enlm ex propinquitate solis est lestas, et ex remotione biems, ex mediocri distantia ver et autamnus, signa vero nobis et illis aequaliter distant, quippe terram servantia, et suum naturalem locum obeuntia, in quocunque signo sit sol, sequaliter erit nobis et illis, etidem efficiet. Merito igitur habemus LIBW QUATUOR. — LIB. IT. M A similea diversitates, non taraen simnl dSem et no* ctem. Cum enim ex splendore sit dies, ex umbra terrae fit nox. Umbra yero semper est in parte oppo- sita splendori solis , cum in superiori parte terrae est splendor diei, in inferiori est umbra noctis, et e converso. NuIIa est ergohora, in qua in aliqua parte non sit dies, et in aliqua non sit nox. Sed queritur : Si nos, et illi, simul habeamus aestatem et hieniera. Sed quando nos diem, illi noctem. In SBstate vero nobis sunt longissimi dies, breves autem noctes ; habebunt ergo q)si in aastaie sna dies bre- ves, etnoctes longas, quod non est naturale aestatis? Contra hoc dicimus : etsi quando nos diem, iili no- ctem, tamen in quodara tempore dies nobis et illis est communia, sed alteri in vespere, sAteriinmaQe. g Cum enim sol est nobis in ortu , adhuc est illis in occaau, habemusque mane, illi ¥eqf>ere, ut oirea ko- ram primam Bondum sit eis nox. Similiter in ocea« su, ex quo £ol iocipit descendere, incipit Ulis appa- rere, et tunc est ilUs mane, nobis veapere. Inde es( ergo, quod habemus nos et illi diea «quales et ao- ctes, etsi non siraul. Sirailiter hiems. Qualiter hoo sit, ingeniis leigentiam discutiendum permittaniaa. Nos vero et jtvr^ot similem habemusdiera etaooiea^ sed quando nos asstatera, iUi hiemem, et e converso. Cum enim in eodem hemispherio simul nos et illi habemus spleiidorem, et simul umbrara : sed quia quando nobis est sol propinquus, illid est remotos : quando habemus «statem, iUi hiemem. Sed hie ori- tur qumstio^ similis priori, ad quam si quia prioriboa n jnstructus accesserit , ilUos aolutionem facile inire- niet. Nos vero, et antipodes hrAmj neque simtti estatem, nequem simul hiemem, neque diem, neque noctem habemus, iEvrt^ot vero et sui anlipodes aio se babent, ut oos et noatri anteeci, et noatri antipodea, ut nos et sui ; antipodes nostri et sui ut aos et ao- teeei. £t quoniam de habitationibus tribus et earura habitatoribus satis docuimus, de nostra dioere inci« piamus. Nostra igitor habitatio ab oriente in otcor- dentem, a meridie ad septentrionem extenditur, qu8B qu^mvis temperata dicatur, non sequaliter tamen in omnibus suis partibus temperata est. Pafrs enim torridfi zonsD propinquior, ut est Libya, .fitMopia, calida est et sicca; vicina frigidae, frigida est, et humide. Occidentalis , frigida et sicca. Oriehtalis ^ ealida et humida. jfiqualiter vero distans, a^ualiter est temperata. Cap. IV. — De terminis Asias, Africce et Europos* Hujus item tres partes sunt principales, Asia, Afiica et Europa , et incipit Asia ab oriente , et extenditur lateraliter a septentrione, usque ad torri- dam zonam, terminaturque Tanai et Nilo^ mediam partem habitabiUs continens. Europa vero et Africa duas aUas obUnent. Suot vero termini Afric» : Nilus, ex parte orientis : a meridie torrida zona, a septen- trione Mediterraneum mare , ab occidente refluxio Hediterranei. Termmi vero Europce sunt ab Oriente Tanais, ad Mediierraneum mare, ab occidente re- 81 HONORII AUGUSTODDN. OPP- PARS I. ^ DIDASC. KT HISTOR fluiOy a Beptentrione frigida zona, hoe modo : 88 Fricrida NiHxisTomda Zona "^ Omns Afici AfvicfC Cap. V. — Unde in guibusdam moniibus perpetuos sint nives. In hao item snnt montes , in quornm summitati- bns sunt perpetnsB niyes, cnm in eonvallibus maxi- mus sit calor. Sed qusBritnr, cum calor sit ex sole, et ex superioribus : montes vero sint propinquiores soU, quam su» convailes , quare in superioribus il- lorum sint niyes et in convallibus non ? Contra hoc dieimus, quod et in superioribus breviter tetigimus : quod quamvis ex sole sit caior, qui idem est calidae natnraB, donec tamen humido, quod in sui naturam transmutet, se commisceat, nihil calefacere polest ; nnde in prssdictis montibus, quia aer subtilis est ex nimia remotione a terra, a sole non potest accendi, sed ex sna levitate impulsus , huo et illuc , frigidus eCQcitnr. In convallibus vero, quia aer est spissns, et inde fere immobilis cito incenditur et calefit, quod per hoc simile potest probari. Quia si aer est immo- bilis, accenditur, et est calidus, sed si ventus veniat, qui illum moveat, frigus sentitur. Hic oritur qunslio alia : si aer in superioribus prsBdictomm montium ila est subtilis, unde ergo spissatur in nubes et ni- ves? Nos vero dicimus quod ille aer non spissatur, sed fnmus humidus qui ex convallibus ascendit , ex Ingiditate superiorum in nubes et ni ves, constringitur. Cap. VI. — Quas qualitates contrahat terra ex diversis ventis. Hffic eadem habitabilis, diversis ventis exposita, diversas contrahit qualitates. Si enim aliqua pars cgusdem montibus oppositis orienti, septentrioni clausa sit, et occidenti, exposita vero meridiei est ca* lida et sicca, et hieme habitationi bona, in aestate pessima. Si vero ex contrario, in hieme mala, in aestate bona. Pars vero orienti exposita, aliis itidem clausa est, et calida et humida, et veri bona, e con- trario frigida et sicca. In autumno mala, sed in vere bona. Idem vero de partibus terne diximus, probari potest per fenestras domus : austrina namque in sestate sunt malse, in hieme bonse. Septentrionales econtrario. Inde erat quod antiqui triclinia anstralia et borealia faciebant, ut in australi hieme, in boreali iBstate discumberent (Vitruv. id. test), Cap. VII. — De insertis arboribus. Et quoniam de hoc elemento, et de partibus ejus satis disseruimns , de terrse fmctibus et arboribus consequens est ut dicamus. Sed quia Hacer et Dio- scorides omne iiiud aperte docent, de illis taceamus. A Unam solam ejus qusstionem cum ejus solutione poaentesi quss talis est : Cum alterius sit naturse tmncus, alterius surculus, quse fit causa crescendi ? Gausa crescendi est fumus qui venit de terra per ra- dices et trancum, et dum descendit, perforans radi- ces, aliquid ternB et aqusd substantie trahens , cau- samque vivendi, augmentandi, fructusque ferendi conferens. Hoc per traneum ascendit, truncusque quod suas naturse est convenienSi continet, naturali- que calore illud digerens, in medullam, et trancum, et corticem transmutat. Qnod vero ad surculum .ascendity surculus similiter, quod sibi convenit, in sui naturam dirigit. Cum nobis hac quaestione et so- lutione praedictoram auctoram, satis superque dictum videatur : restat ut de terreno animali aliquid loqua- 3 mur. Quod cum omne sit mortale , quoddam tamen rationale, sed quia irrationabilia infinita sunt, lectioni philosophoram multum pertinentia , de naturis illo- rum, et unde quaedam raminent, quaedam non, di- cere postponamus , ut de raUonali et mortali, id est de homine, quod dignius est, disseramus, quod quia ex dttobus, scilicet, ex anima et corpore constat, prius de humano corpore , quod nostrae cognitioni occurrit, deinde de aniroae virtutibus doceamus. Sed quoniam de compositione primi hominis tammasculi quam feminae, qnaliter et quomodo ex limo homo fac- tus sit, in^rimo voluminedocuimus, de quotidiana ho* minis creatione, formatione, nativitate, aetatibus,mem- bris, de oSiciis et utilitatibus membroram dicamos» Cap. VIII. — Quid sit sperma. ^* Cum igitur ex spermate conceptio hominia fiat, de ipso aliquid dicamus, Sperma ergo est utile [fort. virile] semen, ex pula substantia omnium membro- rum compositum. Quod vero ex substantia omnium membrorum illud sit composilum , ex faoc apperet quod omnia membra inde creantur, naturaliterque est, ut similia consimilibus nascantur. Aliud item ad hoc est argumentum , quod si paler in aliquo membro aliquam incurabilem infirroilatem habeaty filius in eodem membro eamdem obtinebit. Cap. IX. — Quare in pueriiia coUus non contingat. A qoarto decimo anno tompns cmtn«; incipif. Sed qoaeritur : cum calore et humore sperma causam contrahat, pueritia vero calida et humida sit, quare Q in ea coitus non contingat ? Cui didmus , qnod in illa aetate stricti sunt meatusy huic ad hoc deser- vientes, deinde sperma exire non potest. In aliis vero aperti sunt, et apte coitui.In senectnte vero et senio propt^ frigiditatem coilus vix contingit. Post come- stionem ante somnum moleatum hoc opns, minuitur enim naturalis calor qui eibum debet digerere. Post somnum vero quia cibus digestus est et versus in sanguinem, tempus iliius est. Quae vero complexio huic operi conveniat, ex seconda particola queratur. Cap. X. — De matriee. Matrix vero est ista seminis susceptrix, intus vil- losa ut melius semen suscipiat, septem obtinens cellulas, humana figura ut moneta impressas. Inde est , quod septem , nec unqoam plnres mulier uno 89 DE PfllLOSOPHIA MDNDI lerto poCest parere.Et qoia exznatrice causa steri- litatis contiDgit aliquando, aliquid inde dicamus. Cap. XI. — Qvos sit causa iterilitaHs. Causa igitur sterilitatus est niinia siccitas, nimia hnmiditas, nimius calor, nimium frigus. Gum enim sperma ex temperato, id est, sanguine constet, ut inde aliquid fiat simile, requirit. Aliquando nimia pinguedo est causa quare nihil concipiatur ; ex ea enim os folliculi obstruitur, ne semen intrare pos- 8tt. Unde Yirgil. in Georgic. (lib. ui, 136) dicit : Equas in tempore coitus macie esse extenuandas. Deinde subjungit physicam : Ne pmguior u$ui sulcos oblimet inertes (63). Iterom frequentia coitus hajus rei causa est : deli- nitor enim matrix intus ad modom marmoris an- cti et nibil potest retinere. Si Tero ia muliere nulla sit eaasa st^litatis, veniatqae sperma geniturfle coBTenieas in matricem, claaditur slatim ila ut, ait Bippocrates, qaod nec aeas possit immergi, facta- qae eoDceptioesi. Ideoque convenicns geniturfledi- ximas, qaie si nimis nt calidam vel siccam, non est aptam genitarae. Gap. XII. ^ Si aHqua nolens pote$t eoneipere. Sed qaflBfitar si aolam virile semen sine muliebri spermale geBilunB safficiat ? Dicunt quidam itlud solam sonioere | oiyaa hsBO est probatio : Quod saepe aliquis homo cam aliqaa ndlente^ eaque flente, eoncaboit, et aliqaando gignit, ubi nuIJum semen malieris esse potest : non est enim sine vo- laptate seminis emissio. Nos dicimas etiam malie- bre semen essein coneeptione,qai per infirmitatem quam paer contrahit in siroili membro, a matre potest probari. Quod vero dicit, aliqua nolente, puerum concipi, dicimus quia, etsi in principio di splicet, in fine tamen ex fragilitate carnis concupi- scentialis placet. Sed quia in conceptione menstruum solet cessare, onde contingat, et quare tunc cesset, edisseramus. Cap. XIII. — De superfluiiatibus. Cum mulier omnis naturalitater frigida sit, calidis- sima quippe frigidissimo viro frigidior ast, cibum non potest bene digerere remanetque superfluitas quae per singulos menses purgatur, menstruumque Tocatur. Cooceptione vero facta gemioatur calor ex fetu, unde melius cibus digeritur, nec lants super- fluitates oriuntur ut prius. Item quia ex sanguine matricis nntritur fetus, non indiget purgatione. CAP.XI7.— Quarehomocumnatus est non graditur. Inde est quod castera animalia, ex qao nata sant, gradiontur ; homo oon graditur, quia ex sanguine meostmato homo in utero nutritur. Sed unde mu- lieres post conceptionem ferventiores sunt libidine, bnita vero animalia omnino ab ea cessant ? Inde cum malieres frigidiores sint viris, luxuriosse ma- gis sunt illis. Unde poslcoilum leprosi mulier non IjBdatur ; accedens vero vir, leprosus efflciatur di- (63)AIiterinVirgiI. UBRI QUATUOR. — IB. IV. 90 A cere postponamus, ne corda religiosonim, si forte noc opus nostrum in manibus acceperint, diu lo- quendo de tali re offendamus. Cap. XV. — De formatione hominis in utero. Spermate igitur in matrice locato, oreque ejusdem clauso, si in dextra parte remaneat, quia hepar est in dextra parte matrici vicinum, meliore et calido sangoine nutritur fetus, masculus efficitur. Si autem in sinistra parte, quse a fonte caloris, id est ab he- pate est remota, femina erit. Si vero non bene in dexteram, sed aliquantalum versus sinistram, plus tamen versas dextram, vir effeminatos. Si in sinistra^ ita quod aliquantulum versos dextram, mulier viri* lis. Cum vero in nna priedictarum quatuor partium semen loeatam est^inoipit virtus digestiva operari, B qase calefaciendo calore matris illud spissat. Sed ex seccitale folliculam inlra se conceptam continentem creat, ne aliquae superfluitates se illi miscentes, il- lum comimpant, hic folliculus cum paero orescat, et oritur. Septima die conceptus, ut refert Macro> bius (lib. I /h somnium Scip., c. 6). galtse sangainis in superficie folliculi incipiunt apparere. Tertia se- ptimana ad ipsum conceptionis humorem se dtmer- gunt ; quarta in quadam liquida soliditate, velut in- ter carnem et sanguimen coagulatur ; quinta vero si puer in septimo mense nasci debeat, sin autem in nono,septima incipit virtus formativa, citjus est offi- cium humanam figuram eonferre. Hane sequitar virtus assimilaliva, cujus est officium quod frigidum et siccum est commutare in frigidum et siceum, ut Q sunl ossa : quod frigidum, in humidnm, in phlegmata ut est pulmo ; quod calidum et sicum, in choleriea, ut est cor ; quod calidum et humidam,in sanguinea, ut hepar. Deinde sequitur virtus concavativa. Hujus est officium manus concavare, nares perforare, et csetera. Formatis vero membris, assimilatis et cava- tis, incipit famus humidus per venas et arlerias discurrere, motum vitamque conferre. Hie motus septuagesimo die a coneepta incipii, si paer in se- ptimo mense nasci debeat ; sinautem in oetavo, de« eimo nono. Sed quia orania quae lemporaliter vivunt, cibo aliquo indigenl, sequitor virtos paaeiliva, qose osque ad mortem extenditur. Cap. XVI. — Unde puerpascatur in utero. Sed quaeritur qualiter, et quomodo puer in utero D pascatur. Dicimus quod quibusdam nervis, qui in umbilico sunt .xatrici conjunguntur, per quos puro sanguine ab hepate malris descendente, nutritur puer et crescit. Unde quia digestum recipit, non indiget egestione superfluitatis. Gap. XVII. — De nativitatet et guare nati in septimo mense vivant. Has prsedictas viriutes sequitar naiivitaa, eajus doo aant termini. Septimus mensis et aonas. fia- bet autem qaeesiionem. Qaaeritar eur, si ante septi- mam mensem nascator vivere paer non potest et nimio ne luxu obtusior usus Sit genitali arvo et sulcos oblimet inertes. 91 HONORIi AUGUSTODUN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR^ 92 eur in septimo nattts, vivat, in octavo non. Dicant A e$t Nos vero didmus stomachum fngidam esse na- ^raliter, calidum accidentaliter.Est etiam nervos» natura ut, quando homo plus solito comederet, extenderetur ; quanclo minus, contraheretur. Ite- rum necesse fuit quod esset nervos» natur», ne, cum aliquid durum nec commasticum reciperet, laederetur ; cum igitur omne nervosum frigidae sit nalurae, ergo ek stomachus. Sed ut melius cihum retineal, doncc decoquat, intus est villosus. Quam- vis tamen naluraiiter sit frigidus, ex accidente ca- leRt. Superpositus est enim hepati, fta scilicet quod fere totus ah eo includitur. Ex dextra vero ejus parte est fel, ex sinistra est cor, quae calida sunt et sicea : inde caiidus est ^machte, ut i^ superpo- sllus cacafoas. Si propric volumus loqtti, in stoma- B tJbo dieimas cibum coqui. Cihas igiturest in modttm typsanas mutatus, per uovtSfoeYov, foHkneh, quod porta disitur, exiens intrat daodenom imeflHnam, sie dictttm quia quantitatem doodecim tj^gitorani, qaates sunt digiti ejasdem in uBoqQoqaa ohtinet. Rtiieto vero eo quod fjus nutritarse est soimmenii, transit in aliud quod jejanum didtur, quia sihil inda retinet. Huic jejuno vensequedamab faepate veiuen-» tes se coi^ubgant, per qoas quod liquidtts M trana* it in infiraa hepatis, meaeraico, qaia sooeom ma- tant aie diote. Quod vero frigidam feeolenliim ett, In longationemet in secessum desceodit ; el bscest, prime digesCionis saperfluiCas. INnd vero liquidum quod in infima hepatis «ransrt, calore ^usdem di^e^ ritar, qaodqae in ea caiidam et siccam eM Irsnatt emm physici : quia ante septimum mcnsem, non est tantus motus, in puero, quod si nascatur, vivere possit. In septimo vero est motus sufficiens vitae, un- de puer movens se, dehiles nervos, quibuS matrici jungitur si habeal frangens ilios, nascitur vitae ido- neus. In octavo menise, motu septimi debilitatos, vivere non potest, donec refectus in illo, et hi parte noni iterum incipit moveri, rumpensque nervos idoneus vitae nascitur : et quia in calido et homido nulritus est nascens, et ad dissimile prodiens con- trarietatem sentit, voceffi^ae ttmuiationts [lego «jn- lationis, itt prob, seq,] emittft, et ideo prima vox homihis est vox doloris. Cap. XVffl. -^ De infattU», et 9ensu. A nativitate vero usque ad annam quintum est hifaDtia, qaia ki quadam parte illius fari non potest, inaltere vero si loquitur, imperfecte loquitar.In hac setale senttun habere potest, rationem tamen et tttleUectam non. De sensu igitor aliquid dicamus. De ralione vero et intelligentia, quare in tali setate haberi non possinl, quia sunt de virutibus animse, loquendo de anima^ salis inde dieemus. Et quia ex animali virtute, qiioniam praecedit naturalis et spi- ritualis aenStts, habet principium, de istis virtutibus, a nalarali qase prior est, inchoando delibemus. Gum igitar homocottstet ex quatuor elementi8,ex calore et humidilate, contingtt humidum furoum nasci et ealidttm, qtti diffbstts per membra movens illa, . . , digesUom»n trinam operalar, virtusque naturaUs C j" <^»H>leram, per quasdam venas, ad cistam feiHs ^ r I ^ transmittilur ; et hoc est choler» sedes, inde qum- dam pars ad confortandttm in stortiaehttm 'tnittsit^ quod frigidum et siccum in melltmcholiain trimsit, et ad splenem, sedem meiancholia transit. Sed quffidam pars ad stomachum deScehdit :inde ad re- tentivam confortandam. Quod vero frigidum et hu- midum in plegna mutatur, et ad pulmonem sedem phlegmatis transit, quadam parte propter expulsi- vam vim in stomachum transmissa. Quod si calidum et humidum, in sanguinem versum, remanet in hcpate, quod est sedes sanguinis. In hepate ergo quatuor gignuntur humores, proprias sedes haben* tes, cholera, phlegma, melancholia, id est nigra cholera. Sanguis hepar, phlegma pulmonem, quam- voeatur. Et quia de tribus digestionibus fiacta est mealio, inqairamtts quid sil, et ubi sit, et qualiter fiat. Cap. XIX. — De digcHionibus, et lapide urinte. Digeatio igltor est alicttjtis rei per ebuliitionem fa- eta mutatio. Prima vero digestio fit in stomacho, seeunda ia hepate, tertia in omnibus membris : qua- redeprhtia primam dieamas. Gum humanumcorw pus ineremento indigeat in qoadam Beiate, in omni vero restauralione (quippe isteriori et exteriori ca- lore et frigore devaslantiboa), ttecesse fuit cibum et potum, ex quibus esset mutatio et incrementum subintrare. Sed si cibus est grossus, necesse fuit ut, priusquam intrarel slomachum, lenuis el desiccatus D vis quidam dicunt phlegma propriam sedem non redderetur. Ad hoc ergo dentes parali sunt (nati ex phlegmatC; pcr gingivas descendente, et iex spissato frigore, et (iurato), ut cibum conterant. Lingua ad modum manus molendinarii illum verlat,et sub den- tes reducat, quae ad hoc spongiosa est, ut cibi succum recipiens, sapdrem discemat. Pit ergo in ore quaedam priraaB digestionisprseparatio,cibus verocumpotu sic prttpttratfis, per \m6^(tfo^, id est in stomachum per porlam, ^u introiltts amplius est, descendit ibique decoquitnr, et in speelen Ufptanos tmnsmuutur, et eat fasee prkna digestio. Deatomacfao varo, utram sit ca- lidse naturs, est qusstio. Aiuat quidam quod calidae naturae sit ; aliter enim cibus non posset decaqui • eum ergo cibum decoquat, et transmutet, calidus habere, sed cum sanguine, ut melius possit per membra discurrerc, remanere. Et hic et secunda digestio. Qtiod ibi superfiuumest,perXtpiv, vel 6Xr|V, vel quiiim venam quee spleni adjacet, et ad renes descendit. Quod ibi liquidam cst, ad sui nulrimen- tum retinentes, reliquum per uricides poros ad ve- sicam transmiltit. Quod per virilem virgam exiens, urinla dicitur, et haec est superfiuitas secundse di- gestionis. Sed quia pueri habent poros uricides strictos, quod ibi spissum est remanens, in lapi- deam transit subslantiam. In alirs vero «tatibus, quia pori aperti sunt, non generatur ibi lapia, sed circa reaes ; ergo pueris nascitur lapis in ooUo ve- 93 DB PHILOSOPHU HDNDI UBRI QUATDOR. -« UB. IV. H sie9« sokibiis etrea mes. Sangaine Tero in hepate A somnuin, quiad naturalem virtitutem pertiaet tnia^ praedicto modo gNierato, ad omnia transit membra eamas. per Tenas, quonim calore digestus in eorum simi- litudinem transit. Superfluitas vero per sudores exit. Alia vero pars ad liepar revertitttr, ibi decocta descendeas, exit cum urina, sedimenque vocator- Sed si in fundo sit urimB, dicitur wmaoiQy id est nalura subsistens, sive substantia; si in roedio hftiyjs^ sive Miifu, id est ad inferna in alvum fun- dens:siin6ammo, nephile, nephi, id est purificatio. Sedqnid signifieet in diversis ioeis existens, quid quan- do cst eontiBuamf qaaado divulsum, quod ex sub- sumtia et cidore, dicere aon est nostmm. Si quis Tero hoe aeire desideraty Theophilum De uHnU legat. Gap. XX. — Quodhomo tiatnraliter iitcalidutet humiduit et unde longu» et paruus, graciUs et groseus. Hujus item naturalis virtutisest augmentum con- ferre, quod contingit ex humore et calore. Quod im aliquid ascendit, est caloris ; quod vero spissa- tur« humoris. Sed dicetur : siex calido et humido incremenlum, unde cholerici et melancholici, quo- rum alteri frigidi et siccir alteri calidi et sicci sunt, crescunt ? Nullum vero esse hominem dicimus, qui calidus non sit, et humidus ; sed tamen quidam plus, quidam minus. Yerbi gratia, homo naturaliter calidus et humidus, et inter quatuor qualiiates tem- peratusy sed quia corrumpilur natura, contingitC illas in aliquo intendi et remitti. Sivero in aliquo, intendatur calor, et remiltatur humiditas, dlcitur cholericns, id est calidus et siccus, non est sine hu- miditatetamen. Sin veroin aliquo intensus sit hu- mor, calor vero remissus dicitur phlegmaticus. Sin autem intensa sit siccitas, remissus calor, melaa- cholicus. Sin vero squaliter insunt, dicitur sangui- neus. Suntergo omnes homines naturaliter calidi et humidi, sed propter qualitates intensas et remis* sas, recipiunt nomen intensionis, et nomen contra- rii, id est remissi. In omni igitur complexione bo- mopotest crescere, plus tamen in aiia, et minus in Alia ; in quadam in longum, in quadam ia latum. Cholerici aamque longi et graciles, longi ex calore, Gap. XXI. — De somno, Somnus ergo est quies animaiium virtutum cum intensione naturalium. Gontingit autem, fumo hu- mido ad superiora ascendente, implentur nervi qtd- bus animalis virtus solet descendere. Desinit ergo videre animal, el audir», etc, donec naturali ca- lore iilo dessiccato, animalis spiritus inciptat ascen- dere, et ad aliquem sensum animalem excitare. Gap. XXtt. — Undesamniaf et de animali et jrpirl- tali virtute. Somnium vero ex reliquiis cogitationum, ex cibo el potu et ex temperie, et ex complexione, ex qua- Q litate jacendi, habet existere, et hoc nihil significat. Alia ex ministratione angelorum, alia ex mundi Causa, alia ex virtute et libertate anim», quorum omnium propabationes in promptu habemus. Sed quoniam nostro proposito hoc multum non attinet, et ad finem voluminis tendimus, ilio praetermisso ad spiritualem virtutem transeamus. Praedictus ergo fumus per diversa foramiaa traaseuado subtiliatus ad cor perveniens, ad attrahendum aera illud dila- tat, ut interior calor temperetur : ad expellendas vero superfluitates idem constringit et tunc dicitur spiritalis virtus, cui arteriae deserviunt. Sed ad ani- malem virtutem veniamus. Prsedictus vero fumu per nervos ascendens colando, ita subtilis efficitur : qui, perveniens adcerebrum, spiritusdicitur ; descen- densque per diversa instrumenta, diversas operatur aaimales virtutes, ut ostendemus : qusB quia e cere- bro prodeunt, de ipso ante dicamus, deinde qualiter sensus inde prodeant, et quoniam in capite cbnti- nentur, ab illo exordiamur. Cap. XXIII. — De eapite. Gaput est quaedam substantia sphaerica, quasi duo - bos digitis, ante et retro expressa. Rotunda vero, ut melius in eo cerebrum moveretur ; et ne super- fluitates in angulis, si ibi essent, remanentes, illud corriimperent. Anle et rctropropternervosindepro- cedentes; quorum priores sensus operantur, poste- riores vero motum corporis voluntariom. In ejus exteriori parte, cst eraneum, cnjus pelliculae adhde- rent capilli ex fumo a8cendente,etper poros iexeunte, et graciles exsiccitate. Sanguinei vero propter calo« D ^^^* Fumus etenim exiens siccus, ex frigiditate ae- rem longi, pingues propterhumiditatem. Phtegma- tici vero propter frigiditatem parvi, propter humi- ditalem grossi. Melancholici, autem propter siccita- tem graciles, propter frigiditatem breves. Iste na* luraies proprietates saepe variantur ex accidente ; nam cbolerici et melancholici vel ex otio, vel corae- stione sont pingues ; sanguinei et pblegmatici ex absiinentia, vel labore graciies. Quod vero sangoi- nei et phlegmatici et caateri, pariter sunt parvi, ex panriute matricis velspermatis contingit. Hac natu- ralis virtus liabet quadem principalia membra, qosedam deservientia, et aciyuvantia, qusedam alte- nuny quasdam neutrom. Sed quia hoc a Johanni- do in Isagogis satis dictum est, illo postposito ad ris constringitur, et in corpulentam substantiam ver- titnr : alio vero fumo exeunte, impellitur snrsum, quod induratum est, et sic crescunt capilti ; sed quia naturale est ponderosum descendere, curvanterde- scendunt. Undequia, et nuUi aetati desunt super- fluitates, neque alicui deest inerementum capiliorum • Similiter est de unguibus, qui ex superQuitatibus cordis per summitates digitorum exeuntibus, ea fridigitateduratis, fiunt. Caeteri veropili barbaai et pectoris cuidam aetati desunt. Barba vero femineo sexui desunt. Gum enim barba ex calore habetexi* stere in homine, proptergeminum caiorem cordis el testiculorum, potest esse ; in muiiere vero propte frigiditatem esse non potest, nisisit aii<|uapr«ter ^ HONORn AUGUSTODUN. OPP. PARS l. DIDASC. BT HISTOR. 96 natmm calida. Badem ratione nec est toba in A oculoa natura inatitait, ut si unua toderetnr, alter apadonibaa. In puerilia vero esse non potest, pro- pter Btrictionem pororum ; et quoniam fumo ascen dente fiunt capiUiy juxta qualitates complezionis, remaneret. Deindede visu dicamos. Cap. XXVI. Qualiter vUut fiat. uniuscm'usque contrahunt colores. De quibus in physicasatis dicitur; ad ceetera transeamus. Cap. XXIV. — De cerebro. Sub craneo duse pellicul» sunt, miningse dicl», quaram exterior, durior est ; duraque nuUer dici* tur : propinquior vero cerebro, ne laedat ipsum, te- nuior, diciturque pia maier. Sub istis est cerebrum, cujus talis e Constantiao datur definitio : Cerebrum estalba etliquida substantia, sine zanquine. Quseri- tur an frigidum sit, an calidum ? Dicimus quia na- Cum igitor naturalis apiritus per nervos a cere- bro prodeuntes ad oculos osque pervenerit, exiens, si aliquem splendorem, vel solis, vel alterius repe- rit, usque ad obstaculum dirigitur : quia offerens se, per ipsum se diffandit, formisque et illias colo- ribus informatus, per oculos, et per phantasticam cellam transit, visusque efficHur. Inde est, quodvisa figuras rerumet colores discemimus. Stoici tamen dicunl visualem spiritum usque ad obstaculum non pervenire, sed oculum figaras rerum et colores in se recipere, ad quem perveniens ille radius, simili* luraliter sil frigidum, ne continuo motudesiccetur. Bterque informatus, visum operatur. Sunl alii qui Sed in capite sunt tres cellulae, in prora, in puppi in posteriori parte. Prima vero celiula est calida et sicca et dicitur phantasiicaf id est visualis vel ima- ginativa, quia in ea vis videndi est etintelligendi, sed ideo calida et sicca est, ut formas rerum et colores attrahat. Media vero dicitur ^oYiotixbv, id est ratio- nalis : quia in ea est vis discernendi. Quod enim phantastica trahit, ad hanc transit, ibique anima discemit. Bst calida et humida ut melius discer- nendo, proprietatibus rerum se conformet. Tertia vero, mem9rialis dicitur quia in ea est vis retinendi aliquid in memoria. Qaod enim in logistica cella dircretum est transit ad memorialem, per quoddam foramen, quod claudit quidam panniculus, donec dicunt, illum , formis et coloribus ad obstaculum perveoire, neque oculo informari, ad quem radius perveniens, infonnatusque revertens, visum opera- tur. Nobis vero placet illa sententia, quia visualis spiritus usque ad rem perveniat. Ci^us rei hsec est probatio : quia ex visu alicujus lippienlis saepe contrahimus eamdem infirmitatem ; et unde hoc, nisi quod a visuali spiritu ad corruptionem oculorum perveniens corrumpitur, revertensque oculum cor- rumpit. Hujus ejusdem rei facilis probatio est, quia sic contingit : Cum homines sint contrariae comple- xionis, alii etenim sunt calidi, alii frigidi, alii humi- di, alii sicci, visualis spiritus ab aliquo exiens, qua- litates illius secum trahens, diffusus per faciem aperiatur quando aliqoid tradere volumus, vel ad (jjalterius contrariae qualitalis, illum corrumpit. Con- memoriam reducere. Ista estfrigida el sicca, utme- * ---*-—•=_ ,„j__. •_.■ . __ _j lius retineat. Frigidi enim et sicci est contringere. Sed dicet aliquis : Quomodo hoc in quoquam potuit probari ? Dicimus per vulnera illis partibus accepta. Cum enim esset aliquis bonae intelligentiae, rationis et memorie, videtur physicis quod accepto vuhiere, in aliqua iliarum cellarum, vim iiiius amittat, vires aliarum retinens. Unde Soiinus in Polystor (cf. Plin. lib. vii) narrat, de quodam qui accepto vulnere in occipitio, ad tantam devenit iguorantiam, quod ne- Bcivit se habuisse nomen. Ergo merito antiqui di- cebant, in capite esse sedem sapientice, In capite enim habent sedem qu» faciunt sapientem, intellectus^ scilicet, ratio et memoria. Ah hoc cerebro prodeunt traria namque contrariis laeduntur : inde est quod vetulae lingentes faciem, exspuentes, illud curant. Quod enim ibiest nocivum, exspuunt. Ut igitur vi- sus fiat, tria sunt necessaria : Interior radius, exte- rior splendor, obstaculum rei. His enim concurren- tibus, est visus, aliquo vcro istorum deficiente, de- ficiunt. Cap. XXVII. -^ De contuitiane^ et intuitione, et detuitione, Visus autem species sont tres : contuitio, intuiUo, detailio. Et est contuitio, quando aliquid videmus, nullo in eo occurente simuiacro, sed ostendenter qualiter visus fieret, de ea satis diximus. Intuitio est quando aliquid videmus, in cajus superficie ali- nervi ad oculos. per quos animalis spiritus exiens. ^ '^** *i"»"*^" '""'i^»" Yiaeniu:s, m cuji visum operalur. ut ostendemus. Sed prius de sub- ^ ^"^ ^««^"* ^^^^^^^- ^^tuitio vero est, quando stantia oculorum aliquid dicamus. CapXXV. — Deocuii*. Ocalas ergo est quaedam orbioolata substantia et clara, sed in superficie aliquaatulom plana ex tri- bus humoribos, et septem tunicis constans. Orbicu- lata est, ot huc et iltuc verti possit : in superficie plana, al melius formas rerum et colores in se possit reeipere, iucens et coruscans ex humoribus, ut a visuali spiritu possit penetrari. Ex tunicis, ut superfloitates expeliantur, ne illam laedant. Sed si qois nomen humorom, et tunicarum, et dispositio- nes scire desiderat, Pantheoiam legat. Daos vero non superficie, sed in fundo apparet, nt in aqna, diciturque deiuitio, quasi deorsum tuitio. Restat ergo de tuitione dicere : qaorum quia eadem est ratio, etiam de detuitione disputemus, ut quod de ea constitnamus, de intuitione intelligamus. Cum ergo visualis spiritus ad aliquid videndnm dirigitur, ex hbilitate huc et illuc impellitur, informatusque formis cireumstantiom, si ad aliquid obscurum per- venerit, ex sui subtilitate videri non potest. Sin au- tem ad aliquid radiosum, ex splendore illios appa- ret. Aristoteles vero dixit nuilum apparere sibi ibi' simulacrom, sed hominem se et posteriora videre, hoc modo : cum praedictus spiritos aliqoid radiosam ostendit, radios iliios elisus repercutitur, reversus 97 DE PHILOSOPHU HUNDi LIBRI QUATOR. -~ LIB. IV. 98 A pulus vel servus nei^ligeDlia doctoris vel domiiu, peccet, magister vel dominus, extra culpam non eat, sic nec anima illis contingentibus. Non ergo ex- tra culpam est, et si illius non sint actiones. ad faciem videntis et posteriora illa percipit : sed qnia mediante specolo hoc contingit, videtur hoc in speculo apparere Sunt qui dicunt aera inter homi- nem et specuium diversis formis et coloribus insi- gnitom. Unde si aliqoid opponatur, splendidom ap- paret. Sln autem e contrario, non. Gap. XXVIII. — Ds audiiu. Auditus autem aie contingit : cnm aer naturali- bus instmmentis yercussus, foramina vocis accepe- rit, exiens primam partem aeris quam reperit, si- mili iorormat formai et alia aliam donec ad aures perveniat, ad modum tympani, siccas et concavas, quibQS resonantibus, excitatur ille spiritus animalis, descendenaque ad anres, per quosdam nervos, in- format se simili forma, sicque formatus ad logisti- cam eellolam revertens auditom operatur* Similiter alii sensus fiunt, eodem spirito animali ad illorum instnuttenta per nervos a cerebro descendente. Bt qooniam de perceptia ab iilia indicat anima, de anima et ejos virtotibus tempos est disserere. Cap. XXIX. — Quid sU anima. Animaest apiritua qoldam eonjunctos corpori, idoneam rationem disemendi et intelligendi con- ferens. Qnod ex anima sit diseemere, et intelligere sic probatnr : qood crescente cora oorporis, mino- ontur illa virtotes, descrescente illa, et crescente cora animae et illse crescent. Si enim ex natura eorporisessent, crescente cura corporis, crescereat. Augmentata namque causa, augmentatur e£feclus. Iterum cum omnis creatura corporea vel spiritus sit, conveniens fuit ut honio ex spiritu et corpore constaret, nt cum utroque aliquam affinitatem habe- ret. Hoc ergo cum corporibus vita carentibus com- mune existere, cum herbis et arboribus vivere, cum bratis animalibus seatire, cum spiritibus disceraere. Inde est quod in divina pagina homo dicitur omnis creatura. Cap. XXX. ^Quai acH(mes9ini animai et coporis. Cum ei^o ex anima et corpore homo ait, domi- nante anima, quippe in qua est similis Creatori, in< conveniens esset si corpus suas actiones haberet, anima vero non. Sed dtcet aliquis : quomodo dis- ceraam, qua actiones in homine debeant judicari anims, et quae corporis sint? Dicimus : omnes illse actiones quae commnnes sunt homini cum brato ani- mall, vel cum corporibns vita carentibus, etsi anlma illas in homine operetur, nec debent dici animae, sed corporis. Qoae vero inveniuntur in homine, et in nullo alio corpore esse possunt, animae sunt ; dis- ceraere, et intelligere animae est, sentire vero et similia corporis. Cap. XXXL— OttOfiuxfo motus corporis contingant. Sed dicet allqois ; si animae actiones non sont, nec debent 6ki, vel virtotes vel viiia animae, et qoara illa damnantor vel remitiantor? Nos vero di- cimos : etsi illioa non sint actiones, ease possoot •joa vitia. Gomeoim ad hoc sit anima homini data, at iUicitos motos corporis corrigat, ignorantia il- lioa vd negligentla contingont. Sicot ergo, si disci- B Cap. XXXII. — QuaHter anima sit in homine. Cum igitur homo ex anima et corpore eonstet, quaeritur aa sit sopposita, an concreta, an commi- sla, an coi\)uncta? Uno quippe istoram modoram in- sunt omnia, quae sunt in aUciJUUS compositione. Ap« posila non est qoia tunc extra corpos anima esset nec aeqoaliter illud moveret. Omne enim appositum exlra illud est, cui est appositum, et majores vires habent in proximo, ut alicu ignis appositus. Con- creta non est. Concretum est quod ex subslantia transit in alterius substantiam, ut aqua per ebulli- tionem in salem. Con ergo anima non traoseat in corporis sobstantiam, sed semper spiritos, concreta illl non est. Nullum etenim commistoram, esse soom retinet : non sunt ergo commista corpus et anima • Conjuncta ergo sunt, sed ita quia tota in omnibus partibus est corporis. esse suum retinens, tota et itttegra, hie subjiciens : Si in omnibus partibos to- ta est, abscissa ona parte corporis, anima tota ab- scissa est a corpore? Nos vero didmos : aoimam non esse in aliqua parte corporis, nisi dum anima est conjuncta corpori idoneo vitae. Separata ergo corporis parte, remanet anima in aliis partibos, in quibus aoima ante tota erat. Iteram quaeritor, an anima sit ex eadem parte et corpus, an ex alia ? Nos dicimus : nullam illius esse certam, propter G Creatorem solum, qui in omnibus dat esse. Unde PlatO; omnium phtlosophorum doctissimus, dicit : Deum creatorem, stellis creatis a se, spiritibus cau- sam formandi hominem injecisse, ipsam vero ani- mam fecisse, et illis tradidisse, quia ministerio spi- riluum, et effectu stellarum, corpora humana existunt et creseuot, sua voluntate creatoris anima existit. Cap. XXXIII. — De tempore conjunctionis illius cum corpore. Item qoaeritor an humana anima, ante exiatat qoam corpus, et quando iUi coiUangitur. Dicimua iUam ante non subsistere, qood pr<^ri potest hac ratione et aoctoritate : si enim ante esset, vel in miseria vel io beatitodine esset, noUo prae* cedente merito. Aoctore hoc Aogostino proba* " tor, qoi dicit : Deom qootidie ereare novas animas Tempos vero iUios com eorpore, a noUo diffioitor ; Bobis aolem videtur post operationem informativae et concavativae virtutis. Tooc entm natoralis virtos per membra. discorrere indpit, sine qoa vita non potest esse nec anima in corpore. Cap. XXXIV. De virtutUfus. Htyos animae diversae sont potentiae, scilicet IntelUgentia, ratiOt memoria; et est InteUigenlia vis aaimae, qoa percipit faomo incorporelia, com certa ratione qoara ita sit. B»tio est vis animaa, qoa percipit homo qoid sit, in qoo res eonveniant com aliis, in qoo dJJTerant. Memoria vero est vis, qua fime retinet homo ante cognita. 99 HONORII AUGUSTODUN. OPP PARS I. ^ DIDASG. ET HISOR. 100 Gap. XXXV . ^ Quare non dueemat ei intelHgat infam* Se4 quaarUur cam istas proprielates, siDt anime, qoare iQlluu, ia quo est et aniinai nec disoerDat, nec intelligat, etc. Ad hoc dicimus quia anima ho- minis a Greatore habens principium, ex quo est per' fecCa quidem in genere suo. Unde est quod ex quo est anima quod nescit, eque ab hemine sctri pos- snnty nisi n^Titas carnis esset, quod per primum hominem (qui ante corruptionem hnmanitatis, ex quo fuit habntt scientiam huraanam perfectam) probari potest. Si vero corrupta humanitate, ex quo conjungitur, eorrumpitur, nec proprietates suas po- test exercere, douec usus experientia, et alicujus doctrina exsecrata (fort, exercita), incipit discer- nere, veluti si aliquis subtili acie oculorum, tcne- broso oarceri detrudatur, videre non potest, nisi eonsnescat tenebris, yel lumen accendatur. Unde YirgilittB : Quanium non noxia eorpora tardantf ^neid. lib. vi, 731.) Ip prima vero »tate, neo pracessil nsns, nee ex-- perientia, nec est tempas dootrina conveniens. Cum ^nim illa aetas sit calida, et humida, stalim cibum digerit el appetit, unde frequenti ioflaxione indiget, et effluxione spissusque fumus generatur, qui ascen- dens cerebram, in quo vis est discemendi et in- telligendi, turbat. Gap. XXXVl.— Dc juventute, it senectute et senio. Hanc statem seqminT juventus, qusB est calidaet aicca. Desiccatus est enim ille naturalis bumor, quem contrahit homo ex matris utero; unde non tamspissus nascitur fumus, neque ita cerebrum turbatur, cstque »tas conveniens ad discemendum, etc. Etmaxime si lampas diligentis doctrinae accen- datur. SeqvlinT senectuSf frigida et sicca. Exstin- ctus est enim naturalis calor, unde in hac aetate vigel memoria : sed vires corporis deficiunt. Ex fri- giditate enim et siccitate, cujus est constringere est memoria. Bx calore vero cujus est impetum facere, virea corporis. Hanc sequitnr senium, frigidnm phlegma ; unde in illa deficit memoria, fluntque ho- mines pneriles. Estenim a phlegmatevis expulsiva. Hanc seqnitur anim» et corporis diasolutio. Non enim exstineto naturali calore, diu potest homo vi- yere. Et quia de homine satis docnimus, cujus esl docere et doceri dicamns, quaies ut doceant, qu»- rendi sinl, et qnaks nt doceantur, qualis complexto doctrina conveniens, in qua astate sit incipienda, et quando finienda, quis ordo disceroendi. Gap. XXXYII. — Qualis quasrendus sit magister. Talis igitur quarendus est, qui doceat ; qui neque causa laudis, nec spe temporalis emolamenti, sed solo amore sapienti» doceat. Si enim propriam di- ligil laiidem, nunquam discipulum ad sui perfectio- nem venire desiderat. Suhtrahit ergo doetrinam, ne in eo quod plus diligit ffiquetur vel superetur. Si Qtiam spe commodi lemporaUa inductus , do- ceat, non curabit quid dieat, dum nummum extor- A queat. SsBpe vero plus placeat nugn quam utilia. Sed si amore scientis ad docendum aeceaserit, nee propter invidiam doclrinam snbtrahet ; ncc ut ali- quid extorqueat, veritatem cognitam fugiel, nec si defidet muititudo socioram, desinet, sed ad instru- ctionem sui et alioram, vii^ el diiigena eril. Gap. XXXVm. -. QuaUs dUeipulus. Ul doccalur vero talia eligendtts esl qni non sit doctrin» obstrepens, nec snperbaai ne videator ali* qitid esse, cum nihil sit ; qui magistram ut patrem diligat, vel etiam plns quam patrem. A quo enim majora et digniora accipinms, magis diiigere debe- mus. A patre autem radea esse accipimus, a magi- stro aulem esse sapieotes, quod nujus est dignioa esl. Plas ergo diligendi snnt boni doctorea qoam ^ parentes. Nec tantum jnslam, ul plos diliganttur do- ctorea, sed utile ul sentenlia illius nobis placeant, el verba in eo quem diligimtis ; qtiia qaem non dili- gimus, sospe etiam nobis verba dispUcenl, illaque fugimus, dam atademaa non imitari iiioa, qooa noa diligimus. Gap. XXXIX. — Qualis eomphssio cono&nien^ $U doetrinm. Quamvis vero sanguinea complexio sit habilia ad doclrinam, in omni lamen aliquis perfeclaa poteal esse, cum labore, quia labor omnia vindt. Cap. XL. — Quas oetas et quis terminus diseendi. Principio vero doctrinae, adolescentia est conve- niens, quia, nt ait Plato, setas hominis similis est p cerse, quae si nimis mollis sit, figaram non recipit, rec retinel ; similiter si sit dura. Ergo nec nimis lenera stas, nec nimis dura conveniens est doctri- nse. Terminus vero doctrlne est mors ; unde quidam sapiens (Thboph. ap. Cic.; Tuse. tv), cum ab eo quaereretur ita : Ubi est terminus discendi t respon- dit : UH et vitas, Quidam vero philosophus eum nonagenarius moreretur, inquisitus a quodam di- scipulo suo, an de morte doleret, ait : 5ic. Quo inter- rogante, quare ? Quia nusic easpi diieere (Yal. Max. lib. ui, c. 7, de Solone). Gap. XLI. — Quis sit ordo discendi. Ordo vero discendi talis est ut, quia per eloquen- tiam omnis sit doctrina, prius instraatur in elo- quentia. G^jus sunt tres partes, recte scribere, et D recte pronuntiare scripta, quod confert grammatica; probare quod probandum est, quod docet dialeetica; omare verba el senlentias, quod tradit rfutorica. naitiandi ergo sumus in grammatica, deinde in dia- lectica, postea in rhetorica ; quibus instracti, et ut armis muniti, ad studium philosophioe debemus accedere. Gm'us hic ordo est, ut prios in quad" rivio, id est in ipsa prius arithmetiea^ secundus in musiea, tertias in geometria, quartus in astro- nomia, Deinde in divina pagina. Quippe cnm per cognitionem creatura ad cognitionem Greatoris perveniamns. Quoniam in onmi doctrina gramma- tiea pnecedit, de ea dicere propoauimua, qoo- V niam, etai Prisoianns satis dicat, tamen obecuraa dat definitionea, nec exponit catisasi nec inven* 101 LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS 102 tiones diTersamm partium et diversorum accentuum ^ expositiones. Ex antiquis vero glossis continuatio- in nnaquaque praetermitlit. Autiqiu vero glossatores sslis bene litteram Continuaveruut, ct vcre plerum- que, et bene regulas exceperunt ; sed in expositione aeeentuum erraverunt. Quod ergo ab istis minus dielnm est, dlcere proposuimus» quod obscure ex- ponere ut ex nostro opere aliquot causas inventio- ms praedidaniB qovevat, at defiiuUmium Frisciani nera, et expositionem littersB ejusdem, et expositio- nes regularum, et fere et plerumque petat. Sed quoniam de propositis supra, id est de eis qu» sunt et non videntur, sectantes compendia diximus, ut animus lectoris alacrior ad caetera discenda acce- dat, hic quarUe partis longitudinem terrainemus. DE SOLIS AFFECTIBUS SEU AFFECTIONIBUS UBER iNCff nmr gapitdla b Gap. I. DehemUphasrio. Ca». IL De4>Hu eioeeatu eolU. Cap. lil. BekoriiarHficialibut. Up. IV. AUUuio solUet cUmatU* Cap. Y. De Urra et magnitudine soU$. Cap. VI. De aqua tumore, Cap. ▼!!. Be solU vicinitaie. Ga». YIO. Qued nikUanUsolemoecidat.^uodemm soU oritur. CiP. IX. Quomodo fiat eclipsU lunce et 9oUs. Cap. X. De lunce saltu. Gap. Xf . De oriemie ei a^iU. Cap. XII. De meridU. • Cap. XIII. De cancro et caprUomo. Cap. XIV. De kmisiante. Cap. XV. De tequinoctio. Cap. XVI. De dU et nocte. Cak XVH. De pfiraUelU UneU. Cap, XVW . Ofeolofioritm dieersUa^ ^ Cap. XIX. Ad invemendumintervaUum in horplogiq Cap. XX. Quod sol medius numero dicaiur. Cap. XXI. De steliarum tumine, C*p. XXii. De iUtmeUs sphasrU. Cij». XXllI. Terra uude frigida. Cap. XXIV. De Unea zoaiaci. Cap. XXV^ Zodiacus que ducatur. Cap. XXVf . PlaneUB eno vadmt. Ctf. XXVM. Be mquisiaeiuUi Uneu. Cap. XXVUI. Oe soUUtio in cancrum. Cap. XXlX. Unde vUus recidat. Cap. XXX. De signU duodecim obscurantibus so- iem. Cap. XXXi. Qued planetmesoneemperepque eeUree. Cap. XXXII. 9e soU aecendente, et quid effieu^. Cap. XXXin. In ariete sol muUiplicat dies. Cap. XXX! V. De Unea tendente per centrum. Cap. XXKV. An soi diutius sub terra sitj quam super in cequinoctU. ^ Cap. XXXYl. De Lueipsro ei Bespero. Cap. XXXVII. Quod horologium in prima et ulr Hma hora non habeat partes. Cap. XXXyiii. QuodsolducentesiimaeexUi deeims^ pare rireuli eui dicmUsr. Cai>. XXXIX. De pianeet aUo. Gap. XL. De grandibus et cUmatU. Cap. XLI. De soU hUmaUi Cap. XLII. MquaUs possent esse ortus, oceasus non item. Gap. XI41I. Quod non sint a^uaUs meridUs et oe- casus. Cap. XLIV. Quod sol sU adminUtrator asthereas lueU. Cap. XLV. De corpore soUri. Cap. XLVI. De medi\s perusUe. Cap. XLVH. Quid statio matutinaet vespertina. Cap. XLVill. Unde steUaria creata sint.^ Cap. I. — Ite hemisphagrio. Hemisphterium nullus vidcti q.uia si visus sjnp^ terram dirigitur, et recta linea in firoiamentum, tunc non videt dimidium ccelum. RBspondemus licet platta ttt terra, tamen Hnea aecos terram pvo- tensa, etsi sit direeta, non lamen est inotioata, sed tumor est, et ubi terra deest, visus adhuc per eam- dem lineam descendtt usque in ccelum, oum nun- quam visus possit esse tortoosus ; ideoqae si plana esset lerra, sieut aliqui putant, videretpolum utram- que, ita modo cum sit rotunda. Cap. II. — De ortu et oecasu solU. Quare sol in aestatc videtur oriri, et occidere ia septentrione; roeridie autem esse ia austro, sic col- Itge ^ Cujuscunque vertici immiaeret polus, ei sol ambiret terram, quasi circa pedes. Recedeali tamea versus austrum, tantum quod spstivi tropici retro aliquid abscondantur, nihilominus tamen in angulo ^ versus «eptentrionem videmus, quasi acumina ejus paralleli, qui sequaliter undique distat a polo. Brgo et 80I in iMo exiataoSy noa potest hiiic et liine polo e«ae.vioiaior. 6i eaim per lineam qvm videtar, 4e- beret sol ab orieDte ad ortam perveBiie, tano in 103 HONORII AUGUSTODUN, OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR 104 A cum sole, occidit ante solem. Dicimus aatem hemi- sphaerium in vespera, super nos , et non plus. Ergo noQ oritnr nisi h<^misphaerium. Ad hoc dicimus. quia partes qu» oriuntur cum gradu solis, et jam qus post eum emergunt, quaedam, inquam, illarum partium ante solis occasum, in ioferius hemisphss- rium convolvuntur. Gap. IX. *^,Qumodo fiai ecUpeis. Quare vel totus sol inest eclipsi ? Ad hoc dicl- mus, quod vel visum judicabit : fit autem, ut aiunt eclipsis sic ; etsi nullus homo esset in mundo, ta- men necesse eist ut luna tamen inferior sitsole, cum fuerit in centro solis, ita quaado sit in centro ter- rse, id est in «quinoctiali circulo, id est in Ariete vel meridie polo esset vicinior, quod csse non potcst. Hinc enim qusestio, qus sequitur, soluta est ; quo- modo in ortu solis diametros investigetur, cum videatur oriri per rectam lineam, et umbra orientis solis iUic videatur [esse] debere eadem qua etiam insidentis horisonti. Sed notandum est quod obli- que oritur, quasi per arcum. Gap. III. — De horis arHticialibus Omni die praeter aequinoctium, sunt artificialesho- F8S, et semper viginti quatuor aequales inter se, sic, ut totum spatium dividas inter se sequaliter in duo- decim partes sequales, sive breve sit, sive longum. Naturales autem tantum in sequinoctio. Cap. IV. — AUitudo $oUs ei cUmaHs Est autem altitudo alia dimatis, alia solis. Altitudo 3 Libra, tunc sua oppositionefacittenebras toti mundo Aliter autem mihi videtur, sic enim fieri eclipsinnon credo posso, quippe cum in hoc septentrionali luee {for. ioco vel limite] simus positi, et luna soli subsit nobis inspicientibui, ad austrum non oboritur luna, nec aliquid impedit, ergo non fit ibi edipsis. Sic fa- ctis tenebris, in eclipsi videntur stellse in die. Nec etiam potest fieri in illo latere zodiad, sed tantum in hoc, quia dum luna evagatur ad finem latitndinis zodiaci, tunc tantum nostris visibus opponitur. Est autem major luna, quam terra : quia si tota terra es- set ignus unus, et aliquis esset, ubi modo est luna, non tanta appareret ei terra inde, quanta nobis vi* detur luna hino, id est a tarra. Sed opponitur : lana ubicunque sit, potest in oomi loeo racere edipsin toti terrse, quia ita magna est, quod totam terram ^ tegit f Ad hoc respondemus : Quia magna res et lata aliqua prope aufert alicui totum visum, sed remota minus. Yidetur mihi : si sol paitatur edipsimy qaod oporteat eum in ecUptica Unea pati, Ucet luna non. Si luna autem patiatur, oporteat eum esse in edi- psi, licet solem non, et hanc secundam nostram ra- tionem, non secundum pubUcam. Gap. X. ^ De lutuB saltu. Saltus lunae nihU aliud est quam detracUo unius diei a decemnovennaU circalo ; quia quod debet contrahi in singulis lunationibus, Uiod reservatur. Et quia plus in singuUs computatur» ergo in una aufertur, unde videre potest per contrarium. la anno bisseztiU sunt trecenti aexaginta sexdies, hoe soUs quotidie deprehenditur, id est, quantum sol quoUdie ascendat in meridie. Porro aititudo clima- tis vocatur iUud quod est a capite cujasque homi- nis usque ad solem in meridie in aequinoctio. Bene autem dicitur altitudo clunaUs, nam cum in cli- mate c^jusque id quod ei sit altisRimum, quod est super caput ejus, in nostro cUmate quadraginta se- ptem gradus in meridie, in aequinocUo suut nsque ad solem; ergo tom altum est. GUmanostrum, quod si adderentur soU sexaginta octo gradus, perveuiret super verUcem nostrum ; ideoque in meridie in aequL noctio sol ab horizonte ascendit, sexaginta duo gra- dus, adde sexaginta octo, et erunt nonaginta usque ad verticem nostrum. Gap. V.— De terraet magnitudine soUs Gum philosophi terram centrum esse asserunt, verum dicunt ; sicut enim punctum in circulo nul- lam habet proportionem ositatam, sic nee terra ad superiora. Ideoque cum dicit Macrobius, quod terra sit punctum ad circulum solis, sol autem acties ma- jor terra, patet quomodo se habeat terraad circulum solis , sed tamen quia non est usitata, ideo dicitur centrum ilUus circuli, utpote multo mitior in compa ratione in eum quara sol. Gap. VI. — De aquce tumore. Qufl^tur de aquat si tumorem habeati quod vi- detur esse non posse, cum Uquida, et descendit ns- que ad planitiem, aed videndum est quod hoc non est : quippe ejus natura est semper in tumorem de<- scendere, ut videtur in gutta, et ubictmque est aqua D uon habet de sui solius augmento, cum omnes anni pone ocolum in ano Uttore, jam prae tumore medio aUud Uttus non videbis. Gap. Vn. — De solis viciniiate Quanto sol est viciniorf tanto facit iongiores dieS| verum est, sed radUs est vicinior quam noUm, verum est ; ergo facit longiores dies quam nobis ? falsum est. Sic d^termina : longiorem diem &cit ejus vidnitas Rhodiis quam prius habuerunt, sed non longiorem respecta aUorum, sed respectu sui. Gap. YIII. — Q^odnihil ante solem ocddatj quod cum sole oritur. Item ad hoc qood didmos plasqaam hemisphae^ rinm in ortu direotoram signorom. Opponitur : sol oritor eum aUqoa parta, sed nuUa pars, qan oritar sint aeqnales, sed quod prius dimissum erat, per singulos annos, hooin quarto corrigitar, eodem modo altimas annns emboUsmatis minos habet ano die aUis annis embolismatibas ; quod non est ilUas anni damnum solius, sed quod in singuUs lunHtio- nibus prius nimis computatum est, hic corrigitar. Brgo com didt aactor, kinam aecendi post viginti novem dies, et hora duodedma nondum completa, bene didt, ut de his mmoUs dies onus coUigatur De oriente in occidentem notantar dimata. Gap. XI. *- De orienU et aUis. RaUo videtor, ut qui habent eumdem orientem, habeaut et eumdem ocddentem, et qoi babem eum- dem meridiem, habaant §t orientem, aed ulramqae m UBER DE SOLIS AFFECT1BU3 i06 talsum est, qnod habet modo liquebit. Gonstituamus A primo cUmate Tirom unum, vel in quarto uaum, f el in septimo, in linea directa a septentrione in au- strum, tunc ei qui septentrionalis est, prius sol orie- tur, ut pote longiores dies habeant. Item constitua- musalatere australis viri, contra orientem virum, tantom ut cum eo solem videat oriri, qui est septen- trionalis, ecce eamdem habent orientem, sed non eumdem occidentem. Cap. XII. •^Demeridie, Eadem qaoque positione hominum videbis eos qui habent meridien unuro, non eumdem habere orien- tem. Constitttti enim in linea a septentrione in au- stram, dao priorea qoos dixi, cum sol ad lineam illam veaeril,meridie8 erit atrique,8ed tamen unum n orientem non habuerunt. Quippe septentrionalior prius videt solem oriri, utpote productiores dics habituras. Cap. XIIL — De cancro et capricorno. Dicitar cancer nobis esse vicinior quam capricor- nos^ qaod qoidam non ease aaserere conantur, sic : terra est centram, sed ad quamcunque partem cir- culi a ceDtro ducator linea, csquaiis erit ; ergo qae a terra ducitur ad capricomam similis eaX ei, qus dncitur ad eanerum. Tota terra centrum est, supe- rior Don qoselibet ejos pars. Cap. XIV. — De horizonte. Horizon aHas terre, alios coeli. Sedbrevis et lon- g;u8 homo differentes habet horizontes, qood et Ma- Q crobias innoit, ouin dicit : Ultra centum octoginta stadia inde extenditur humanutaspeetus,quia infra poiestmutari. Horizonaotem coeli, neque pro lon- gitudine hominis variatur, nec pro qualibet muta- lione loci, quia si quis staret in altissima turri, et aliquis in ono ejusdem cum astrolabio eodem tem- pore, qoo per foramen onias eodemque tempore, et per foramen alterios transiret radius solis, ita horizon terr» matator qoalibet progressione, non horizon coeli. Cap. XV. — De oequinoctio. Affirmant qnidam eqainoctiom habere iUos, su- pra qoomm capita est parallelus sestivus ; sic omnis circolos in modam coluri ductos, soper caput alico- t\ jos videtor ab eo dimidius, verum est; ergo super cujas capat dicitury aestivus tropicus, tantum videt ejns medietatem, et ita eqninoctiam est in ilio. Hoc ita esse qoidam vere affirmant,8ed non estita^quia propler nostram positionem qaodammodo in finibos videtor elevari, et in medio versos Aastnim defle- cti, el ooiqongitur ei circak) qoi docitor recte so- per caput alicajos, ab oriente in occidentem. Sed dicil : SBper capat cajos aliqua pars sit ejus circu- 11 ; qaod totus soper eam volvatar, qood probare potest : verte globam pro placito tao,et tene aliqoid sopra parallelom, et verte, semper circulos oppo* oetor ei qoi sopra se esl. Item est aliud quod obest, Kilicet qoando plos videt de parallelo ; sed dicont ttlem esae illias lod natoram, qood hic plos ope- Patool. CaLXXII. ratur una sexagena qoam ibi tres, propter solis vici- nitatem. Cap. XVI. — De die et nocte. Dies est sol lucens super terram, vel aer illumina- tus, sed io equinoctio ante solis ortum^ et post solis occasum* aer est illuminatus, ergo nox non est aequa- lis diei. Sed notandum est, quod in talibus locutio- nibus per causam non atlendltur natura rei ezpres- «e : gnomonic® enim arti studentes, ab umbra orientis,usque adumbram insidentis horizonti, tan- tum diem numerant, et verum est, dum dies e&t, quando aer illuminatus est : sed aer et in lumine est antequam sit dies, per distinctionem horarum incipiat compotari. Item com de naturali die agitur, viginti qoatoor horarom, scilicet diem voeamus, ab ortu ad ortom, quod est oonversio firmamenti : sed si qois dicat, qood interea sol gradam unuin tran*' sierit, et ita in die natorali plosquam firmamentom convertitor, verom est, sed non notator : quia in tam magao qoasi nihil est hic. Itaque propter gradum illum quotidianom fit in anno, ut plores sint coeli conversiones, qoam dies, id est, trecenti sexaginta quinque dies, et trecentse sexaginta sex conversio- nes . Verbi graiia, hodie sol oritur cum primo gradu arietis, cras in secundo, et ita in uno die converti- tur totum firmamentum et gradus unos. In secunda die tantumdem. Ita in duobus diebus convertitur firmam«;ntum bis, et duo gradus. Cap. XVII. — De parallelis. Forsitan qusrat aliquis , et dignum quaestione videtur, cum ilie qui cum esset in medio perustae, videretomnes parallelosin dimidiaparte,etinde rc cederet commutatio loci, mutaret etiam ei paralle- los, scilictt ul de qaibosdam plos assumeret, de aliis tantomdem amitteret. Qood si est tonc etiam illius seqoinoctialis, aot plus assumit^ aut aliquid perdidit, quod si fit, tunc non potest in eo fieri sequi- nocliom. Sed notandom quod fere omnes paralleli matantar pr»ter sqoinoctialem. Hoc enim natura facil medietatis. Cap. XVIII. — Horologiorumdiversitai. Horologiorum varietates scire non est inutile. In concavo enim stante, in terra, in modum pedis, ut mihi videtur : pro varietat^ dierum, erit et variatio ortuum ; sed et umbra, ut reor, in illo per superius labrum vagatur. Impendente vero super terram, non potest, ut ffistimo, deprehendi, nisi verus meridies, sed et umbra inferius pervagatur. Cap. XIX. — Ad inveniendum intervallum in haroloffio. Tertium decimom intervallam in horologio ad mensoras rerom diatinctum, aic invenito : gnomo- nem in octo partirCi el ipsas partes in Horologio «qoa menBara divide. Ad unum igitur mensura eril octoplos gnomo, ad doas qaadruplos, sd tres du* plus, soper partiens terlias, ad quatuor doplus, etc. Ad odo partes eqoales. Deinde ombra vincit gno- monemi efgo ai^ecta ad ombram una mensora. ombra ad gnomonem erit sesqui octava, daabus erit 4 lot HONORII AUGUSTODUX. OPP. FARS I. DIDASC. ET HISTOR. i03 sesqui quarla, tribus erit supcr parliens oclavas, el A quam asquinoclialem, quod non est ; quia qusccun- ita in infinitam. Eodem modo si quodlibet interval lum ia duo a&qualia divtsum eric, gnomon est, sed sescuplds ad prioiQm, ete. Ca^. XX. — Quod sol iHei^lui numero dlcatur. Cirth* sol dtcatur mediu'^ numerb, non spatio, vide- tuf quod' ]tir6 deberet mediu^ spatio ; unde Ovidiu^ dicit de l^haeConie : Uiqueferani cequos et ccelum^ et ierra catores^ Inferius tenas : medio iutissimus ibis, Metam, 1. xi, 134. Sed Gtm sit vioinior terraB, non fert squum calo*. rem superis et iDieri8.Re8pondeo : naturacaloris est, aBeeoderfry et ooffii licet sit remotier a superis, ta- mea reoompeMituf per naturaon ascensus, ut hio o^eretur viciniMe, illio nniuva ascensionis. Gav. XXi. — »e steUarum lumhte, Si tf ^BAe luHien ttedpiunt omnes stellae, et eam- 4eiM Meem, tiam in die quSim in nocte non amittunt, cmr iii Ae sfooC in noete non videntur, rel non in- iMCte sicut in* die ob^curiintur ? Respondeo : elaritas dinma ifttpedft ; ih iMcte auVem videntur, j^er obscu- vitA Kerft etiatentesr in* hiisido'. Cai*. XXn. — ' De dtstinctis tphasri$. Spha^rd^ ess^ distitfciafs, dt di^tinctum eisse' ecly- psim, lallter ut sit interstifium' sphaeraft unius ab alia, nihilest: quomodoemmplaneta^traherentura sphaera^ firmamenti quo est ultima ? Ergo totus ille aether unum continuum, et naturali motu, scilicet, circu- & que linea quocunque modo ducatur, tantum ut trans- eat cenlrum, aequalis est aliis. Quod autem is(a vi- delur obliqua, hoc evenit exparallelorum diversa se- ctione : tam recta enim in sui natura est ecliptica linea^ sicut aequinoctialis. Cap. XXV. — Zodiacus quo ducaiur. Quoniam zodiacus oblique dicitar per perustam, quseritur si sol singulas partes perustae accingat, cum zodiacus nunquam exeat ? Solutio : perustam terrae haud dubio^ peragrat, non perustam coeli. Quod si quis oonetur osCendere sic : Sol est longe sub firma- mento; et rapifur ab eo contraomnes partes perustae Coelt, fal^rnn* est. Cum enim ipsa quoque perusta coeli rapta traht^ solem, nou potest contra ejue partes rapi. Yerum autem hoc esaef, sed si raptato sole, staret perusta cceli itidem. Cap. XXVI. — PlanetcB quo vadant. Ulrique sententiae, sive conlra firmamentum va- dunt planetae, aeu cum ffrmamento, potest opponi. Contrai firmatnentum mm vadunt, quia nnlla res dum rapitur ab alia, potest suo motu praecedere eos sua celeritatc, non praecederet eos obliqua, sed directa linea. Et sic sol, aliqua cxtra 2odiacum esset. Quia omnetf stellae simt igaeffi naturae, ideo ne cesse est ut moveantur, igtiis enim semper in motu est. Cap. XXVII. — De cequinoctiali linea. Hi qui essent in perusta, semper haberent aequino- lari movetur, et trahit secum planetas cum; enim r, . ^ • j- a * * j- * v . • j , • !• t. ctium, nec sic dico, quod tanlum dies sit ajqualis moveri necesse sit, sed nec sursum, nec in aliam lineam possit, in circulum rapitui*. Getur in plano, per Macrobium innotuit, ejus qui sit in alto dimersio, comprehensioni non subjacet. Sciendam aiitem autem est hemisphaerium terras vid^ri non posse^ tumore terrae interveniente« hemisphaerium vero firmamenti visu in altum directo videtur. De li- neis vero quse se in centro terrae secant, et per ter- ram de polo ad polum, de ortu ad occasum protendi intelliguntur , hoc habeto, quo4 locum, ubi exire intelliguntur, non vides nec quidquam de ipsa iinea^ nisi tantum ubi capita earum gradibus junguntar, in ipso Grmamento, ut prsssens Ggura docet. Sed iil HONORII AUGUSTODUN. OPP. dices : Ergo prius videtur gradus solis, quam ipsc sol? Ad hoc ita respondemns : Non negamus, nec est inconveniens sane intelligenti, si pars ipsius gra* dus prius videatur quam sol : nam magnitudo gradus magnitudinem solis inBnita et incomprehensibili quantitate vincit, etsi affixus esset ipsi gradui, ssepe hoc continget. Sed non concedo, ubi totus prius emergatur, eodem modo inteliigas in occidcnte partem gra- dus adhuc apparere, quamvis sole visui jam sub- tracto. Quare diem naturalem dices, non de ortu solia ad ortum, sed de ortu gradus ad ortum ejusdem. Cap. XXXV. — An sol diutius sub terra sit, quam super in asquinoctio, Quod dutem solem dicunt diutius esse sub terra, quam supra in aequinoctio, falsum est. Sunt enim in hoc decepti, quod non putant solem esse super ter- ram , nisi occurrat visui eorum : sed non ita est. Nam dum supereminet lineae supradictae, scilicet, qnae transit super terram, in nostro hemispbaerio in- cipit tunc essc, quamvis non videamus eum, nec ad locum, ubi visus dirigitur, pervenerit, quod pro- bari potest per hanc comparationem hoc modo : si aliquis esset in inferiori hemisphaerio oppositus illi, quod proposuimus in superiori, non magis vi- deret solem quam superior, quia eorum visus non conveniunt in regione solis, sed in ipso gradu iirmamenti, a quo multum distant. £t quanto plus stella quselibet a firmamento descendit, tanto majus spatium est inter utrumque^ superioris soiis et infe- rioris. Cap. XXXVI. — De lucifero et hespero. Necessaria igitur ratione probatur, si Venus sit supra solem, quod sit eadem die lucifer et hesperus stmul. Nec aliquid inconveniens inde incurrimus, quam hoc quod duos luciferos et duos hesperos ha- bemus. Aliquando namque in una die habemus vel vicinius ad terram, scilicet cum uterque supra solem vagatur, et duos luciferos et unnm hesperum, cum unus fuerit supra solem, et alter ante : quandoque duos hesperos et unum luciferum , cum unus fuerit supra solem, et alter retro. Si firmamento longius a terra accessisset, non videremus hemisphaerium. Si solem videremus in tinea orientali, tunc plus videre- mus, quam hemisphaerium , quia oporteret ut per solem dirigeretur visus in coelum, infra quam mo- do, ubi jungitur lineae orientali in coelo. Cum sol venit ad lineam orientalem, non statim videtur, sic etiam ante occidit quantum ad visum conveniat sub iineam occidentalem ; secundum quod tgitur dicemus habere aequinoctium ? Per solem dici non potest, quia per longius tempus non videtur quam videatur? Respondeo : secundum solem dicitur sequinoctium, quia dum adhuc quasi insideret lineae orieotali pcr- venit ad ortum ejus canlhus, ct nec per aquam, nec per horologium posse deprehendi, per majus %patium latere quam videri ; quoniam cum sol sit major terra, tam magnum in lam parvo non subito facit notabilcm differentiam, regio vero gradus vi- PARS I. — DIDASC. ET HISTOR iH A detur ante solis ortum, stellae vero ejus faebe- tantur. Venus autem licet raro, tamen quandoque est super solem, prius venit ad lineam visus quam solare corpus, etsi Venus sit minor sole, tamen non tantum, quantum tcrra. Porro de hoc investigando sagacius non erit inutiie. Cap. XXXVII. — Quod horologium in prima et ultima hora non habeat partes. In horologio prima bora et uitima non habent partes quia neque primae initium, sed finis tan- tum altenditur, nec finis ultimae sed initium. Sed quomodo novies in hora sol volvitur, cum aliquid pertinet primam ad horam ? De hoc quod sol vadit de linea orientali, inquam, quae oritur, sed oriens non videtur? vel quomodo sibi respondere pos- B sunt, circulus coelestis et a&trolabii, vel horologii, gnomonem habentes, cum sol in linea praedicta non videatur oriri? Respondetur : Tantae est ma- gnitudinis sol, quod in parvo nullam facit diver- sitatem, insidente enim alhidada lines orientali, penetrat radius utrumque foramen : sol enim ma- gnus est, et a terra remotus. Et ideo licet ipse canthus ejus in linea orientali non videatur, ta- men non obest instrumentis, quia rationes datae sunt secundum quod deprehenduntur res in in- strumento, et ideo etiam secundum solem bene dicitur aequinoctium : quia in instrumento per tan- tum tempus mediotatem circuli percurrit» per quan- tum tempus non videtur. Et ita ratio, quod aliud habere videtur quam res, sed nos sequamur ac- G tum, sicut est deprehensum. Cap. XXXVIII. — Quod sol dueentesima eexta decima pars circuH sui dieatur. Cum sol dicitur ducentisima sexta decima pars circuli sui, videtur non esae verumi quia si toti- dem soles ponerentor ab oriente ad occidentem et inferius, non impleret totum circulum ? Responde- tur : alius est iile circulus , cojus ipse est ducente- sima decima sexta pars, et visns noster fallitur : quia non potest habere in ilio circulo, in quo sol volvitur in aethere, sed in ipsam firmamentum ca- dit ; sol autem non est pars circuli firmamenti, sed sui in quo rapitur, qui est terrae vicinus. Cap. XXXIX. — De plano et alto. -Q An fiat in alto per aequam remotionem mutatio quae fit in plano ? Respondetur : si quis in altis- sima terne staret, et alter in imo ejus, fieret eis diversitas quae in piano mutatio meridiei vei um* brae, quia aliud est soiis ortoi occurrere per visum, aliud cum quis elevato soli ia altum opponitor : tantus enim est sol quod non facila aliquis cen- trum ejus evadat, et ita cum quis habet meridiem, aliua longe inde remotua, etiam babet meridiem, nec mirum cum elevati solis in altum, utrisque sit idem centrum. Cap. XL. — De gradibus et climatis. Deprehenso uno gradu in terra per umbram omnes trecentos quadraginta constat investigandos. Item et climataper umbn» variationem inveniaBtur. il3 LIBER DE SOUS AFFECTIBUS 114 Igitar videtar gradus unus clinia unum continere, sed habitabilis nostra quandoque habet sexagenas imaquieque habet septem gradus, ideo non quss- libet mutatio umbrsB facit clima, sed in unoquo- que climate notabilis variatio umbr» in prinoi- pio, et in medio, et in fine. Quare ergo septimo dimate potius quam quadragesimo, duodecim esse dicuntur, de hoc quaerendum est. Planets omnes dicuntur esse ejusdem celeritatis, quod esse non videtur, quia quanlo sunt altiores, tanto magis impediuntur firmamento ? Respondetur : vere ma- gis impedientur superiores, quam inferiores et ta- men aequa est omnium celeritas, quia quanto su- periores, tanto leviores ; quanto leviores, tanto celeriores. Sed iinnamentum plus impedit superio- res nec mirum, quia naturaliter sunt celeriores, et sic attemperantur inferioribus. Cap. XLI. — De sole kiemalL Quando sol habet nostrum parallelumy ab hie- mali distat octo sexagenas, a septenirionali quin- que. Igitur qui sunt in frigida, debent plus ha- bere caloris, quam aliqui qui sunt in perusta? Solu- tio : nuUa pars perusts, super quam sol in anno bis non eat. Ad has autem partes semel tantum venit, noa igitur vicinitas sed assiduitas calorem &cit. Cap. XLII. — jEqualei pouuntesse ortus,oecasus non item. Non omnes qui possunt habere eumdem or- tam eumdem habere possunt occasum. Proba : illi qui sant in climate Rhodiorum habent lon- gissimum diem sedecim horarum. Si aliquis modo iret de Syene tam longe versus orientem, ut dua- bas horis prius oriretur sibi sol quam ilii qui esset in Syene, ille haberet orientem solem cum illis qui sunt in climate Rhodiorum, sed non ha- beretoceasum com eis. Cap. XLUI. — Quod non sint cequales meridies et occasus. Non omnes qui habent eamdem meridiem, eum- dem habent occasum. Proba : dicimus qui sunt sab linea quse protenditur de polo ad polum, eam- dem habent meridiem, sed non eumdem occa- sum : qoia quando sol habet cancrum, tunc Rho- diis citius occidit, quam nobis, et tardius oritur qaam nobis. Cap. XLIV. — Quod sol sit administrator cethe- rew luds, Quaeritur cum sol administrator sit totius etherese lods, quare non in medio positus sit ? Respon- detur : aol superior et inferior a luce et caiore fllustrare debet, sed cum natura sit tolius caloris semper ascendere, et nunquam descendere, necesse erat ut vieinior inferioribus, quam superioribus esset. Cap. XLV. — De corpore solari. Qoando solare corpus dimidium super horizon- tan nastrom venit, sex signa in nostro obscurat bemispbaerio, et similiter in inferiori sex, igitur A duodecim ? Solutio : verum est, et tamen non nisi sex obscurat quia illi qui suct in Occidente, vi- dent sex, et bsc est causa quare videant, quod umbra adhuc ante oculos eorum est. Cap. XLVI. — De medii perusice. Quseritur de illis qui sunt in medio perustae, si semper habeant sequinoctium ? Respondetur : ha- bent, quia semper dimidios parallelos vident. Item quaeritur : quando sol squinoctialem habet paralie- lum, sic tunc longior sit dies et nex quam tunc, quando habet tropicus ? Respondetur : non quia non citius volvitur parvissimus circulus in sphsera quam el longissimus. De aequinoctio poteris hoc modo probare : quod si in medio perustse esset positus, omnes parallelos ex dimidia parte videret, B quorum unusquisque totus infra viginti qualuor horas evolvitur, dimidius infra duodecim, quam** cunque illorum servat sol oriendo et oocidendo, in quanto spatio illi evolvitur, in tanto et Sol. *Av(b(ia* Xoi suntilliplanetae, qai non vadunt in sequenli anno ut in priori, quod maxime llars facit. Anomale enim sonat, sine regula. Cap. XLVII. ~ De ortu matutino et vespertino. Notandum quod alius ortus matutinus, aliua ve- spertinus. Matutinus, ubi aliqua stella orientem solem praecedit, post mediam noctem. Vespertinus ubi post occasum solis aliqua stella apparuit. Est autem praelerea ortus alius mundanus, alius he- liacus, alius achronicus. Mundanus cum de inferiori Q hemisphaerio quaelibet stella in superius Hemis- pherium emerserit. fieliacus cum recedente sole ab aiiqua stella, permittit eam videri. Achronicus est cum sole occidente vagarum quseUbet per dia- metruui soli apposita exierit. 'AxP^^c^^c etenim est, intempestivus^ sive sine tempore. Occasus aliusmun- danus, alius heliacus. Mundanus cum de superiori hemisphaerio in inferiori quaelibet stella descendens. Heliacus est cum accedente sole ad aliquam stel- lam videri eam non posse,efficit. Cap. XLVIIL— Quidstatiomatutinaetvespertina. Est stalio alia matutina, alia vespertina. Matu- tina, cum ante ortum solcst in statione in legitimo termino. Vespertina est cum occidente sole ap- paret aliqua in statione. Ipsorum quoque planeta- D nim alti sunt hypolitici, id est, transitorii, alii statio- narii, alii retrogradi, alii anomali. Hypolitici sive trans- itorii sunt, qui e priori signo tendunt ad posterius, cumque hoc omnes faciant, praecipue tamen sol et luna. Ila enim Iii duo de prioribus ad posteriora tendunt, quod nunquam obsistunt, nunquam re- trogradantur. Si solem aliquis opponat subsistere, quod in geminis tardius movetur, quam in sagit- tario, dicile ipse nunquam subsistit. Nam ubique aequaliter ceier est , sed quia majus spatium ibi complere habet, dicitur ibi subsistere quod patet in extremitate. Cap. XLIX. — Unde stellaria creata sint, Quod vero stellaria ex aquis materialiter facta sunt isto argumento probari potest. Nam cum 115 HCM^ORII AUGUSTOPUN. PPP. ^uo sWJsrior^ elem^fl^la, ffrt^^m pt |,ef a px jsijjf pa- tura, ijt^ absque 6ip,i^^ pjp^ss^yd^ne ess^ wpi|e- stum est, \^i n\ii'}l borum ex su^ p^tura nisi ex- accidente, visui ^ervium sii. Jff^jn cum hoc, quo(ji quidam ru(jles dicqnt se coelum videre, auando aer parus est, cum aliquid vldere se iin^unt, conspi- cerc illud falsissimum est. Nam ubi visus defi- cit. ibi error ; sensus dat imaginationem videndi, quod non videt. Sicuti aliquis clausis oculis vide- lur sibi tenebras videre. Nam quamvis visus ex- luce oculorum sumit exordium, hihil tamen valet, nisi ex obstaculo alicujus spissitiidinis reperca* ^J^^ l. — pipA3C. ET HISTOR. H6 4 ti^f . gi v^rp ja/er ^ste i.nljeriQr, gui esf ifljer i^a ep par^em, vel m^^t^riaait v.el fliquid tiale, no^ poles,t visui a^ sentiepdupi obstarp, pulto xojiQu^ quf superior e^ puf jio;r e^f, und? p|roqrie /ler cqe- lum dlciti^r, ep qupd a visibus nosiris ceietur. Ua49 po/[^tat quod omae Aprpifs vis^ile alicujus dc^- salioni^ es^t qyod ex spi^sii.udine fiqu^ v^l ^rr^ cont^pgit. Nam ni^bes ex v^pore aq^iaruj?^ (jLensfts^ visi^iles ^pparent ; etiam flamm^ n^i^x io nubilos9 aere, ve} in aliqua ^ateria q^ comburitur, fiunt ef vaporibus. .•xi'.*:v rs^^trvi^ miHM.st n^wrf DE IMAGINE MUNDI I.IBRI TRES. (Bibliotkeca veterum Patrum edit. LugdttQ., tora. XX pag. 964.) INCIPIUNT C4piTP^4- LIBER PRIMUS. Gap. I. Quid sit fAufidUs, • ' * Cap. ll.{iuat modis muudus formetur. (JiP. l^, l\e quatuor elementis. Cap. ly. De scptem nominibus terrce, Cap. V. Deformd tim'te[ GAp. VI. Deguinfue zonis. G^p. Vil. *— De nabitabilizonq. Cijip. yjfj. Un4f^ dicat}ir ^sia,et ^uce^it primaejus regio, Gap. IX. De paradiso. Cac. X« De quatuor (luminibue. g|p. XI. Oe India. AP. aII. DemonstrfS' Cap. Xm. De besHis, GkP.XlW.DeParthia. Cap. XV. De Mesopcfkkmia. Gap. XVI. De Syria, Gii». XVfl. 'De Falestina. CA?,1^yill Pe^gypto. Qap. Xlji. De Cauca^Q ef Q^iet^tis regioi}ibus„. Cip. iX. De minore Asia, CAb. XXI. De regionidns Asus. CaP: XXIL Pe Burapa. Gap. XXIH- De Soythia, C^p. XXiy. pe superiore Germania. CAp. XXv. beinleriore Germahia. GAt». XXfL Dc Thracia. '' Cap. XX VII.' De Onecia, unde sit dicta.et in qua parte sita sit, Cap. XX VIII. Deltalia, CaK XXIX! De €aUia: CAp. XXX. De m^ania, Cap. XXXI. De Bntannia. Cap. XX^f^IJ. De Africa. Cap. XXXill. p.e ^thiopia. Cap. aXXIV. De insuiit et novo^ ut diciturt orbe. CAP. XXXV.' De Sicilia . Cap. XXXVI. De Sardinia. Cap. XXXYIJ. Quid ^it Infernus. Cap. XaXVuI. De^aqua, qnce est secundum ele- inentiim: " ' ^ B Chy. XXXK. fie, Qi^et^no, Cap. XL. De asstu maris. Cap. XLI. De voragin^. Gap. XLlLD^ terne motu. Cap. XtllJ. De hiatu. CfP. XLjy. De triqare. Cap. XLV. De aquis dulcibus el salsis. CAk». XtVl. Wmari rubro, '" ' '' ' Gap. XLVII. De natura aquarum gemina, et atuire fontes in hieme sint calidh <« a^stnte frtguU- C^p. XLVJJI. De aqua calida ^>elputi4a, Cap. aLIJ;'. De aqua veneno infecta', seu de morti- 'feriyaquis, ' ' Gap. L. De mortuo mari, et natura bituminis, Cap. LI. De piscibus et avibus^ seu aquqnini ani- "malifmi. " ' ' ' " ^' - l- ' '.' Gap. LII. Quando tempestas in mariy seu de signis in mari prognostiei^ • Gap. Ljli. De aerCj ubi dflspiones «w{. Q Cap. LIV. iDe ventis, CAp, LV. De cardirtalibus ventis, Gap. LVI. De nubibuM, * Cap. LVII. Da touitruo et fulminibuS' Cap. tVIII. De iride. Cap. lIX. De pluvia. Cap. LX. Quid grando sit, Cap. LXI. Quid S}t nix. Cap. lXI. Quid ros et pruina. Cap. LXIII. De nebula. ' ' Gap. LXJV. De (umo. Cap. LXV. De tgniculis. CaP. LXVI. De pcstilentia. Cap.LXVIL Deigni. CAp. LXVIII. Deseptem planetis. Cap. LXIX. De luna. Cap. |.XX. Secundus planeta, Mercurius, Cap. LXXI. Tertivs planeta, Venus, Cap. LXXII. Quartus planeta. Sol-. D Cap. LXXIII. De signis soHs prognostieis, Cap. LXXjy. Qiiintus planefa, Jpir*. Car. LXXV. Sextus planeta, Jupiter, C*P. laXXVl.Septimus planeta, Satumus. \n Cap. LXXVIl. De absidibus planetarufn- Cap. LXXVIU. De coloribusplanetarwn' Cap. LXXIX. De via planetarum. Cap. LXXX. De sono planetarum. Cap. LXXXL De coelesti musica. Cap. LXXXII. De homine microcosmo. Cap. LXXXIII. Demensura sive planciarum' tantia. Cap. LXXXIV. De corIo. Cap. LXXXV. De climatibus. Cap. LXXXVI. De plagi?. Cap, LXXXVII. Deflrmamento. Cap. LXXXVIlI.Deaa:^. Cap. LXXXIX. Destellis. Cap. XC. De sideribus. Cap. XCLD^ zodiaco. Cap. XCIL DeAiiete. Cap. XCIII. De Tauro. Cap. XCIV. De Geminis. Cap. XCV. De Cancro. Cap. XCVI. De leone. Cap. XCVII. De Virgine. Cap. XCVIII. De Libra. Cap. XCIX. DeScorpio. Cap. C. De Sagittano. Cap. CI. De Capricomio. Cap. CII. Z)e Aquario. Cap. CIII. Drw. PE IMAGINE MUNDI IJBRI TRES. - UU. ^ U^ boriosum qaidem mihi io aliis occupato ; periculosum autem propter invidos, qui cuncta qus nequeunt imitari, non cessant calumniari, et qus assequi non possunt venenoso dente, ut fe^^jr^r hircus lacerarenoa omittunt, et ea quae publice arguunt, furtive intente legunt, atque de labore nostro sibi scientiam usurpant : quem, ut sues margaritas, pedibus proculcant. Etenim vero cum non solum laborem meum, sed et me- ipsum tibi debeam (praesertim cum me non mihi soli, sed toti mundo genitum intelligam) omittens invidos tabesoentes, non me, sed seipsos livido corde corrodentes, ardua aggredior molimina. Quia improbusla- bor, imo charitas vincit omnia, ad instruciionem itaque multorum, quibus deest copia librorum, bic libel- lus edatur, nomenque ei Imago mundi indatur, eo quod dispositio totius orbis in eo, quasi in speculo conspiciatur : in quo etiam nostne amicitis pignus posteris relinquatur. Hio nibil au(em in eo pono, nisi quod majorum commendat traditio. m DB IMAGINE MUNDI tlBRl TRES, - LIB. I. m ■''■■■■ '9 LIBER PRIMUS, Cap. I. — De forma mundi.-^Etymologiamundi* Figura mundi (fualit. Mundus dicitar qaasi undique motus» est enim in perpetao motu. Hojas figora est ia modum pil» rotanda. Sed instar ovi elementis distincta. Ovum qoippe exterius teata undique ambitur, test» albu- men, ablumini yitellum, Titello gatta pinguedinis indaditur. Sic mundus undique eaelo, ut tesla, cir- comdatnr, ccelo Tero purus sether ut albom, setheri toibidos aer, ut yitellum, aeri terra, ut pinguedlnis gotta includitur. Cap. II. -— Deereatione mundi. — Quinque modi creationis mundi. Crcatio mundi quinque modis scribitur : uno quo SDte tempora saecularia immensitas mundi in meote divioa concipitury quae conceptio arehelypas mun- dos dicitur, ut scribitur : Quod ett faetum in ipso vita erat (Joan. i). Secundo cun ad exemplar ar- chetypi, hic sensibilis mundus in materia creatur. Sieut legitur : Qui manet in mtemum ereavit omnia inshnul. Tertio,cum per species^et formassex die- bas hic mundus formatur, sicut scribitar : Sex die* bus fecU Dominus opera sua bona talde {Gen. i), Qoarto cum unum ab alio» utpote homo ab ho- mine, pecus a pecode, arbor ab arbore, unumquod* qoe de semine sui generis nasdtur, sicut dicitur : Pater meususque modo operatur. Quinto cum adhuo mundua innov^itor, sicut scribitur : Ecce nova facio omnia. (Apoc. xxi). Cap. m. — De quatuor elementis, — Elementa unde dieantur. Quot sint elementa; quomodo inmeem misceantur. Situs elementorum. Blementa dicontur, quasi hyle^ ligamenta^ tXv) sutem est materia, ex quibus constant omnia, sci- licet, ignis, aer, aqua, terra. Qo» in modum cir- coh in S8 reyolvuntur, dum ignis in aerem, aei' in aqodm, aqua in terram convertitur, mrsus terra in squam, aqua in terram, aer in ignem commutatur. Haec singula proprits qualitatibas, quasi quibusdam brsehiis se invicem tenent, et discordem soi natu- rsm eoiMMtfdi foedere vicissim commiscent. Nam tefra arida et frigida frigid» aquse connecticur ; aqoa firigida et humida humido aeri astringitur ; ser honaidos el calidns calido igni assooiator ; ignis ealidoa et aridus arid» terr» copulatnr. Ex his terra ut pota gravissima imom, ignis at pota levis- simus^ sopremum obtinet locum, alia dno medium, qoasi quoddam aoliditatis vincolom. Quorum aqua gravior» terrm proximum, aer levior igni primum possidei loeom. Deputantor vero terrae, gradien- tia, Qt homo et bestias ; aqoa natantia, ut pisces ; seri volantia ot aves; igni radiantia, ot sol et stell». Caf. rv— De septem nominikus Terras. — Terra, teUus, kumus, arida, sicca^ solum, ops, Imnm eiementum septem nominibus denotaturi A quia terra, tellus^ humus, arida, sicca,solum et ops, nuncupatar. Terra a terendo dicitur, et totum ele- mentum inteliigitur. Tellus quasi toUens fructus, quae est frigibus apta, vel vinetis fructiferisque arboribns consita. Humus ab bumore, quse est pa- lustris et inarabilis. Arida inaquosa, quse semper fervore solis aret, ut Lybia. Sicca^ qu» aliquando compluta dto exsiccatur, ut Judsea. Solum a solidi- tate, ut sunt montana. Ops, ab opibus, ubi divi- tiae, scilicet aurum et gemmie abundant, ut in India. Cap. V. — De forma terrce. — Terram esse rotun- dam. Circuitus terrce. Terra mundi centrum. Terra nuUisfulcris sustentatur. OeeanusamHt terram. Venas aquarum et fontium. B Terree forma est rotunda, unde et OTbis est di- cta. Si enim quis in aere positus eam desuper inspi- ceret, tota enormitas montium, et concavitas val- lium minus in ea appareret, quam digitus alicqjus si pilam prcgrandem in manu teneret. Gircuitus autem terre, centum et octoginta millibus stadio- mm mensuratur, quod duodecies mille miiliaria, et quinquaginta duo computatur. Haec centrum inme- dio mundo, ut punctus in medio circuli lequaliter coUocatur, et nullis fulcris, sed divina potentia su- stentatur, ut legitur : Non timeiis me, ait Dominus, quisuspendi terram innihilojundataenimestsuper stabilitatem suam{Fsal. ciii), sicut aliud elementum, occupans suse qualitatis metam. Haec in cireuitu Oceano, ut limbo cingitur, ut scribitur, Abyssus p sieut vestimentum amictus ejus (ibid.). Inlerius meatibus aquarum, ut corpus venis sanguinum penetratur, quibus ariditas ipsius ubique irri- gatur. Unde ubicunque terra infoditur, aqua re- peritur. Cap. VI. — />tf quinque %onis. — Circuli sive %onaf inhabitabiles. Zonm tres. HabHabiles duas. Osten- ditur exemplo quomodo medim duas zonm tantum sunthabitabiles. Quinqueeirculi. Quinque autem zonis, id est circulis terra distin- guitur. Quorum duo extremi sunt inhabitabiles al- gore ; medins inhabitabilis calore, a quo sol nun- quam recedit, ad illos nunquam accedit. Medii duo inhabitabiles, hinc ardore, inde rigore temperati. Yerbi gratia, si ignis in hieme sub dio accenditur^ quinque lineas efficit, nnam in medio fervidam, ^ duas circum gelidas, duas inter has temperatas. Qui si ut sol eircumiret, nimirum qoinque circulos redderet. Ex his circuHs, primus septentrionalis^ secundus solstitialis, tertius fiquinoctialis, quartus brumalis, quintoa aostralis nommatur; sed solus solstitialis a nobis inhabitari dinosdtur. Cap. VII. — De tribus partibus orbis habitabilU. — Partes terrce habitabiles tres. Habitabilis zona, quae a nobis incolitur in tres partes Mediterraneo mari dirimitar. Quarum una 123 HONORII AUGU5T0DCN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 124 Asia, allcra Europa^ tertia Africa dicilur. Asia a A piper colore quidem albo : sed cum ipsi serpentes, qui ibi abundant, flamma fugantur, nigrum colo- ren> ira^t ^e incendio. Item Macrobios duodecim cubilorum longos, qui bellant contra gryphes, qui corpora leonum, alas et et ungulas prsferunt aqui- larum. Iteqa Agroctas el Bragmaoois, qui se ultro in ignem mittunt amore alterius vits. Sunt alii qui pnrentes jjun senio coDfecIos mactant, et eonina cfuties ad epuiandttn paraot, isque impius judica- tur, qui hoc facere abnegat. Sunt alii qui pisces ita cnidos edunt, et salsum mare bibunt. Cap. XII. — De monstris. — *S[eme/ tafiiuvnjnodo pqrientes. Arimaspt, Cyclopes^ Scinopodoi, Ace- phali. Solo odore pomi viventes. Sunt ibi quxdam monstra, quorum qu^ei^in h9 - minibus, quaedam bestiis ascribuntur : ut sunt ii qui aversas habent plantas, et octonos simul sode- cim in pedibus digitos, e( alii, qui habent canina capita» et ungneB aduncos, quibus est vestis pel- lis pecudum, et vox latratus canum. Ibi etiam quae- dam matre^ semd pariunl, eanosque partus edunt, qui in senectute nigrescunty et longa nostne setatis tcmpora excedunt. Sunt ali«, qu» quinquennes pa- riunt : sed partus oclavum annum non excedunt . Ibi sunt et monoculi, et Arimaspi, et Gyclopes. Sunt et Scinopodtt, qui uno tantum fulti pe^e auram cursu vincunt, et in terram positi umbram sibi plantapedis erecta faciant. 8unt alii absque capite, quibus sunt oculi in humeris pro naso et ore duo foramina in pectore, setas habent ut bestise. Snnt C alii juxta fontem Gangts flavii, qui solo odore cu- jusdam pomi vivynt, <^ui si longius eunt, pomum secum ferunt : moriantur enim si pravum odorem trahunt. C^p. ?IIJ. — D« BfiitUs.—Ceucw^roci^Eale.Tauri indqmi^, HfmHcorba. Bovesiricomes.Monoccrot, TesiudinesgrQ>nies.Magnes. Adamas. Sunt ibi serpentps tam vasti, ut cervos devorent, et ipsum etiam Oceanum traqsnatent. Ibi est bestia Ceucpcroca,eujus corpus asini,cl)ine$ cervi, pectus et crura leonis, pedes equi, ingens comu foisalcam, va^tus oris hiatus usqae ad aures. In ioco dentium os solidum, vox peoe hominis. Ibi est alia bestia Eale, cujus corpus equi, maxilla Apri, eaoda ele- phantis, cul^alia cornua habens, quonim unum septentrione per orientem, usque ad meridiem ; Europa ab occidente usque ad septeotrifnep ; Africa a meridie usque ad occidentem extendi- tur. Cajp. yin. — DeAsia, —Paradisus. Asia, a regina ejuMem nomiois appeilata. jiujus prijo^a regio in oriente e paradiso ; locus videli- cet omm amoeQitjftte couspipuus, inadibiiis homi- nibus, qui igneo mqro usque ad coelum est cio- ctus. Cap. IX. — De ParaiisQ' — Fonsparadisi. In hoc ligpum yit(B, videlicet arbor de cujus fruetu qui comederi^ sempcr in uno statu immortalis pjsr- manebit.In hocetiam fons oritur,qui inquatuor f)u- mina dividitur. Quae quidem flumina infra paradi- 3 sufQ terra conduntur ; sed in aliis loi^ge regiojiibus funduptur. Cap. X. — J>e qmtuar fluminibu^. — Physon sipe Ganges, Geo sive Nilus, Tigris, EuphrMes. Nam Physon, qui et Qang^s in ladia d^ monte Orcpbares nascitur, et con^ra orientem fluens Oceano e^ipitur. -Geop, qui et Iijilus juxta moi^tem Athlantpm surgens, rpox a terra afa^orbetur, per quam occulto meatu currens, j^ liltore Ba^ri iQaris depuo fundi^ur, iplthiopiam cirpumieqs ppr Mgy- ptum labitur, io septem ustia divisus, magpum mare juxta Alex^ndriim ingreditur. Tigris autem et Euphrates in Armenia de moote Barc^ioatro fua- duntur, et contra nieridlem vergente^ Mediterraaeo mari jungtintur. Post paridisuip sunt inuUft loca de- serta et invia, ob diversa serpentum et ferarum ge- nera. Cap. XI. — De India. — ludia unde dicta. Mons CaucasusJndice termini. Indicus Qceanus.fnsula duas (Bstates, et duas hiemes uno anuo haben^, oxnnique tempore virens. Mons Caspius» Mare Ca- spium, Gog, Magog, Garmani, Oreste/to/ia. — VaricB lialice appella- tiones. Roma, Civitatum formcB secundum feras . Roma fcrmam leonis habet. Brundusium formam cervi. Carthago bovis. Troja equi, Thusciay Cam- pania, Apulia, Imbria. Hetruria. Longohardia. Padus et Eridanus. Venetia. Gallia unde sic dicta. Rheni fons. Italia olim magna Graecia est dicta, postea a Sa- turno, est Saturnia appellata. Mox Latium, eoquod Satumns pulsus a Jove ibi latuit, dicta . Deinde Au- sonia ab Ausone rege. Tandem ab Italo rege Siculo^ ram Italia vocata. Hasc ab Alpibus aurgit, et in Magno mari terminum figit. In'hac est urbs Roma, a Romulo constracta, et fic dicta. Antiqui civitates secandum praecipuas feras, ob significationem for- mabant. Unde Roma formam leonis hahet, qui cae- teris bestiis quasi rex praeest. Hujus caput est urbs a Romulo constracta : lateritia vero aedificia utrobi- qoe disposita : unde et Lateranis dicitur. Brundu- sium autem formam cervi, Carthago bovis, Troja equi figuram habuit. Estinltalia Tuscia provincia, a thare, et sacrificiis dicta. Est et Campania, a Ca- pua civitate dicta, et a Capi rege constracta. Ibi est et Apulia. Est et Imbria, inde dicta, quod imbribus tempore diluvii saperfuit. Est et Etrutia ab Etrusco rege dlcta. Est et Longobardia a longis barbis vo- cata. Padus, cui et Eridanus Italiae fluvius ab Ap- penninis montibus oritur, ac mari immergitur. Ve- netia a Beneco rege, prius Benetia dicta, deinde Yenetia. Crallia a candore populi dicitur, gala enim Graece lac dicitur. Rhenus ab Alpibus nascitur, et contra aquilonera vergens, sinu Oceani cxcipilur. 430 A Cap. XXIX. — Dc Gallia. — Gallia Belgica, Pran- cia. Francus rex. Gallia Lugdunensis^ Comaga, Togata. Gallia NarbonensU. Aquitania. A flumine Rheno est Gallia Belgica, a civitate Belgis dicla. Haec a monte Jovis surgit, et versus aquilonem Britannicum oceanum incidit. Haec et Francia a Franco rege est dicta, qui de Troja cum iEnea veniens, Trojam juxta Rhecum condidit, ter- ram Franciam cognominavit. Hanc versus occiden- tem excipit Lugdunensis Gallia, quae et Comaga, ob longas comas est dicta, et Togata a longis vestibus : quae versus austrum habet Narbonensem Galliam a civitate Narbona dictam, versus occidenlem Aqui- taniam ab aquis dictam Rodano et Ligere. Cap. XXX.— De Rispania. ■— Hiberus ft. Sex. Kv- B spania provincUe. Indc est Hispania ab Hispano rege dicta, prius Iberia, ab Ibero flumine, et Hesperia, ab Hespero rege nominata. Haec versus occasum Oceano termi- natur. Sunt in ea sex provinciae : Tarracona, Car- thago, Lusitania, Galatia, Betica, Tinguitania a praecipuis civitatibus dictae. Cap. XXXL — /)e Br%tannia.--Britannia, Anglia, Hibemid. Tanatos terra serpentes perimens. Jsole, Orcades^ Scotia, Chile. Marecongelatum. Contra Hispaniam versus occasum sunt in Ocea- ho hae insulae : Britannia, Anglia, Hibernia, Tanatos, cujus terra, quovis gentium portata, serpentes peri- mit. Isole in qua fit solstitium. Orcades triginta tres. Scolia, Chile cujus arbores nunquam folia de- ponunt, et in qua sex mensibus, videiicet aestivis, C est continuus dies, sex hiberais continua nox. Ultra hanc versus aquilonem, est mare congelatum, et frigus perpetuum. Europam perambulavimos. Ad Africam transmigremus. Cap. XXXH. — DeAfrica. — Libya. Paratonium civitas.Montes Catabachmonii. Aras Philenorum. Cyrenaiea, Cyrene. Pentapolis. Tripolis. Bisace. Heusis. CarthJago. Carthagtnis descnptio. Getulia. Numidia. Hypane. Maurttania. Stiffia. Caesaria. Tingitania. Africa ab Apher uno ex posteris Abrahae est dicta. Haec in oriente Indii fluminis surgit, et per meri- diem vergens in occidentem tendit. Hujus prima provincia est Libya,a regina ejusdem nominis dicta. Haec a Paratonio civitate et Montibus Carabachmo- niis initium sumit, et in aris Philenoram finitur. D De hac Libycum mare dicitur. Inde est Cyrenaica a civitate Cyrene nominata ; sed a regina ejusdem nominis constracta, et dicta. Haec et Penlapolis a quinque civitatibus est dicta. Scilicet Berenice, Ar- sinoe. Ptolemaide, ApoUinea, Cyrene, a propriis conditoribus ita dictae. Inde Tripolis a tribus civita- tibus dicta, quae sunt Occasa, Berete et Leptis magna. Post hancBisace, a duabus urbibus dicta, id est Adromeus et Bizantium. Deinde est Heusis, in qua est magna Carthago a Didone, quae et Elisa, constructa, et Carthada, a Cartha oppido nominata. Sed a Romanis deleta et denuo reaedificata Carthago est appellata. Hujus muri latitudo fuit septem et de- cem cubitoram. Post hanc est Getulia. Inde Numi- dia, in qua regnavit Jugurtha. In hac ast eivitas i3( HONORII AUGOStODON. OPP. PARS t — DibASC. ET fllSTOR. lai Hippone, in qua foit Augustinus epuscopus. Inde est Manritania, a nigredine dicta. In hac est provincia Stiffensis a Stiffi oppido. Alia Caesariensis, a civi- tate Cssaria dicta. Tertia Tingitania a civitate Tingi nuncupata. Cap. XXXIII. — De ^thiopia. — Saba, Caramdn- tes, Fons apud Garamantes, Troglodita, Gades, baditanum mare. Atlanticum mare. Astrologia ubi descripta. Versus meridiem vero e»t ^Ethiopia, ab Ethan dicta, una in Oriente, in qua est Saba urbs, de qua fuit illa regina quae ad Solomonem venit, allera in occidehte. Inler quas sunt Gfaramantes^ a Garama civilate dicti. Apud quos est fons tam frigidus die- bus« ut lion bibatur ; tam fervidus hociibus, ut noii tangatur. Quibus versus orientem cohabitant Tro- glodytac, cui celeri' cursu fei^as capiunt. Inlra iftthio- piam sa^t niaximal loca des^rta, ob sblis ardorem, et dlVersi gbneris sefpenli-a liomiiiibus incognita. Deinde est maxihius Oceanus, qui solis calore dici- fnr fervere ut cacabus. ta extremis finibus Afric;je versus occidentem est urbs Gades, a l^h^iiicibus constructa, de qua Gaditanum mare dicitur. In ipscl vefo Oceano est moiis Xtlas altissimus, unde At- lanticum mare appelktur. Allas autem erat rex Africac, frater Promethei, a quo mons nomen acce- pil, quia in eo resldens, Astrolpgiam descripsit, unde et coeium sustinere dicitur. Peragratis Africae finibus, ad iasulas maris accedamus . Cap. XXXIV. T- De insulis, ei.novoy ut dicunt, orbe. -r Gyorus, PapljLUS, CretaJHare Adriaticumj Aby- dos. tietlespontus. Cqos. Cyclades. tlodus. Mreus^ Colossus Scptuaginta cubuorum altus, Tenedus. Carpaihos. Carpfatiummare.iitherea. Delos. Co- turnices ubi primum visas, learia^ Naxos, Melos, Paros. Parium marmor. Lapis Sardius. Cidon, Safhoi. Fictilia vasa ubi reperta. Insulse sunt diota^, quasi in salo sitae. In Mediter- raneo mari est Cyprtfs insultf contra Syriam, a Cy- pro civitate dlctflf. Haec et paphus, a civitate ejusdem nominis. Creta a Creto rege dicitur, hsec et Centa- polis, a cehlum urbibiis muncupdta. Haec sila est contra tybicuih mare, quod' ei Adriaticum, aB 'Xdria civitate dlcltur. Abydos' est insula in Helle- sponto, in ^uropa. Hellespbnlus ali' flelle civitate dicitVr. Coos insiila Atric». Cyclades dicuntur,quod in rotundb sinl positse. Cyclus enim dicitur orbis. Sunt autem quinquaginta quatuor contni Asiani positae. llarum prinia Rbodiis a civitate ejiisdem no- minis d^cta ad orienteni est posita. In hac fuit olim ^rcu^ colossus septuaglnta cubitorum altus. te- ncdus ad septentribneni ejiis posiCa, a civilate Teiie, et ejiis cohstructore ejusdem nomlnis dicta. (!!arpa- thbs ad meridiem ipsius contra ^Egyptum posita. Unde et Carpatium mare, et Carpatlse naves. Cy- theraea ad occasum est sita, a Cilbero nionte dicta. Hasc e( Porphyris dicilur. Delos in medio Cycla- dum sila, a civitate ejusdcm nominis dicta. Haec tempore diluvli sub Ogygio facto primum apparuit, unde et Delos nomen accepii, quia delos maiiife-' stum sonat'. Hicc et Ortyga ab Ortygonietis, id est A coturnicibus, quee primum ibi visse sunt. Icaria in- sula a puero Cretensi naufrago est dicta, a qua Ica- rium mare dicitur. Naxon insula Dionysii, qui et Bacehus. Melos, quse et Storia, rotunda insula. Pa- ron a civilate ejusdem nominis dicla, a Paro Jaso- nis nepote constructa. HaBC gignit marmof candi- dissinium, quod Parium dicitur, et SardiuAi Ifipl- d^m. Cidon est insula : in bac mastix Aadcitur. Sa- Aios insulaa Samo eivitate dicta, in ^Egaeoest mari sita. De hac fuU Sibylfd, et PyllmiorAs. In hac fictilia vasa striAt reperta . Cap. XXXV. — De Sicitia. — trinacrid dicla a tribus montibus. JEtna mons. Scytla. Charybdis Comcedia ubiinventa. Vulcania;. Stcechades. Sicilia a S^icuto rege dicitur. Italia dicla. Prius B Sycania, a Sycano rege cognominata, contra Ita- liam sila. Haec et Trinacria, a tribus montibus di- citur. In hac est mons jEthna cujus sulfurea exae- stuant incendia. Iti hujus freto est Scylla et Cha- rybdis. In hac erahl olim cyclopes. In hac inventa esC comoedia Ebliae insulse ab Eolo rege dicta juxta Sicifiara posilae- Hae et Vulcaniae, quia incendio sunt' plenae. Sunt vero noveni Slaechadesinsulae con. (ra tfassiliaitt silse. fcAP. XXXVI. — De Sardinia-^ — Fontes calidi cxcitatem furibus inferentes. Corsica, Cyrene, Ebosus, Colubria, Insulas,Baleares. Fundte ubi inifenta.Gorgodesinsuke.Hesperides.Aureapoma. Mare concretum. Meroe. Syene. Perdita insula. Sadinia a Sardino rege, ITercuIis filio, dicta, Q conira Numldiam est sita. In hac nec serpenles, liec lupi gignunlur. In ea est soUfuga animal ut ai^anea^morsuhomines perimens. In ea est et faerha similis apiastro, quae comedentibus rictus contrabit, et quasi ridefites interimit. In hac suht fontes ca- lidi, infirmis medelam, furibus in/erentes caecilalem. CorsiCa, a' Corsa muliere dicta, contra Liguriam ^ta : qua^ primitus taurum suum quaesitura illuc veilit, el referens loci ferlilitatem, a Liguribus in- hibilari coepit. Haec et Cyrene a Cyrino rferculis fi- lio esi dlcta, quia ab eo est inhabitata. Ebosus in- sul& cbntra Hispaniani. Hanc fugiunt serpentes. Ibi est et' Colubria plena serpentibus. Ibi et Baleares ihsul^. In his inventae sunt fundae. Gorgodes insulae in Obeanof juxta Atlantem. In his olim habitaverunt .Goi^^ohes. Juxta has Hesperides, ab Hesperia civi- tate dicta^. In his oves albis velleribus abundabant, quse ad purpuram optime valebant. Unde dicitur f&butose aurea mala habuisse. Aiiclon enim dicitur ovis Graece. Inler has fuit illa magna, quse Platone scribente cum populo est submersa, qus Africam et C!uropam sua magnitudine vicit, ubi nuiic est Con- crelum mare. Meroe insula est in Nilo fluminef ia capite iGlhiopiae, in qua absumiturumbra ineestate. In liac est lignum ebenum^ juxta quam est civitas Syene, in qua est puteus a philosophia factus, aexa- ginta cubitorum altus : in cujus fundum splendet sol recto radio in mense Junio. Est quaedam Oceani insula dicta I^erdita, amaenitate et fertilitate om- nium reruniprae cUnctis terris iongeprsestantissijiia; D m bE ImAGINE MONDl LIBRI TRKS. — LIB. f. i34 Quae aliquanrfo casu,inventa, A Cap. XLI. — be voragine. — Quomodo fiat vo- homimbus ignota postea qussita non est inventa, el ideo dicitur rerdita. Ad banc fertur Brandanus vehisse. Cav. XXXVII. — De infemo. Jnsula* circumwi-' muSi nunc infema etiam netamus. De nomini- bus infernL — Acheron, Styx, Phtegeton. Infernui ideo dicitur inferaus, quia inferius est ]>ositus. Sicut enim terra est in medio aere : ita est iofernus in medio terrae. Unde et novissima terra dicilur. Est autem locus, ighe et sulphure horridus, ioferius dilatatus, su]Serius coangustatus. Hic lacus vei terra mortis diciiur, quia aniraae illuc descen- dentes veraciter moriunthr. flfic et stagiium ignis dicitur, quia uC Idpis mari , ifa animae illi immer- guntur. Hic ierfa teriebrosa vocatur, quia fumo' et fa>ioris nebula obscuratur. Bic terra oblivionis nun- B cupatur, quia sieut ipa obliti sunt Dei , Ita eoram obliviscitur Deus misereri. Hic dicitur Tartarus ab horrore, el iremore , qma ibi est flelus ei stridor dentium {Matih, vin). Hic et gehenna, id est, ierra ignis nominatur. Ge enim ierra dicitur, cajus ignis noster ignis umbra esse dicilur. Huj«s profunditas et recessus dicilur Erebus, draconibus et igneift ver- mibus pleotts. Hic pateas os dieitur, et baralhrum, quasi atra vorago. Hujus loca fetorem exhalantia dicuntur Acheronta, id est spiracula immundos spiriius emitientia. Hic esl Slyx quod Gra?ce sonat Iristitia. Dicitur el Phlegelon, qui esl fluvius infer- nalis, ob vicioitatem ignis, et sulphuris, fetore et ardore horribilis. Sunt et alia multa loca, sive in rago. Ampotis quoque, id esl vorago , in Oceano in exortu lunse majori aestu fluctus insolvit et removit. Haec autem vorago, quae totas aquas et naves ab- sorbet el revomit, hinc fit : est in terra abyssus profundissima, de qua scribitur : Rupti sunt omnes fontes abyssi magncB (Gen. vii). Et juxta hanc suht cavernosa loca, et speluncae late patcntes. lu his venti de spiramine aquarum concipiuntur, qui et spirilus procellarum dicuntur. Et hi suo spira- rtine aquas maris, per patentes terrarum caVerhas, in abyssos abstrahunt et ea exundantes iterum ma- ^no impetu fepellunt. Cap. XLII. — De lerrcemotu, — (luamodo fiant terrcemotus, De his ventis fit ef terras raotus. Nam venti con- cavis locis inclusi dum erumpere gesiiunt, terram horribili fremore concutiunt , camque tremere faciuut . Cap. XLIII. — be Hiatu.— Causa kiatuum terroe. Tremor terrce qiiid, hiatus quiH Cur Sicilia ftafnm,as evomat^ et arenas, ac lapides egerat. Scyliceorum canum latratus unde. Rinc etiam fit terrse hiatus, dnm loca cava , et oontinuis aquis frigida, ventis eonclusa rumpuntur, et introvsus cadentia in hiatum aperiuntur, de qui- bus et mult86 eivitates devoratde leguntur. Hoc est autem in terra tremor, quod in nufoe tonifruum. Hoc hiatus, qao& ibi fulmen. Fiunt aulem cum terrae motu inundationes maris, eodem scilicet spiritu iosulis poBualia, autfrigore et vento saeve horrentia, q infusi, vel residehtis sinu rede^i. Inde tellus Sici aut igne et sulphure jugiter ferventia. Ignea infernl loca inspeximus, dd refrigeriuni aquarum confu- giamus. Cap, iXXVHl. - De Aqua. Aqua, quta secundum elementum ponitor, ab* aequalitate dicitur, nnde et aeqaoi', quiod sit plana. Haec in mari eolligitur, in ilumina difFiunditur, in fonies dividitcr^, p^r amnes eondecHtur, per terras' dissipatur, per aera attenuatttr. Tolam terramf cin- git, omnes regiones , et provincias dividit. Hujua' immenaa protunditas diditttr abyssus, quasi abest iuodua, habet tameii fundiim, quafflvis nimb pro- fottdum. Cap. XXXIX. — ^ D6 Oceano. i Oceanus dicitur, quasi ocior annis, vel quasi' zo - narum limbus. Quinque enim zonas mundi in mo- dum limbi ambit. Cap. XL. — Be oisfu rfiaris. .£stus Oceani, id est, acccssus et recessuis lunam sequitur, cujus aspiratione retro trahilur, ejus ina- polsu refunditur. Quotidie autbm bis afHuere et remeare videtbf, Cum luna di^escente crescit, cum decrescente decres(iit' ; curh' lCina est in aequinoctio, majoresOeeam fhictas surgimt, ob vicinitatdm lunae; emn in sohtUio, mMofes, ob longinquitatem ejus. Fer dediSm et flovem sfnnOs adjytinei^ill'' m6tus, et parla ilA^retxmilta, ut luna feveilitur lise, quia cavemosa, et sulphure et bitumine strata, ventis pene tota et ignibus patet. Spiritu ihtrorsus cum igne concertante, multis saepe locis f\imum, vef vapores, vel flammas eructat , vel etiara vento acrius incumbente arenarum lapidurtve moles egc- rit. Inde montis iEthnae ad exemplum gehennse ignium tam diutinum durat incendium, quod insu- larum iEolidura dicitur undis nutriri, dum aqua- rum concufsus apiritum in imum profundum se- cttm rapieBS, tanditt suffocat, donec venis terrse diffustt^ fbmenta ignis aoeendat. Huic Scyllaei caiws latrare fing untur, dum procul navigantes undarum frenlore terrentur, quas sorbente voragine coltidit aestns. SimiU de causa in aliis etiam terria inoendium snrgit, et gehennam praeostenilit. Cap. XLIV. — De frigore. — Cur extremce Oceani partes perpetuo frigore korreani. Sicut calor de igni, ita frigus de aqua nascitur, unde extremse partes Oceani rigido gelu, et perpe- tuo frigore horrent, quia calore solis carent. Pars autem Oceani , quse medium ofbem dividit ideo calore jugiter fervet^ quia solem continuo supra se habet. Cai*. XLV. — De Aquis dulcibus et salsis. Oceanqs fluviorum occursu non augetur, quia fluenla dulcia partim salsis vadis consumuntur, vel' ventis , vel vapore solis abripiuntur, partini per occultos meatus in suos amnes revertuntur. Idcirco 13& HONORII AUGUSTODUN. OPP. ^AtlS I. — DIDASC. ET HISTOR. 136 perdarat salsus, tot fluminibus, ac pluviis irrigatus, A Gap. LI. — De animalibus aquarurn.-^ Cur aves quia exhausto a sole dulci tenuique liquore , quem facilius ignea vis trahit, omnis asperior, crassior- que linquitur. Ideo summa maris unda est dulcior, profunda amarior; luns vero alimentum est in dulcibus aquis, solis vero in amaris. Cap. XLVI. — De Mari Hubro. — Mare unde dictum. Mare Rubrum de Oceano exit, sed roseum colo- rem de terra trahit, quae tota sanguineo colore ru- bet, ac vicina littora inficit. Uare dicitur, quod sit amarum. Hoc per venas terrs occulto meatu discur- rit, amaritudinem in terra deponit, dulce in fonti- bus erumpit. In seipsum tandem refluit, ut scribi- tur : Ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant. Omnia flumina intrant mare. Cap. XLVII. — De gemina oqutB nahira. — Cur mare non redundet Cur fonlei in cestate frigidif in hieme vero calidi. Dicitur tamen, quod aqua natura sit duplex, scili- cet salsa et dulcis. Salsa maris est gravior, dulcis fontium et fluminum est levior. Et cum legaturquod Dominus fontem in paradiso produxit, et in quatuor flumina dividens totam terram in quatuor partibua mundi rigare prscepit, didtur quod eraplio fontium omnium, vel fluvioram dulcis aquas de illo fontet vel fluviis decurrat, et in matricem abyssum ejus- dem fontis refluat. Qus licet universa marc influat, amaris tamen aquis nou commiscetur. Sed ut puta tft aere volent, Amphibios. Pisces et Ave» in aquis ideo commorantur, quia de his facta leguntur. Quod autem aves in aere vo- lant, et in terra habitant, ideo fit quia aer est humi- dus ut aqua, et terra est aqus permista. Quod vero qusedam animalia de terra creata, in aquis possunt morari, ut sunt crocodili et hippopotami , hoc ideo fit quod aqua est valde terrs permista. Cap. LII. — De signis in mari prognosiicis. Cum in nociurna navigatione scintiilat ad remos, tempestas erit. Et dum Delphini undis saepiusexsi- liunt, quo illi feruntur inde ventus exsurget et inde nubes undis excussae coelum aperiunt. De profundis aquaram emergamus, et scriptoria ° penna in aera suspcndamur. Gap. LIH. — De aere. — Damones in aere com- morantur. Aer est omne quod inani simile, a terra usque ad lunam conspicitur, de quo vitalis spiritus hauritur. Et quia est humidus, ideo in eo volant aves : ut in aqua natant pisces. In hoc commorantnr dsmones, cum tormento diem judicii prsestolantes. Ex quo sibi corpora sumunt dum hominibus apparent. Gap. LIV. — De ventis. — Ventus quidi De hoc procreantur venti. Ventus enim est aer commotus, et agitatus Et nihil aliud quam aeris fluctus qui in duodecim dividitur ; et quisque pro- prium vocabulum sortitur, de quibus quatuor sunt levis super gravea aquaa labitur, et in occultum .uum cursum revertitur. Hinc est quod mare m» ^j^Sii^^rmrram^i^^^^lTs, redundat, cum onmia flumma m illud mtrent. Sic et suprema maris unda non est adeo amara quam ea quae in iroo est posita. Quod fontes sunt in hieme calidi, in sestate autem frigidi bsec causa est : in eestate calor aeris repellit frigus in terram, et inde fit aqua frigida ; in hieme vero frigus aeris pellit calorem in tenram, et inde fit aqua calida. Cap. XLVIII. — De Aqua calida. Et cum omnis aqua sit dulds , aut salsa , viden- dum unde qusedam erampat calida, vei potida. Soat quidam specos subterranei naturaliter sulphure pleni. In his cnm ventus ooncipitur, ejus afflatu aul- phur accenditur. quod incendium etiam eractant qusedam loca ut fit in Sicilia. Cum ergo aqua per Cap. LY. — Decardinalibus ventis . — SeptreniriOf subsolanuSf auster. Quare australes venti ma- jores creant tempestatei. Aura, Altanus. Primus cardinalis septentrio , qui et Aparctias, faciens frigora, et nttbes. Hi:gus dexter Circius, qui et Thracius, faoiens nives et grandinem. Ejus sinis- ter Aquilo, qui et Boreas, constringens nubes. Secondus cardinalis subsolanus, qui et Apeiio- tes, temperatus. Cujus dexter Vulturaus, qui et Calciaa, cuncta desiccans. Ejos sinister Euras, nu- bes generana. Tertius cardinalis Auster, qui et Notus, homo- rem, calorem, atqoe fulmina gignens. Hvjus dexter Euroaoster, calidus. Hiyus sinister Euronotus, tem- hec ignea loca currit, calorem et putorem inde » Pcratus. Aostrales venU faciunl majores tempesU- irahit, et si prope hunc locum erarapit, flammivoma •^» ^^ «* ^"™»'* ^^^^ ^^ ""*"• ebullit. Si autem longius recesserit , vix tepescit, deinde penitus frigescit. Gap. XLIX. — De mortiferis aquis. Sunt alia loca serpentibus plena , qui viciniam veneno infieiunt, qu® dum de terra exsorgit, bi- bentes interimit, ut fons Styx facit. Cap. L. — De mari Mortuo. •^BUuminis natura. Quod aqua maris Mortui a ventis non movetor» et m se nihil vivere patitur, fit ex fontibus bitominis, quibos tedificata est Babel torris. Bitominis aotem natura resistit aquae, et non dividitur, nisimenstruo sanguine. Quartus cardinalis Zepbyras, qui et Favonius hiemem resolvens, floresque producens. Hujus dexter Africus, qui et Lybs, tempestatem, tonitraa generana et fuimina. Ejus sinister Coras, qui et Argestes in oriente nubila, in India faciens serena. Extra hos sont duo venti, Aura, e^ Altanos. Aura in terra, Altanus in pelago. Cap. LVI. ---DeNuhibus. — f^uhes quomodo nascantur. Nubes unde dictas. Venti 800 spiramine aqoas in aera trahont, qu» conglobatae in nubes densantur. Dicnntur aotem no- hes qoasi nimboram naves. Qoibos dom venti in- closi eraropere nitontor magno mormore concre-* 431 i)E IMAGINE MONDI LtBRl TRES. -LIB. I. 438 panl, el nubibus colUsis igneni terribilem excu- A Cap, LXVI. — De pe^tUentia. — Vnde nascatur tiant. pesHlenHa aeris ei ubi. Ignis unde dicaturm Pesdleatia nascitur aere siccitate , vel calore, vel tempestate corrupto, qui spirando vel edendo per* ceptas, loem, mortemque generat. Hoc totum quod dixi infra lunam fii in aere, superius vero remper serenum existit. Cap. LXVII. — De igne. — Angelomm corpora igneasunt, Ignis quartum elementum scribitur, quasi non gignis dicitur. A luna usque ad firmamentum exten-* ditur. Is tantum est aere subtilior, quantum aer aqua tenuior, aquoi terra rarior. Hic et aetber, quasi purus aer dicitur, et perpetuo splendore laetatur. De hoc angeli corpora sumunt, cum ad homines mlssi Cap. LVII. — De tonitruo et fulminibus. Strepitus ergo nnbium et ventorum est toni- truus. Ignis inde excussus est fulgur; qui ignis ideo quaecunque tangit penetrat, quia est subtilior nostro igne, et magna ventorum vi impellitur. Ab Aquilone fulgur, et ab Euro tonitruus tempestatem, et ab Anstro flatus xstumqne portendit. Cap. LVIII. — De iride. — !ris quomodo /iat. Arcus in aere quadricolor ex sole et nubibus for- matur dum radius solis cava* nubi immissus re- pulsa acie in solem refringitur. Sicut dum sol in vas aqua plenum fulget, splendor in tecto red- ditur. De coelo igneum, dc aqua purpureum, de g veniunt aere byacinthinum, de terra colorem gramineum trahit. Cap. LIX. — De plutia. — Quomodo fiat pluvia. Pluuia, nymbus. Imber ex nubibus descendit ; dum enim guttulse in majores gutlas coeunt, aeris amplius natura non ferenle, non vento impellente, non sole dissolvente, ad terras dilabuntur. Lenta autem, et jugis defluxio pluvia ; repentina, et praecepa nymbus in nubibus vocatur. Quae, licet de amaris aquis maris sit hausta, de solis igne in aere decoeta dulcescit, ut marina aqua humo infusa dolcem saporem sumit. Cap. LV. — De grandine. — Grandinis generatio. Stfllae pluviae ventis et frigore congeiatae in C aere cotgalantnr, et in lapillos grandinis mu- tantur. Cap. LXI. — De nitfe, — Nix quomodo /iat. Nix aquae vapore nondum densato in guttas, sed geln pneripiente, formatur, quae in alto mari non cadit. Cap. LXII. — De rore. — JJnde ros veniat. Pruina Ros de aere venit, uuando aquis gravatus rigore ttoctis et lunae splendore distillat. Si vehementius est frigus noctis, ros in pruinam albescit. Cap. LXIII. — De nebula. — Unde nebulafiat. Nabola fit, dum humidie exhalationes vaporaliter in aera trahtmtur, vel radiis soUs ad terram repel^ lont. Cap. LXIV. — De fumo. — Qualis lignorum resoluiio /iat in igne. Fumus cur amarus Fomiis eliam aacendit de aqua. Omne namque corpus constat ex quatuor elementis. Lignum au- tem est corpos, quod igni injectum, ignis materies, qoae ei ineat, ardet. Terrae vero materies uritur in dnerem. Aeris et aqu» materies per fumum eva- aeseit in aerem. Ideo autem est amarus, quia natura aquae est salsa, aive quia terne permista. Cap. LVX. — De ignieulis. Quod in nocte videntur stell® cadere, non sunt steOaey aed igniculi, a flatu ventorum ab aethere in aerem tracti, et mox in madido aere exstincti. Patrol. CLXXIL Cap. LXVIII. — De planelis. — Unde planetm di-- cantur. Motus planetarum anomalus. In hoc septem stellae singulis circulis contra mun- dum feruntur, et ob vagum cursum planetae, id est, erralicae nominantur. Hae immensa celeritate firma- menti, ab oriente in occidentem rapiuntur ; tandem naturali cursu contra mundum ire comprobanturi sicut musca si in rota molendini circumferretur, ipsa tamen proprio motu contra revolutionem ejus ire videretur. Hae nec inferius nec superius propter obliquitatem signiferi vagantes, radiis autem solis praepeditae, anomalae, vel retrogradae, vel stationariae iiunt. Cap. LXVill. — De luna. — Luna cur proprium lumen non habeat. Nubecula in luna unde. Fro- prius lurue motus. Signa prognostica tempesta" tum in iuna. Luna est primuH planetarum, et minima stella- rum. Sed ideo major caeteris videtur quia proximA terrse in primo circulo fertur. Hujus corpus est glo' bosum, natura igneum, sed aqua permistum, unde et proprium lumen non habet. Sed in modum speculi a sole illuminatur. Et ideo luna, quasi lucina^ id est, a luce nata, nominatur. Quod autem quasi nu* becula in ea videtur, ex aquae natura creditur. Di- cilur enim, si aqna permista non esset, terram ut sol illustraret. Imo ob vicinitatem maximo ardore vasta-^ ret. Globus namque ejus multo terra est amplior Licet ob altitudinem circuli sui vix videatur modii fundo major. Luna ea parte lucet qua soli est op« D posita. Ea autem parte est obscura qua a »o\e aversa est, a sole vero longius remota licet tota sit, tamen crescit, nec minuitur, sed objectu terrae, lumine quod a sole accipit viduatur. Haec licot quotidie vio- lentia firmamenti ab oriente in ocoidentem feratur, tamen contra mundum nitens, omnia zodiaci signa, viginti septem diebus pervagatur. Circulum autem suum decem et novem annis perambulare affirma- tur. Luna quarta, si rubeat quasi aurum, ventos ostendet; in summo comiculo maculis nigrescit, pluvium mensis exordium. Si in medio, plenilu- niam serenum. Cap. LXX. .^ De Mercurio. — Motus ejus. Secundus planeta est Mercorios, qui et Stilbon, forma globosus, natura igncus; hinammagnitudine 5 i3§ llONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS. l — DIDASC. ET HISTOR. 110 vincens, lumen a sole accipiens, sigQiferum trecen- A nam frigidior in palloreni, ardealior in ruborem. tis triginta novem diebus percurrens. Cap. LXXI. — De Venere, --Motus eju». Tertius planeU est Venus, Aurore ct Zephali fi- lius, qoi et hesperus, kicifer et vesper, rotundus, igneus , contra muadum nitens , ut Mereurius signiferum percurrit trecentis quadraginla oclo diebus. Cap. LXXII.— De sole. — Sol unde dietus. Magnu tudo $olis, Motussolis. Curmtate dies longiores, hieme breviores, Quartus planeta sol, vel Phoibus, inde dictus, quod solus luceat caeteris stellis obscuratis, vel quod sit super omnia lucois. Forma sphaBricus, natura igneos, magnitudine octies terram vincens, omnibus ventuosus in horrorem a terra in obscuritatem. Cap. LXXIX. — De via planetarum. Signifer, id est circulus duodecim signorum divi* ditur in duodecim partes pcrlatum, sub his feruutur scptem planetse. Sol sub mediis tantum duobus ; luna per totam latitudinem ; Venus excedens eum binis partibus; Mercurlus sub octo partibus, duabus in medio, quatuor supra, duabus intra; Mars sub qua- tuor medius, Jovis sub media, et super eam duabus; Saturnus sub duabus mediis ut sol. Cap. LXXX. — De sono planetarum, — Cur sonus planetarum a nobis non exaudiaiur. Musica. Hi septem orbes cum dulcisona harmonia volvun- tur, ac suavissimi concentus eorum circuitione efii- stellis lutnen prabens. Hic ab oriente in occidentem B ^^^^,, q^j ^^^^^ y^^ ^^ ^^^^^ ^^^ ^^^ impetu firmamenti fertur, sed contra mundum ni- tens, per totum zodiacum, trecentis sexaginta quin- que dibuus graditur. Circulum autem suum viginti octo annis perambulare creditur. Hujus prsesentia diem, absentia vero ejus efficit noctem. Sicut enim tota die supra terram, sic tota nocte lucet sub terra. Aquilonarem partem oeli peragrans facit nobis longos dies et aestatcm, australem vero percurrens, inducit nobis breves et hiemem. Cap. LXXIiL — De signis solis prognosticis . Sol in ortu suo maculosus, vel sub nube latens pluvialem diem prassagit; si palleat, tempestuosum ; si concavus yidetur, ila ut medio fulgens radios ad austrum et ad aqailonem emittat, tempestatem hu venit, quia ultra aerem fit, et ejus magnitudo no- strum angustum audiluni exccdit. Nullus enim so- nus a nobis percipitur, nisi qui in hoc aere efficitur. A terra autem usque ad flrmamentum coelestis mu- sica mensuratur, ad cujus exemplum nostra inventa affirmatur. Cap. LXXXI. — De coplesti musica. — Proportiones planetarum. Cur philosophi novem Musas finxerint . In terra namque si in luna A, in Mercurio B, in Venere C, in sole D, in Marte E, in Jove F, in Sa- turno G ponilur, profeclo mensura musicae inveni- tur, unde a terra usque ad firmamentum septem toni reperiuntor. A terra usque ad luuam est tonus, a luna usque ad Mercurium, semitonium ; a Mercurio raidam et veatoosam ; si palUdus in nigras nubas C usque ad Venerem, semitonium ; inde u^que ad so- occidat, aquilonem Yentnm. Cap. LXXIV. — De Marte. — Motus ejus. Quintus planeta est Mars, qui et Pyrois, globo- cus, igne fervidus. Percurrit sigoiferum duobus anuis . Cap.LXXV. ^DeJove. Sextus planeta esl Jupiter, rolundus , temperatus, zodiacum peragrans duodecim annis. Cap. LXXVI. — i)« Satumo. — Motus ejus. Septimus planeta est Saturnus, qui et Phaeton, filius Solis. In cujus exortu post triginta annos, qui im%ginem de sere fuderit, loqui verum bominem pro- habit. Sphaericus, gelidus ; contra mundum vero su- perioremgradiens, signiferuro triginta annis percur- lem, tria sehiitonia. A soie ad Martem toaus, inde ad Jovem, semitonium ; inde ad Saturnum semito- nium ; inde ad sigaiferum tria semitonia. Quae siinul juncta septem tonos efficiunt. Tonut autem habet quindecim millia sexcenta viginti quinque milliaria. Semitonium vero septem miliia et octingenta duode- cim milliaria, et semiss. Unde et Philosophi novem Musas finxerunt, quia a terra, usque ad ccnlum con- sonantias novem deprehendunt, quas homini naiu- raliter insitas invenerunt. Cap. LXXXII. — De Jwmine microkosmo. Sicutenim hic mundus scptem tonis, et nostra musica septem vocibus distinguitur , sic compago nostri corporis sepicra modis conjungitur, dum cor- rens. Omnes autem post quingentos, et triginta D p^s quatuor elementis, anima tribus viribus copu duos annos circulos suos peragunt, et eosdem ut prios repetunt. Cap. LXXVU. — De AbsidUms planetarum. A X&mt centro absides [^iSfc]» id est eirculi pla- netarom, Jiltiasim» soot, Saturno in scorpione, Jovi in vii^e, Marti in leoae. soliin gankis, Veneri in sagiUariis Mercario ia capricomo, lunae in ariete« me4iis omnium pariibus, et e contrario ad ierrffi cen* trum bamiUime, ati^e .prOkxime. Cap. LXXVIII. — Decolor^us plafketarum. Suus cu*que color est : Saturno candidus, Jovi claruS; Marti igoeus, LueifeFO cand^, Vespero re- fu1g«as, Mereario ndiaoa, iun» btaflMias, eoli axw dens. tt«taDt aaftem colorea a :ptOfmtp^ circulis ; latur, quae Musica arte naturaliter reconciliatur. Unde et bomo (AixpoxovfAo; , id est minor muados di- citur, dum sic consono numero coeiesti Hftosieie par cognoscitur. Cap. LXXXfif. — De mensura, sive planetarum distantia A terra autem usque ad lunam sunt tfnodectm millia et sexcenta stadiorum, quod suat quioddcim miHia sexocnta et vigioti quinqoe mlliiarta. A luna ad Mercurium septem millia octingenta. doodeisim milliaria et semiss. Inde ad Veoerem lantum. Inde ad solem viginti millia tria qnadringinta septem et tri|;inta et semiss. milliar. A sole ad Martem quinde- cim miiiia sexcenta et tri^U miL Ad Jovem septem 141 DE IMAGINE MONDl UBRI TRES. - LIB. l U2 miliia octingeQla duodecim mil, et semiss. Inde ad A. Saturnmn tantiim. Inde ad ftrmamenlum viginti tria miUia quadringenta^,tri|^nta eeptem et semi$se mil. Sunt itaque a terra usque ad coeliim milliariacen- (am millia, et novem milUa, et treeenta septttaginta quinquc roilKaria. Ignem per globosplanelarum tranoeBdimus ; nune coelestia penetremus. Cip. LXXXIV. — De ccelo, — Castum unde dic- tum . Prognostica tempestatum e cceli specie Coelam dicitur. quasi casa ilios [xdfcra? -fiklou], id est domus soUs ; quasi vas ccelatum, quia est stellis tnsignitum. Est autem coelium subtilis igneaeque naturae, rotundum^ et a centro terrse sequis spatiis undique collatura. Unde et convexum mediumque ^ undique cernitur, et inenarrabili celeritale quotidie circumagitur. Coelum si vespcre rubet, serenum diem . Si mane, tempestuosnm significat. Duae sunt juanse ccelis, orieas, qua sol exit ; occidens qua &ol intrat. Cap. LXXXV. — De climatikus, Climata, id est plagse coeU sunt quatuor : orientalis ab ortu ; sohtitialis ad brumalem ; australis inde ad occasum brumalem ; occidentalis ex hinc usque ad solstitialem, septtsntrionaUs ab occasu solstitialis ad ortum cjus- dem. Cap. LXXXVI. — De plagis. — Adcenomen e qua- C luor plagis mundi compositum est aaam. Oriens ab ortu aoUs, occidens ab occasu ^us vocatur ; meridies quasi medidies dicitur. Septentrio autem a septem stelUs appellatur. Trion didtur bos, quasi terion ; inde septentriones, qaasi septem teriones, id est boves. Hse plagse Graece awcoXr,, M Crespulum est dubia lux. Creperum enimdici- tur dubium. Bst autem inter tenebras et lucem. 2° Vesperum, a stella quae vesperus nominatur. 3« Conticiniumj com omnia conticescunt, id est silent. 161 HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS. I. - DIDASG. ET HISTOR. 4«» Iniempestum, media nox, cum oon est lempus A Tebel. JanuarUnu operandi. 5* Galliciniumf cum galli canlant. 6« Matutinum, cum mane aurora adventat. Cap. XXXHI. — De Hebdomada, Hebdomada quarta para luuaris mensis dicilur, Graece vero a septenario nuraero : mi enim dici- tur septem. LaUne autem dicitur septimand, quasi septem manes, id est dies. Haec habet septem species. Prima est hebdomada divina, in qua Deus sex diebus cuncta condidit et in seplimo requievit. Secunda esl in qua hic mundus volvitur, in qua nos exemplo Dei sex diebus operamur. Tertia est septem hebdomadae insimul, priusquara p Pentecoste celebratur. In qua lex Judfleis, Spiritus sanctus Chrislianis datur. Quarta est septem mensium, per quos tres fesli- vilates Tabernaculorura servabantur. Qtiinta est septem annorum, per quos annus re- missionis agebatur, in quo populus ab opere cessare jubebatur. Sexta a septies septem annorum, post quos Jubi- laeus annus feriabatur. Septima est sepluagies septies annorum, post quos Chrislus nasci a Daniele, imo ab angelo pro- miltebatur. 152 Sebat. Febmaribus . Adar. Martius, iEgyptii vero, auctore Abraham, menses a Septem- bri computant. Sicque eos vocant : ^^- September. October, November, December. Januarius, Februarius. Martius. Aprilis. Maius. Junius. Julius. Augustus. Grajci aulem, Phoroneo auctore, a Deccmbri men- ses inchoant, quos sic appellant : 'Aeup. Xotax. Me;^eep. ^«{xevbi^. ^apjAouOt. Haj^oiv. Hauv(. C.1P. XXXIV. — De mensibus. Mensis lunaris solaris mensis. Meosis est duodecima pars anni. Dicitur autem a C mensura, vel a Mene, quod est luna. Lunaris autem mensis viginti novem diebus, duo- decim horis impletur. Solaris vero iriginta dicbus, ac decem semis horis. Lunaris mensis est a nova luna usque ad novam. Luna autem pervolat zodiacum viginti novem die- bus, et duodecim horis : bis duodecim sunt viginti quatuor, quod est integer dies. Hic quia non potest dividi, uni mensi ascribitur. Inde est, quod unus mensis habet tricesimam, alter vicesimam nooam lunam. Solaris mcBsis est unius signi progressio. Sol in unuquoque signo moratur triginta diebus et dimi- dio, quia dimidius in duobus signis efficit inlegrum diem. Hic quia non potest in duos partiri, uni ascri- -r. bitur mensi , et ideo habet unus mensis triginta uhum diem, alter triginla. Cap. XXXV. — Denominibus mensium. Hebraei, auclore Moyse, sic menses nominanl, in- cipientes ab Aprili, in quo Pascha celebrant : 'A7ciX>.a''oc Ai>Syva'.oc. IlepiTrtoc. AucTpoc. HavTxo;. AaTejAtfftoc. AeuTtoc et Aa'!aiocr. navc{i.oc. Aoiooc. EopTctaToqt. Y^;ep6ep{Tatoc. A'oc. Nisan. Liar. Sinan. Thamus. Ab. Elul. Thirsi. Harhesvan. Casleu. Aprilis. Maiu3. Junius. Julius. Augustus. September. October. November. December. December. Januarius. Februarius. Martius. Aprilis. Maius. Junius. Julius. Auqustus. September. October. November. Cap. XXXIV. —De mensibus Romamrum. Romulus Romanis decem menses ordinavit, quo- rum primum Martium a Marte, qui in hoc mense in Phrygia natus est, nominavit, cujus se filiura falso praedicavit. Decimum vero Decembrem appellavit. Numavero Pompilius duos, Januarium videlicet et Februarium adjecit. Sunt autem menses Romanorum, ab idolij, a re- gibus, a numeris dicti. Cap. XXXVII. — De Januano. Primus Januarius dicitur, ab idolo Jano, deo pria« cipii, eo quod hic mensis est principium anni. Di- citnr et a Janua, eo i^uod per eum intret annus. Cap. XXXVIII. — De Febriiario. Secundus Februarius, a Februo, Jd est ab idolo Plutone deo infernali, cui hoc mense sacrificabant, dum civiialem in ejus honorern luminibus lustra- bant. Dicitur a febre, id esl frigore. quia frigidum est illud tempus . Cap. XXXIX . — De Martio. Tertius Martius a Marte idolo belli, patre Ro- muli, auctoris Romanae genlis ; cui Marti mililes hoc mense sacrificabant . Dicitur etiam a maribus, eo quod cuncta animantia hunc mares desiderent. Cap. XL. — /)e Aprili. Quartus Aprihs, ab Aphrodisi vel Afrili, id esl Venere idoio dea amoris, cui consecratus erat hic 453 Dfi IMA61NE MUNDI LIBRI TRES. — UB. U. 154 mensfs. Dicitur eliaiQ quasi aperiUs, eo qaod aperiat A unumquodque tribus mensibus distiuguitur. Dicta autem vicissitudo, quia vices mutat ia anno ; vide- licet in ver, aasatem, autumnum, et hiemem. Cap. LIH. — De vere, Yer est quarta pars anni, constans trihus mensi- bus; dicitur a vernando, quia tunc prata virent, sylvae frondent. Hoc est huroidum et calidumy et ia hoc fit aequiooctium. Cap. LIV. -'Deastate. JE^Us est quarta pars anni, constans tribus men- sibas, et dicitur ab sBstu, id est calore. Haec est ca- lida et sicca. Haec et messis vocatar et in bac solsti- tium celebratur. Cap. LV. — De auiumno. B Autunmus est quarta pars anni tribus mensibus constans. fit dicitur ab Aulumo, id est coliigo, sci- licet fractus terrse. Hic est siccus et frigidus. Hic etiam vindemia nominatur, et in hoc aequinoctium librae aeqaatur. Cap. LVI. — De hUme, Hiems est quarta pars anni; tribus mensibus per- ficitur^ et a rigore dicitur. fist enim frigida et hu- mida, et in hac agitur solstitialis dies. Cap. LVIL — De incequalitate temporis, Hseo autem vicissitudo in nostris tantam partibus agitur. In India vero, ubi sunt alii ortus siderum, sunt bins in anno sestates, binae messes. In roedio hiems placida. la iEgypto quoque natura hietnis roedia hieme campus herbis, floribus, sylv» frondi. C bus vestitur, quandoque arbor pomis oneratur. Cap. LVIIL — De elementis, Quatuor quoqae elementa qualitalibus quatuor temporum connectuntur. Terre namque sicca et fri- gida autumno ; aqua frigida et humida hiemi ; aer humidus et calidas veri; ignis calidus et siccus aestati coHigatur. Cap. LVX. — De homine microcosmo. lisdem qaalitatibus est humanum corpus tempe- ratum, unde et microcosmus, id est minos mundus appellatur. Sanguis namque qui vere crescit, est hu- midus et calidus, et hic viget in infantibus. Cholera rubea crescens in «estate ; est calida et siccn, et hec abundat in juvenibus. Melancholia a cholera nigra crescens autumno in provectioribus. Phleg- terram in flores Cap. XU. — De Maio. Quiatos Maius a Maia et Jove, qaasi [a majestate, sive a Maia matre Mercurii, eui merealores hoc mense saorificabanL Dicitur et a majoribns soilicet principibos Romanorum, qui hoc mense Jovi im- molabant. Cap. XLU. — De Junio. Sextos Janioa a Janone dea regni dictus, cai erat conseeratus. Dicitur et a janioribas^ qui armis Ro- mam defeadebant, et regni fastigium e Junone affe- ctabant. Gap. XLIII. — De Julio. Vnde dictus QuinHlis. Septimus Julius, a Julio Csesare, qui in hoc mense imperator ereatus est, et in hoc in deum est relatus. Hic prius Quintilis dicebatur,eo quodquin- tas esset a Martio, qui primus erat institutus a Ro* mulo. Cap. XLIV. — De Aujusto. Unde dictus Sextilis. Octavus Augustus, ab Augusto Caesare, qui in hoc mensc victor exstitit, et Romanum imperium ad- auxit. Ideoque divinitatem promeruit. Hic prius Sextilis est dictus, eo quod a primo Martio esset sextus. Cap. XLV. — De Septemhri. Nonus September, quasi septimus imber. Cap. XLVI. — De OctoM. Decimus October, quasi octavus imber. Cap. XLVII. — De Novembn. Undecimus November, quasi nonus imber. Gap. XLVIII. — De Decembri. Duodecimus December, quasi decimus imber. Sunt enim hi menses pluviales, et ideo a numero, et imbribus nomen habent. Cap. XLIX. — De Kalendis. Kalendaea verbo xoXlio, quod est convoco, dicun- tar. Poatifex namque novam lunam regi nuntiare debuit, post cvgus sacrificium Kalo quinquies, vel sexies clamavit, per hocque signum populum in cu- riam, ob hoc Calabriam dictam^ ad sacrificium vo- cavit. Et ab hoc verbo KaXeco primam diem mensis Kalendas vocare placuit. Cap. L. — De Nonis. Inde per novem dies vulgus de rure vocatus in D fnata^ quae hieme dominautur in senibus urbem convenit, et ibi feriarum servandarum scita a rege, vel pontifice, accepit, et inde Non» dicuntur. Dicuntar et a nundinis, et mercimoniis quae vel in urbem deferebant, vel ibidem emebaut. Cap. LI. " De Idibus. Idus dicuntur dies mensea dividunt, ab iduare, quod est dividere : Dicuntur etiam ab idaea, quod est species, quia iuna plenam sui speciem in medio meose mimstrat. Hebrsi, et Jlgyptii et Grsci nec Kalendas, nec Nonas, nec tdus observant, sed tantum dies a nova lona, ad novam computant. Cap. LIL— De vicissitudinibus anni. Vicisaitudo in quatoor anni tempora dividitur, et In quihns sanguis pollet sunt hilares, misericor- des, ridentes, loquaces. In quibus cholera rubea sunt macilenti, voraces, veloces, audaces, iracundi, agiles. In quibus nigra cholera stabiles, graves^ compositi moribus, et dolosi sunt. In quibus phlegmata tardi, somnolenti, obliviosi sunt. Cap, LX. — Dj anno. Annus dicitur ab innovando, eo quod cuncta trans- euntia innovat. Dicitur et annus, quasi annulus, eo quod in se re- volvitur, ut circulus. Annus autem multis modis accipitur. 45S HONORFf AUGUSTODDN. OPP Cap. LXL — De anno lunari. Lunaris aimus qttinquevaric dicitur. Primus lunaris annus est, cum luna omnia signa zodiaci pervolat, qui viginti septem diebus et octo horis constat. Secundus, duobus diebus ct quatuor horis pro- lixior, postquam luna a sole reaccenditur, qui pro- prie mensis nominatur. Tertius qui dicitur communis, qui duodecim hu- jusmodi mensibus, in trecentis quinquaginta qua- tuor diebus expletur. Quartus embolismus, id est superaugmentum, qui tredecim mensibus in trecentis, octoginta quatnor diebus conficitur. Qui uterque ab Hebraeis a Pas- chali mense incipit, ibique finitur. A Romanis au- tem a Januarii luna incboatur, ibique terminatur. Qointus est lunaris, sive decemnovennalis, cum luna post novemdecim annos ad easdem revertttur ffitates. Cap. LXIL — De solari anno. Solaris annus est, cum sol omnia zodiaci signa perlustrat, qui trecenti sezaginta quinque diebus et sex horis constat. Cap. LXin. — De bissextili. Bisfsextilis annus est, dum quarto anno bissextus inseritur, et uno die longior priori cognoscitur. Est et alius solaris annus, cum sol post vigioti octo an- Dos ciroulum concurranlium complet. Cap. LXIV. — De mercurU anno. tlercurius, trecentis tnginta novem diebos circu- lum suum complet. Cap. LXV. — Veneris annus, Veneris annus irecentis quadraginta oclo diebus perfkitnr. Cap. LXVI. — Martis annus, Martis annus duobns solaribus constat. Cap. LXVIl. — Jovis, Jovis annus duodecim annis exstat . Cap. LXVni. — Satumi. Saturni annus triginta annis completur. Cap. LXIX. — Annus magnus. Magnus annus quingenlis trigtnta duobus annis revolvitur. Extra bos sunt duo legales anni . Unus qui dici- tur annus remissionis, habens curricula septem an~ norum, alter Jubila&us quinquaginta annorum. Cap. LXX. — De anno civill. — Cur Plato tot millia annorum ponat, Annum civilem, id est solarem Hebrsei vemo ab aequinoctio, Graeci a solstitio, i£gyptit ab autumnOi Romani a bruma incipiunt. Apud Indos unus men- sis ; apud iEgyptios vero olim erat annus quatuor mensium ; apud Acarnanas, se\ racnsium ; apud Lavinlos tredecim mensium; apud quosdam, unum- quodque tempus anni, scilicet ver et alia pro anno computatur. Unde et Plato ponit novem millia an- norum, TuUius vero quindecim miilia annorum. Cap. LXXI. — De bissexto. Curin Februario intercalaris dies ponatur. Annus solaris, ut in horosoopo horologtt estinve* . PARS. — WDASC. ET HISTOR. 156 A stigatum, trecentis sexaginta quinque diebus, et qua- drante conficitur. Quadrans autem est quarta pars di3i, scilicet sex horae. la quatuor autem annis quatuor quadrantes viginti quatuor horas confi- ciunt, quod est iuteger dies. Hi ergo dies in quarto anno sexto Kaiend. Martii intercalatus et bissexUis nominantur. Hunc Julius Csesar interposuit, et to- tius computi errorem per hunc correxft. Hunc iEgyptii et Grseci in fine anni supponunt, Romani autem in Febroario, eo quod cscteris brevior est, in- aerunt. QuiaoUm ibi integer mensis intercaiahatur ; ideo vero non ante sextum Kalend. Maf tii, qai a sept. kalend . Martii magno tripudio civitatem lustrabant, et nihil eis incipere ante transaetam festivitatem li- cebat. Q Cyclus Bissextilis quatuor impletur annis. Cyclus indiclionalis ab Octobri incipiens quiode- cim annis. Cyclus decennovennalis, a Paschali Iuna« in- choans novendecim annis. Cyclus solaris a Martio inchoans, viginti septem annis. Cyclus magnus, quingentiSy triginta duobus an- nis perficitur. Cap. LXXII. — De olympiadibus , Olympias sunt quatuoranni. Apud Elidem civita- tem Grsecise est institutum, post quatnor annos ad Olympium montem convenire, et ibi palsestrales lu- dos agere, et inde dicuntur olympiades. Cap. LXXni. — De tustns. n Lustrum sunt quinque anni. Romanis enim ab omnibus gentibus solvebatur tributum. Quinque an- nis es, quuique argentum, quinque aurum. Bt sem- per per quinquennium Romam veniebant, et urbem lustrabant, et inde unumquodque quinquennium lu- strum dicitur. Cap. LXXIV. — Be Indictionibus, Omnes autem simul indictiones, ab indicendo di- cuntur, quia semper post quindecim annos ad pri- mum censum, id est m re|(ertebatur. Cap. LXXV. — De astate. — Hominis oitates sex, Sex cetates mundi, iElas vel generatio, est vita uniuscujusque nomi- nis, vel centum anni. Est etiam aetas cum nuUus ^ superfuerit, qui nunc vivit. Sunt quoque sex xlates hominis. Priroa, infantia ad septem annoS ; secunda pueritia^ ad quatuordecim annos ; tertia adolescentia, ad viginti, et unum annum ; quarta juventus, ad quinquagesimum annum ; quinta senectus, ad septuagesimum annum ; sexta decrepitUf ad ceatum annos, vel usque ad roortem . Sunt nihilominns sex eetates mundi. Prima ab Adam ad Noe ; sccunda a Noe ad Abrabam ; tertia ab Abrabam ad David ; quarta a David ad transmigrationem Bubylonis ; quinta inde ad Chriitum ; aetta usque in finem mandi. 157 DK IMAGINR MUNDI LIBRITRES. -^ LIB. II. 458 Cap. LXXVI. — De Sasculo. A Saecnlum sunt mille anni ; dicitar autem sacculum quod se sequilur, in sseculum seculi. SsDCulum, tcmpus Graece. SaBculum iemporis lcgis. Saecula saeculorum. Saecula, temp(»ra Christianorum. Saecula Judaeorum et paganorum. Est et saeculum sseculi, regnum ccclorum , quod sequitur istnd ssculam , srcut scribitur : Beati gui haintant in domo tua, Domine, in swculum sasculi ijPsal. Lxxxiii, 5). Cak LXXVtl. — De decennovennali cyclo, DeeennOTennaHs cjclus dicitur, quasi novendecim annorum circulus. Per tot eniro annos peragit luna p carsnm snum, nitens contra flrmamentum. Dividitnr autem in duo. In doodeoim eommnnes, et in aeptem enbotisma- les annos. Commmies dleimtuf*, catn duo aquales, scilteet duodedm mensium lunarrium a Pascha «d aliud Pascha eoneurfunt. Embolismus, qd supercreseens dicitur, eet is qu^ a Pascha ad aliud Pascha , tredecim menses, id est tredeeim novas lunas habet. Hoe totum ideo fit quod Pascha aote aequinoctium ef ante decimam qvartam lunam Aprilis, qui apud Hebraeos primus dicitur, a^ aon lieeC. Cap. LXXVIII. — De oqdoade. Dividitur adhuc in duo : in octoadem, et endeca- C dem. Oetoas sunt octo anni, endecas undecim. Duo enim communes semper praecedunt embolismum. Iq octavo autem loco praecedit unus communis embolismum , et hic numerus octoas appellatur. Deinde iterum semper duos communes praecedit tertius embolismus. lo undecimo vero lcco unus tan- tom praecedit embolismus. Et hic numerus endecas Yocaiur. Cap. LXXIX. — De cyclo solari. Solaris autem cyclus viginti octo annis peragitur, propter septem bissextos. Oportet enim ut bissextus siogulos dies septimanae tangat , et sic per eosdem recurrat. Septies autem quatuor faeiunt viginti oclo; bissextus enim in quarto tanlum anno inter- ponitur. D Cap. LXXX. — De numero artieulorum. Lunarem cursum sie in articnlis adjunctis ungui- bus computabis. A radice pollicis laevae manus incipe et per singulos articubs , el ungoes numera , et in fiae minimi digiti novemdecim annos hibebis. Solarem sic autem in- articitlis utriusque manus absque unguibns coroputabis. A minimo dii^ito laevae manus inchoa, et per transversum in quatuor digi- tis nu^nera. In quarto semper biss«;xtum nota. In altera manu simiUter, et habebis annos viginti qua- toor. Deinde in utroque pollice binos annos, qui, prioribus juncti, perduct viginli octo annos . Geminus est autem solaris cursus» tJnus quo qao- tidie ab oriente in occidentem firmamentum sequi- tur, alter quo contra firmamentum nitens viglnti octo annis graditur. Cap. LXXXI. — De maqno anno. His cyclis duobuft conficitur magnus annus. Nam vicies, et octies novendecim, vel decies, et novies viginti octo, sunt quingenti. Triginta vero annipost qaos onmed planetffi , et oauies stellA ad primnm puDctum unde digressi sunt recurmnt, et per eas- dem lineas, ut prius redeunt. Luna namque quod- libet zodiacl signum duobus diebus, et sex horis, ac besse unius horse lustrat. Omnia signa viginti septem diebus, et octo horis pervolat. Cap. LXXXII. — De eyclis. Mercurius quodque signum viginti oclo diebus, et sex horis ; totum zodiacum vero trecentis triginta novcm diebus perroeat. Venus vero quodlibet signum viginti novem die - bus et quinque horis. Totum signiferuro trecentis quadraginta octo diebus circuroit. Sol triglnta diebus ac decero horis , et seroisse singula S'gna lustrat . Oronem zodiaci ambitum tre- centis sexaginta quinque diebus et sex horis trans- volat. Mars quodque signuro sexaginta diebus et vi- ginti una horis, omnia signa dnofous annis perlabi- tur. Jovi« stella siogulis signis aMHim uaum imaiora- tur. Omnia vero duodeeim anms pervagatur. Saturnus in unoquoque signo doos annos et een- tum octogtnta dies, et quindeeim horas, id est, di- midium annum immoratur; totum aulem signife- rum eirculum triginta annis, propter nimiam alti- tudjnem coBtra eofeluiB, sient alii currena, perla- bitur. . Cap. LXXXni. — be auctoribus cycli. Cyclum Eusebius Csesariensis prirous composuit postea Theopbilus , Alexandrise episcopus, rogatu Leonis papae lucidius exposuit ; deinde Dionysius abbas, Roroae, ut hodie habelur, scripto protulit. Cap. LXXXIV. — De cequinoxio et $oMUio. ^quinoxia, et solstilia fachmt qmitoor zodiaci signa, in modum crucis aeqoaK spatio locata. Nam signum arietis, in quo sol est colIoeatuB, in oriente est positum, quod facit vemale sequiDoctium. Libra in qua luna est condita , est in occidente , huic op- poeita, et facit auturonale aequinoctiuro. Cancer au- tem versus Aquilonem tenet coeluro, nbi est altissi- mum, et facit seslivale solstitiam ; Capricomus vero versus Austrnm premit coelom, ubi est humillimuro, et facit hiemale solstilium . iEqoiaoctium dicitur ab aequo et nocte : Graece vero isemeria, ab aequo et die . quasi aequidies. Vernale aequinoctiura non oetavo sed doodecimo Kalend. Aprilis habendum lex et Evangetinm cla> mant, et horologii inspectio manifeste probat. Se- cundum legero enim non licuit Pascha ante aequi- noctium celebrare. Qui autem Evangelium diligenter legerit^ Domiaum non octavo sed decimo Kalend. ApHI. passumvidebit. Siergo octavo Kalend. April. 469 HONORU ADGUSTODUN. OPP. PABS. I. -^ DIDASC. ET fflSTOR. 160 esl aBquinocliuno, tunc Dominus contra legem Pa- A quenli mensi, pro regularibus. Verbi gratia : Mar- scha ante aequinoctium celebravit, qui non soivere legem, sed implere venit. Sed et Judaei contra pa- triunii morem gesserunt , qui Pascha in in^onve- nienii lermino egerunt. Verumtamen cum horum neutrum fuerit, transacto duodecimo Kalend. April. a^quinoctio, Dominus solito more Pascha cum Ju- daeis uiidecimo Kalend. Aprilis' celebravit Pascha]i die^ quod erat decimo Kalend.^ suo sanguine nos redemit. Octaro Kalend. resurrexit. Autumnale quoque aequinoctium non octavo, sed duodecimo Kalend. Octobr. habendum demonstrat horologium. Solstitium ideo dicitur, quod sol stet, sciiicet quod aliius coelum scandere non valeat, sed retro gradum flectat. ^stivale solstitium, non octavo, sedduodecimo Kalend. Juiii horoscopus horologii clamat habendum, quod noctem brevissimam diem facit longissimum, . cum sol scandit cancri signum. Hiemale quoi^ue solstitium non octavo, sed duo- decimo Kalend. Decembris habendum eadem ratione probalur. Cum sol in capricorno positus brevissi- raum diem , longissimam noctem facere non igno- ratur. Cap. LXXXV. — De saltu lunm. Luna a sole recedens post viginti novem dies et horas duodecim eum iterum consequrtur : sed hora duodecima nondum peracta , a sole reaccenditur. Restant enim ex hora per singulos menses quatuor momenta, et unica unius roomenti, et unus atomus. ( Hsec per singulos anno^ augmentata , post noveu- decim annos inlegrum diem periiciunt. Qui dies nu- mero lunae aubtrahitqr, dum prima pro triginta com- putatur. Isque saltus lunae nominatur. Ideo autem in decimo nono anno, et in Julio mense fit lunae saltus quia et hoc fecit maler astronomiae, ^Egyptus. Cap. LXXXVI. -^ De minutis. Quia hic saepius minutiae ponuntur, quae forsitan a plerisque minus sciuntur, sciendum quod uncia esl duodecima pars eujusque rei in duo divisae: bis- sae duae partes alicujus rci in tria partitae lcrtia su- blata. Quaelibet autem pars illarum dicitur triensrei in quatuor partes divisae. Quarta pars dicitur, qua- drans; reliquae tres, dodrans. tius habet triginta unum et quinque regulares, quod sunt septies quinque, et remanet unus. Hic erit re- gularis Aprilis. Sic in caeteris. Aliter, quota feria primo anno fuit in Kalendis mensium, tot erunt re- gulares mensium. Verbi gratia : in Kalendis Martiis sunt quinque : quinque ergo sunt regulares Kalend. April., una feria et unus regularis. Sic in caete- ris. Cap. LXXXVUL — De concuirentibtu , Concurrentes autem habent hoc exordium. So- laris annus habet hebdomadas quinquaginta et duas et unum diem. Hic unus erit primo anno solaris cydi concurrens, quia concurrit regulariter ad inve- B niendam feriam primam in Kalendis mensium. Sin- gulis annis adde unum, usque ad septimum. Quarte anno bissextus , pro concurrentibus accipitur. IUo uno anno unus concurrens transiiitur, bissextili anno utero in Januario, et Februario bissexto pro con- currente. In reliquis mensibus coacunrente. Primus annus in creatione mundi fuit sine con- currentibus. Quarta feria fuit in nono Kalend. Apri- lis, vel sexta Kalend. Mart. Tot erunt concurrentes illo anno. Concurrentes junge regularibus, si infra septi- mam fuerit , talis erit feria in Kalendis cujusque mensis. Si septimam excesserit, Septem subla- tis, quod remanet erit feria. Hi enim regulares atque concurrentes Septenarium numerum non n, excedunt. Cap. LXXXIX. — De regularibM et epactis. Cap. LXXXVII. — De regularibus feriarum. Regulares feriarum tt concurrentes, a Martio su- munl inilium , a quo olim Romani habuerunt anni principium. A Romanis enim sunt iaveniae. Regu- lares inde dicuntur, quod calculatores regant. Con- currentes vero inde, quoJ regularibus concurrant. Regulares habent tale exordium. Solaris annus tre- centis sexaginta quinque diebus peragilur. Sol autem per singula duodecim signa triginta diebus immo- ratur. Duodecies igitur triginta vel Iricies duodecim, sunt irecenta sexaginta. Remanent itaque quinque. Hi sunt regulares Marlii. In caeteris mensibus sic oriuntur. Praecedenlis mcnsis dies cum regularibus in septem partes aequas partire, quod remanet se- Regalares et epaclae a Septembri sumunt initium, quem Jlgyptii ponunt anni principium. Ab ipsis enim sunt inventi. Hi regulares simile habent exor- dium, ut superiores ; et ideo September habet quin- que. In reliquis mensibus sic inveniuntur : praecedentis mensis dies cum regulari sume; si trigesimam lunam habct, viginti quinque toUe ; quod remanet Iribue sequenti pro regulari. Aliter. — Quarta luna in primo anno in Kalend. fuit. Undecim sublatis, quot remanent, tot erunt regulares lunae : Verbi gratia : in Kalend.Septemb. j. luna eril decima sexta , undecim tolle et remanent quinque : Iquinque erit regularis. Sic in caeteris. Epactae autem sic oriuntur : annus solaris habet dies trecentos sexaginta quinque , lunaris vero tre- centos, quinquaginta quatuor : qui numerus ab alio superatur undecim diebus. Hi undecim epactae, id est adjectiones nominanlur, quia singulis annis regularibus mensium ad inveniendam lunam adji- ciuntur. Singulis ergo annis adjice undecim. Si infra triginta fuerit numerus, ipsae erunt epactae praesen* tis annl. Si ultra, tolle triginta, quot remanent, tota erit luna. Nono decimo anno scilicet octodecim epactae. His undecim dies saltus lunee addantur, et erunt triginta epactae primo anno. Primus ergo an- nus decennovennalis babet triginta epactas. Sed ideo dicitur, quod nullas habeat quia in singulis 161 DE IMAGINE MDNDI LiBRl TRES. — LIB. II. 'M B mensibus triginla rejiciunlur, el luna solis regiila- A Ad inveniendum solarem annum, annis Domini ribus invenilur: Quota luna fuerit in undecima Kalend. Apriiis, tales erunl epactae illius, Cap. XC. — Quot horUi luna luceat, Lona prima lucet quatuor punctis , secunda octo, tertia duodecim, et sic usque ad plenilnnium quo- tidie quatuor puncta adjiciuntur. In deerescendo si- mililer quotidie auferuntnr. In plenilunio tota nocte lucet, eom est Irigesima, nihil. In lunari computo, quinque puncta faciunt unam horam . De unaque die ergo quatuor punctis acce- ptis, et quinque unicnique hone distributis, qnot boris luna iu nocte luceat citius yidebis. Notandum quod ligna in decrescente luna, vel post Julinm, et Aagustum mensem praecisa, a ver- mibus ct carie manebunt illaesa. Cap. XCI. — Quot partibus luna a sole distet. iEtatem- quamcunque lunsR per quatuor multi- plica, hQncque numerum ter ducito, et quot in sum- ma reperies» tot partibus zodiaci lunam a sole no- veris, et solem post lotidem dies ad eumdem loeum ventarum. Cap. XCII. <- In quo signo luna sit, Sol euililiet signo triginta diebus immoratur. Vide ergo in quo signo sit, et quot dies adhuc in eo mo- ratoras erit, tot ex pr»dicta summa eidem signo iribue. Reliquis qui de eadem summa superfuerint, sequentibus signis, per triginla disperties, et cui signo triginta defuerit, in eo lunam esse nove- ris. Cap. XCIII. — De annis Domini, Ad inveniendum Domini annum, ordines indi- ctionum ab Incarnatione ejus, qui sunt sepluaginta, per quindecim multiplicaf adJens duodecim, quia tres indictiones annum Nativitatis Christi praecesse- rant, et fiunt mille viginti (64). His adde indiclionem pnesentis anni et habebis annum Domini. Cap. XCIV. — De indictione int^nienda. Ad indictionem inveniendam , iransactos annos Domini, cum tribus indictionibus, qui ejus nativi- tatem praecesserant, per quindecim partire, quot re- manserint, tota est indictio. Si nihil remanserit, quinta decima erit. Cap. XCV. — De epaetis inveniendis. novem addc, quia tot anni solaris cycli ejus nativi- tatem prtecesserant. Hanc summam per viginti octo divide, quot remanent, totus est. Si nihil remanet, vicesimos octavus est. Cap. XGVII. — Concurrentes quomodo inveniantur. Ad inveniendos concurrentes annos Domini sume, et propter numerum bissexti quartam parlem totius numeri eis adjice. Quatuor regulai^es adde, qula tot concurrentes Christi nativitatem prsecesserant. Hunc totum numerum divide per septem, el quot super- sunt, illins anni concurrentes erunt. Si nihil, septem existunt. Cap. XCVIII. — De inveniendo bissexto, Ad inveniendum bissextum. Annos Domini per quatuor divide. Quot remanserint, totus annus a bissexto est. Si nihil remanserit, bissextus erit. Similiter solarem cyclum sublato uno, per quatuor divide, qui remanet annus a bissexto est . Cap. XCIX. — De inveniendo cyclo lunce, Adinveniendum lunse cyclum, de annis Domini duobus sublatis, qui, eo nato, de codem cyclo resta- bant, septemdecim enim prsecesserant, ceeleros per novemdecim divide. Qui superfuerit, anni lunaris cyelus erit. Si nihil remanserit, decimus nonus erit. lUc est proprie Romanorum, sicut decemnovennalis Hebraeorum. Et sicut per istum Pascha, ita per illum lunaris ascensio cognoscitur. Ad inveniendum decennovennalis cycli annum, Q Annis Domini semper unum adjice, quia ejus se- cundo anno natus est Dominus, ac per novende- cim divide. Qui remanserit instans annus erit ; si nihil remanserit, decennovennalis erit. Cap. C. — Z)e annis et cyclis. Annos ab initio mundi muta in decimum quintum Kalend. Aprilis, quia ibi est primus dies saeculi^ an. Doroini muta in octavum Kalend. Januar.; cyclum lunarem inKalend. Jannar.; cyclum solarem ibidem. Cyclum decennovennalem in nova luna Aprilis ; concurrentes in Kilend. Martii; epactas in Kalend. Septem., indietiones in Octobris Kalend. Cap. CI. — De clavibus terminorum inveniendis. Ad claves terminornm inveniendas, sume annos ^ , . . , . wv . . decennovennalis cycli, et septem dies hebdomadae, Ad mvemendas epactas, annos Domini per no- j) ^j^^, .^^^^- ^^^^^ ^i i^li 3^,^ et h«c est prima cla- vis. Secundo vero anno junge decennovennalem vemdeeim divide, quod remanserit per undecim muitiplica. Si infra triginta fuerit, epacta illiusanni erit. Si ultra, triginta sublatis, quot remanent, pro epaetis habebis. Quando natus est Dominus unde- cim epaetae erant. Cap. XCVI — Solaris annus quomodoinveniatur , r6i) Nota quo anno Dominicae Incarnationis auctor hune libellara scripserit. •— Hunc locun sie resti- tuendum raonet D. Rogerus Wilmans (Prooem. ad Honorium, Uonum, Germ. hist. X, 125 nota9) : Ad inveniendum annum Domini ordines indictionum cum prima clave, fiuntque quadragiota quinque. Tolle triginta, remanent quindecim, et haec est se- cunda clavis. Sic fac per singulos annos usqiie ad decimum nonum annum. In anno decimo nono, junge octodecim propler saltum luna;, et sic inve- ab Incarnatione ejus, qui sunt lxxiv (a) per xv {b) inultiplica, addens \u,quia tres indictiones annum nativitatis Christi prcecesserunt, et fiunt \K%% (c). iVam 74x15 = 1110 +12=1122. (a) Lx editto princeps; lxx Bibl. Pair, ct cod. Ad- muntcnsts scccnli xii. (b) v editio princeps. (c) 1120 cditio princeps ct DihL Patr 163 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAHS. l. - BIDASC. KT HISrOR. 164 Hic aatem memor eslo» ubi cum au- A Jeadis Aprilis, sive retro, sive iu aule abest, tot die- uies pnnam merus 8'jpradictus q[padraginla excesserit tricesi- muro, rursus remaneos esl clavis. Cap. CII. — De termino paschali. Terminus paschalis est decima quarta luna Aprilis, et pascha Hebrseorum. Ergo post vemale sequino- ciium ubicunque decima guarta luna occurrerit, ibi absque dubio terminus paschalis erit, et in sequenii Dominica nostrum pascha constabit. Si terminus in Dominico die obvenerit) in sequenti Dominica Pascha celebrandum erit, hunc termiuum per versus Nona- rum Aprilis, et ferias facilliroe reperire poteris. Aliter. — Termini a duodecimo Kalend. April. usque ad tertium decimum Kalend . Maii sunt re- quirendi. Quos et sic iavenire poteris. Terminum ^ pra^edentis anni pone in primo arlicuio pollicis laevae manus, et per singulos tirticulos unguesque digitorum ejusdem manus, dies termioorum com- puta. Qui terminus ad primum articulum occurre- rit, terminus erit. Aliter,-^ A termino cujusque anni inchoa, et retro usque ad duodecimam litteram calcula, et habebis terminum sequentis anni, si communis est annus. Si autem embolismalis est in anno , computa usque ad yicesimam litteram, et babebis terminum. Verbi gratia» a termino primi anni, qui est Non. April . , retro numera, et in duodicima littera, quas cst octava Kalend. April. terminum secundi anni habebis, qui est communis. Ab hac usque in vigc- simam litteram, in quam incidit, Idus Aprilis com- puta, et terminum tertii anni, qui est enibolismalis, habebis. Aliter. — A radice pollicis inchoa, et per singu* los articulos trium digitoruro retro calcala, et in qu«u*to digito h^bebis terminum. Verbi gratia : pri- mo anno die Nonarum April., secundo Non., tertio Non., quarto Non. Primo Kalend. April, secundo Kalend.. tertio Kaleod., quartoKalend., quinto Ka- lend., sexto Kalend., septimo Kalend., octavo Ka- lead. occurrit terminus. Regulares ejusdem termini sic invenies : Kalend. April. pro prima feria pones, et sic usque ad ter- minum ejusdem anni dias numera. Quota feria erit terminus, tot erunt regulares. Verbi gratia : Kalend. April. da Dominicam, etNon. April. obvenient quin- que feria;. Quiuque ergo eritregularis. Sic in cae- teris. Porro si terminus est ante feriam, retro cal- cula. Si post Kalend. in antiphona computa retro hoc modo : Dominica, Sabbatum, feria sexta, et sic per ordinem. In antiphona autem hoc modo : Do- minica, feria secunda, et tertia ; et sic per ordi- nem. Cap, CIU. — De lermino septuagesinue, Posi septimuna Idus Janui^riii ubicunque decima luna occurrerit, terminus septuagesimae erit. Quem sic reperies : quot diebus terminus paschalis a Ka- bus soptuagesimae terminus a quinto Kalend. Febr. vel in ante, vel retro erit. Cap. CIV. — De quadrayesimali. Post octavum Idus Martii, ubi luna secuada ob- venerit, terminus Quadragesimae erit, quem a duo- decimo Kalend. Mart.; ad instar Paschalis distare invenies. Bissextili anno septuagesimae a quarto Ka- lend. Febru., Quadrages. ab undecimo Kalend. Martii require. Septuages. quidem omni bissextili anno. Quadrages. vero tiinturo, cum terminus ante bis- sextilem evenerit. Cap. CV. — De Rogationibut. Termiaus Rogationam est vicesiroa luna Maii. Hunc require a Nonis Maii, ut supra. Cap. CVI. — De Pentecoste. Tenninus Pentecostes est quarta luna junii. Hoac vero a decima tertia Kalead. require per omoia, ul supra. Ad iaveoieodam feriam, termioorum eoocur- reates praeseotis aoni regularibus juage; si iofra seplimuro iuerit ouroerus, talis erit feria, si ultra, sublalis septem quod remanserit, feria. Cap. CVH. — De Adventu. A quinto Kalend. Decemb. usque ad tertium. Noo ejusdero, ubicuoque Dominica occurrenty Adventus Domini erit. Cap. CVIII. — De embolismc. Primus embolismus quarto Non. Decemb. Luna C prima in secundo anno decemnovennalis cycli ; secundus quarto Non. Septemb. in quinto aano ; terlius secundoNon. Martii in octavo anno.' Eodero anno primo Kalend. Maii erit luna vicesi- ma septima, et in Kalend. Julii viginti novem epa- ctis intervenientibus> nisi sit bissextus. Quartus embolismus, quarto Non. Jan. in uode- cimo anuo. Godem anno erit luna vicesima octava, in Kalen . Mart. epactis intervenientibus, nisi sit bissextus. Quintus erit quai*to Non. Novemb. in decimo ter- lio anno. Sextus erit quarto Non. Aug. in decimo sexto anno. Septimus erit terlio Non. Martii in decimo nono anno. Kodem anno luna erit vicesima octava in Kalen. Maii et in Kaleod. August. coatra epactas, luoae saltu facto in Julio. Quod si tertio Non. Martii em* bolisroi lunatio negligitur, in decimo nono anno ter- minus Paschalis decimo quinto Kalend. Maii itlo anno non erit. Cap. CIX. — De diebus Mgyptiacis, Dies iEgyptiaci ideo dicuntcr, quia ab iEgyptiis suot ioveati. Et quia iEgyptus dicitur tenebrm^ ipsi teoebrosi iode aomioantur, eo quod ineautos ad te- nebras mortis perducere affirmantur. D 165 DE mAGlNis: MUNDI LIBRI TRES. - LIB. III. i66 LIBER TERTIUS. EXH0RT4TI0. Per descriptaa volubile tempus, sic volvitur vo- lubilis mondus. Sed nos temporis volubilitalem jam postponamus; et ad slabilitatem SBvi mentes intea- damus . Non arbitror infructuosum seriem tempoinim huic operi inserere, q^uo lector cnncta transacti mundi temjtora queat cum froctu agnoscere. Sathael primus archangelus, signacalum similitu* diois Dei, conditus plenus sapientia, et perfectus decore ia deliciis coBleslis paradisi, non plecam ho- ram maosit» atqoe ob superbiam, cum oniversis sibi coQsentaneis aetemum exsilium incidit» Adam primus homo ad imaginem Dei in Hcbron A Decimus ab Adam Noe vixit nongentos quinqua- ginta annos. Hujus tempore exstitit diluvium. Hujus eiiam tempore primitus visa est iris , et pluvia. Et hominibus usus carnium concessus. PRIMA .ETAS. Haec prima »tas continet annos juxta Hebraicam veritatem miUe sexcentos quadraginta duos. JuxU septuaginta Interpretes, bis mille dncentos sexaginta duos. Generaliones decem. SECUNDA .ETAS. Sem filius Noe ipse est idem qui et Melchisedec» vixit sexcentos et duos annos. Hujus tempore divi- sum est gcnas humanum in tria : in liberos, mili^ formatus, in paradiso cum Bva septem horis com- b tes, servos. Liberi de Sem, milites de Japhet, servi moralus, ob mandati trangressionem, hujus mundi ^^ Cham exsilium subiit. la quo triginta filios et totidem tilias, absque Abel et Cain genuit. Ipse vero post nongentos et trigiota annos in Je- nualem abiit. la loco Calvariae sepaltas aliquandra reiiaievtL Deiode io Hebroo traoslatos io terram, de qua sumptus est, rediit. Abel 6iias Adae triginta anaorum a firatre Cain apud Damascum occiditar. Seth frater Abelis vixit nongeotos et doodecim tQQOS. Malaleel vixit octiogeQtos nonagiata qoinque ao- nos. Jareth vixit, noogeotos sexagiota duos aooos. Enoch vixit trecentos sexaginta quinque annos, et traaslatus est in paradisum . Biclitteras reperit, et quosdam Kbros conscri- psit. Hujus tempore mortuus est Adam . Mathusala vixit annos nongentos sexaginta no- vem. Lamech vixit annos septingentos septuaginta se- ptem. Cigantes orti sunt, quorum statura Crat quinde cim, vel triginta cubitorum. liegnum Cain. Cain primos condidit civitatem Enooh, in qua- p>e primus re^avit. Post hunc Enoch iiiius ejua successit. Huic successit Gaidat filius illios. At illi Msria filia ejus. Hoie Mathusael filius ipsios. Illi vero successit Lamech. iiie in dikivio periil. Hie et Caio oecidit. Jobel filius Lamech reperitasum taberaacoloraa. Cajua frater Jobal invenit musicam. IUomm frater Tubal invenit artem fabiilem ferri ctaeria, Soror eonim Noema reperit artem wiaB tcxlurae. Arphaxad, filius Sem, vixit trecentos triginta octo annos ; secundum septaaginta Interpretes , quingenCbs, sexaginta quinque. Cainan vixit quadringentos triginta octo annos. Salem vixit quadrlngentos triginta tres annos ; hic condidit Salem. Ab hoc Samaritae et lodi. Heber, a quo Hebraei, vixit qaadringentos sexa- ginta quatuor annos. Hujus tempore Babel construitur. Phaleg vixit ducentos triginta novem annos. Hu- jus tempore divisae sunt iingus in septuaginta duas, IIujus etiam tempore idololatria exorta est. []| Reu vixit ducentos triginta oovem annos. Hujus tempore regnum Seytharum et iEgyptiorura exor tum est. Seruch vixit ducentos triginta aooos . Higos tem- pore regnum Assyriorum et Sicyonioram nascitur. Nachor vixit annos centom qoadragenos et octo. Thare vixit ducentos quinque aoaos. Babylonia condilur. HsBc secunda aetas continet aonos a diluvie U9que ad Abraham, juxta Hebraicam veritatem, dueentos nonaginta duos, generationes decem. Juxta septua- ginta interpretes nongentos quinquaginta quinque, vel adjecto Cainan quem Septuaginta et Lucas po- nunt, mille septuaginta duosi generationes undecim. Ab Adam usque ad Ninum sunt anni (er roiile ceo- Q tum octoginta quatuor, qoi ab omotbus historicis vel omissi, vel igoorati sunt. Sab Seruch sccunda setate apud Babel primus re- gn^vit Nemroth, gigas triginta Cubitorom, cut suc- cessit filius ejus Assur, a quo Assyril. Begnum Asiyriorum, Hujus iiiius Belus regoavit aonos sexaginta qaiu^ que. Belo primum sacrificia sunt f9iC^« Hiiyus filitts Ninus r^goavit annos quinqoagiaia duds. 167 HONORII AGGUSTODDN. OPP. PAftS I. — DIDASC. ^T HISTOR. i6S Hic condidit Niaivem. Huju8 temporc inventa est maglca ars a Zoroa- stre rege Bactrianorum, quem idem Ninus bello vi- ctum occidit, qui et Syrophanera primum idolola- tram ^Egyptium subjecit. Tempore Nini natus est Abraham. Sub Abraham post Ninum regnavit Semiramis, uxor ejus quadraginta duos annos. Hffic condidit magnam Babyloniam et subjugavit Indiam et iEthiopiam. Huic successit filius ipsius Ninias. Niniati sub Isaac successit Arrius, qui et Eriocb. Huic successit Xerxes. Post hunc regnavit Beloch. Dinde Armamitres. Post hunc Baal, qui et Balaeus. Deinde Mamitos. Exin Saporus. Post hunc Agatides. Snb Galeb, Amyntas. Post hunc Lamperes. Post illum CEneus. Dein Eutropis. Exin sub Azaria, qui et Ozias^ Sardanapalus. Sub quo defecit regnum Assyriorum, quod stetit annis mille centum sexaginta quatuor. Post divisionem linguarum sub Reu, surrexit regnum Scytharum sexaginta annis antequam As- syriorum, ubi primus regnavit Tanaus, a quo flu- men Tanais dicitur. Regnum /Egyptiorum sub regibus. In iEgypto primus regum Pharao^ a quo Pharos civitas, et posteri reges dicti. Hinc Zoes. Ab hoc decimus septirous Aroasis, sub qno venit Joseph in ^Egyptum. Post hunc regnavit Hebron. Deinde Amenopolis. ^ Exim Mespres. Sub quo moritur Joseph. Inde regnavit Nuffar. Post hunc Muthusis. Deinde Thyomosis. Item Aroenophis, Horus etHencres, Achoris. Item Cencres, qui submersus in mari Rubro. Regnum Arcadum, Apud Sicyonios, id est Arcades, orimus regnavit sub Senich : iEgialeus, qui et iEgelasus. Huic successit Archas, a quo Archadia. Inde Tantalus. Post hunc sub Abraham Europs, qui Europam subjugavit, unde et Enropa dicitur; cujus tempore Efron, qui et Enac gigas Bbroe condidit, post quam octavo anno condita est Tanals in iEgypto, a Ta- nao sub Isaac Inde exorti Europei. Europi successit Telsion. Deinde Tiriacns, cui facta sunt sacrificia. Post bunc Leucappus. A Inde Mesappus, qui et Zephysus, Post hunc Eratbo, Inde Ptolomaeus. Exin Orthopolis. Post hunc, sub Moyse, Blarathos. Deinde Corax. Deinde Hercules. Exin Menalion. Post hunc Parthenopeus. Post illum Phineus. Deinde Phallax. Exin Dodanus. Deinde Polyphidus. Post hunc Pelasgus. Post hunc Zeuxippus, quem occidit Alethes rex B Corinthiorum. Ei tunc consumptum est regnum Sicyoaiorum, quod stetit annis nongentis. Deinde sacerdotes populum rexerant. TERTIA ^TAS. Abraham duodecimus a Noe. Abraham vixit centum septuaginta annos. Hnic primo repromissus est Christus, et huic pri- mitos data est circumcisio. Hic invenit H^brseas litteras. Hic etiam docuit Chaldieos astrononiam, iEgyptios geometriam . Hujus tempore quinque civitates, Sodoma et Go- morrba cum aliis submerae sunt. Isaac vixit centum viginti annos. ^ Hujus tempore ortum estregnum Argivorum. Jacob vixit annos centum quadraginta septem. Hujus tempore fuit diluvium novem mensium in Achaia, sub Ogygio rege Thebanorum, in quo Ce- rambus volasse fertur. Hoc tempore claruit Minerva in Africa. Tempore Jacob mortuus est Sem, qui Melchisedec. Sexcentesimo secundo anno Memphis in ^gypto conditur. Joseph vixit centum et decem annos. Hoc tempore fuit fames septem annis. Caath iilius Levi, fratris Joseph vixit centum tri- ginta tres annos. Amram tilius ejus vixit centum triginta septem annos. D Horum tempore oppressi filii Israel in i£gypto. Et Cecrops Athenas condidit. Moyses filius hujus vixit centum viginti annos. Hujus tempore percussa est^Egyptus decem plagis. Hic eduxit filios Israel de iBgypto , et hic primus legem populo conscripsit. Hujus tempore exstitit diluvium sub Deucalione in Thessalia. Tempore etiam Moysis Lacedsemon urbscondita a Cecrope, et templum Delphicum. Tempora judieum. Josuc, qui et Jesus, vixit annos centumet decero. Hujus tempore exsiccatus est Jordanis populo Dei^ et sol stetit spalio duorum dierum. m m IMAfilNE MONDI LlBlil tRES. — LIB. III. itO Caieb succesbit Josue, qui in morte Josue erat A Hoc tempore daruit quinta sibylla Gumsea ad quam venit iEneas. Samuel judicat Israel duodecim anno9. Hujus lem- pore Orestes et Pilades fuerant ; Lacedaemonum re- gnum tunc oritur. Sanl primus rex Hebseonim rej(nat viginti annos, sive, ut Actus apostolonim testantur, quadraginta. Hujns tempore occidit David Goliam gigantem. Hsec tertia roufidi aetas continet generationes ab Abraham usque ad David juxta utramque auctorita- tem, quatuordceim^ annos vero nongentos quadra- ginta. A diluvio usque ad David sunt bis mille centum septemdecim annui (65). Ab initio mundi usque ad David bis mille centum centum annonim. Hujus tempore fict«e suut fabulse. Hoc tempore claruit Orpheus in musica in Lesbo. Hoc tempore etiam fuit Saturnus et Jupiter, sicut Solinus et Varro,scribunt. Prima sibylla Persica claruit. Othouiel filius Galeb judicavit populum quadra- ginta annis. Hujns tempore condidit Catherinus Thebas. Aioth judicavit Israel octoginta annos. PrUnum bellum civile. Hujus tempore fuit bellum inter populum Israel et Benjamin, propter uxorem Levitae apud Gabaam constupratam, et a Israel quidem occisa snnt quadra- g viginti quatuor (65) ginla millia, de Benjamin triginta quinque et cen- tum viri. Troja construitur. Amphion musicus claruit. Sangar Jadaicum populum regit annos decem. Hoc tempore ortum est regnum Laurentium. BarachcumDeborajudicatlsrael quadraginta annos Hcjyus tempore fuit secunda sibylla Libyca. Picus rex in Italia. Gedeon jadicat Israel quadraginta annos. Hujus tempore erat Hercules. Orpheas musicas ciaret. Abimelech filius Gedeonisregnat super filios Urael tribas aonis. Hoc tempore exstitit Theseus. Thola jadicat Israel annos vigiati tres. Hujus tem- pore foit tertia sibylla Delphica. Priamus in Troja. Jair judicat Israel duos et viginli annos. Hoc tempore fuit bellum Thebanum. Carmentis nympha. Jephte judicat Israel sex annos. Hujus tempore erant Amazones et Theseus. Abessan judicat Israel «eptem annos. Hoc tempore Booz sumpsit Ruth. Hoc etiam tempore claruit sibylla quarta, Ery thrsa vd Babylonica. Achialon judicat Israel decem annos. Hnjos tempore obsessa est Troja. Labdon jodicat Israel octo aanos. UoJQS tempore capta est Troja. Ex parte Grscoram occisa sunt octinginta septua- ginta septem millia. Ex parte Trojanorum sexcenta octoginta sex roillia. ^neas in Italia pugnavit cum Tumo. Samson non videns judicavit viginti annos. Hoc tempore regnum Albanorum ortum est. Ascanius Albaniaro condidit. Eli sacerdos jodicat Israel quadraginta annos. Regnum IdumoBorum. Tertia aetate priraus rex Idumaeorum erat Balaac filius Beor. Post quem regnavit Jobab, qui el Job. Deinde Husan. Exin alii quinque reges. Deinde duces. Job autem erat quintus ab Abraham. Abraham genuit Isaac. Isaac genuit Esau, qui et Edom, a quo Idumaei. Esau genuit Zara. Is genuit Job sub Aloyse. Cujus Balaac filios Sefer erat rex Moab et Madiam conduxit arlolum Balaam, qui et Bliu in libro Job C legitur. Job octoginta novem annonim tentatus est. Post plagaro, rex factas, vixit centum quadraginta annis. Regnum Argivarum, Apud Argos primus sub Isaac regoavit Inachus quinquaginta annos. Cujus filia lo a Graecia navigans in iEihiopiam, veniens in iEgyptum, ibi litteras reperit, docuit le- ges. Juste imperavity unde Isis dea dicla. Eyus ma- ritus Osiris sub Jacob. Phoroneus successit Inacho. Huic Apis, qui et Epaphus, qui postea iu ^Egypto regnans Serapis dictus est. Post hunc regnavit Argus sub Joseph, a quo civi- Q tas Argos, et a quo Argivi. Deiode Honoreus, qui primus boves ad aratrum junxit. Hnic successit Briasus.. IUi Phorbalus sub Moyse. IlliTophas. Huic Jasius, frater Dardani. Illi Stelenus. Huic Danaus, sub Adar, qui habuit quinquaginta filias. Frater ejus Jlgystus totidem filios, qui omnes praeter unum a filiabus sunt interfecti. (65) £x horum oiumerorum collatione sequere- tur diluvium septem tantum annis ab orbe condito distare, qaod quam absnrdum sit, nemo non videt. Hos igitur correximus ex opere praestantissimo cui Patroi- CLXXIL tilulus Art de virifier les dates; ita ot eonim prior fiat mille ducenti sexaginia tres anni, posterior au- tem bis miiie nongenti novemdecim. Edit. 17t HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. 1. — B Ab boc '^yslp i^gyp.tus est dicta. Post Danaum regaavit Abas. Huic successit filus ^crisius. Illi Guristeus. Illi Euchippus. At illi Adrassus (sub Jeplbe) per quem Theseus Argos dcstru^it, e^ sic regnum Argivorum defecit. Terlia quoque sctate sub tfoyse Prometbeus, rex Caucasi, primus docuit pbilosophiam in Oriente.Atlas frater ejus rex Africae docuit astrologiam. HesperuS) eorum fratcrregnavitin Italia» etHesperiam vocavit. Regnum Atkeniensium. Sub Moyse Cecrops, qui primus ibi regnavit. Atbenas condidit, iEgyptum subjugavit, cum Pba- rao submersus est in mari Rubro. Post bunc regnavit Menander. Deinde, sub Galeb, Amphitryon, paier HercuUs. Exin, sub Olhoniele, Erictonius, inventor cttrnis. Post hunc Pandion, pater Prognes et Pbilomeiw. DeindeiEgeus. Exin Theseus. Post hunc Demopboon. Post illum Mnesteus. Dein Melanto. Exin Codrus, sub Sarouele^ qui se pro populo bos- tibus tradidit. Post bunc magistratus populo praefuit. Regnum Amazonum. Hftc ^tate Amazones in Asia regiiaverunt. iQprimis Marpesia et. Lampetb, quas Ephesum condiderunt. ' Deinde Synope. Exin (sub Tbola) Antiopa, ei HippoUtie. Post hanc Oretria. Post illam Pentesilea. Hanc occidit Pyrrhus apud Trojam. Begnum Trcjanorum sub Otthoniel. Hac etiam aeUte DaixU^ims in Pluryhja regnavit. Uuic successit filius E^ictp^jius. sub Aiotb. Huic filius, Trous, a quo TroJA. Ipsi filius, IIus : a quo Ilijgm. ^i vero filius Laoipedoi^. Illi fiiius successit (sub Jeptbe) PriaiAus pater He- ctoris et Paridis. Tunc Gneci dextruxerunt, regnuip Pbrygionun, tv quod stetit pctingentos 4mos apnos. Regnum Tkebanorum. Thebas Cadmus condidit, qui primus ibi rcgnavit, et Grascas litteras reperit. Huic successit Pentbeus. Hli (sub Gedeone) Laus. Huic GEdypus. Illi Etbeocles, et Polymees. nii[/. illis]Creon. Post hunc [sub Jepbte] Tbeseus, qui Tbebas de- struxit. lo Creta sub Jcdsue regoavit Saiaraus. Post hunc Juoiter, Deinde (sub Aiot) Minos. DIDASC. ET HISTOR. 172 A Exin Idoraenus, qui cum aiiis Trojara obsedit, sub Aiot. Liber in India, sub Barach. Perseus regnavit in Persida qui accidit Liberum. Regnum Myccenorum. Apud Mycenas regnavit Tanlalus. Dein fi!ius ejus Pelops. Exin lilius hujus Alreus. Post hunc, sub Jepbte, fiiii Agamemoon et Menelaus. Post bos Oreslcs, filius Agamemnonis. Regnum Italorum sub Moyse, In Italia regnarunt: Primus Hesperus, a quo Hesperia. Enotrius filius Lycaonis, sub CaJeb. Dardanus. Ilalus, a quo Italia. Sabinus, a quo Sabini. Janus Saturnus, a quo Saturnia. Latius Picus, qui auguria reperit, Faunus. £vander, ci^us mater Carmentis Latioas litteras repcrit, sub Samsone. Latinus, unde l^aim dicti. Post huac definit regnum Laurentium. IQUARTA .CTAS.j Regnum Jerusalem vel Juda. Quarta aelate dicimus quartus ab Abrabam rex David regoavit in Jerusalem quadraginta annos. Hoc tempore claruit Homerus, et Cartbago condita. Nathan et Gad prophetae. Salomon, filius David, regnat quadraginta annos. Hic fecit primum templum in Jerusalem. Rob oam, filius Salomonis, regnat i^nnos septem- decim. Hujus tempore regnum Israel orilur. Smyrna condilurab Amazonibus. Abia regnat tres annos. Samus conditur. Asa regnat annos quadraginta unum. Josaphat regnat annus viginti quinque. Elias propheta claret. Hoc lempore non pluit tribus annis. Hic primus mortuum suscitavit. Joram regnavit annos octo. Elisaeus propbeta claret. Elias translatus. Azarias regnavit unum annum. Albalia mater ejus regnal annos septem. Joas filius Azariae regnat annos quadraginta. Zacbarias Joiadaeafilius lapidatur. Amazias regnat annos viginti novera. Ozias regnat annos quinquagiuta duos. Isaias, Oseas, Joel, Amos, Abdias, Jooas^ Micbseas propbetae clarent. Hujus tempore sibylla sexta claret. Regnum Assyriorum in Medos transfertur, quod stetit per annos trecentos quinquaginta quinque . Regnum Macedonum p/ritur. Joat^^m regngj^ annos aedecii». m I>e IMAG[NE MUNDI LIBRI TRES. LIB a Griecis, A III. m IIujus leaipore olympias insiituitur apud £lidem civilalem. Achaz reguat aiinos sedccim . Roma conditur. Rcgum Romanum oritur. Israel transfertur. Kzechias rcgnat anoos viginti octo. Romnlus senatum constituit, et aonum . Manasses regnat annos quiaquaginta quinque. Numa duo menses adjicit. A seryis oceiditur. Amon regoat duos annos. Arioa citharista claret. Josias regnat annos triginta unum ; a rege iEgy- pti occiditur. Hujus tempore Ninive destruitur a rege Cyaxare» qux stelit a Nino annis mille quadringentis et se- ptaaginta. Sibylla Samia claret, et Jeremias prophela. Joachaz filius Josiae regnat menses tres. Eliachim filius Josise regnat annos undecim. Jechonias, qui et Joachim, filius Joachim, regnat menses tres. Sedecias filius Josiae, regnat annos undecim. Hoc tempore destructa est Jerosolyma a Babyloniis. Post huRC deficit regnum Juda quod jam slelit per an- nos quingentos quadraginta novem. Haec quarta mundi setas aDavidusqucadtransmi- gratiooem Babylonicam cootinet juxta HebraK)rum veritatem annos quadringentos septuagiota quinque JQxta septuaginta Translatores duodecim, aniplius generationes qualuordecim. Ab initio mundi quater mille sexcenti decem. Regnwn Israei. Hac setate regnavit ia Israel Jeroboam annos vi- ginti duos. Honc yicit Abia rex, et obiit. Nabath filius ejus regoat annos duos. Honc occidit Baasa. Baasa regnavit viginti duos aunos. Morbo interiit. Sela filius ejus regnat duos annos. Hunc occidit Zamri servus ejus. Zamri regnavit septem dies. Ilunc occidit Amri, princeps militioc. Arori regnavit duodecim annos in Samaria. Ilic morbo periit. Achab fiUns ejus regnavit annos duos. Hic cecidit per cancellos, et obiit. Joram frater Ochoziff regnavit annos duodecim. Hanc oeeidit Jehu servus Achab. Jehu regnavit annos viginti octo. Morbo inleriit. Joachaz filius ejus regnavit annos septemdecim. 2forbo periit. Joas filius ejus regnavit annos similiter septem- decim. Jeroboam filius istius regnavit anaos quadraginta QDum. Zacharias filias hojus regnavit menses sex. Hunc oecidift Selkni. Sellam regnavit menaem unum. Hunc occldil Manahen. Manahcn regoavit anaos decem. Morbo obiit. Phareia iilius ejus regnavit annos duos. Hunc occidit Phaceia dux ejus. Phaceia regnavit annos viginti. Hunc oooidit Osee. Osee regnavit annos novem . Hunc Salmanasser rex cum omni populo transtu- lit in Assyrios, et sic defecit reignum brael, qaod sletit per anoos trecentos quiaquaginta. la hac captivitaie toit Tobias. Regnum Macedonum sub Ozia. In Macedonia regnavit primum Karanus annos vi- ginti octo. Cui successil Perdiccas. ® Huic Alexander. Deinde Archelaus fllius Perdiccs. illi Amyntas. Huic Philippus. Illi (sub Dario) Alexander Magnua. Huic Philippus frater Alexandri. Illi GasFander. Stetitque regnum Greecorumperannosseptingen^ tos usque ad tempora Ptoiomsei Philometoris, et tunc defecit. Regnum Albanorum sub Samsone, Apud Albam r^gnayit ^neas annos tres. Hic Lavinium condidit, et fulmine pcriit, sub Eli. Ascanius, qui et Julius» filius Mnex a quo gens Julia. Sylvius Posthumus frater Ascanii regnavit aonos ^ triginta novem. Ab hoc omnes reges Albse Sylviidicli sunt. ^ncas Sylvius regnavit annos triginta unum, sub David . Latinus Sylvius regnavit annos quinquaginta. Alba filius regnavit annos triginta novem. Ab hoc Albani reges. iEgyptus, vel Epyrus, vel Atis Sylvius, regnavit annos viginti qualuor, sub Aza. Gapys Sylvius regnavit viginti octo annos. Hic Ca- puam condidit. Carpentus Sylvius regnavit annos tredecim. Tiberinus Sylvus regnavit annos novem. Ab hoc Tiberis fluvius dicilur, quia io eo est exstinctus, qui antca Albula est dictas. D Agrippa Sylvius regnavit annos quadraginta. Aremulus Sylvius regnavit annos novemdecim. Hic tulmine interiit. Aventinus Sylvius regnavit annos triginta septem Ab hoc Aventinus mons dicitur. Procas Sylvius regnavit annos vigintitres, sub Ozia Amulius Sylvius regnavit annos quadraginta tres. Hujus frater erat Numitor ; ejus filia Rhea Rhemum et Romulum genuit, qui occiso Amulio Numitoremin regnum statuit. Sub quo defecit regnum Albanorum quodjam stetit per annosqcadringentosquinqnaginta Regnum Romanorum. Romulus condidit Romam, et primus regnavit an- nos triginta septem. m ItONORlI AUGdSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 116 Hic fulmiae inieriil. Numa Pompilius regnavit annos quadraginta unum . Hic invenit necromantiam, et primus sacra insti- tuit. Morbo periit. Tullus hostilius regnavit annos triginta duos. Hic etiam fulmine interiit sub Josia. Ancus Martius vigtnti iresannosregnat. Hic Ostiam condidit. Morbo periit. Tarquinius Priscus regnavit annos triginta septem. Hic circum et ludos Romae instituit. Hunc filius Anci occidit. Servilius Tullus regnavit annos triginta qualuor Hic a Tarquinio occiditur; sub Cyro. Tarquinius Superbus regnavit annos riginti quin- que . Hic regno expellilur, et consules creantur ; tue- runtque reges per annos ducentos quadragiata tres. QUINTA iETAS. Uegnum Babyloniorum. Quinta setate apud fiabyloniam regnavit Nabu- chodonosor quadraginta quatuor annos. Sybilla octava Curaana claruit. Ezechiei propheta claret. Filiua ejus Evilmerodach regnavit annos octo- decim. Daniel, et tres pueri clarent. Egesar, hujus filius, regnavit aonos quadraginta . Septem sapientes clarent. Labosordach regnat menses novem. Abacuc propheta claret. Baltazar regaavit annos septemdocim. Hunc Cyrus occidit, et Babyloniam destruxit. Regnum Persarum . Cyrus Persarum primus regnat cum Dario annos viginti quinque. Hic laxavit captivitatem. Hunc regina Amazonum occidit. Sibylla nooa claret. Cambyses, qui et Nabuchodonosor, Qlius Cyri, rc- gnavit annos octo. Hujus tempore fuit Judilh. Hic condidit Babyloniam in iEgypto . Smerdes magus regnavit menses septem. Pythagoras philosophus claret. Darius regnavit annos triginta sex. AggflBus, Zacharias et Malachias clarent. Xerxes filius ejus regnavit annos viginti. Sibylla decima Phrygia claret. Artabanus regnavit mensibus septcm. Herodotus claret. Artaxerxes regnavit annos quadraginta. Hippocraies medicus claret, et Esdras. Xerxes filius ejus regnat duos menses. Socrates claret. Sogdianus regnat octo menses. Democritus claret. Darius filius Artaxerxis regnavit annos novem- decim. Plato claret* A Artaxerxes Assuerus, filius Darii) regnavit annos quadraginta. Esther claret. Sibylla undecima Tiburtina claret. Artaxerxes, qui et Ochus, regnavit annos vigin- ti sex. Aristoteles claret. Arses, qui et Xerxes, regnavit annos quatuor. Zeno stoicus claret. Daritts ultimuH Persarum regoavit annos sex. Hunc occidit Alexander. Sub hoc regnum Persa- rum defecit, quod stetit per annos ducentos triginta octo. Regnum Alexandrice, Alexander Magaus Alexaodriam condidit. Hic veneno interiit, et duodecim annos regoavit. HicTy- rum destruxit. Ptolomaeus qui et Sother, vel Lagides, filius Lagi, regnavit in Alexandr.a quadraginta annos. Morbo obiir, et ab hoc Ptolomaei vel Lagidse dicti sunt reges csteri. Ptolomeus Pbiiadeiphus alleriusfiliusregnavitan- nos triginta octo. Morbo obiit. Septuaginla interpretes clarent. Hic Philadelpbiam condidit. Ptolomeus Evergetes fraler Philadeiphi regnavit aacos vigiali se\ : similiter obiit. Subhoc filiusSy- rach claruil. Ptolomaeus Philopalor frater Evergelis regaavit aaaos seplemdecim. Morbo periit. C Ptolomaeus Epiphanes regnavit anoos vigioti qua- tuor. Morbo periit. Philometor regaavit annos triginta quinque. PtoIom(Bus Evergetes, frater superioris, regnavit aaaos vigiati aovem. Simfli modo obiit. Ptolomaeus Phiscoa, qui et Solher, regnavit an- nos seplemdecim. Hic pulsus est regno, quia filium fratris occidit. Ptolomseus Alexander frater Sotheri regnavit an- nos decem ; ot hic regno pellitur, quia matrem oc- cidit. Ptolomxus Phiscon, qui et supra, regnat secundo, annos oclo. Morbo periit. Ptoloraaeus Dionysius regnat annos triginta ; hic sororem Cleopatram habuit. D Hic Pompeium occidit. Ipse naufragio periit. Cleopatra, soror et uxor Ptolomasi, regoat annos viginli duos. Huec a serpente interiit, et sic re- gnuin Ptolomaidum et Lagidum defecit, quod per annos ducentos nonagiuta quinque stetit. Regnum Syrice. In Syriae regnavit Seleucus post Alexandrum Ma- gnum. Hic condidit Seleuciam. Huoc Ptolomaeus Lagides occidit, sub Phila- delpho. Antiochus, qui et Sother filius ejus regnat post euro. Hic coadidit Antiochiam. Morbo obiit. Antiochus Theoi, filius alterius, posi hunc re- gnavit. Similiter obiit. 177 DE IMAGINB MUNDI LIBRI TRES. — LIB. III. 178 Seleueus Callinicas ciim fratre Antiocho filio su- A Seditio gravis conlra [/. inter] senatores et plebem. Aono Urbis 271. Fabius et Manilius coss. Hi cum Veientibus pugnaverunt. Anno Urbis 283. JBmilius et Quintius coss. Hi lu- perioris post illum regnavit. HuQc Ptolemaeus Evergetes occidit. Antioehus Magnus cum fratre Seleuco Geraunio tilio Seleuci deinde regnavit. Hie filiam habuit, et fulmine ambo interierunt. Seleucus Eopator filius Antiochi magni post pa* trem regnavit. Hic veneno occiditur a duobos sub Philometore. Antiochus II lustris Roms obses. Bpiphanes frater Seleuci post hunc regnat. Sub hoc Machabseorum bells. Hic magno tormento doloris obiit. Aotiochtts Eopator, filius Anliochi, post patrem regnat. Hunc occidil Demetrius filins Seleoei. struminstituerunt. Anno Urbis 292. Volumius et Publicola coss. Hi cum exsulibus et servis ingens bellum habue- runt. Anno Urbis 302. Decemviri proconsules crean- tur. Anno Urbis 312. Tribuni militum procoss. crean- tur. Anoo Urbis 316. Iterum dictator creatur Mamer- tus, et coss. Gorgonius et Sergius. Demetrius, filius Seleuci, deinde regnavit. Huoe g Hi maximum bellum gesserunt cum Phalicis et occidit Alexander filius Antiochi. "' " — ' Alexander Nobilis, filius Antiochi, post hunc re- gnavit. Honc Ptolomsus Philometor occidit. Demetrius, filius Demetrii, post illum regnavit. Hanc occidit Mithridales rex. Antiochus filios Alexandri, post hunc regnavit, Honc oceidit Tryphon. Alexander filius Antiochi, post illum regnavit. Honc occidit Diodotus dux. Anliochus primus filius Demetrii, post hunc re- gnat. Hic in Parthia occiditur. Antiochus Spondius filins Antiochi, post illum re- gnavit. Hic de regno aufugit. Demetrins Mari fi*ater Antiochi» post bunc regna- I^L^*^^' -^^"^®^ '®* Judajorum occidit, aub C consules creati. Hi cum Gallis pugnaverunt.^Sed Romani victi sunt. Fidenis. Auno Urbis 322. Aurelius dictalor, Julius et Men*o coss.Ui cum Yolscis, et equitibus ingens bellum ha* buerunt. Anno Urbis 327. iGmilias dictator, et quatuor tri- buni proconsules constituti. Ab his Yeientes septies victi ; sub Alexandro. Anno Urbis 336. Gomelius dictator. Fabius, et Gossus coss. Hi cum Volscis et equit. pugnave- ninl. Anno Urbis 348. Gamillus ab agro dictator ; tri- buni proconsules. Hi Etruscos viceront sub Pto- iomaeo. Anno Urbis 362. Tres Fabii tribuni militum pro« Pompeio. Antiochus,qui et Dionysius, frater Demetrii regis, regnat. Hunc rex Arabum occidit. Post bunc deficit regnum Syris, quod stetit per annos ducentos septuaginta. DE CONSULIBDS ET DICTATORIBUS ROILE. Romani post reges habuerunt consules, quorum praBcipuos hic adnotabimus . Anno Urbis conditae 244. Primi consuies Bru- tus et Tarquinius. Hi cum Porsenna rege bellum gemnt. Anno Urbis cond. 248. Yalerius et Posthumius Coss. Sabinos et Auruncos vicenint . Anno Urbis 251. Dictator et imperator creatur q Laertius. Hic praefuit consulibus. Coss. Fosthumius et Goraminius. Aiino Urbis 253. Posthnmius diclator. Coss. Bmtus et Yenusius. Hi cum Tarquinio Superbo pogoaverunt. Anno Urbis 258. Valerius dictator. Coss. Appius et Servilius. Hi cum Yolscis et equiiibus pugna- veront. Anoa Urbis 262. Cincinnatus ab aratro sumptus dictator efficitur. Coss. Hinutius et Sempronius. Hi Urbem ab hos- liims liberant. Anno Urbis 265. Cassius et Procuius consules. Anno Urbis 398. Sulpicius dictator. Popiiius et Manlius coss. Hi Gailos viceruot. Anno Urbis 409. Yalerius et Cornelius coss. Hi Samnitas gravi bello vicerunt. Anno Urbis 412. Torquatu» et Decius coss. Hi cum Alexandro rege Epiri pugnavemnt et occide- mnt. Anno Urbis 467. Fabricius et Curtius coss. (sub Philadelpho). Hi cum Pyrrho rege Epiri pugnave- rant et occiderunl. Anno Urbis condit» 475. Genutius consul Aphros et Tarenlinos vicit. Anno 477. Semprooius consol Pioentinos victt. Anno 483. Claudius et Fabius coss. Hi Siculos, et Poenos vicerunt : sub Philadelpho. Cornelius et Duillius coss. cum Annibale seniore Carihaginensium imperatore pugnavemnt, et occi- derunt. Regulus et Manlius coss.cum AmilcarePocnoram imperatore pugnavemnt et occiderunt. Paulus et Fulvius cum Carthaginensibus navali praelio pugnaverunt et vicerunt. Hetellus et Furius coss. cum Asdrobale impera- tore Carthaginensium pugnaverunt et occiderunt. Attilius et Manlius coss. Ab Annibale 6Iio Amil- caris imperatore victi sunt. Scipio et Sempronius ab eodem victi sunt. 179 HONORII AUGUSTODUN. OPP. tAM 1. -W0A9C. «T HISTOR. 480 JBmilias et Yarro ooss. cum omni exercitu &b eo- A migrftth>De Bdaylomca, Josedeoh. ^ost reversionem dem occisi suat. Scipio, qui postea Afncanus, Magonem ducem fratrem Annibalis vicit et cepit. Levinus alter consul Hannonem ducem Afrorum cepit. Scaevola consul. Gracchus prstor occiditur. Marcellus consul Annibalem praslio vicit. Caro Censorinus consul Hispaniam vicil. Fabius consul Carlbalonem ducem Annibalis cum omni exercitu delevit. Drusus et Flaminius coss. Adsrubalem fratrem Annibalis cum omni exercitu occidtt. La&Iius consul Sypbacem regem vicit. Alter Scipio consul, Annibalem et omnem popu- lum Carthaginis vicit, et Terentium adduxit. Licinius et Cassius coss. Macedones maximo pra&- llo vicerunt. Censorinus et Manliuscoss. cumScipione deleve- runt Carthaginem; omnl populo occiso, quae stetit septingentos annos. Metellus et Marius coss. Jugurtham regem variis prasliis viccrunt. Manilius cl Scipio coss. Cimbros et Tcutones maximopraelio viceiTinl sub Tuiscone. Sylia consul Mithridatem regem mullis prseliis vicit. Cinna consul senatum occidit, et ipse occiditur. TuIIius et Antonius coss. Catilinam cum suisde- leverunt. Pompeius dictator et consul in Oriente cum vi- ginti duobus regibus pugnavit, et vicit. Crassus dictator et consul Parthiam vicit, et ibi occiditur, sub Dionysio. Julius Caesar dictator ol consut Galliam vicit, Pompeium consulem cum omni populo Orientis devicit. Hic primus mouarcha quinque annos re- gnavit. Hic bissextum imo cyclum magnum composuit. Hic a senatu occiditur. Ab hoc Caesares sunt dicti. Lepidus dictator, consul Africam et Siciliam de- vicit . Antonius Diclator et consul, iEgyptum devicit ct Judaeam. Octavianus dictator et consul, qui postea Augu- stus, Anlonium cum Cleopatra maximo praelio vicit, et totum orbem pacificavit. Post hunc coasules desierunt, qui per quadrin-. gentos septuaginla et quatuor annos fuerunt. His- que Augusti vel Caesares successerunt. DB SACCRDOT1B08. Hi sacerdoles praefuerunt populo Dei, sub lege usque ad Christum, numero quadraginta sepiem. Aaron, Eleazar, Phinces, Abisue, Bocci, Ozi, Za- raias,Marioth, Amarias, Achitob, Sadoch, Achimaas, Azarias, Joanna, Azachias, Amarias, Achitob, Sa- doch, Mosoila, Helchias, Azarias, Zaraias ; in trans- Joannes, Joachim, Eiiasib, Joaida, Jouathas, sub Alexandro Magno, Jaddus, Onias Simeon, Elea- zarus, Manasses, Oaias, Simon, Jason Menelaus, Lysimachus, Judas Machabaeus, JouiAtha, Simoa Joaams filius. Simon, Aristobulos, Alezander, Hyrcanus, Aristobulus sub Merode, Aoligoaus. Hic ab A&tooio Romano consule occiditur; Herodes Mu- maeus rex conslituitur ; qui regnavit triginta sex annos. 8icque defecerunt sacerdotes ex stirpe Aaron, qui praefuerunt ab Aaron usque ad Christum, aimos mille sexcentos et septem. Quinta artas, a captivitate Babylonica usque ad Chrisium, contiaet geoerationes qualuordecim, aa- Q nos quingeaios octogiota seplem. Ab exordio mundi usque ad Christum, secttndum Hebraicam veritatem, suot anni 4753. Secuodum septuagiota Interpretes 5228. SEXTA iETAS. DB AUGUSTIS BT aCSARIBUS B0MANI8 USQUE AD PBDERICUM I. Sexta aetate regaavit Augustus Oafesar qatoqua- ginta sex annos, et sex meoses. Hujus tempore Cbristus aascitur . Hic veneno interiit. Joannes Baptista clarus, et Virgilius, el Horalius, et Ovidiuspoetae. Coloiiia ab Agrippa re^e condilur. ^ Augusta a Druso rege privigno Aagusti condilur. Tiberius privignus Augusti regnat triginta tres annos ; veneno pariit. Hoc temporc Joaaoes decoiiatur. Cbristus crucifigitur. Caius Calligula regnat tres annos, el decem mec- ses. A suis occiditur. Matthaeus Evangelium scripsit. Philo claret. Claudius regnat tredecim aonos, menaes octo. Marcus Evangelium scripsit. Et hic veneoo periit. Prima Chistianorum persecutio. Nero regnavit anaos tredocim, menses novcm ; seipsum occidit. Lucas Evangelium scripsit. p. Jacobus apostolus a Judaeis lapid&tur. Pelrus crucifigilur. Paulus decollatur. Lucanus et Josephus clari . Galba et Piso regnant scpte.Ti menses. Hos occi* dil Ottho. Ouhotres mcnses. Hicseipsum occidit. Yitellius octo menses. Hunc occidit Vespasianus. Vespasianus novem anoos, profluvio venlris mor- tuus est. Hierusalem a Romanis destruitur, qua^ stetit an- nos i089. Sccunia persecutio . Titus duos annos, menses duos. Morbo obiii. Domitianus fraler Tili quiadccim annos, meases quinque. Statius claruit. 181 DE IMAGINE MUNDl LlfiRi TRES. - LIB. III. 192 Ilie a suis eoolassus est. Nerva unum annum, menses quatuor. Morbo iDleriic. Joannes Evangdiam seripsit. Teriia persecutio, Trajanus novemdeeim annos, menses sex et di- midium. Yentris profluvio interiit. Joannes apostolus obirt. Helius Adrianus viginti nnum asnos. Morbo obiit. Hie Hierusalem resediiieavit et Eliam nomi- navit. Aquila interpres claret. Quarta persecutio, Antoninus Pius , cum filiis Anrelio et Lucio vi- ginti duoa annos, menses tres. Marcus Antoninus Yerus cum fratre Lucio Aure- tio Commodo annos novemdecim, mensem unum. Sub bis principibus Agapitus puer quiodecennis, martyrio eoronatnr. Lucius Antoninus Commodus filius Antonini, an- nos tredecim. Theodotion interpres claret. Uelius Pertinaxy menscs sex. Hic a milite Ju- liano in palatio occiditur. Tbeophylus Cyclum pascbalem scripsit. Quittta persecutio. Jolianus regnal annos septem . A servo occidilur. Severus Pertinax septemdecim annos; hunc Albi- Dus imperator occi lit. Narcissus episcopus claret. Antonius Caracalla septem annos; ab bostibus occisus. Quinta editio invenitur. Macrinus unum annum ; a mililibus occisus. Sexta editio invenilur. Aurelius Alexander tredecim annos , a milite oc- cisus. Origenes claruit. Sexta persecutio. Maximianus tres aimos. Hic a Pupieno occisus, qui et ipse regnum usurpans occiditur. Gordianns seplem annos, a suis occisus. Pbilippus cum Pbilippo filio septem annos. Hic Christianus per Origenem efficilur. Ambos Decius occidit. Septima persecutio. Decins unnm annuro, menses octo a diabolo oc- eiditur. Antonius claret. Gallus cum Volusiano filio, duos annos, menses quatuor. Ab i£milio occidilur. .Emilius tres menses regnans, occiditur. Octava perseeuHo, Yalerianus cum filio Gallieno quindecim annos. Aiter a Partbis capitur et obcscatur, alter a militi- bas occiditur. Sub boc principe, videlicet Gallieno, sex tyranni re^naverunt. Primus Genud apud Mirsam occiditur. A Secundna Posthumius decem annds in GalUa re- gnat; occiditur. Tertius ^milianus Maguntiae occiditur. Quarlus Marius ibidem interficitur. Quintus \ ictorinus a Gallis creatur, et oeciditur Sextus Tetricus a militibus qceiditiir. Nona persecutio, Claudins unum annum , menses novem. Morbo obiit. Quintilius frater ejus septemdecim dies regnat et occiditur. Aurelianus annos quinque , menses sex , a suis occiditur. Tacitus menses sex. Hic apud Pontum occiditur. B Florianus rcgnat duos menses et dimidium, et in Tarso occiditur. Probus annos sex, menscs quatuor. Hic a militi- bus occiditur. Ipse tres tyrannos occidit , Satumiuum, Procu- lum, Bonosum. Carus cum filiis Carino et Numiano, regnat duos annos. Cainis fulmine interiit. Carinus a sociis occi- ditur. Decima persecutio. Diocletianus cum Herculio Matiminiano viginti annos. Alter reguo pellitur; alter occidilur. Constantius cum Galerio Maximino sedecim an- nos. In Anglia moritur, seipsum interimens. Q Carausius septem annos regnat. Ab Allecto occi- ditur. Allectus tres menses regnat. Hunc prsfectus suus occidit. Achileus imperator in iEgypto occiditur. Maximius Severus annos quatuor. Apud Tharsum dolo periit. Constantinus Constantii filius ex concubina Helena triginta annos, menses decem. Hie a Sylvestro bap- tizatur, et ad hoc Nicaena synodus congregatur. Constantinopolis conditur. Maxentius et Licinius annos decem : ambo a Cons- tantino occidnntur. Crispus Constantinus Constantii filius, et Li- cinius Licinii filius, Cesares, a Constantino occi- D duntur. Dalmatius imperator a militibus occiditur. Cons- tantius cum fratribus Constantino et Constante vi- ginti quatuor annos, mcnses quinque et dimidium. Constantius morbo periit. Constantinus a fratre est occisus, Constans in Hispania occiditur. Sub Constantio fuerunt hi septem tyranni. i^ Magnentius, qui seipsum occidit. ^ Decentius frater ejus, qui laqueo vitam finivit. 3^^ Gallns, qucm ipse Constanlius occidit. 4^" Silvanus, quem etiam occidit. 5* Veterion, qui imperium deposuit. 6<* Nepotianus, quem Magnenlii duces occiderunt. l^ Julianus, qui postea fit Auguatus. Is annos duos, menses octo. HONOan AUGUSTODUN. OPP. PARS L ^ DIDASC. ET HISTOR. m Hic idololatra efficilur, et a Mercurio martyre oc- A ciditur. Jovinianus meases octo ; morbo obiit. Alhanasius claruit. Yalonlinianus. cum Valenle annos undecim. Va- lentinianus fluxu sanguiois interiit. Procopius lyrannus occiditur. Valens cum Gratiano et Valentiniano fratris liliis annos quatuor. Fimiius tyrannus occiditur. MarlinuS; Ambrosius et Hieronymus clarent. Gratianus cum Valenliniano fratre annos sex; Gratianus igae crematur. Valentinianus a Gothis occiditur, vel, ut alii vo- lunt, Gratianus a Maximo tyranno interficitur, Valenlianus regno pellitur. B Theodosius, et Valentinianus , qui supra, annos jndecim. Laqueo suspenditur. Maximus et Victor, filius ejus, imperatores occi- duntur. Eugenius tyrannus occiditur. Arcadius iiiius Theodosii annos tredecim, obiit. Ghrysostomus, Augustious clarent. Honorius frater Arcadii cum Theodosio iilio fra- tris, annos quindecim, obiit. Alaricus rex Romam devastat, quae stetit annos 1064. Sub Honorio fuerunt septem tyranni. 1® Eucherius, quem Honorius occidit. 2<» ConsUntinus. HuncConstantinuscomesoccidit. ^ ^•Constans, filius Conslantis, quem Gerontius comes occidit. 4« Maximinus, hic exsilium subiit. 6«» Jovinianus, qui mox occiditur. 6» Atlalus, huic manus ab Honorio abscindilur. l^ Heraclianus , hic a militibus occidilur. Theodosius, filius Arcadii, qui minor, viginti sex annos. Augustinus tnnc obiit. Gildo tyranuus occiditur. Valentinianus filius Constantii comilis, annos duo- decim. Attila rex Hunnorum. Martianus et Valentinianus annos septem. occi- n duntur ab Atlila. " Angli Britanniam invadunt . Leo Major, annos septemdecim, obiii. Viclorius cyclum paschalem scripsit. Zenon annos septemdecim, obiit. Theodoricus rex Gothorum. 184 Anastasius annos viginti octo hareticus fulmine periit. Fulgentius episcopus claruit. Justinus Senior annos octo. Obiit. Benedictus abbas, Boetius clarent. Justiuianus nepos Justiniani annos triginta ocio. Dionysius abbas cyclum Paschalem scripsit. Juslinus minor annos undecim obiit. Totila rex occiditur. Tiberius Constantinus annos octo ; obiit. Longobardi Italiam invadunt. Mauricius annos viginti unum; occid. Gregorius PP. clarel. Phocas tyrannus annos octo occiditur. Anglia con- vertitur. Heraclius annos viginti sex, hydropisi moritur. Grux exaltalur. ConstantiDus filius Heraclii , menses sex, veneno periit. Heraclonas annos duo ; naso truncatur. Isidorus episcopus claruit. Constantinus fiiius superioris, annos viginti octo ; occiditur. CoDstantinus filius illius , annos viginti septem ; obiit. Synodus sexta Constantinopoiitana. Justinianus filius Constantioi, annos decem ; naso et lingua truncatur. Hic regno peilitur. Leontius anuos tres. Hunc occidit Justinianus. Cudbertus episcopus claret. Tiberius annos septem. Hunc iustinus in custodia perdidit. Beda claruit in Anglia Justinianus secundo cum Tiberio filio annos sex ; hic a philosophis occiditur. Alter decollatur. Pipinus rcx Francorum. Philippicus annum unum menses sex. Hic ab Anastasio excaecalur. Anastasius annos sex . Hic a Theodosio caplus presbyter ordinatur. Theodosius annum unum. Hic Calholicus, obiit. Leo annos octo, haereticus. Constantinus filius Leonis annos triginta quinque, hsretious. Leo fiiius Constantini annos quinquc. CoDStantinus filius Leonis cum matre. (68) Karolus i magnus 2. 3 annos ^ 47 ^. Brema construitur 6. * Carolus 8. 11. 12. Diana " convertitur a Willibrordo 8 episcopo ». VARIiE LECTIONES. 2 flrfrf. Pippini 1 A. 1 B. Pippini filius 6 «.^8. 9. 10. 12. filius Pippini 9 ». 11. ^'^" ^ ' ' ' " * "^ " ' annis 2. 1 B. biliboldo6. episcopo deiunt 1 A. NOTifi manias ueoi^ Hemnci Pertiu. Vide quai de his mans, supra, p»g. 11. i85 DE IMiGINE MDNDi LIBRI TRBS. — LIB. III. 186 Lodewicus ^o magQus ii filius ejos ^^ ftonos ^3 A Babcnberg ^^ conslruitur. 27. «. «. auzi 54, polani », Ungari 56 facti sunt chri- Ansgarias ^^ episcopus Suevos i'? convertit is. stiani 57. Lolharius ^^ fiiius Ludewici % annos ^^ 17 ^. Cuonradus annos 15. Rabanus episcopus claruit. Spira 58 conditur 59. Lodewicus filius Lotbarii cum fralribus Lothario, Heinricus pius filius Cuonradi ^ annos 17. Karolo « et Pipino ^ annos 36. Heinricus filius ejus «i regnavit annos 49 W. Karolus ^ filius Lodewici cum fratribus ^ Karle- Roudolfus ^, Hermannus, Cuonradus&& tyranni ^s manno ^ el Ludewico annos 11. cxstiterunt 66. Amoldus » fiiias Karlemanni ^ annos 12. Heinricus filius superioris regnavit annos 18 «^. Lodowicus 30 filias Amoldi ^i i% 3S annos 33. Lotbarius regnavit annos 12 '^8, ebdomadibus 12, Canradas 34 filius Cunradi 35 principis 7 annos 36. diebus 12. Heinricms 37 comes regnavit annos 18 38. Cuonradus 13 annos «o. Oudalricus 39 episcopus claruit. Otto 40 fiiius ejus *t annos 38 *«. CONTINUATIO I ?• Parthenopoiis *3 construitur. d i? -j • . • j*- t r • r\.. tx /51- . iit « .« D Fndencus imperator m expeditione lerosohmi- Otlo ** filius ejus ^ annos 9 ^. . , u •* « ■ «•!• ^.. ^,. ' . . ^^ tana submersus occubmt. Heinricus huus ejus suc- Otlo fihus supenons annos 18. ^ ., • * ,. i.- • .u • j . „ . it Lu 1 •. cessit, qui Apuliara, mullis pnmalibus ejusdera terre Notger 47 abbas clanut. .. ,. , ^. . . ^m- .• -w u- "* captivatis et diversis penis affiictis, sibi subjugavit. Heriberlus archiepiscopus Coloniensis clarel «. xandem cum posl mullas victorias fortuna arridenle Heinricus^^ dux Bawarise ^o annos 23, men- culmen honorum tocius orbis amplecteretur, ad ' ses 5t 5 5«. ^ perturbationem multorum, prohdoior, oocubuit. VARIiE LECTIONES. 10 Ludewicus 1 A. 1 C. semper 1. 4. 6 1> . 8. Ludwicus 2. 4. 7. Leudewicus4\ Ludwicus S. 6. 6 <^ . ^ . Luodeuni- cus 9. LodwicuslO. Ludouicus 11. 12. «* deeti 1 — 6. 6 *» — 2.1« Karoli 4*. »3 annis 6. 6 »» . 11 . u XVII. 2. 8. 4. XXVIII. 8. iS h(ec ito 1 C : Ludewicus magnusqui et pius filius Karoli rcgnavit ann. XXVII. ^^ Anscharius 1 B. Ansgarius 1 ~ 3. Ansgardus 1 C. 5 — 7. 9 — 12. Angarius 4. Angaurius 8. Ansgartus cod. Kaiiersheim. i"? Swevos 1 C. Suedos2. 3. 5. 6>» . 6^ . 6. 9« . 12. Suctes 4. Snedos 6. Svedo corr. Svenos 8. Suuedos 11. i8 9 ^mO ita continuant :,, Ludeuuicus (Lodwicus 9.) filius ejus regnavit annos XXVI. Rabanus episcopus claruit. Ludeuuicus (Lodwicus 9.) filius ejus regn. ann. iV. <*•) Lotarius Q.add, episcopus (!) 5. 6. » cjus 3. «i annis 4. II. M Ansgarius annos 17 desunt 1 A XVII. 6'* . « el Karolo 4. Kanilo 5. 6. 8. Carolo 11. 12. S4 pippino. 4. 6« . 7 11. pippino 8. % Kanilus 5. Carolus 7 8. 10—12. « fratribus dcest 4. ^ Krolomanno 1 . Karloraanno 1 C. 2. 4. 4*. 7. 9. 9« .10. Kartholomanno 3. Karulomanno 5. Karolomanno 6. 6^.6«. 8. Carolomanno 11. Caralomanno 12. ^ Arnolfus 1 C. 6<^ . 8. 9. 10. ^ Karimanni 1. 6^ . Carlomanni 1 C. 2. 4. 4'. 7. 9. 10. Kartholomanni 3. Kalmanni 5. Karo- lomanni 6. Qi^, 8. Carolomanni 11. 12. 30 Ludewicusl. 6^ . Lvdvuicus 2. Ludtwcus 3. Ludwicus 5. 6. Lvdowicus 8. Luodeuuicus 9. Lodwicus 10. Ludouicus 11 . Lod. f. A. Xil. a. desunt 12. 31 Arnolfi 6<'« 8. 9. 10. 3tXL 8. annos XXU. 4. 33 Lodewicus — 12 annos desunt l A. 34 Chvonradus 1. Conradus 1 C. etita deinceps ; Conndixs 4*. 10. 12. Chunradus 5. 6. 11. Couuradus 4. 6^ . 6<'. Chuonrddus 7 Chovnradus 8. Cuonradus 9. 35 Chvnradi 1 . 2. 3. 6. Chuonradi 6. Covnradi 4. 6^ . 6«". 8. 3^ ann. XII. 4. 37 Henricus 1. 6. H. 12. Hainricus 6.38 XVI. 1 C. 39 Udelr. 1 B. Odalricus 1 C. Uodalricus 1. 9*. Vdalricus 4'— 6. 9—12. « Ollho 3. Otto magnus et Hainricus filius ejus a. XXXVHI. 6. a. ** filius Heinrici 1 C. 4SXXXIX. 1 C. 43 Parlhonopolis 9. 10. Parthelis consiruitur. partheno claruil 9 •. ^ Oltho 4*. Oiho 11. « deest 4. 4*. 46 yni. 1 B. 3. 6*. 6«. 8. 9*. 11. ^^ Noelker 1 B. Nod^er 1—3. 5. 11. Notgerus 1 C. Nother 4. Nodher 9*. Notus 4*. Nodacker 6. Nodker 1 A. 6»» . 6«. 7. Noribertus. corr, Nolner 6*. 8. Nolhgerus 9. 10. Rodicker 12. 48 Heribertus — claret ex 1 A. recepi 49 Henricus 1.11. Hainricus 5. 6. Hainrichus 12. ^ Babarie 4*. Bajoariae 4. Bauarie 6. Beuwarie 6*. Bauuarie 6>» Bauuarice 7. Bauariffi 11 . 12. Bawarise 6«. M mensibus 4*. ^^ sex 11 . S3 Babenberc 1 . 6*. Ravinspec 1 C. Babinberc 1 A. 2. 3. Babinburcl B. Babenberch3.Babenberckh4*. Bambcrc5.6. Rabim- berc 6>» . Babinberch 7. Babenbrhc 8. Babemberc 9. 10. Babingerg 1 * . Babenbergh 12 . ^ Pluci 1 A. Rvzy 5. Rubi 12. Ruzzi 1 C. 6. add. et 8. 9. 10. M Poloni 5. Poloni 6. 9». 12. add. et 1. 2. 3. 5. 6—14. 56 un- garii 2. 3. 5. 6b . 6«. 9. vngary 5. 7. 10. 5? Ruzi — christiani desunt i A. »8 Sphira 6«. 59 constitui- tur 9. 10. add. Goiehardus episcopus clar. 9. Gothardus episcopus claruit 10. ^ Conradi l*. ^i ejus deest, 4. SiXLVill. 9. 10. <» Rvdolfvs. 1. 4. Rodolfus 1 G. Ruodolfus 7. 6i Gonradui 4. 65 tiranni 4. 7. 66 obierunt 1 A. occiditur 4.7; deest 1 B. 6*. 6^ . Rudolfus occiditun. Hermannus occiditur. Chun- radus rex obiit9*. 11. 67 XVII. 1 A. 1-12. annos deest 4. Hic quinto anno regni sui accepit Matildam filiam Henrici regis Anglie in conjugium anno ab iucamatione Domini lllO.ExpIiciuntchronica ab Adam nsque ad Henricum imperalorem a£i, 1 A. Iste potens fuit et terre motus factus est 1. Robertus abbas Tnciensis claruit 4. <^ annos VIII. 1. 1 B. 1 C. 6*. 6^ Gonnradus tirannizabat. Isdem dehinc secundum agit annum indictione secunda. Reliquum sext» staOs soli deo patet. addunt 2. 3 et verbo tirannizabat omtjr«o4*. Lotharius ann. XII. HI menses, dicb XH. Gonradus dehinc secundum agit annum indictione secunda. Reliquum sexieetaiis deo soll patet 4. Lotharius r. a. XH. Hic Ruzerium coarlavit 8 ^9 desunt 5. 6*. 6^ . Conradus Suevus annis 7. Imperator Fridericus regnavit annis 40 etinteriil in aquaqucdicitur Salef. Henricus imperator filius Friderici regnavit annis 5 aMit 1 B. alia manus s, X!i ex, vel XIII ineuntis. Gonradus rex6'. Ghnnradus successit XIV ann. Quis post hunc regnum adepturus sit posteritas videbit. Fridericns filius Frideriei Sweuorum ducis regnavitrg 9*. annos XIV. 10 tf/ 11. ''0 6% a/ia manu addita. 4S7 HONORll AUGUSTODUN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR. 488 post cujus mortem sediliones plurime ubique terra A rum suDt orte. CONTINUATIO II ^^. Counradus re^navit annis 45. Fridericus regnavit anis 38. Hujus (emporibus Saladiuus Hierosoliman occupavit. Anno 1187 Heinricus filius ejus regnavit annis 7. Huie Scilia et ApuUa subjecls sont. CONTINUATIO III 'Ja. Fridericus 38. Heinricus filius ejus 8. Philippus rex frater ejus il. Hic Babenbercb a Ottonepalatino frauduienter occidilur. CONTINUATIO IV 73. Post hunc eligitur Fridericus "^^. Cui filius ejus Heinricus impcrator successlt, qai in Apulia 3 Ral. Sept. obiit. Phylippus rex ab Oltone palatino q occiditur. Otto imperator regnum obtinuit, quod per principes tocius terre in brevi amisit, et Fridericus rex Apuliae eligitur. Quis ^^ rcro posl hunc regnum adepturus sit, posleritas videbit. CONTINDATIO V 7«. Fridericus imperator regnavit annis 35. Muros cum turibus Mediolanensium deposuit. Post hec expedicionem lerosolimitanam aggreditur, transiens Ungariam subegit Greciam, et soldanum Yconie et gentes mullas paganorum vicit igne et gladio. In vigilla Barnabe apostoli in fluvio Saleph, cum cor- pus vellet refrigerare balneo, diem clausit extre- mum. Heinricus filius Friderici imperatoris regna- vit annis tO. Apuliam, Calabriam, Siciliam subjecit imperio. Hujus tempore pacem et judicium christia- q nitas habuit. Auxilio vero et consilio suo principes Allemannie amore crueifixi Turum obsident, et dam ipsi obsiderent^ ipse Ade debitum in Apullia exolvit. Fridericus II, quinti Heinrici imperatoris filius, rex Sicilie, anno Domini i%%\ contra Oltonem ele- clu8 regnavit annis 33. Hic fuit depositus perlnno- cencium IV papam. De Parma veniens Apuliiam, vcneno extinctos in Fungia sepultus. Quis autfem post hunc regnum adepturus sit posteritas videbit. CONTINUATIO VI 77. Chiinradus in regem eligitur. Anno ab incarn. Dom. 1146 Chunradas ct Lud- vius reges Ihe rosaliman pergunt. 1152. Cunradus obiit et Fridericus ei succedit. 1156. Fridericus rex ordinatur. 1158. Mediolanum potenter subegit, 1 165S funditns delevit. Hic Venetiam venlt papa Alexander et synodom habuit et persecutio pdciflcata est. EXPLICITLIBER HONORH INCLUSI DB IMA6INE MUNDl 78. A. 1189. Fridericus imperator amlclns signaculo crucis ad expugnandos crncis inimicos Iherusalem profectus est. Sed et antcquam attingeret fines iherosolimitanas lerre, finem dedit vite79. Obiltau' temll90; cui Henricus rex filius ejus suceessit et imperialis dignitalis gubernacula anno 1191 Rome ordinatis suscapit. 1197 obiit Henricus imperator. Anno ^ Dom. [1347|... obiit imperator Ludwi- cus. Eodem anno factus est terre molus magnus ante conversionem sancti Pauli. CONTINUATIO VII 8i. Counradus. Fridericus. Heinricus. Philippus. Otto Fridericus. Heinricus. Cuonradu frater ejus. Cuon- radus filius ejus regnavit annis duobus. Ruodolfus coraes regnavit annis 18. Adolfus comes regnavit annis 6, nnenses duos. Albertus dux Austri», filius Ruodulfi regis, regnavit annis 10. Heinricus eomes de Luzelburk regnavit annis 6. Post hunc Ludewi- cus de Bawaria regnavit annis 25. Adhuc illo vi- vente cepit regnare Karolus rex Bohemiae qui hodie imperat. SIMM4 TOTIVS DE OMMMODA HISTORU AB ANNO 726. (Pertz, Monum. Germ, hist ScHpt, t. X, p. 128.) In vinea Domini si.ans conspexi plurimospio opere D rivos lapides per virtutes adaptare ; islis vero con- v6lut examen apum fcrvere, quam plures vero adhuc patiebar denario per desidiam privando, ab hiyus pjgro otio torpere. Illis quidtm congratulabar aeler- pneclari aedificii se moeniis abalienare. Sed cum co- man Hicrusalem vivis actibus aedificando, se ipsos gnovissem inslrumenla eis deesse, sollicitus fui co- VARLE LECTIONES. 7t exntati C. « ex eod. Lun. in 4» 81, jatn Vindob. 818 o Waitenbachio descripta. '^^ ex cod. Ad- munt.m.inqu.t. XH. Etiam hanc Wattenbachio debemus. 74 Quis vero post hunc erasa. Quas «€- ^uuntur alia manu sunt adflita. 75 Quis-videbit addidit tertia manut. 76 codici 8. manu juniore medto t. XUI. adnumeranda et qnidempriorii hujus codicis postessoris Nicolai Staglini, ut ex nota autographa in fine paginoi l^qSnda pat^t, addita FOniiSGEli. T^ eoiici 1. eadem manu qua exaratus est addita. '^quo! sequuntur afia quidem sed coeva manu exarata sunt. ^» ad. marg. in tlumine Saieph submersus e4 inler duos montes Corium et Cornitem. 80 manu sasc. XIV. addita. »i codiciKaisersh^ recentioribus sosculiMlI et XIV f manibus adjecta sunt. m SUMMA TOTIUS. m mni iadi^ntue prodesse. Ne ilaque propositum A rii ad Ladri^sam affeiiar. Pipptnus rex moritur. anjittanl denarium, singulis contuU quod libet ad opns necessarinm. Sunt namque plnrimi qui velut jnstal^ 80» ignorantiac causas obtendunl , dum sibi con^riem iibronim abesse ostendunt. His pie con- sniens de tota scriptura hoc coUegi compendium, in qno ad patriam vitae properantibus soffioiens judi* cavi stipendium. Et ideo hoc Summam totiusplacuit vocitari, cnm ia eo series totius scriptoree vide&ttir summatim notari. Tota sacr» aactoirltatis scriptura uous liber dici- tur, eCe. A. D. 7«6 w [Chr. Wirzib. SS. VII, W]. Karolhis Pipini filius (fliius^ Anchise (iUi AmoUii episcopt Me- tensis) principatnm majorum domus 27 annis tenuit. A. D. 768 M. Karolus Magnus filius Pippini cum fratre Karloroanno annis 3, poslca solus 44. Karolns SAxoniam petit. Longobardos cum ItaUa subjecit, et cum triumplio Romam venit . Deinde in Italfa Rontgaysum occidit, Hispaniam cepit, «Saxoniam s^us rebellantem armis compescuit. Item Romam venit, et filius ejus Pippinus ab Adriatio papa bapti- zttur. Famea et mortaUtas Franciam va^t. Episoo- piom Bremense a Karolo rofe construitur^?, et Wtl* lifatfdus primus episcopus constituitur . \Chr. Wirzib.] Saxones rebeUes magna plaga occidit et christianos fecit. Edipsis sblts focia est. Karolus Romam per- gii, et cruces m vestibus ejds appaf ent. Deinde Scla- vos et Hunos beUo vicit. GeroH dox et sighifer th Hie contra Sarracenos pugnavit. Fresiam vastavit, p bello occiditor. Tempore magni Karoli Gonstantinus Wasconiam invasit. Gregorius Hl, papa claves se- pulcri sancli Petri et vincula ejusdem cum magnis nraneribas Ad Karolum misit, ul a partibus impera- toris Consianlitii qoi Leoni suecessit recederet ; s«Hi Karolus legatos enm honore susoepit, maaera eis centaUl, atque eum snis nancils Romam remisit. Deiade eontra Sarraeenos in Gothia pogoat, Saxo- Diara intrat, et moritur, Gregorio III, suceedit Za- charias papa. A. D.74%.M. Mppinns fllius KaroU cum fratre KaH- manno major domus annis 1i. Rarlmannuus Ans- iriam, Alemanniam atqueTuringam sortitur, Pippinus Burgundiam, Neaustriam alque Provinciam. Karl- mannus Wasconiam et Alamanniam vasiat, cum Saxonibus pacem faeit. Deinde Romam pergens a 2acharia papa elerreus faclus est, monasterium sancili Silvestri in monte Soracte construxit, in quo se monachtim fecit ; postea ad monasterium sancti Benedicli profectns est. Isdem temporibus Rada- gavsus rex Longobardorum simiUter fecit. Zacha- rias papa caput Georgii martyris in capsa recondi- tum reperit, in pitacio htteris Grecis exareto, et in RomanamurbemtransiuUt. Hic etiam dialogum beati Gregorii in Grocum transtalit. Legatione Burchardi episcopi et Folradi abbatis Zacbarias papa jussit Pippinum regem constitui. A. D. 743 ^. Pippinus auotoritaie Stephani papae qai Z^eharise suceessit rex Francorum est appella- tus, et a Bonifacio Mogontino archiepiscopo oleo anclus et in civitate Swessona in solium regni ele- impet^tor a Grecis excecator; similiter papa Leo a Romanis non tamec penitus excecatnr, lingna am- pntatur. Qui ad Karolum in Saxoniam venit, auxi- liom petit. Cujns cansa Karolus Romam cum exer- citu profcctus papam restituit, criminatores ejus oc- ciclit sr!u in exiUummisit. Papa vero divinitns visimi recepit [ef. Chr, Bernoia], Karolus augustus Ro- raanorum acclamatnr, et in die natalis Domini a Leone papa coronatur, cum quo Greci pacem fece- runt. [EiNfl. Ann, Fuld 807.] Aaron rex Persarum Karolo tentorium bissinum et palUa serica pretiosa et balsamum et elephantem, nec non et horologtura ex auricalco arte mechanica mire compositum, in quo i% horarum cursus ad clepsidram vertebatur; cum totidem aereis pillulis quae complela hora de- G cidebant, et casu suo cimbalum sibi subjeclum lln- nire faciebant, additis \% equitibus qui per 12 fene- stras completis horis exibant, et impulsu egressionis suffi totidem fenestras quae prius erant aperte clau- debant. Glassis 200 navium de Nordmannis et Da- nis venit, Fresiam ei omnes adjacentes insulas va- stavit, tribus pnelus Fresones vicit, vectigal centum Ubras argenti eisimposuit. Terne motds fiictus est, et mortalilas subsecuta est. Bclypsis solis facta est, et Karolus moritur. A. D. 814 89 Lud3wicu3 KaroU fiUuS annis 27. Hic a Stephano papa qui Leoni successil imperator fa- clus est. SlephaDO morlu(} Pascalis papa efflcitur. [Chron. Wirub.] BerhharJus rex rebellat Ludewicd qui mox interiit. Nix magna diu pcrmaiisit. Wethi vatus, regnavitque annis 16. HUdericus rex tonso Q monachus in Augia mirabilem visiohcm vidit. Tem- capite in monasterium missus est. Pippinus Longo- bardiam liostiliter petit. Saxoniam bello premit, Wasconiam invadit. Othmarus abbas in insulam Rheni relegatur. BcUpsis solis facta est. Gaput Johannis baptist» invenitur. Corpus sancti Naza- pore Lodewici filii KaroU in Turinga ccspis 50 pedum longus, 14 podum latus 89^ 6 pedum aUus ^, de terra sine mahibus praecisus et sublalus 0^1, et spatio ^5 peduih in alio loco projectus e:;t. Item in Saxonia quidam locus in mddum aggeris inlumuit. VARI^ LECTIONES. «* Bela moritur, in marg. 83 tuperscripta. *' Fulde constritur. Burchardus e^iscopus claruit. AudO£^a- rius abt)as Campidone. la tnarg. 83 Bonifacius passus. /n m%rg. ^ Corpora Gordiani et Epimaclu in Ala- manniam femntur. In marg, ^Tconstituitur cod. AdiH.^ Ansgarius episcopus convertit Danos et Suedos. Eclipsis soiisin Geminis facta est a. i. 1518, et statim post in principio anni 1519 clementissimus csesar Maximiiianus obiit in marg. ntanu i(tcuU xn* 89 aHttl eod Adtn. ^ ped. alt. desunt cod Adm. 191 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. DIDASC. ET HISTOR. 192 et spatio unius legwige ^ sub una nocte instar valli A se subroxit Oi. Eclipsis solis facta est, et Ludewicus moritur. A. D. 83 1. Lotharias filius Ludewici annis 17. Hic a Paschali papa coronatur. Hujus teropore [Einp. /. c. 824, 825. SiGEBBRTus a. 825] subila teinpestate facta ingens fragmen glaciniei cum grandine dc ccrIo cecidil. cujus longitudo 15 pedum, lalitudo 7, cras- situdo 2 pedum fuit. Eodem tempore qusedam puelia duodennis post acceptam in pascha communionem ab omni cibo et potu triennio abstinuit ; post haec sicut alii homines vivere ccepit. Abbas Sancti Dyo- nisii ossa sancti Sebastiani martyris de Roma ad Suessonam civitatem adduxit, et in basiiica sancti Medardi posoit. Qu» cum adhuc inhumata jacerent, tanta signa et prodigia ibi claruerunt, ut a nuUo 3 mortalium numerus miraculorum comprehendi vel varietas valeat enarrari. Lotharius imperator judi- cio episcoporum arma deposuit quia uxorem reli- quit, et ad agendam poenitentiam inclusus est ; po- stea absolutus , apud Ingilheim moritur, et Mettis sepelitur. A. D.. 841. Ludewicus filius Lotharii cum fratri- busLothario Karolo et Pippino annis 36. [Ann. Wirzib. SS. II, 238 sq.] Bellum inter fratres de par- titione regni excanduit, et ingens praelium fit, et ianta caedes ex utraque parte, ut numquam prae- sens setas tantam stragem in gente Francorum fa- ctam ante meminerit. Deinde regnum inter se di- spertiunt, et Ludewicus Germaniam, Karolus Gal- liam, Lotharius Italiair optinuit. Tempore hujus Lolharii Nordmanni et Dani usque Parisius navigio ^ venientes, regnum Karoli vastant, in Fresia tribus praeliis confligunt et vincunt. Pippinus rex Aquita- niae comprehensus a siiis Karolo regi cum regno traditur, effectusque clericus in monasterium extru- ditur. Homo quidam fulmine tactus totus est coq- sumptus, et vestis iilaesa remansit. Lotharius mo- nachus efficitur in Pnimensi monasierio, in quo et moritur, pro qno Lotharius filius ejus imperator efficitur. Lotharius dimisit legitimam uxorem , et duxit alteram consentiente Theogaudo Treverensi et Gunthario Coloniensi archiepiscopis. Pro qua re a papa Nicolao deponuntur, rex autem ad synodum vocatur. Qui venieus et judicium cum corpore Do- mini cum 70 principibus pro imposito crimine fo- ciens, subita morte cum omnibus interiit. Tempore D Ludewici fratris Lotharii quadam nocte nubes ascen- dit ab aquilonc, allera ab oriente et meridie venit, quae ignea spicula in invicem miserunt; deinde coeuntes quasi exercitus in praelio se confuderunt. Hoc tempore mulier panes albos vonales in festo sancti Laurentii coxit, et airamento nigriores de fomace protulit [Sigbbebt. 874.] Quodam tcmpore instante messe vermes quidam in Germaniam quasi locustae 4 pennis volantes et 6 pedes habentes ab oriente venerunt, et universam superficiem terras instar nivis operuerunt, cuncta quae in prads erant devastantes. Krant autem ore lato et exteuso inte- stino, duosque habebant dentes lapide duriores, qui- bus duras arborum cortices corrodere valebant. Longitudo et grossiludo quasi pollex jviri, tantaeque erant multitudinis ut una hora diei centum jugera frugum prope urbem Mogontinam consumerent. Quando autem volabant, ita totum aerem per unius miliarii spacium velabant, ut splendor solis in terra positis vix appareret. Quarum nonnttllae in diversis locis occisae, spicas integras cum granis et aristis in se habuisse repertae sunt. Quibusdam vero ad occi- denlem profectis, supervenerunt aliae, et per duos menses pacne cottidie suo volatu horribile cernenti- bus praebuere spectaculum. Tunc et in Itaiia tribus diebus et tribus noctibus sanguis de caelo pluisse narratur. Terrae motus factus est, et cometa visa est . Lotharius rcx frater Ludewici imperatoris obiit, et Karolus rex Galliarum regnum ejus invasit. Mox bellum in Triburia inter Ludewicum imperatorem et Karolum committilur. Ludewicus rex Germaniae moritur, et Mediolani sepeUtur. Post quem Karolus rex Galliae augustus coronatur, sed a Karlomanno impugnatur. A. D. 877. [Cfir. Wirzib.] Karolus fiUus Lude- wici cum fratribus Karlomanno et Ludewico annis 1 1 . Karlmannus et Ludewicus moriuntur, et Karolus di- misit regnum. Karolo mortuo, Karlomannus inva- dit Ronianum imperium. Boum pestileatia magna contigit. [Sigebebt. 877.] Dum vero cants cadavera laniando comederent, quadam die universi in unum locum congregati inde discesserunt, itautnuUus eo- rum neq ue vivus neque mortuus inveniri potuis- set. A. D. 888. \Chr, Wirxib.] Arnoldus filius Karl- manni annis 12. Karolus imperator obiit. Arnoldus exercitum Nordmannorum prorsus delevit, Italiam et Burgundiam suo regno subjecit, Romam veniens imperator efficitur. Magna fames homines se invicem comedere persuasit. UngarU Italiam vastant, et Ar- nolt moritur. A. D. 900. Ludewicus Amoidi fiUus admodum puer annis 12. Ungari Bavariam ingrediuntur et plus miUe ex eis occiduotur. Karinthiam invadunt ; commissa pugna occidunlur plurimi utrimque, sed amarius Ungarii. Deinde Saxoniam et Turingam vastant. BeUum Francorum cum Ungariis. Ludewi- cusrex moritur. A. D. 912. ^ Counradus fiUus Ghounradi iUius quem Adalbertus Babenber(;ensis iaterfecit, in re- gnum elevatus regnavit annis 7. Ungarii ab Ala- mannis et Bawariis juxia flumen Ine occiduntur. Go« meta^ videntur. Ungarii Alamanniam depopulantur ferro et igne, et Alsatiam invadunt. Counradus rex morilur. A. D. 919. Heinricus comes rex effectus regnavit annis 18. Ungarii totam Franciami GalUam, Alsa-' VARIiE LECTIONES, 91 leuge eod Admunt. 92 subvexit cod, Adm> 93 Heriger episcopus claruit. in marg. 193 SDMMA TOTIUS. 19i tiam alqiie Alamanniam giadio et igne devaslant, A cuncta devastat, rebellem ducem jure jurando sibi ~ * * "* • ' • subjugat. Deinde Ungariam cum exercilu ingredi- tur, Ovonem lyrannum viclum fugat, Petrum regem ab Ungariis expulsum in regnum restituit, subjuga- toqu3 sibi regno Ungariorum cum summo honore re- vertiiur. Agnelem Willehelmi Pictaviensis principis filiam sibi in conjugio copulat. Pacem maximam in toto regno firmat. Pestis pecudum magna, hiems dura.Heinricus Italiam ingressuspacificea Romanis suscipitur, papas tres non digne constilutos synoda- liter deposuit, Swidgerum Babenbergensem episco- pum papam coiistituit, Clementem nominavit; a quo ipse imperator et augustus consecratur, et per Apuliam multasque provincias felici victoria excr- citum ducens, magno honore revertitur, et corpus quos Heinricus in Suirbia iuterfecil . Buchardus dux occidilur. Herimanno Alamannia committituir, et Heinricus moritur. A. D. 951. Olto Magnus Heinrici filius annis 38. UngariiFranciam, Alamanniam, Galliam usqueocea- num et Burgundiam devastantes, per Italiam redie- runl. Monasteria sancli Galli et wincti Bonifacii cre- mantur. Hyemps valida el raortalitas aoimalium fa- cta cst. Ungarii cum Bawariis pugnant ct vincunlur Otlo Ilaliam sibi subjecit, Bemgerum regem expu- lil. Ignitus lapis quasi massa candentis ferri ab oc- cidentc volvens venit, et draco visus egl. TTngarii Noricam, Franciam Ilaliamque pelunt, et totam Ba- wariam devastant ; juxta Augustam Alamanniae ur- bera ab Oltone rege pugna victi immensa csede ne- 3 santiJVicdonis de Italia ad Sphiram altulil. Petrus cantur. Cruces in vestibus apparent. Otto Romam " ' ' ' veniens iraperator efficilur. Hic in Saxonia Parlhe- nopolim civitatem condidit. Signum in sole, deinde eclipsis solis facta est. Signum quoddam igneicolo- ris in ccelo apparuit, et Otto moritur. Sanclus Ou- dalricus. obiit anno episcopatus sui 50. A. D. 975. Otto II. Ottonis Magni filius annis 9. Hic apud Calabriam occiso a Grecis exercitu de navi f xiliens, natando aufugit. Deinde Romae moritur el sepelitur. A. D. 984. Otlo lll, Ottonis II filius abmodum puer annis 18. Fames mugna fuit. Wenzlas dux passus est. Adalberlus episcopus de Braga civitate a Pru- cis martyrio coronatur. Nodker monachus clarus habelur. Olto moritur, et Aquisgrani sepelitur. A. D. 1002, Heinricus dux Bawariae rex effeclus regnavit annis 23 menses 5. Hic Italiam, Boemiam et Bolizaom ducem cura omni gente Sclavorum sabjugavit. Hunc Benedictus papa coronavit. Ba- benberc condidit, cujus ecclesiara Benedictus papa dedicavit. Ruzi, Polani et Ungarii ^* facti suntchri- sljani. Fames magna exorta est, et terrae raotus ex- titit. Heioricus raoritur et Babenberc sepelitur. A. D. 1025. Counradus fere 15 annis regnavit. Contra hunc magna dissensio in regno efficitur, sed ipse Heinricum filium suum regem fecit, ipse vero Roraam pergens imperator efficilur. Cam exercitu Panconiam petit, sed rex Stephanus cura eo pacem fecit. Roudolfos rex Bargundise moriens diadema rex Ungariorum a quodam tyranno captus et excse- oatus est, isque regnavit pro eo. Swidgerus papa obiit, cui Poppo 8uccessit;polthuncBranoapostoIi- cus et Heinricus imperator. Bartho archiepiscopus obiit, et Herimannas contractus. Leoni papa Gebe- hardus qui et Yictor succedit. Fames muitas pro- vincias afHixit, egeslas et penuria undique praeva- luit, et Heinricus vitam finivtt. A. D. 1067. Heinricus filius Heinrici imperatoris adraodura puer coepit regnare, regnavitque annis 49 Cujus mater AgnessuscepitducatumBawarise. Victor papa moritur, et Fridericus qui et Stephanus con- stituitur ; post hunc Alexander ordinatur. [Annal Wirzib.] Cometa videtur, et Anglia Nordmannis C subicitur. Otho 6ux Bawari» rebellat regi. Mox et principes conjurant contraeum, Saxones Harlesburc destruunt, sepulchrum filii Heinrici violant ossaque ejus dispergunt. Alexander papa obiit, cui Hildi- brandus qui et Gregorius succedit. Bellura joxta Unstruth coramittitur. Roudolfus dux in regem eli- gitur. Wirsiburc obsidetur. Bellum juxta Strowi, et aliud juxta Fladecheim committitur. Aliud bellum juxta Elstret fuit, tn quo Roudolfus rex occisus est, Heinricus Romam obsedit, Wicbertum papam con- stituit. Herimannus rex elevatur, et bellum inter Swevos et Bawarios jusla Hostetin geritur. Roma capta, et pestilentia raagna est facta. Herimannus rex orientalem Franciam hostiliter iugreditur. Hoin- snum Counrado imperatori misit. Counradus orien- ^q ricas de Italia reversus Augustam obsidet, capit. talera Franciara contra Ottonem petit : deinde Bur- gundiam vastat, Slaviam premit, eique Sclavi qui Liatici dicuntar, facti sunttributarii.PilgrimusCo- loniensis episcopus obiit, cui Heriman successit. Cboanigunt regina et Herimmannus dux obiit. Ste- pbanus rex Ungariorura cum omni gente sua ad fi- dem christi converlitur. Eclypsis solis facta est, et Counradus moritur, ac Sphira; sepclitur, quam ipse coadidit. A. D. 1040. Heinricus rex pius Counradus fdius 95 annis 1^7. Hic Boemiara iogressus igoe prsedaque deinde Saxoniara vastat. Belium juxta Bleichfelt ge- ritur Herimannus rex occiditur. Aliud bellum fuit juxta Glicho oppidum inter Heinricum regera et Egchebertura raarchionem . Eclypsis solis facta est. Counradus filius Heinrici rex constiluitur, et patri rebellat. Pestilentia maxiraa factaest. Gregoriopapa defuncto. ordinalur suramus pontifex Otto Ostien- sis episcopus qui et Urbanus. Hoc tempore globi ignei in cgbIo emicuerunt, rursumque alia in coeli parte se condiderunt. Mox de occidentis partibus VARI^ LECTIONES. M La» eliara el Polaoi cod AdmunL ^ dee$t in cod. 195 HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. KT HISTOR. i96 Hyspaniae et Galliae populi et naliones, iribus cllin- A filius sororis Heinrici imperaloris. Tres soles visi guse.omnis sexus et aetas egressi onentempetierunt sepulchrum Domini Iherosolimis multo sanguiue vi- sitaveruni. Urbanus papa moritur, et Paschalis consliluitor. Heinricus filius Heinrici rex eligitur, et palri rebellans patrem capit, regalia ei tollit. Cometa diu visa est. Heinricus junior Coloniam obsidet : in- terim pater ejus moritur, et Sphirae &epelitur ^c. A. D. 1106. Heinricus filius Heinrici annis 2i [cf. Ann. SaxoWOl]* HicduminGoslariensioppido convcntura 9'« habuisset ^, el jura regni prout vo- luit disposuisset, subito ^ nimia tempestas et hor- ribilis fulgurum et coruscationum et tonitruornm i^ exorta regem et omnen populum perterruil. Mox- que capulus mucronis regis tactus utcoraliquescens sunt in caelo hora nona. Nortbertus episcopus in pnedicatione et religione clarus habetur. Lotharius cum exercitu Poemiam aggreditur, sed victus et multis de suis occisis regreditur, Counradus frater ducis Friderici a Swevis rex elevatur. Sphira a Lo- thario contra Fridericum obsidetur, nec optinclur. fcf. Anselm. Gemb. 1128.] £0 temporc visum est caelum ardereprima hora noctis. Deinde medianocte itcrum incendium visum est in caelo. Iterum atque iterum idem a pluribus visum est. Quadam nocte nimius splendor ut ignis visus est a multis de e«Io cecidisse ; ferlur etiam grando magna ut ova anse- rum in aliqaibus locis plulsse, iuter quam et glacies praegrandis cedidit. Quaedam villac contra flatum evanuit et piclura chpei ejus deleta est. Deinde rex B ^c ntiex toto conQagratae sunt, el multainccndiaex- Flandriam cum valida manu intrat, ferro et igne cuncta vastat, Roupertum comitem cum omoi po- pulo subjugat. Post hsec Panoomiam cum exercitu aggreditur, sed nihil digoum memorise ibi geritur Poloniam quoque cum mullitudine ingreditur, qua praeda et iaeendio vastata reveriilur. Deinde cum omni copia Italiam ingred tur, oppida, caatelta, mo- nicipia ferro ignique depopulatur, Romse a Pascall papa augustus consecratur, sed ipse papam compre- hendit, clerum et populum terrore dispergit. Despo- liata Urbe revertitur, in sacerdotes Domini et prin- cipes crodeliter grassatur. Ob hoc principes contra eum jurant, et a regno ar.mis propellunt. Bellum juxta Welfcsholz contra eum geritur, in quo victu€ titerunt, inter quse Trajectum exustum est, et Par- dirbergensis ecclesia et muha sanctorum monaste- ria. [cf. Akselm. 1131.] Lolharius denuo Sphiram obsidet et victor optinet. Pestilenlia sequitur et bo- minum et animalium, Ilonorius papa moritur, et duo papae ordinantur, scilicet Anacletus qui et Leo, quem Roma susccpit, et Innocentius quem ecclesia recepit. Item prima hora, noctis caelum visum est quasi sanguine perfusum in aquilonari parte . Inno- centius papa venit in Gallias in civitatem Leodium cui Lolharius rex occurrit cum omnibus epi- scopis Gcrmaniae, qui Innocentium papam eli- gunt, Anacletum rcspuunt, expedilioncm in Italiam conjurant, ut Romam papam pcrducant. Intcrim Lo- palria pellitur. Terrae matus factus est, et plura n tharius cum cxercilu Daniam adit, regem Danorum moenia corruerunt, Paschalis papa moritur, et Ge- lasius ejus k>co constituitur. Qucm Heinricus a Ro- ma expuiit, ct Gregorium qui et Burdinus papam conatituit. Dcfuncto Gelasio Calistus subrogatur, a quo Heinriciis com suo papa cxcoromonicator. Bur- dinus a Calisto capitur, monasterio cui nomem est Cavca intruditur. Post bsec Heinricus ecclesiae con- cessit, ut jure ccclesiastico episcopos et abbatcs elcctionc cleri et populi constituat, clectus a rege regalia accipiat, et ipse rex a Ralisto papa a banno absolvitur, et ecclcsia? pax redditur. Kalistus defnn- gitur, Honorios subrogatur. Deiodc facta est fames, quam secuta cst tempestas horribilis multis diebns tonitruorum et fulgunim ct grandinis, et eclypsis solis per unam horam . Heinricas moritur, ei Sphirae sepelitur. Lolharius dux Saxoaum in regnum eli- gitur. A. D. 1125. Lotharius dux Saxonae regnat ann. 11. Huic rebellat Fridericus dux Swevorum, D Nicolaum filiumque ejus Magnum indeditionemcum obsidibus accepit, ct victor rcdiit. Deindc colleclo cxcrcitu Italiam petit, Romam cum papa Innocentio coronandus pergit. In ilinerc insidias ut dicitur Pri- derici ducis incurrit, unde offensus Augustam civi- tatcm incendit, plurcs dc civibus occidit, plorimos dc suis amisit, in Italia vcro maximam partcm soo- rum ami.^it. Post multos labores Romam ingreditur honorificc a senatu et populo Roroaoo suscipitur, ab Innocentio papa augustus cum regina coronatur. cumpacc regreditur (an. 1133). ficlipsis solis fa- cta est 4 Nonas Augusti media dic per uoam fere horanii, qualis ptr mille annos non cst visa. Deni- qne totom caelum obscuratum est instar noctis, et stellflB toto pfle.ie caelo vi^ae sunl. Tandem sol egres- sus de tencbris in modum stellae apparuit^ deinde in modum novae lunae, ad extremum propriam for- mam iodttit [cf. ConL Mariani Scoti SS. V, 661] . VARIJE LECTIONES. J» Anshclmus episCopus in Anfflia claret, in marg. «? principum add.cod. Irfmitfi/. « haberet c. Adm» w et jura— subito de$unt cod» Adm. m et cor. ct ton. desuni eod. Adm, 197 DE SCRIPT. KCCLES. LIBRl QUATUOR. — LIB. I. 198 DE LUMINARIBUS ECCLESIiE SlVfi DE SCRIPTORIBUS ECCESIASTICIS LIBELLI QUATUOR. (Pabric, Bibliotheca Ecclenastica^ Hamburgt 4718, fol., pag. 73.) LIBELLUS I EX HIERONYMO SUBLECTUS. Rogo tCf lector (si i%men prs dono invidis au- A Cap. Y . Paulus apcstolus, qui antea Saulus, extra dias), ne hojus opusculi laborem vilipendas. Ego quippe vigilavi ut tu dormias, ego laboravi ut tu qoiescas. Tuus solummodo labor erit, ut perlegen- do iatelligentia replearis, et prssditus, clarus ab om- nibus habearis. Si autem (quod magis timeo) tabido corde ct nebulosa facie his flosculis omnte contextis lividum dcatem imprimis, ac rosigerum sertum, candidalis liiiis connexum, venenata lingua carpis, iovidia quidem te ut proximum servum caligini ignorantiae involvet, me autem benevolenlia per lumen scientise ad gloriam et honorem perducet. In hoc tibello omnes ecclesiasticos scriptores a tempore Christi usque ad nostra tempora nominatlm expres- si, quos ex Hieronymo, Gennadio, Isidoro , Beda et atiis cognoscere potui. Cap. I. Simon Petrus, filius Joannis provinci» Galilaeae, vico Bethsaida, frater Andres apostoli, ct princeps apostolorum, scripsit duas epistolas, qute canonicae nominantur. Evangelium quoque Marcl ejus esse dicitur. Libri autom, de quibus unus Acto- nim ejus inscribitur, alius Evangclii, tertius Praodi- cationls, quartus Apocalypseos, quintus Judicii, in- ter apocryphas scripturas repudiantur. Hic post episcopatum Antiochensis Ecclesia*, ad expugnan- dum Simonem Magum Romam pergit,ibique viginti annis cdthedram episcopalem tenuit, usque ad quar- tum decimom annum Neronis, a quo et crucifixu3 est, Romaeque sepultus (Hieron., De viris illustri- bus, c, i). numerum duodccim apostolorum , de tribu Benja- min , et oppido Judasae Gischali, scripsli decem Epistolas ad Eeclesias : ad Romanos unam, ad Co- rinthios duas, ad Galatas unam, ad Ephesios unam, ad Philippenses unam, ad Colossenses unam. ad Thessalonicenses duas, ad Hebraeos unam : proeterca ad discipu^os suos quatuor, Timotheo duas, Tito unam, Philemoni unam, ad Laodicenses nnam, quae quidem legitur, sed ab omnibus explodilur. Hic quarto dccimo Neronis anno, eodem die quo Petrus, Romae pro Christo capite Iruncatur, et in via Ostiensi sepelitur tricesimo septimo anno post passionem Domioi (Hieron. c. 5). Cap. VI. Barnabas, Cyprius, qui et Joseph, levi- B tes cum Paulo gentium apostolus ordinatus, unam ad aedificationem Ecclesiae Epistolnm composuit, quae inter apocryphas scripturas legitur. (Hieron. c. 6). Cap. VIL Lucas, medicus Antiochensis , sectator Pauli aposloli, scripsit Evangelium et Actus aposto- lorum Rom». Hic ocluagesimo et quarto anno in Bithynia moritur, et postmodum Constanlinopolim transfertur (Hieron. c. 7). Gap. VIII. Marcus, discipulus et interpres Petri, Romanis scripsit Evangelium. Hic passuc. 100 . Cap. CII. Victorinus, natione Afer, Romae sub Floruit sub Constautio (Hier. c. 91). Cap. XCIII. Triphyllius, Cypri Ledrensis (74) sive >euT6iovTo;, episcopus eloquentissimus, sub Constan- tio scripsit commentarios in Cantica canticorum et muha alia (Hier. c. 92 j. Cap. XCIV. Donatus, a quo Donatiani per Afri- cam, 6ub Constantio multa scripsit opuscula, ad suam haeresim pertinentia, et de Spiritu sancto li- brum, Ariano dogmati congnientem (Hier. c. 93). Cap. XGV. Asterius, Arianae faclionis philoso- phus, sub Constantio scripsit in Epistolam ad Ro- manos : in Evangdia ; in Psalmos commentarios et alia multa (Hier. c. 94). Conslantio rhetoricam docens, scripsit adversus Arianum libros more dialectico valde obscuros, qui inde ab eruditis non intelliguntur ; et commen- tarios in Apostolum (Hieron. c. 101 , Gennad. c. 60) Cap. CIII. Titus, Bostrenns episcopus, sub Ju- liano fortes adversus Manichaeos scripsit libros et nonnuiia alia volumina (Hieron. c. 102). Cap. CIV. Damasus, Romae urbis episcopus, sub Theodosio, multa et brevia volumina heroico metro edidit(Hieron. c. 103). Cap. CV. ApoUinaris, Laodicenus Syri» episco- pus, patre presbytero, sub Theodosio innumerabilia Cap. XCVI. Lucifer, Calaritanus episcopus, con- b ^" ^^^^^^ Scripturas composuit, et contra Porphy- rium triginta libros (Hieron. c. 104). Cap. CVI. Gregorius, Baeticus, Eliberi episcopus, diversos tractatus composuit et De fide eleganlem librum (Hieron. c. 105, Gennad. c. 16). Gap. CVII. Pacianus,in Pyrenaeis jugis Barcinonae episcopus, tam vita quam sermone clarus, scripsit varia opuscula contra Novatianos , sub Theodosio (Hieron. c. 106). Cap. CVIII. Photinus, Marcelli discipulus, Sirmii episcopus ordinatus, in haeresim Hebionis lapsus, plura scripsit volumina, in quibus vel praecipui sunt coutra gentes; et ad Valentinianum liber (Hie- ron. c. 107). Cap. CIX Phcebadius, Agenni Galliarum episco- pus, edidil contra Arianos librum, et alia multa (Hieron. c. 108). Cap. CX. Didymus Alexandrinus, captua a parva aetate oculis, et ob hoc quoque elementorum penitus ignarus, tantum miraculum sui omnibus pnebuit, ut dialecticam et geometriam, quae vel maxime visu in- diget , usque ad perfectum didicerit. Hic plurima opera nobiliaque conscripsit ; commenlarios in Psal- mos; commenlarios inEvangelium Malthaei etJoan- nis; De dogmatibus, et contra Arianos libros duos ; De Spirilu sancto librum unum , in Isaiam tomos octodecim ; in Osee libros tres ; in Zachariam quinque, et commentarios in Job et multa alia (Hieron. c. 109). T^ Cap. CXI. Optatus, Afer, Milevitanus episcopus, sub Valente scripsit libros sex, adversum Donatiana parlis calumniam (Hieron. c. 110). Cap. CXII. Aquillius Severus, Hispanus, sub Valentiniano composuit volumen, qnasi Hodoepori- cum, tolius vitae suae statum continens, tam prosa quam versibus, quod vocavit Catastrophen (Hieron. c. 111). Cap. CXIII. Cyrillus, Hierosolymae episcopus, saepe pulsus ab Ecclesia et receptus, sub Theodosio scripsit quaedam volumina (Hieron. c. 112). Cap. CXIV. Euzoius episcopus varios et roultipli- tra Constantium imperatorem scripsit libros (Hier c. 95). Cap. XCVII. £usebius, natione Sardus, ex lectore urbis Romae Vercellensis episcopus , ob confessio- nem fidei a Constantio principe Scythopolim , inde in Cappadociam relegatus, sub Juliano imperatore reversus , edidit in Psalmos commentarios Eusebii Caesariensis (Hier. c. 96). Cap.XCVIII. Fortunatius(75), natione Afer, Aqui- leiensis episcopus, sub Constantino scripsit comnien- tarios in Evangelia, titulis ordinatis (Hier. c. 97). Cap. XCIX. Achatius (76), Caesariensis Palaestinae episcopus, elaboravit in Ecclesiasten octodecim vo- lumina, ad dogma populorum sex . Praeterea multos diversosque tractatus composuit. In tantum autem ^ sub Constantio imp. claruit, ut in locum Liberii episcopi Felicem Arianum episcopum constituerit (Hier. c. 98). Cap. C. Serapion Themuseos (77) episcopus, qui ob elegantiam ingenii cognomen Scholastici acce- pit, charus Antonii monachi, edidit adversus Mani- chaeum egregium librum ; De Psalmorum titulis unum ; et ad diversos utiles epistolas. Sub Conslan- lioclaruit (Hier. c. 99). Cap. CI. Hilarius, Pictaviensis episcopus, factio- ne Saturnini Arelatensis episcopi, de synodo Biter- rensi in Phrygiam relegatus, sub Valentiniano con- fecit duodecim libros adversus Arianos, et alium librum De synodis, quem ad Galliarum episcopos scripsit : in Psalmos commentarios, in primum vi- delicet et secundum, et a quinquagesimo primo us- que ad sexagesimum secundum, et a centesimo octavo usque ad extremum. In quo opere imitatus Origenem, nonnulla etiam de suo addidit. Scripsit duos libros ad Constantium, et unum adversus Va- lentem et Ursacium, historiam Ariminensis et Se- leuciensis synodi continentem : et ad praefectum Sallustium, sive contra Dioscorum, et iibrum Hym- norum, et alium Mysteriorum, et commentarium in Matthaeum, et tractatus in Job, et elegantem librum contra Auxentium, et nonnullas ad diversos episto- (74) Aefipwv in cypro. (76) Fortnnattanus^ (76) Arcadios. (77) Thmaeos. 209 DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. - LIB. I. 210 ces tractatas eomposuit (Hieron. c. 113). Cap. CXV. EpipbaniuSy CypriSalaminae episcopus, scripsit adrersus omnes hasreses libros, et multa alia (Hieron. c. 144). Cap. CXVI. Ephraem, Edessenae Ecclesiee diaco- nus, multa composuit opuscula, et de Spiritu sancto (ffieron. c. 115). Cap. CXYII. BasiliuSy Caesarse Cappadiocae, quse prins Mazaca vocabatur episcopus, egregios contra Eanomium elaboravit libros, et De sancto Spi- ritu volumen, et in Hexaemeron homilias novem, et varios tractatus. Claruit sub Gratiano (Hieron. c. 116.) Cap. CXVIII. Gregorius Nazianzenus, vir elo- quentissimus, ad triginta millia versuum, omnia opera sua composuit. E quibus illasunt : Demorte fratris Caesarii; laudes Machabaeorum; laudes Cy- priani ; laudes Athanasii , laudcs Maximi philo- sopki, et postea episcopi, et librum hexametro versu Virginitatis et Nuptiarum, conlra se disse- rentium ; adversus Eunomium libri duo ; De Spi- ritu sancto liber unus ; contra Julianum imperato- rem liber unus. Sub Theodosio floruit (Hieron. c. 117). Gap. CXIX. Lucius, Alexandrinus episcopus, Aria- nae partis, composuit solemnes epistolasde Pascha, et non paucos variarum expositionum libellos (Hie- ron. c. 118). Cap. CXX. Diodorus, Tarsensis episcopus, com- meutarios in Apostolum fecit, et mulla alia (vide Hieron. c. 119, et Suidam in Lexico). Cap. CXXI. Eunomius, Arianse partis Cyzicenus episcopus mulla contra Ecclesiam scripsit. Respon- derunt ei ApoIIinaris, Didymus, Basilius Csesarien- sis, et Gfegorius Nazianzenus, et Nyssaenus (Hieron c. 120). Cap. CXXII. Priscillianus, Abilae episcopus, qiu faclione Idacii et Ithacii Treveris a Maximo caesus esty edidit mulia opuscula (Hieron. c. 121). Cap. CXXIII. Lalronianus, provinciae Hispaniae, vir valde eruditus, et in metrico opere veteribus comparandus, caesus et ipse Treveris cum Priscil- A liano, diversis metris edidit mulla opera (Hieron. c. my Cap. CXXIV. Tiberianus, Baelicus, scripsit Apo- logeticum tumenli compositoque sermone (Hieron. c. 123). Cap. CXXV. Ambrosius, Mediolanensis episco- pus, scripsit Hexaemeron, et librum De officiis, et unum De sacrameutis, etmultaaIiaegregia(Hieron. c. 124). Cap. CXXVI. Evagrius, Antiochiae episcopus, aeris et ferventis ingenii,diversarum expositionum tracta- tus edidit, et vitam B. Antonii de GraecoinLatinum transtulit (Hieron. c. 125). Cap. CXXVII. Ambrosius Alexandrinus, auditor Didymi, adversum ApoIIinarem volumen multorum B versuum de dogmatibus scripsit, et commentario in Job (Hieron. c. 126). Cap. CXXVIII. Maximus philosophus, natus Alexandriae, Constantinopoli episcopus ordinatus et pulsus, insignem De fide adversum Arianos scripsit librum, qucm Gratiano imperatori edidit (Hieron. c. 127). Cap . CXXIX. Gregorius,Nyssenus episcopus^ fra- ter Basilii Caesariensis, Hieronimo et Gregorio Na- zianzeno legit libros contra Eunonium ; qui et alia multa scripsit (Hieron. c. 12S). Cap. CXXX. Joannes (78), Antiochenae Ecclesiae presbyler, Eusebii Emeseni, Diodorique [a/. Theo- dorique] sectator, multa composuit opuscula (Hie- ron. c. 129). Q Gap. CXXXI. Gelasius, Caesareae Palaestinae epi- scopus, post Eunonium (78) episcopum, accurati limatique sermonis scripsit quaedam capitula (Hie- ron. c. 130). Cap. GXXXII. Theotimus,ScythiaeTomorumepi- Bcopus, in morem dialogorum et veteris eloquentiae breves commasticosque traetatus edidit (Hieron. c. 131). Cap. CXXXIII. Dexter, Paciani filius, clarusapud SH>cuIum, et Christi fidei deditus, texuit omnimodam historiam fHieron. c. 132). Cap. GXXXIV. Amphilochius, Iconnii episcopus, nS) S. Joannes, Constantinopolitanae urbis epi- scbpus, ob anream sermonis praestantiam Chry- sostomus, hoc est aureum os, appellatus, patria An- tiochenus, et Antiochenae quondam Ecclesiae pre- jy sbyter, nobilibus parentibns ortus, in eloquentiae studiis Libanii sophistae, inphilosophiaAndragathii, et in sacris Scripturis Diodori episcopi Tarsensis auditor, Basilio Magoo et Gregorio Nazanzieno ar- ctissima familiaritate conjunctus edidit in sacras litteras plurima tam commentariorum quam homi- lianim volumina ; Graeco-Latinae Parisiis tomis IX et Latine Antaeerpiae 1619, tomis VI edita. Ejus Vitam fnsissime scripsit Palladius, ejusdcm disci- pulos, et Helenopolitanae Ecclesiae episcopus, in dialogo (]uem cum Theodoro Ecclesiae Romanae diacono mstituit. Eamdem vero Cassiodorus ex Socratis, Tbeostquam («) Imo acriptoris cujus verba Suidas adducit. scripsit scholastico et aperto sermone multa ; id est, De virginitatis bono ad Marcellum presbylerum li- bros tres, adversus avaritiam libros quatuor, De prae- liberaliter fuit institutus, cautuseiprudens evasit, Laborabat in antiquorum lectione, in ipsis vo/u- tandis pemoctans, Postea vero scriptione hn^um valere jussa, ad vitce genus oratonis exereitattonv bus addictum se contulit. Ex his Suidae verbis videtur aetas ipsius Suidae (a) coUigi posse : dicit enim secognovisse Eustathium Sebastae episcopam, Atlici magistrum : qui Atticus sub anuum Gbristi 4S5 vivere desiit, et Sisinium in cathedra Cp suc- cessorem habuit. 21D HONORII AUGUSTODUN. OPP. senti judicio libros qoinque, ad Salonium episcopum librum unum, in Genesim Hexaemeron unum, Ho- niilias episcopis faetas multas, et Sacramentorum plures (Gennad. c. 67). Cap. LXVII. Paulinus, composuit traclatus Dc inilio QuadrageaimaB, De die Dominico Paschje, De obedientia^ De pcenitentia, De neophytis (Gennad. C. 68). Cap. LXVIII. Hilarius, Arelatensis episcopus, in sanctis Scripturis doctus, absque personarura acce- ptione, omnibus castigatum opus praedicalionis in- gessit. Sub Valentiniano floruit (Gennad. c. 69). Cap. LXIX. Leo, urbis RomsB episcopus, scripsit ad Flavianum Constanlinopolis Ecclesiae episcopum, adversum Eutychen presbylerum, epistoiam. Sub Leone claruit (Gennad. c. 70). Cap. LXX. Mochimus, Hesopotamius presbyter apud Antioehiam, scripsit odversum Eutychen egre- giumlibellum (Gennad. c. 71). Cap. LXXI. Timotheus, Alexandrise episcopus, scripsit ad Leonem imp. librum valde suasorium (Gennad. c. 72). Cap. LXXII. Asclepius Afer, in Bajensi [al. Va- giensi\ lerritorio cpiscopus, scripsit adversus Aria- nos(Gennad. c.73). Cap. LXXIII. Pelrus, Edessenae Ecclesiae pres- byter, declamator insignis, scripsit variarum causa- rum tractatus : et in raorem sancti Ephraera dia- coni psalraos metro composuit (Gennad. c. 74). Cap. LXXIV. Petrus (85), natione Pannonius, presbyter, scripsit duos libros de virginilale et con- temptu mundi. Cap. LXXV. Pastor ^piscopus composuil libellum in modum Symboli parvum (Gennad. c. 76). Cap. LXXVI. Viclor, Cartennae MaurilanniaB ci- vitatis episcopus, scripsit adversum Arianos librum unum^ De poenitentia unum, ad Basilium quemdam super morte filii consolalorium librum. Homilias etiam multas composuit (Gennad. c. 77). Cap. LXXVII. Buconius, Castellani MaurltaniaB oppidi episcopus, scripsil adversum Ecclesiae inirai- cos. Judaeos et Arianos et alios haerelicos. Compo- suit etiam Sacramentorum egregium volumen (Gen- nad. c. 78). Cap. LXXVIII. MHsaenus, Massiliensis Ecclesiae presbyter, in divinis Scripturis doclus, excerpsit de sanclis Scripturis lectiones. totius anni fesiivis die- bus aptas, responsoria et Psalmorum capilula, tem- poribus et leclionibus congruentia, et Sacraraen- torum egregium volumen, et homilias quasdam (Gen- nad. c. 79). Cap. LXXIX. Vincentius presbyler, nalioncbal- lus, in divinis Sscripturis exercitalus, fecit cora- raenlarium in Psalmos (Gennad. c. 80). Cap. LXXX. Syrus (86), genere Alexandrinus, arte medicus, ex philosopho raonachus, vir dicendi PARS l. — DIDASC. ET HISTOR. 2E0 (85) Gennadio c. 75 Paulus. (86) Gennad. 81 Cyrus, A peritus, scripsit adversus Nestorium eleganter et fortiler. Cap. LXXXI. Samuel Edessenae Ecclesiae presby- ter, muha adversus Ecclesiae inimicos haereticos composuit (Gennad. c. 82). Cap. LXXXII. Claudianus, Viennensis Ecclesiae presbyter, vir ad loquendum arlifex, et ad dispu- tandum subtilis, composuit tres quasi De statu vel snbslanlia animae libros (Gennad. c. 83). Cap. LXXXIII. Prosper,episcopus Aquitanicae re- gionis, serraone scholasticus, et assertionibus ner- vosus, raulta composuit : Chronica a condilione prirai hominis usque ad captam urbem Romam a Genserico, Vandalorum rege. Fecit et librura adver- 3 sura opuscula Cassianiquae EccIesiaDei probat sa- lutaria, ille infamat nociva. Et revera Cassiani et Prosperi de gralia Dei, de libero arbitrio, sententiae sibi contrariae inveniuntur. Epistolae quoque Leonis papae De Incamatione Christi adversus Eutychen ab ipso dictatae sunt (Gennad. c. 84). Cap. LXXXIV. Faustus, ex abbale Lirinensismo- nasterii, apud Regiun Gallise episcopus factus, vir in divinis Scripturis salis intenlus, composuit li- brura De Spiritu santo, et egregium opus De gratia Dei qua salvamur, ct alia (Gennad. c. 85). Cap. LXXXV. CaRsarius, Arelalensis, urbis epi- scopus, vir sanctitate et virtutibus celebris, scripsit egregia et grata, et monachis valde necessaria opu- scula : De graiia quoque et libero arbitrio. Floruit C sub Anastasio. (Gennad. c. 86). Cap. LXXXVI. Servus Dei episcopus scripsit ad- versus eos qui dicuut Christura in hac vita degen- tem non vidisse carneis suis oculis Patrem, sed post resurrectionera ex raorluis et ascensionem ia coelos, cum translatus est in gloriam Patris, hoc dantis ei in remunerationem martyrii, ostendens ex Scripturis Dorainura Jesura seraper cameis ocutis et Patrem et Spirilum sanctura vidisse (Gennad. c. 87). Cap. LXXXVII. Viclorius, natione Aquitanicus, calculatorstudiosissimus, composuitpaschalem cur- sum post quatuor priores computislas, id est Hip- polytura, Eusebiura» Theophilum et Prosperum (Gennad. c. 88). D Cap. LXXXVIII.Theodorelus, Cyri civitatis epi- scopus; a Cyro rege Persarura conditae, scripsit De Incarnatione Domini, adversum Butychen presby- terum, et Dioscorura Alexandriae episcopura , qnihu- raanam camera in Christo fuisse negant. Scripsit et decera libros ecclesiaslica^ Historifle. Sub Leone floruit (Gennad. c. 89). Cap. LXXXIX. Gennadius, Conslantinopolitanus episcopus, vir liugua nitidus, et ingenio acer, Da- nielem ex integro comraentatusest; homilias etiam muitas scripsit (Gennad. c. 90). Cap. XC. Theodorus (87), prcsbyter in Coelesy- ria, composuit librura adversura haereticos De con- (87) Gennad. c. 91 Theodulus. 2H DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LIB, HI. m sonantia Yeteris el Novi Testamenti. Claruit sub A Cap. XCIV. Honoratus, Constantinse Afric» civi- episcopus, Zenone. Cap. XCI. SidoniuSy Arvernomin episcopus, scripsit varia et grata opuscula ad diversos, diverso metro vel prosa, et epistolarum insigne volumen. Sub Zenone claruit (Gennad. c. 92). Cap. XCII. Joannes, Anliocbenae parochise ex grammatico presbyter, scripsit quaedam adversus baereticosi De Dei et hominis persona (Gennad. c. 93). Cap. XCIU. Gelasius , urbis Romae episcopus, scripsit adversns Eutychen et Nestorem grande volumen ac prseclarum, et tractatus diversarum seripturarum et Sacramentorum , elimato sermone et adversus Petrum et Acacium epistolas. Fecit et hymnos in similitudinem Ambrosii. Sub Anastasio clanut. (Gennad. c. 94). tatis episcopus, scripsit ad Arcadium quemdam epistolam exhortatoriam (Gennad. c. 95). Cap. XCV. Cerealis episcopus, natione Afer, edi- dit libellum De catholica fide (Gennad. c. 96). Cap. XCVI. Eusebius (88), Carlhaginis Afric» civitatis episcopus, et confessor publicus, scripsit expositionem fidei et altercationes quas cum prsesu- libus Arianorum habuit. Cap. XCVII. Gennadius, Massiliae prsesbyler, scripsit adversus omnes hsereses libros octo, adver- sus Nestorem libros sex; et adversus Eutychen libros undecim; adversus Pelagium libros tres : tractatus De mille annis, in Apocalypsin et episto- lam de fide (Gennad. c. 100). LIBELLUS III EX ISIDORO SUBLECTUS. Cap. I. Osius, Cordubensis civitatis eplscopus &cripsit ad sororem suam de laude virginitalis epi- stolam, pulchro ac diserto comptam eloquio. In Sardicensi eiiam concilLo quamplurimas ipse edidit sententias. Hic in senectute a Constantio perterri- tus, Artanae impietati consensit. Qui cum contra Gregorium EHberilanum episcopum, residens fastu quasi regalis imperii, sententiam conaretur expri- mere, os vertit, distorqucns pariter et cerviccm, ac de sessu in terram eliditur, atque illico exspiravit (Isidor. c. 1). Cap. II. Idatius, Hispaniarum episcopus, cogno- mento et eloquio Clarus, scripsit adversus Priscil- liani dogma, et maleficiorum ejus artes, librum. Hic cum Ursacio episcopo, ob necem ejusdem Ursacii, cnjus accusatores exstiterant, Bcclesiai communione privattts, exsilio condemnatur f Isidor. c. 2). Cap. III. Siricius, Romanae urbis episcopus, scri- psit decretalia opuscula (Isidor. c. 3). Cap. IV. Paulinus presbyter edidil libellum De benedictionibus Patriarcharum, triplici intelligentia. Hic scripsit Vitam Ambrosii, petente Augustino (Isidor. c. 4). Cap. V. Proba, uxor Adelphi proconsulis, com- posuit centonem de Christo , Virgilianis coaptatum versibus; qui inter apocryphas scripturas corapula- tor (Isidor. c. 5). Cap. VI. ioannes Constantinopolitanse sedis epi- scopus, cognomento Chrysostomus, scripsit multa et praeclara opuscula, et diversos Iractatus. Cujus quam plurima eloquentiae fluenta de Grseco in Lati- num sermonem translata sunt. Hic Theophili Ale- xandrini episcopi discordia oppressus, ab Arcadio imp. innocenter damnatus, atque ab episcopatu ejectus, Ponto in exsilium retrusus moritur (Isidor. c. 6). B Cap. VII. Sedulius presbyter edidit tres libros heroico metro compositos : quorum primus signa et virtutes Veterii Testamenti potentissime resonat ; reliqui vero gestorum Christi sacramenta vel mira- cula intonant flsidor. c. 7). Cap. VIII. Possidonius(89), Africae provinciae epi- scopus stylo prosecutus est Vitam S. Augustini ; in qua plusquam quadringentos libros ejus enuinerat. Cap. IX. Primasius, Africanus episcopus, compo- suit sermone scholastico De haeresibus libros tres, directos ad Fortunatum episcopum (Isidor. c. 9). Cap. X. Proterius, Alexandrinse Ecclesiae antistes, scripsit epistolas ad Leonem Rommae sedis antisti* tem, de feslivitate Pabchali (Isidor. c. 10). Cap. XI. Paschasious, Siciliensis episcopus, eJi- C dit unam Paschalem epistolam, ad Leonem supra- dictum papam (Isidor. c. li). Cap. XII. Joannes Scotus vel Chrysostomui , in Scripturis insigniter eruditus, scripsit eleganti stylo UbrumlDpi (pbondentem : sed Henricus Canisius, tomo I Lectionis antiquae» tertiam editionem, aliis longe auctiorem atque emendatiorem. ex manu- scripto codice Au^stani monasteni SS. Afrae et Udalrici, 4601 pubhcavit. Ut autera diversitatis hujus causam inquiramus, sunt aui censent, Hermanno in conscribendo Chronico ia evenisse, quod olim et hodia multis scriptoribus qui fetum lambendo for- mare, variare et subinde augere solent. Sunt qui varietatem istam descriptoriDus attribuunt : quo- rum alius nonnalla adjecerit^ resecuerit aiius, pro 6U0 quisqiie captn. Id enim aniiquitus plerumque factum fuiase observo in illis libns quos monachi in suum privatum aut publicum usum describe- bant. (106) Bemoldus, alias Bemaldus et Bertoldus, Gonstantienais presbyter , idem, nisi falior, qui Chronicon ab anno millesimo quinquagesimo auarto (ubi Hermannus Contractus desinit) usque aa an- num millesimum deduxit; quique varia opuscula pro Gregorio VII. papacontra schismaticos scripsit ; partim a Gretsero in Apologia pro eodem pontifice, partim a Sebasliano Tengnagelio 1612 Ingolstadii edita. (106) Lantfrancus, patria Papiensis, ex abbate Cadomensi episcopus Cantuariensis, Romano con- cilio eonlra Berengarium habito interfuit, et contra eumdem scripsit librum De Eucharistiae sacra- menio : quem, a Joanne Ulimmerio ad fidem mss. codicum castigatum. Lovanienses etalii excuderunt. Statuta ab eodem monachis in Anglia Benedicttnis praescripta Clemens BenerusDuaci edenda curavit. C (107) S. Anselmus, Seduni apud Rhaetos natus, Lantfranci Cantuariensis episcopi discipulus , ex abbate Beccensi episcopus Gantuariensis, anno mil- lesimo ceotesimo nono ad vitam meliorem transiit. Opera ejus junctim 1573 tribus tomis Colonienses, et post auctiora Lugdunen?es publicaniat : de qui- bus vide judicium Bellarmini in Calalogo. Ejusdem libros tres Epistolaruro seorsim Joannes Picardus Lutetiae edidit. Exstant et aiiae ejusdem epistolae plurimae in Bibliotheca Joannis Cottoni in Anglia, et aiibi. Vitam ejus scripsii Eadmerus seu Edmerus corrupte £(fineru5), monachus Cantuariensis ; quiet res in Anglia potissimum gestas ab anno 1066 nsque ad millesimum cehtesimum vicesimum secundum litteris consignavit. Alius ab isto fuit Anselmus Laudunensis scholasticas. (108) Rupertus Tuitiensis abbas (quod est mona- sterium Benedictinorum ad Rhenum, in ripa 6er- manica, ex opposito Coloniae Agrippinae situm), D anno millesimo centesimo tricesimo qumto, iv No* nas Martias decessit. Scripsit mulla, tribus tomis Coloniae 1677 et antea Antverpiaeet Lovanii excusa. Suorum operum ipse catalogum recenset in epistola ad Cunonem episcopum Ratisponensem, cui libros suos De divinis oflficiis dedicat. Errat autem, cum scribit, non converti panem in corpus Christi, dum confieitur Eucharistia, sed assumi a Yerbo divino, quemadmodom assumpta est humanitas. Hunc er- rorem Bellarminus in Catalogo, et lib. iii De sacra- mento Eucharlstiae cap. 11 et 15, itemque aliipassim refotant. (109) Ex variis Honorii Augustodunensis operi- bus exstant Gommentaria in libros Salomoiiis, Go- loniae 1540; Dialogus de pnedestinatione et libero arbitrio 1552, et aua ejusdem opuscula 15S1 ibidem excusa ; Gemma animae ; De omcio Missae eiusque ceeremoniis, Lipsiael514; De imagine mundi liDri tres, Spirte 1583 et alia alibi edita. Opus ^ua De U3 de Ghrislo, secandam de Eeclesia, tertiura de fu- tura vita distinxit. LibeJlum De sancta Maria, qai Si^llom sanctae Marise intitulatar : anum De libero arbitrio, qui Inevitabile dicitar: onam libellum Ser- monam, qui Speculam Bcdesiie nuncapatur : De inconlinentia sacerdotum, qui Offendicalum appel- latur ; Summam totius, de omuimoda historia ; Gemmam anime de divinis officiis Sacramentarium de sacramentis, Neocosmum de primis scx diebus, Bacharistion de corpore Domini ; Cognitionem vitse de Deo el ajtema vita; Imaginem mundi de disposi- tione orbis ; Summam gloriam de Apostolico et Lominaribus Bcclesise sive De secriptoribus ecde- siasticis, quod nunc dedimus, visum fuit in libellos guatuor partiri: eo quod tres priores ex Hieronymo, rennadio et Isidoro fere jintaecerpti,adeoqae velut epitomen contineant. Huic tamen suo operi Hono- nus non paucos scriptores, qui apud tres istos ve- LIBER D^ RiERESlBUS. 234 A Auguslo ; Scalani coeli, Ce gradibus visionum, De anima et de Deo quedam de Augustino excerpta, sub dialogo exarata ; Expositionem totias Psalterii cum Canticis miro modo ; Cantica canticorum ex- posuit, ita ut prius exposita non videantur. Bvan- gelia, quse beatus Gregorius non exposuit ; Clavem physicae de naturis rerum ; Refectionem mentium ; De festis Domini et sanctorum. Pabulum vitae, de praecipuis festis; hune libeilum De Luminaribus Ecclesise. Sub quinto Henrico floruit. Quis post hune scripturus sit, posteritas videbit. teres nomenclatores desiderantur, partim intexuit, partim subtcxuit. Subinde etiam in tiac ipsa anace- phaUe si aliqua admiscuit, quse multum lucis afie- ^ runt. Vixit autem Augustoduni in Burgundia, Hen- ° rico y imperante, sub annum salutis millesimom centesimum vicesimum. INDEX SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM. Quos Honorius Hieronymo, Gennadio et Isodoro adjecit. Alcoinos, lib. iv, o. S. Anudarius Metensis, lib. iv, c. 3. Anselmus Cantaariensis, lib. iv, c. 15. Beda, lib. iv, c. 1. Benedictus abbas Casinensis, lib. ui, c. 30. Bemoldus Constantiensis, lib. iv, c 5. Boetias, lib. iii, c. %%. Cassiodonis, Hb. in, c. 81. Dionysius Areopagita, lib. i, c. 16. Gregorius Turonensis, lib. iii, c, 33. Haymo Halberstadensls, lib. iv, c. 7. Henrieas Homiliarius, lib. iv, c. 8. Ilermannus Contractus, lib. iv, c. 12. Honorius Augustodunensis, lib. iv, c. 17. Joannes Scotus, iib. iii, c. 12. Lanfrancus Gantuariensis, lib. nr, c. 9. Notgerus abbas, lib, iv, c. 12. Paschasius Ratbertus^ lib. iv, c. 10. Paterius Secundicerius S. R. B. lib. iv, c. 5. Petras Damiani, lib. iv, c. 11. Rabanus Maurus, iib. iv, c. 4. Rupertus Tuitiensis, lib. iv, c. 16. Smaragdus abbas, lib. iv, c. 6. Theodulus Italus, lib. iii, c. 13. LIBER DE HiERESIBUS. (Bibl. Patr. XX, 1038.) PRiEFATIO. Cam eos summatim notavimus, qui claro lu- mioe Catliolicae doctrinae Ecclesiam illuslraverunt, restai at etiam illos strictum notemas, qui eam quasi tetro famo hoTetiei dogmatis obfascave- mnl. Hsmsis igitur dieiUir eleetio. Inde hsreti- cos dicitar elecior^ qaia qaisque hane sectam quam PATaoL. GLXXU. D sequitur eligit. Fit autem haereticus errore et con- tentione, dum quis errorem suum contenliose de- fendit, et sapientium dicta vel scripla contemnit. Is quippe Bcclesi» contradicit, et ab ejus fide alie- nos existit. Non est autcm h«reticus judicandus qui Scripturam aliter quam est intelligit, si modo sese correxerit, cum a doctore audierit. 8 235 HONORII AUGUSTODUN. OPP. Dfi HiERETICIS JUDiEORUH. Apud Judsos fuerunt h» octo hsereses. PharUcsi erant clerici Judaeorum, et dicuntur diTisi. Horum hoeresis erat quod traditiones suas prsferebant mandatis Dei. Sadduecpi erant monachi Judaeorum, et dicun- tur justi. Horum haeresis erat, quod resurrectio- nem corporum negabant, animam cum corpore in- terire praedicabant. Legem Moysi receperunt, scri- pta prophetarum respuerunt. Esseni quidam Judsorum haeretici, dicenties hunc esse Christum, qui docuit illos omnem absti- nentiam. Marbonad alii haeretici, qui dicunt ipsum esse Christum, qui docuit illos, in omni re sabbatizare. Ceniita: hseretici de semine Abrahae se glorian- tes. In Babylone quippe alii Judaei paganis roulieri- bus, alii Israelitis roisti, reversi in Jerusalem , ab omni populo se diviserunt, et hoc nomen jactantiffi sibi sumpserunt. Men$t(B haeretici quosdam prohetas recipiunt, quosdam non recipiunt. Samarita^ hseretici solam legem custodiunt, pro- iflietas respuunt. Emerobaptistas haretici quotidie veslimenta et corpora sua lavant. DE H^RETICIS PAGANORUM. Philosophi erant patriarchae hsereticorum, inter quos plures fuerunt hsereses. Platonici a Platone dicti, qui Deum animas, an- gelos vero corpora creasse, et post muha ssecula animas in diversa corpora redire, et omnia in pri- stinum statum reverti, dixerunt. Stoici a loco dicti. Stoa quippe porticus ei-at Athenis, in qua sapentium et fortium facta erant. In hac Zeno philosophus discipulos suos instituit. Hi, omne» peccatum uniforme dicunt ; tam grave esse triticum quam aurum furari. Beatitudinem in sola anima constare, anlmam cum corpore interire afiirmabant. Academicif a villa Platonis Academia dicti. Hi omnia incerta opinantur. Hujus sectse repertor fuit Arciselaus, et sectator ejus Democritus, qui dixit ita veritatem in occulto latere, ut aquam in alto putco sine fundo. Peripatetici a deambulatione dicti quia auctor corum Aristoteles deambulando disputabat. Hi di- cunt animam ex parte SRternam, ex parte morta- lum : fortuito casu agi ferunt. Cynid ab immunditia dicti . Hi ut canes in vieis et in plateis cum uxoribus coibant, dicentes con- jugium esse justum, et ideo honestumi jnre in pu- blico agendum. Epicurm ab Epicuro philosopho dicti. Hi sum- mum bonum in voluptate corporis constituunt, animam nihil aliud quam corpus esse dicunt : mundum non a Deo regi, sed ex atomis, unde pro- dactum dicunt. Gymnosophista, nudi in desertis in die philo-* PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 236 A sophantur, pudenda tantum contegunt. Hi se in ignem projiciunt, amore alterius vitse. Quidam philosophi dixerunt hnnc mundum esse Deum, ut Dionysius ; quidam mentem dixerunt Deum, ut Thales Milesius ; qnidam animum in hominibus manentem, et lucidum, ut Pythagoras ; quidam sine tempore incommutabiiem, ut Piato ; quidam solutam mentem, ut Cicero I Tusculana ; quidam spiritum et mentem, ut Maro^ ^neid, libro sexto, vei^s. 7«6, 727. Item alii philosophi, ut Platonici mundam afBr- mant iocorporalem ; Stoici corporalem ; Epicurus ex atomis ; Pythagoras ex nurocris ; Heraclitus ex igne. In Ecclesia Christiana fuerunt hi hairetici* Simoniaci a Simone Mago dicti, qui pecnnia ^ tentavit donum Spiritus sancti, ab apostolis com- parare. Hi dicunt creaturam non a Deo, sed a qua- daro superna virtute creataro. Omnes qui emunt spirilualia, sunt Simoniaci, cum Simone mago dam- nandi : qui autem vendunt, sunt lezitas^ cum lezi, servo Elisei reprobandi, qui salutem vendidit, quam Eliseus gratis dedit; et ideo lepra Naaman ei adhaesit. Menandriani a Menandro discipulo Simonis di- eti. Hi mimdum non aDeo, sed ab angelis factum asserunt. Hi Christum passum negaat. Hi conjugia communia habent. Nicolaitas a Nicolao diacono, Stephani sodo di- cti, qui uxores suas communes fecerunt. p Gnostici ab excellentia scientiae dicti. Hi animam naturam Dei esse dicunt : bonum Deum et malum fingunt. Carpocratiani a Carpocrate quodam dicti. Hi Christum hominem tantum de utroque sexu uatum dicunt. Cirinthiani a Cirintho quodam dicti. Hi cir- cumoisionem observabant, mUle annos in voluptate camis post resurrectionem futuros praedicabant. Nazaraii a Nazareth vico dicti. Hi Christom fi- lium Dei confitentur, omnia tamen veteriB legis custodiunt. Ophis dicitur coluber. Inde Ophitas lueretici quia colunt serpentem, eo quod in paradiso induxerit virtutis cognitionem. D Valentiniani a quodam Valentino dicti. Hi s»cula quaedam in originem Dei creatoris indicunt, Chri- stum nihil corporis de Virgine assumpsisse, sed per eam quasi aquam per fistulam transisse. Apellitoi ab Apelle quodam dicti. Hi Christum non Deum in veritate, sed hominem in phantasia apparuisse dicunt. Aconthiani a principibus dicti. Hi omnia opera Dei, opera angelorum dicunt. Adamiani dicti, quia Adae imitantur naditalem. Nudi enim orant et nndi coeunt. Caita/ni dicti, quia Cain oderant. Sethiani e Seth filio Adam dicti, qui dkmnt eom- dem esse Ghriatam. 238 237 LIBBR DE HJ:RBSiBUS. MeleUMediani dicti, qaia Melebisedech dou Dei A FoHniani a Fotino Smyrn» episcopo dicli. Hi Cbristam a Maria per Joseph naptiali coita oonce- sacerdotem, sedDei virtatem prsnlicaDt. AngeHei^ dieti, quia aDgeios colont. ApoiMici dicti, qui oihil propriom possiden- tes , non recipiunt eos qui aliquid in boc mundo atunlnr. Cerdoniani a Gerdone quodam dicti. Hi duo prin- eipia contraria asserunt. MareUmittas a Marcione quodam dicti. Hi alterum bonum , alterum justum Deum asserunt', tanquam duo principia Creatoris dicunt. Artoiyritce ab oblalione dicti. Hi panem et ca- seum offerunt, dicentes a primis hominibus obla- tionem a fmctibus terrae, et ovium celebralam. AquarU dicti, quod aqnam solam offerunt in calice Sacramenti. Severiani a Severo ezorti. Hi vinum non bi- bont, Vetos Testamentnm et resorrecttonem non recipiunt. Taiiani a quodam Tatiano dicti, qui et GreathitsR. Hi carnea abominantur. Alogiij tanqoam sine verbo dicti. Hi Deum ver- bom non credunt, Joannis Bvangelia, et Apocaly- psim noa redpiunt. Caiaphrygm a Phrygia provincia dieti, unde Mon- taoua. Bi spiritQra sanctom, non in apostolos, sed in se traditom asseront. Caiari a monditia dicti. Hi poenitentibua veniam peccatorom negant, vidaas, si nupsarint, tan- qoam adoiteras damnant^ mundiores se cffiteris praedicant. Pattitttfil a Paolo Samosateno episeopo exorti, Hi dicont non semper Ghristum fuisse, sed a Maria ioitiara aompaisse. Hermogeniani ab Hermogene quodam vocati. Hi materiam mundi Deo sqaalem faciunt. Maniciuei a Manes qnodam Persa dicti. Hi duas naturta et sobstantias, id est bonam et malam, in- trodocaal, animas ex Deo, qoasi ex aliquo fonte manare aaamnt : Vetns Testamenlum respuunt, Novom ex parte recipiunt. Anomiani sine lege viventes. Anihropomorphiim ab homine dicti. Anthropot enim hamo dicitur. Hi Deum humana membra et humanam formam habere autumant, cum Deui sit tpiritus et incorporeus. HeracHke ab Heraclio quodam exorti. Hi mona- ehos tantom recipiunt, con]ugia respuunt , parvuics regnum ccelorom habere non credont. NovaHani a Novato orbis Rom. presbytero dicti. Hilapaos ad pcenitentiam non recipiont, et bapiisa- tos rebaptizabant. Moniani a montibos dieti. Hi tempore persecu- tionis in montibus iataerant, et se a corpore Bccle* aiae difiserttnl. Sbionitas ab Bbiona sive a paupertate [an a itcvia ?] vocati. Hi Cbristom perfectom tantum et justum ▼itHBB polanl. Bi semifodfltt sont, BTangelimn tenent, et legem camaliler servant. ptum prsdicaot. Aeriani ab Aerio quodam dicti. Hi ofterre sacri- ciam pro defunclis spemont. Idem Aetiani ab Aetio nominati. Eunomiani ab Bunomio quodam dialectico Aetii discipulo dioti. Hi asserunt Patri Filium similem, et Filio Spiritum sanctum dissimilem; dicunt etiam Dullum imputari peccatum in fide manentium. Origenistas ab Origene dicti. Hi dicunt quod non possit i^lius videre Patrem, neqoe Spiritus sanctus. Dicunt etiam animas in mundi principio peccasse, et pro diversitate peecatorum e ccelis lapsas , corpora diversa in terris intrasse quasi vincula : et hac causa B mundum factum fuisse. Noetiani a Noeto quodam dicti. Hi dicont Ghri- stom eomdem esse et Patrem et Sipiritum sanctum. Trinitatem in officiorum nominibus, non in personis accipiunt; unde et Patripasriani vocantur, qtiia Patrem passum dicunt. Sabelliani a Sabcllio discipulo Noeti dicti. Ili unam personam Patris et Filii et Spiritus sancti astraunt. Ariani ab Ario Alexandrino presbytero exerti. Hi diversas substantias in Trinitate faciunt. Macedoniani a Macedonio Gonslantinopolitano episcopo dicti. Hi negant Spirilum sanctum Deum esse. Apollinaristoe ab ApoUinare vocati. Hi dicunt Q Christum corpus tantum sine anima suscepisse, et' deitatem pro anima habuisse. Antidicomoritce contradicont virginitati Mari®, dicentes eam post natum Christum viro commi- stam. Metangoiita [fort., Metangiota], a vase dicti. Augioi enim vas dicitur. Hi substantiam humaniB carais a diaix)lo eonditam dicunt. Coliciani a Colico quodam nuncupati. Hi dicunt Deum non facere mala, contra illud : Ego Dominui cream mala. Floriani a Florino qoodam dicti. Hi dicunt Deom creasse mala, contra illud : Fecit Dominui omnia bona. Donatiita: a Donato qoodam Afro vocati. Hi as^» D serunt Filium Patre minorem , et Spiritum sanctum Filio majorem, et rebaptizabant Calholicos. Bonoiiaci a Bonoso quodam episcopo exorti. Hi Christum filium Dei adoptivum, non proprium as- semnt. CircuncelUoneit id est agrestes, iidem Coropit«e, superioram hseresim sectantes. Hi amore martyrii aeraetipsos interimunt, ut martyres nominentor. Priicillianiita: a Priscilliano episcopo vocati. Hic in Hispania ex hseresi Gnosticoram et Manichseorum permistiun dogma composuit. Ludferiani a Locifero Smymat [Calaris] episcopo exorti. Hi in hseresim lapsos, et postea ad calhoii- cam Bcclestani reversos recipere nolunt. «39i HONORII AUGUSTODUN. OPP. Jovinianistas a Joviniano quodam monacho dicti . Hi asaenmt nullam distantiam esse inier nuptas et virgines ; inter abstinentes et epulantes. Elvidiani ab Blvidio quodam presbytero nominati. Hi dicunt Mariam alios fiUos post natum Christum de Joseph peperisse. Patemiani a Patemo quodam exorti. Hi inferiores corporis partes a diabolo dicunt factas. Arabiei ab Arabia provinoia dicti. Hi animam cum corpore mori, et utrumque in novissimo resurgere asserunt. TertullianiitcB a Tertulliano Afric» provincie Carlhaginensis civitatis presbytero dicti. Hi animam non immortalem, sed corpoream praedicant; animas peccatorum post mortem in daemones converti affir- mant. Tesseresctedeeaditas a quatuordecim dicti : Tessera enim quatuar^ deca dicitur decetn. Hi pascha quarta- decima luna cum Judseis celebrabant. Nyetiges a somno vel a nocte vocati . Ui vigilias noctis respuunt, dicentes noctem ad requiem dalam. Pelagiani a Pelagio quodam monacho exorli. Hi liberum arbitrium gratie Dei anteponunt, dicentes, sufficere voluntatem ad impienda divina jussa. Nestoriani a Nestoiio Constanlinopolitano epi- acopo nunoupati. Hi sanctam Mariam non Dei sed hominis tantum genitricem prsdicant ; aliam perso- nam carnis, aliam deitatis facientes, nec unum Christum in verbo et oarne, sed alium Filium Del, alium filium hominis, affirmant. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 240 A Eutychiani ab Eutychete Conatantinopolitano abbate ita nominati. Hi negant in Christo duas naturas esse, sed solam divinam in eo poat as- sumptam carnem, sdlicet carnem in deitatem versam prsedicant. Acephali sine capite dicti ; a quippe sine, cephale dicitur caput. Hi sine auctore sunt, et duas sub- stantias in Christo negant , unam naturam in ejus personam prsedicanl. Theodosiani et Gaianitas a Theodosiano et Gaiano episcopis Alexandrise exorti. Hi ex duabus unam in Christo naturam asserunt. Gnoitoi ab ignoranlia dicti. Hi dicunt quodChri- sti divinitas ignoret futura de die novissimo. Tritheitas a tribus dicti. Hi sicut tres personas in Trinitate ita asserunt tres esse deos. Sunt et alifle haereses, et sine nominibus : ex qni- bus aliae tritormem putant esse Deum, ali» Christi divinitatem passibilem dicunt, alise Chrisli nativi- tati de Patre inilium dant , aliae unam operationem et unam voluntatem in Christo deitatis et huma- nitatis prsedicant , aliae liberationem hominum apud inferos Christi descensione negant, alite Dei ima* ginem habere non estimant. Item alise de mundi statu dissentiunt , ali« in- numerabiles mundos opinantur, aliie aquam Deo cofletemam faciunt, aliae nudis pedibus ambulant, aliae cum hominibus non mandueant , alise de cor- pore Christi dubitant, quas omnis catholica Ecdesia damnat. B CATALOGUS ROMANORUM PONTIFICUM. (BibUotb. Patr. Lugdun., XX, 1026.) Petras Galilaeus sedit annis viginti quinque, men- ses duos dies tres. Coepit Christi anno quadrage- aimo quarto. Linus Etruscus annia duodecim menses tres, dies duodecim. Cletus annis duodedm , mensem unum , dies un- dedm. Negant alii papam fuissc. Clemens Romanus annis novem , menses duos, dies decem. S. Petri fuit discipulus. Pauli auditor. Hinc protonotarii cceperunl. Anacletus Grsecus Atheniensis annis novem^ men- ses duos, dies decem. Evaristus Bethlemius Syrus, annis novem, menaea decem, diesduos. Alexander Romanus annos duodecim(aliis septem) menses septem, dies duos. Sixtus Romanus annis decem, menaes duos, dlem unum. Telesphorus annia decem, menses tres. G Hyginus Atheniensis annos quatuor, mensaa qua tuor, dies quatuor. Pius annos novemdecim menses sex, dies viginti unum. Anicetus Syms annos undecim, al. novem. men- ses quatuor, dies sex. Soter annos novem, menses sex, dies viginti unum. Eleutherius annos quindecim , menses tres , dies duos. Victor annos undecim, menaes dnos, dies duos. Zepherinui Romanus annoa noven , aliia viginti, menseB sex, dies dacem. Calixtus annos sex, menses duoa, diea deoam. Q Urbanus Romanns annos quatnor, menses tres, dies duodecim. Pontianua Romanua anno^ novean , menaea qnin- que^ dies quinque. 241 CATALOGDS ROM. PONT. 242 Antfaeros Grecns aniios andecim, mensem unum, A Gelasius Afer annos quatuor, menses oolo, dies dies daodecim . octodecim . Fabianos Romanus annos tredecim, mensesundc- Anastasius II Romanus annum unum, mensesun*' cim, dies undecim. decira, dies vigintiduo. Comelias Romanas annos daos, menses daos, Symmachus Sardus annos quindeoim, menses diea tres. septem, dies viginti sex . Luciua Romanus annos tres, menses tres, dies Hormisda Campanus annos octo , dies octo- tres. decim. Stephanus Roman, annos septem, menses sex. Joannes Etruscus annos duos, menses octo, dies Sixtus II Aiheniensis annum unum , menscm quindecim . unum, dies decem . Felix Ilf Beneventanus annos septem , menses Dionysius annos sex, menses duos, dies qua- quinque, dies quindecim. 'o^r. Bonifacius II Romanus annos duos, dies viginti Felix Romanus annos qoatuor, menses quatuor, sex. dies qaindecim . Joannes II Romanus annos duos, dies quinque. Eutychiaaus annum unum, mensem unum, diem B Agapitus menses undecim, dies novemdecim. ui^um. Sylverius Prusinas annum unum, menses quinque* Gaius Salonensis annos undecim, menses quatuor, dies undecim . dies duodecim. Yigilius Romanus annos septemdecim , menses Marcellinus Romanus annos quatuor, menseaqua- s^^x. tuor, dies sedecim . Pelagius Romanus aonos duodecim, menses de- Marcelltts Romaous annos qniaque, menses sc- ^^^^ ^^ viginti oclo. ptem, dies vigenti unum. Joannei III Romanus annos duodecim, menses „ . . ^ ^ ' ,. undeciro, dies viginti sex. Eusebius Graecas annos sex, mensem unum, dies ^ lYes, Benedictus Romanus annos qaatuor , mensem Melchiades Afer annos quatuor. ^^^"^^ ^^«« ^'fi^>"** ^^^' o 1 -^ »^^ • • .• . j Pelagius II Romanus annos decem, menses duos, Svlvester Romanus annos viginti tres, menses de- .. . ^ ccm',dicsdecem. dies decem. ,, n j .... S. Gregorius Magnus Romanus annos tredecim, Marcus Romanus annos duos, menses octo, dies j- j /. •. r.i. • .- m^ .... ' ' nienses sex, dies decem, Ccepit an. Chnsti 590. , ,. ^ ... . ^ Sabmianus Tuscus annum unum, menses qmn- Julms Roman. annos duodecim, mcnses duos dies ^j^^ novem septem. ' UberiuaRoman. annos scx, mcnses trcs, dies , Bonifacins III Romanus annos quinque. menses • 17^1:.. .«M.,» ..«.,«. »^«.^« -««.«^ j:*« «« BonifaciusIVMaraus. relix annum unum, menses septem, dies un- _, j. ... *. . . r > Deusdedit Roman. Bonifacius V Neapolitanus. Damaisus Hispanus annos octodecim,mensessex, tt • r. j j • j ^- . Hononus Caropanus annos duodecim, menses de- dics decem. j- . j • ^ . . ^ . ^ . cem, dies septemdeciro. Svncius Roman. annos qumdecim. . "^ , ,. Anasiasius Romanus anno. quindecim. Sevcnnus Ronaan. menses duos, dies quatuor. ... Joannes IV Dalmata annum unum, menses novem, Innocentius Albanus annos qumdecim , menses ,. novemdecim undecini, dies viginti unam. , „ . r. \ ^. Theodorus Hierosolymita annos sex, menses de- Sozirous Cappadox annos tres, menses tres, dies .. ^ .,^ . , . cem, dies octodecim. uadecim. . . „ Bonifacins Romanus annos sex, menses octo. dics » «. Martinus Tudertinus, Etmscos. annos sex, men- septem. ^^™ unum, dies vigmti sex. Coelestinus Roman. annos quatuor, menses deccm, Vitalianus Signinus, Latinus, annos quatuordecim dies qaatuordecira . ""«^*** «®*- Sixlas III Roman. annos seplem, dies octo- Adeodatus Roman. annos quatuor, menses qum- decim. q«e, dies quinque. Leo Magnus Roman. annos vigenti unum, mensem Domnus, alias Domnio, Romanus annum unum, unum, dies tredecim. menses quinque, dies decem. Hilarius Sardus anaos i.ex, roenses tres. diea Agatho Siculus, monachus, annos duo, menses decem. sex, dies octo. Simplicios Tiburtiaus annos quindecim, memsem S. Leo junior seu secundus, Siculus menses de- oaam, dies septem. cem, dies septemdeciro. Felix 11 Roman. annos octo, menses undecim, Benedictus II Romanus menses decem, dies quin- dies septemdecim. decim. 843 HONORII AUGDSTODDN. OPP. PARS I. - DIDASC. ET HISTOR. B Joannes Y Antiochenus, Syrus annum unum, dies A novem. Conon Thrax menses undecim. Sergius Syrus Panormitanus annos tredecim , menses octo, dies viginti quatuor. Joannes VI Grscus annos sex, menses quinque, dies septemdecim. Joannes YII Graecus annos duos, menses sex, dies quindecim. Sisinius Syrus dies triginta. Constantinus Syrus^ annos septem, dies quin- decim. Gregorius II Romanus annos sedecim, menses novem, dies undecim. Gregorius III Syrus annis decem, menses octo diesviginti qumque. Zacharias Grsecns monachus annos decem, men ses quatuor, dies quatuordecim. Stephanus II Romanus et Stephanus III annos quinque, dies viginti octo. Paulus Romanus, annum unum. Stephanus IV, Siculus monachus, annos quatuor. Adrianus Romanus annos viginti quinque, men- 808 decem, dies quatuordecim. Leo III Romanus annos viginti, menses quinque, dies sedecim. Stephanus V Romanus menses septem. Paschalis Romanus annos septem, dies septem- decim. Ettgenius II seu junior annos quatuor, menses septem, dies viginti duos. Yalantinus Romanus dies quadraginta. ^ Gregorius IV Romanus septemdeeim annos. Sergius junior Romanus tres annos. Leo IV Romanus annos octo, menses tres, dies sex. Benedictus III Ronianus annos duos, menses sex, dies sex. Nicolaus Romanus annos novem, menses sex, dies triginta. Adrianus junior, seu secundus annos quinque. Joannes VIII annos decem, dies duos. Martinus II vel Marinus Phaliscus, annum unum, menses quinque. Adrianus III Romanus annum unum, mcnses qua- tuor* Stephanus VI Romanus annos quinque. D Formosus Portuensis, annos quinque, menses sex. 244 Bonifacios VI Romanus dies qoindeeim. Stephanus VII Romanus annis quinque, menses tres. Romanus Phaliscus menses quatuor. Theodorus II Romanus dies viginti. Joannes IX Tiburtinus monaehus annosduos. Benedictus III Romanus annum unum, menses quinque. Leo V dies sexaginta septem. Christophorus Romanus menses qualuor. Sergius III annos septem, menses tres, dies se- decim. Anasitasius III annos duos. Lando Sabinus menses sex, dies triginta quin- que. Joannes X Ravennas annos quatuordecim, menses duos, dies tres. Leo VI menses septem. Stephanus VIII annos duos, mensem unum, dies duodecim. Joannes XI annos quatuor. Leo VII Romanus annos tres, roenses sex, dies decem. Stephanus IX Romanus annos quatuor, menses tres, dies quindecim. Marinus juoior, aliis III Romanus annos tres, menses sex, dies duodecim. Agapitus junior Romanus annos deeem, mcnses septem, dies dece.n. Joannes XU annos novem, menses tres. Leo VIII annum unum* Joannes XIII annos sex, menses decem. Benedictus V Romanus dies sexaginta. Bonifacius VII Romanus anno uno. Benedictus VI, ex comitibus TuscuJanis annos decem, menses octo, dies viginti novem. Joannes XIV Papiensis annum unum. Petrus Joannes XV et XVI annum unum. Gregorius V Saxo, Germanus sedit annos tres. Silvester II qui et Gerbertus, Floriacensis mona- chus. Joannes, Joannes, Sei^us, Benedictus, Joan- nes XVII, Nicolaus, Gregorius VI, Leo IX, Vic- tor II, Stephaous X, Alexander II, Gregorius VII, Drbaaus II, Paschalis, II, Gelasius II, Calixtus II, Honorius II, Innocentius IL qui fuit pontifex ordine 165, Chrisli anno 1130. 5t45 GOMMBNTARII IN TIMiEUM FRAGMfiNTA. 246 COMIENTARIDS IN TIIyElll PL&TONIS AUCTORE, UT VIDETDR HONORIO AUGUSTODUNEKSI. (Yictor GousiN, Ouvrages in4difs d^Abailard^ append.i p, 646.) s On sait que ie Tim^e de Platon ^tait connu par le Commentaire de Ghalcidius, au moins d^s le Tni* et le IX* si^cle, puisqu*on le trouve dans des manuscrits qui remontent i cette epoque. On sait aussi que lea doctrines qui y sont exposees 6laien( devenues, au xii« si&cie, un sujet d*^tude et de controverse. L*in- fluenee des th6ories platoniciennes est visible dans Bemard de Ghartres. Gependant c'est une questioa incertaine si ce demier connaissait Platon autrement que par Macrobe. Abailard ne cite jamais que Ma« erobe, et il n*y a qu^un seul auteur du xiP sidcle que l*on sache positivement avoir comment^ Platon : cet aateur est Honor^ d*Au(un. Non-seulement dans le premier iivre de Vlmago mundi (cc. 81 et 83), il s'oc« cupe de Texpiication des fameux nombres du Tim^e; mais dans le premier livre de sa Pkilosophia mundi, '1. I, c. 15), apr^s avoir rapporte piusieurs opinions qui avaient conrs de son temps sur TAme du monde, 1 renvoie, pour Texplicalion de la doctrine piatonicienne sur ce point, k des gloses qu'il aurait ^crites sur Platon : Hanc dicit Plato ex dioidua et indiuidiM substantia esse excogitatam et ex eadem natura et diversa : cujus expositionem si quis qucerat^ in glosulis nostris super Platonem inveniet. II serait donc possible que le commentaire conteou dans le manuscrit de Saint-Grermain , 1195, fdt celui d*Honor6. En effet, ranteur (f* 60 v^ c. 1) nous apprend qu*ii avait compos^ sur la phvsique un livre qu*il appelle nostra Fhilosophia, oti il avait d6montr6 (}uMl ne peul y avoir de corps situ6s dans une r^gion sup^rieure k celle dn feu. Nullum orgo naturali aspiratione superius debet esse igne. Quod enim dicunt aquas congelatas esse iin^ ita absurdum auod illud dedignamur refellere. In nostra Philosoohia saiis idem diximus, Or, nons retrouvons cette iaee en plusieurs endroitsde la Philosophia mundi (\. iii, c. 5, 6, etc). Enfin, les auteurs dont il est fait mention dans le commentaire que nous avons sous les yeux, sont precis^ment les m^es que cite ordinairement Honor^ d'Autun dans ses ^crits sur la phjsique, ce sont : BoGce Maorobe et Gonstantin TAfricain. Voici quelques extraits du Gommentaire sur le Tim^e : > Incipientibus Tiumsum Platonis inquirendum est quae compositionis illius causa fuerit, et unde in eo agatur, et qualiter, etc, et cui parti philosophiae supponatur, et titulus. Causa vero compositionis hiuus operis talis fuit : cum inter omnes recte philosophantes justitiam in conservatione reipublicse principa- lum obtinere certum sit, circa illius inquisiiionem maxima fuit eorum intentio. Quomm Trasymachus orator sic ipsam definivit : Justitia est ^uae plurimum prodest ei [supplevimus ei] qui plurimum potest , illud attendens quod propter conservationem justitise ad illum qui plurimum potest ipibernandae rei- publicss transferantur. Gujus deiinitione relata in scholis, Socrates ait : Non ; imo justitia est quaa plurimum prodest ei qui minimum potest. Qui enim plurimum potest, se et sua sine omni justitia con- servat; sea qui mininum, minime. Et quia tam perfectam de ea dederat sententiam, rogavemnt eum sui discipuli ut de illa tractatum componeret. Quomm satisfaciens voluntati, de parte ipsius justitia, id est de positiva justitia tractavit. Justitia enim alia positiva, alia naturalis. Et est positiva quae ab ho- minibus inventa, ut suspensio latronis, naturalis vero quse non est ab homine inventa, ut parentum dilectio, et similia. Sed quoniam positiva justitia circa instituta reipublicse maxime apparet, in tractatude ea ad rempublicam se transtulit, ut cirea eam justitiam ostenderet. Sed quia in nulla republica perfectam poluit invenire jnstitiam quam in exemplum prsetenderel, novam secundum veterem Atheniensium con- nnxit. Deinde Plato, ejusdem discipulus, cum decem volumina de republica composuisset, volens per- ficere quod magister suus praetermiserat, de naturali iuslitia hoc opus composuit. Sed quoniam illa circa creationem mundi maxime apparet, ad iliam se transfert. Unde possumus dicere quod materia hujusli- bri est naturalis justitia vel creatio mundi. De ea enim propter naturalem juslitiam agit. Agit hoc modo de tali materia : ostendendo efHcientem, formalem, flnalem, materialem causam mundi, deinde cau- sam excogitationis animse, et modum et conjunctionem ejus cum corpore , et potentias in eo exercet ; postea creationem coelestis animalis, aerii, aquatilis, reptilis. Deinde agit de setatibus hominis, de offi- cio et ntilitate membromm ejusdem, ad ultimum de primordiali matcria. Hac utilitate agit de tali mate* ria, tali modo, ul, visa potentia divina et sapientia et bonitate in creatione remm, timeamus tam po- tentem, veneremur tam sapientem, diligamus tam benignum. Non uni tantum parti philosophiae suppo- nitur, sed de pluribus aliquid in eo continetur. Quod ut melius intelligatur, partes philosophiae divisione prodamus. Philosophia igitur eorum quae sunt et non videntur, et eomm quae sunt et videntur vera comprehensio. Hujus duss sunt species : practica et theorica. Practicae vero sunt tres : ethica de instm- etione moram, etbos enim mos, ethonomica (sic) dispensatura, ethonomus enim est dispensator; poli- tica, civilis, polis enim estcivitas; haec docet quahter respublica tractetur. Theoricae similiter sunt spacies tres : theologia, mathematica, physica ; et est theologia de divinis ; theos enim est Deus, logos esl ratio. Mathematica quadrivium continet, dicta mathematica, id est doctrinalis. Mathesis cum aspi- ratione est doctrina, sine ea est vanitas ; et dicitur doctrinalis antonomastice, quia scilicet perfectior sit doetriaa in quadrivio quam in caateris artibus. In aliis enim sola voce fit doctrma; in ista ul et voce 247 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. KT HISTOR. 2t8 et oculis ; Qt eoim dicitar ab ore regula, osteoditur sub oeulib io fignra. Hatbemalic» suot quataor apeeies : arilhmetica, musica, geometria, astrooomia. Physica vero de oaturis et complexiooibus corpo- rum est, physis eoim est oatura. Musicas sunt species tres : iostrumentalis, muodaoa, humaoa. lostru- meotalis tres : melica, melrica, rithmica. Melicae tres : diatonica, eoarmonica, cromalica. De omoibus igitur artibus in hoc opere alic^id contiaetur ; de practica io recapitulatiooe positivae justitie ; de theo- logia, ubi de efficiente, formali et finali causa mundi el dc anima mundi loquitur ; ubi vero de numeris et proportionibus, de malhematica ; ubi vero de quatuor elementis et crealione animalium , et de pr i- roordiali materia, physicae. Titulus taiis est : « Incipit Thimaeus Platonis , dictua a quodam discipu^o suo. » Mos eoim Platoni fuit intitulare volumina a nominibus discipulorum ; ut conferret honorem di- scipulo, ut et vitaret arrogantiam, et ut sublraberet aemulis occasionem reprehendendi. Vel Thimseus dictus est quasi flos : thimio (sic) enim est floreo; quia in eo est flos philosophiae. Isocrates, etc. Thi* maeus Platonis diu difficilis habitus est; non quia tam perfectus auctor aliquid obscure dixisaeti sed quia lectores ignorabant artes quarum ex necessitate fecit meolionem. Cum enim de creatione muodi ageret, de diversis artibus mentionem facere oportuit. juxta uniuscujusque proprietates probationes ioducendo. Est igitur ignoratus a Latinis usque ad tempus Osii papae, qui cum sciret in eo multa uuilia nec fidei contraria contineri, rogavit Cbalcidium archidiaconum suum, in utraque lingua oeritum, ut de Grseco in Latinum iilud transferret. Cujus auctoritati obediens primas partes illius transtulit. Sed quia ignorabat utrum placeret an non, misit ad illum ut de illis judicaret, ut, si placerent, cum majori audacia csetera aggrederetur. Et quooiam difficiles erant ad intelligendum, saper illas commentum fecit, et cum parte translata et commento has litteras misit, quarum continentia haec est. In principio excusat se de igno- rantia, postea captat ejus benevolentiam ; deinde ostendit quare totum illum uon traostulit , et quare super partem translatam commentum fecit. c Descensus ad lilteram talis est. Difficilis res erat transferre libmm Piatonis de Graeco in Latioum ; sed virtus tua et aroicitia fecit eam mibi facilero. Sed ad hoc quidem aliqais posaet dicere :Pote8tne vir- tus boc facere? Probat (]uidem... auctoritate Isocratis, sic dicens Isocrates : Isocrates ille rhetor de. quo in rhetorica legitur, in ExhortaHonibus suiSf id est in eo libro sic vocato, laudans virlutem, virtus cst habitus animi modo oaturae rationi consentaneus, dixit c penes eam (tfirtutem) cansistere causam totius prosperitatis: » ex virtute enim oronis prosperitas, quta, ut probat Boethius, omoia quae cootingont bonis bona sunt ; quae vero malis roala sunt ; et omniuro bonorum, id est temporalium et aetemorum. (Sic.) Et curo haec diceret, addidit eam (virtutero) solam esse qaae redigeret ad possibilem facilitatem ; id est facerel laciles res impossibiles, ooo oatura sed usu. Et oe putaret aliqiiis eum roeotitum esse subjuogit praeclare, id est aperte et vere : Quid enim. Probat quod virtuti res dimcilis facilis est, removendo a vir- tute ea ((uae geoerant difficultatem. Haec sunt invita incoeplio, impatienlia laboris, et hoc est quod dicit : Suid enim generosam magnanimitatem, id est virtutem, et est periphrasis, aqgrediy id esl iocipere, ac si iceret nihfl honestum. Yel quid casptum, id est incoeptum, fattget^ nihil scilicet. Aotequaro eniro ioci- pial, providet ao ad perficieoduro sufficiat. Vt temperet sea labore. Sed quia quod caret aiteraa requie durabile non est, subjuuffit : tanquam vieta diflicuUatibus. Interpolare enim labores naturaeest necessi- tas^ sed vinci fragilitas. Eadem est, Probato quod virtus faciat rero difficilem facilem, hoc idem de ami' citta, quae quaedam virtus est dicens : eadem est vis amicitiae quae et virtutis est. Est amicitia voluntas bonornm erga aliquem causa illius ipsius qui diligitur, cum ejus pari volunlate. Exponit qualiter sit ea- dem vis, etest ;>ar extricatio, id est expositio, rerum pene impossibilium^ id est difficiiium. Tricae sunt maculae retis : mde intricare dicitur involvere, extricare evolvere. Cum alter, Subjungit quaiiter aroici- tia rem difficilem faciat facilem, scilicet cum alter ex amicis, inter duos enim ad minus est amicitia re ipsa. Religiose imperare est debita et honesta imperare et possibilia : adminiculeniurf id est subveniant effectui complaciti operis, id est ad efBcientiam operisutrique placiti. Ater voto parendi, id est ex voto et voluntate obediendo. Ex voto obedire esl sine spe remunerationis, sine coactione timoris, sine con- iunctione san|[uinis obedire. Conceperas, ctc. Hucusque excusavit se de arrogantia, roodo captat benevo- lenliam Osii ejusdem, per hoc quod utilem rem praevideat. Conceperas animo, id est praevideras ; sed antequam ostendat quidem, ne viderelur mala conceptio, commendat Osiom sic : Plorente omnibus stu- diis humanitatis, Studium est vehemeus appHcatio animi ad aliquid agendura cum magna voluntate. Sed studia alia sunt huroanitatis, ut practicae, alia divinitatis, ut theoricae. Sed cum iste in omnibus florerct, raaxime in studiis humanitatis, quia humanus homo erat. Yel sludia humana dicuntur omnia quae ab homine sciri possunt, io quibus omnibus iste florebat. Sed quia studiuro sine ingenio non sufficit^ se- cunduro illud Horatii : Ego nec studium sine divite vena , nec rude quid possit video ingeniuro, addit et ingenium. Ingenium est oaluralis vis ad aliquid cito io- telligendum ; unde dicitur ingeniuro quasi intus genituro. Sed qaia ingenioruro alia sunt suroroa, alia roinima, alia media, ad cumulum laudis addit excellentu Deinde, commendato eo, ostendit quod conce- peral dignam spem operis proventu, id est operis Platonis de Graeco in Latinum proventuri. Sed ne vide- retur superflua haec translatio, addit intentati; nullus enim adhuc transtulerat. Et quanquam. Alio modo captat ejusdem benevolenliam, scilicel removendo ab oa arrogantiam. Continuo, hoc quod mihi injun- xisti melius quam ego posses facere. Et quanquam hoc ipse, id est hanc iranslationem posses facere faciuus, quia doctor, conamodius, quia majoris auctoritatis, tamen ei potius malueris injungere, id est mihi, quem judicares alterum te^ id est quem ut te diligebas. Et tractum esta Tullio qui in libro amiciliae axtii: Amicus meusestalterego. Sed, ne videreturinjunxisse vel propter ignorantiam, vel propter indigna- tionem, a,it: credopropter admirabilem verecundiamrEsl enim quaedam verecundia bona, quaedam mala. Mala est quando in bono frigidi malum quod fecimus conflten vel dimittere erubescirous.; bona est 2ua roaluro perpetrare embescimus, et scienlise vel virtuti quae in nobis sunt nos impares iudicamus . ae quo ita senseras (»ic cod., edit. censeres), qnem te allerum judicabas, ac si diceret : non. Et qui nunquam : probat quod non posset, arffumenlo a minori, quia nec in aliqua parva re voluntati illius un- quam contradixerat, nedum in ista; et hoc est : et ego contradicerem huic tanto ; ad quanlitatem, quia multa mania vilia sunl, subjungit : et tam honesto desiderio quinunquam.,,. id est ofBcium ad te pcr- tmeos; ofncmm id est coogruus actus, quem juxta mores el institula civitatis, vel ex lege vel cx aatura 249 COMMENTARII IN TIM.EUx\I FRAGMENTA. Sl50 « oporlet nos adlmplere. Piec eliam in tolemnibui, id esl commuaibus ; Solon (sic) enim cst commune ; « inde solemuia auasi festa communia dicunlur. Vsitatis^ id est quolidianis, in quibus amicus amico quasi « in nugis contraoicit stepe, sed in seriis nunquam. In quo. Diceret aliquis : et si ita non posses excusare, « diceres te ignorare. Responsio: noiui quia putarctur callida simulatio scientiae. Quidam enim sicnegan- « tes callide simulant et hoc est : in quo, id est in qua pelitione declinatio, id est evitatio hujus speciosi ' tnuneris excusatUme ignorationisM 6st excusando per ignorantiam, scilicet dicendo me ignorare futura « esset, id est reputari posset calida simulatiom scientiae. Itaque, etc. Non erat conveniens excusatio ; pa- • rui^ et maxime quia sciebam te, Deo volente, hoc imperare, et hoc est : certus id munus^ id est hujus « translationis officmm, non injungi mihi a te sine divino iostinctu, id est divina voluntate. Propterea, « quia non erat causa excusationis, et quia non imperabas sinc divino instinctu aggressus primas partes « Thimofi Platonis alacriori mente de incoeptione, spe confirmatorie de perfectione, non solum trans- «< tuli sed etiam partis ejusdem translatae, commentarium feci. Ut ait Priscianus super exercitationibus " puerornm : comminisci estpluta studio vel doctrina in mente habita in unum colligere. Unde commen- « tum possit dici plurium studio vei doctrina in mente habitorum in unum collectio ; et quia secundum « hanc definitionem commentum poRsit dici quislibet libar, tamen non hodie vocamus commentum nisi « alterius libri expositorium, quod differta glosa. CommeQtum enim solum sententiam exseguens, de conti- « Dualione vel expositione litterse nihii agil. Glosa vero omnia illa exsequitur : unde dicitur glosa quasi « lingua. Ita enim aperte debet exponere ac si lingua doctoris videretur decere. Putans, etc. Hucusque « excusavit se de arrogantia reddiditque benevoium illum laudando ; deinde docilem, quod transtulit Thi- « maium Platonis ostendendo. Modo ostendit quare super eas partes commentarium fecerit, scilicet quia « per se ad intelligendum erant difficiles, et ita reddit attentum, dicens : feci commcntarium et superflue, « scilicet putanSf etc. Est exemplum vel res recondita liber Platonis in Graeco, simulacrum vero ejusdem « in Latino. Sed simulacrum est obscurius ipso exemplo, quia obscuriorest cujuslibet libri translatio quam « ejusdem in prima lingua compositio. Causa verot etc. Quare libnim divisit et non totum simul trans- « tulit, ostendit : est operis prolixitas, et ulrum placeret an non dubielas, et hoc est causa, » elc. On pourrait croire, d*apr^s ce debut, que not^^e commentaire ne sera quune paraphrase du commen- laire de Chalcidius. Mais ii n*en est pas ainsi. Chalcidius ne s*est propos^ que de donner rinterpr^tation des passages du Tim^e c|ui supposent la connaissance des sciences, telle que l*arithm6tique, la g^ome- trie, la musique, etc. Ici, au contraire, nous avoos un commentaire r^gulier qui suit le texte pas k pas et sans rien omettre. « Vnus^ duOf tres, Plato tractaturus de naturali justicia, recapitulat ea qu» dixerat de positiva justitia, if ut si onus et continus justitiae tractatus, quod facit tali modo, introducendo guatuor personnas, Soora- « tem, Thimaeum . Hermocratem, Critiam, sub tali tigmento. Cum esset id moris Atheniensium ut in festa ■ die Palladis in domum alicujus philosophi convenirent, ut ab eodem in ali^uo instruerentur, confingit « Thimsum, Hermocratem et Critiam quartumque cujus nome hic reticet, die festo Palladis in domum « Socratis convenisse, et ab eodem in positiva justitia instructos esse,' finitoque tractatu, qusesitoque ab « eis mutuo, id est tractatu de juslilia, promissoque, in crastinum venit. Sed quartum de sociis non inventeas « sic incoepit narrare, unus, duo, tres, Sed quaeritur cur Plato, quem constat nihilsine causa fecisse, cur « librum suum a numeris inco^it ; et si a numeris fucrit incipiendus, quare ab istis numeris potius (sup- « plevimns potius) quam ab aiiis, et quare tres numeros, nec plures posuit, et quare per cardinalia no- " mina, non ordinalia illos vocavit. Primo igitur, ut Pythagoricus, sciens maximam perfectionem in nu- « meris esse, quippe cum nulla scilicet creatura sine numero possit existeret, numerus tamen sine quoli- « bet potest existere, ut perfeclionem sui operis ostenleret, a perfectis scilicet numeris incoepit. Ab istis « vero numeris idcirco quia sunt partes perfecti numeri, id est senarii. Perfectus est numerus cujus • partes aggregatas reddent asqualem summam. Parsautem senarii secunda sunt tres, tertia duo, sexta « unum quse aggregata talem summam reddunt id est sex. Propter ergo perfectionem, a parlibus per- « fecti incoepit. Amplius inter hos numeros inveniuntur proportiones que8tiis in- sidias ponunt ; sed etiam ipsi hondini domestica animalia violenter rapiunt. Et vidit \ Dtl^ duncta, quag fecit, et erant valde bona. Cunela, quae fecit Deus per se considerata^ sunt bona singola, in universilate autem numerata sont valde bona : 259 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. - DIDASG. ET HISTOR. quia licet unuin alleri coalrarium videalur, unum- quodque tamen necessarium comprobatur. Hinc qu«erilur, cum diabolus inter bonas Dei creaturas sil creatus, quaiiter dicatur bonns, cum uUra quam dici potest, sit malus? Similiter quseritur de ser- pentibus vel aliis animantibus, quae sunt nociva et ideo putantur esse mala. Sed sciendnm est, quod diabolus a Deo quidem bonus sit creatus» a se ipso autem in malum commutatus. Qui tamen aliquo modo dicitnr bonus, quia in Dei republica compro- batur necessarius ; dum adversarios Dei juste punit, telul tortor crudelissimus. Serpentes vero vel csetera animalia his similia comprobantur bona; quod josta ab hominibus exigsnt supplicia, vel ad diver- ses medicinas sunt utilia. Et requievit Deus die septimOf et sanctificavit il- lum (Gen, ii). Septimum diem Deus Pater anii- quo populo celebrandum instituit : octavum vero» qui et primus est, Deus Filius novo populo obser- vabilem iecit. Uterque autem maximo sacramenlo gravidus existit. Sicut enim septimo die Deus opera hujus mundi consummasse scribitur, ita hic mundus per septem millia annonim extendi dicitur. Et sicut septima die Deus ab opere suo requievisse legitur, ita jusiorum corpora in sepulcris^ animss vero illo- rum in gaudio post laborem requiescere creduntur. Per diem etiam septimum dies judioii designatur, in qua omne opus Ecclesiae consummabitur, eique requies aeterna recompensabitur. Per diem vero Do- minicam, qu® et prima et octava notatur, seternitas A de munda terra rormaiur, et sexta aetate Ghristus de Yirgine generatur. Ea etiam die Deus animalia fecit, et sexta aetate fideles, animaiia sua, ad pascua vitae vocavit, quae pastu corporis sui refecit. Haec dies per vesperam complebitur, cum hic mundus igne extremo delebitur. Septima die requievit Deus ab emnibus operibus suis, et septima seute requies- cet in Sanctis omnibusprosezdierum operibus,oum Deus erit omnia in omnibus. Hsec diea vespera non terminatur, quia illa requies nullo fine coangustaiur. CAPUT IV. Quid vero beatus Augustinus senliat de his die- bus , quam brevissime studiosis dicemus. Suas autem sententias nostro stylo pemutamus, quo le- ctori festidium tollamus. Si enim ipsius verba po- suero, nec pagina capit prolixitatem disputantis ; nec infirmus intellectus gravitatem argumentanUs. In principio creavit Deus co^lum et terram. Eoc est, in Filio suo, scilicet in Sapientia sua, Deus Pater creavit omnia simul spiritualia et corporalia ; sicut scriptum est : Qui manet in mternum, creavit omnia simul {Eccli, xviii, 1). Et iterum lOmniaperipsum facta suntt et sine ipsofactum est nihil, quodfactum est; in ipso vita erat (Joan. i, 3, 4). Hoc est dicere : Omne quod postmodum factum est, materialtler ac formabiliter, semper in verbo Dei fuit causaliter ac praedestinaliter. Uode scriptum eat, qui fecit quie fu- tura sunt. Goeli autem ac terrae nomine universaliter omnis creatura comprehenditur. Non est autem praefiguratur : quando finito labore post septem ^ aestimandum aliud inseusibile a Deo ante angelos millia annorum octavum secundum inchoatur ; in quo una dies melior super millia speratur, quse per solum Filium omnibus credentibus datur. Ergo per requiem septimi diei requies animarum in septem do- nis Spiritus sancti innuitur, per requiem octavi diei requies aetema in oeto beatitudinibus exprimitur. Sex quoque dies primi designant sex aetates mun- di. Prima die lux creatur, et prima aetate homo in paradiso ad perfruendam aetemaro lucem collocatur. Haec dies vespera clauditur, quando humanum genus in diluvio mergitur. Secunda die firmamentum intra aqoas solidatur , et secunda aetate humanum genus in Area ab undis conservatur. Hsec dies vespera ti- creatum : omne enim sensibile dignins insensibili praedicatur. Angelica itaque natura, quae est intelle* ctualis, in primis conditur, ubi Deus in prineipio coe* lum creasse legitur. Sicul de primo angelo scribitur : Ipse est principium viarum Dei (Job xl, 14). Quae id- circo coelum appellatur, quia Deus in ea habitat, et di- vina secreta in ea celantur : et haec coelum coeli dicitur« r^rra autem erat inanis et vacua : Hoc est eorpo- ralis creatura adhuc informata^ sed in verbo De| cansaliter posila.ff tenebras erant super faeiem abyssi : Hoe est, cuncta ab aquis creanda bon eranl ad hoc per formas disereta. Et Spiritus Domini fe- rebatur super aquas : Hoc est Spiritus Domiai con- cta in formas discrevit, quae de aquis vel per aquas mlur. dum Penlapolw cum omnibus incoUs suis in- D commislionem fieri disposnit. Soieadmn vero quod eendio consumitur. Tertia die terra ab aquis sepa- ratur, et tertia astate fidelis populus ab infidelibus segregatur : dum Abraham et sua posteritas circum- eisione, deinde filii Israel lege a gentibus seque- strantur. Haec dies vespera terminatur, dum idem populus a gentibus undique vaalatur. Quarta dies sole et luna illustratur, et quarta aetas regno David et lemplo Salomonis decoratur. Haec dies vespera concluditur, dum destructo templo populus in Baby- lonem captivus ducitur. Quinta die aves de aquis producuntur, piaces inibi relinquuntur ; et quinta aetate nnilti de captivitate relaxantur, plurimi in ea retentantur. Haec dies per vesperam desiit, dum Ju- daea gentiii regi subdi promemit. Sexta die homo Dees non prius materiam, deinde formam fecit ; sed simul omnia formata protulit, sicut cantus cum voce simul procedit. Porro quod hoc vel hoc, illa vel illa die fecisse legitur, hoc nostro more dicitur : a qui- busminime intelJigitur, quod omnia simul fecisse scribitur. Nuilum autem hominum scire poase puto, quantum inter creationem angeloram et huiua mundi tempus defluxerit, niu cuiDensrevelaTerit; * praesertim cum adhuc tempus non fuerit , sed enm islo mundo coeperil, et nihil aliad tempns sit nisi im ac noctis, vel aani, ut puta veris, aBslatis, au- tumni, hiemis vicissitudo ; vel rernm de praeterifo in praesens, de praesenti in futurum transmukatio. Om- .nia enim quae Deus creavit in aetemum pernanere 261 HEXAEMERON. 262 credaiilar, licet alia in alia permuleatur. Etcum hic A dum quod non primus dies, sed unus dicatur, quia mundus vix ante sex millia annorum formatus sit, frivolum videtur, quod angelica natura cum eo esse caeperil. Igitur angeli diu ante hunc corporeum mundum in beata et setema vita traduntur; unde etiam in crealione hujus Deum magna voce laudasse scribuntur. Ad Job namque Deus creator dicit, cum ponerem fundamcnta terrs et cardines orbis, lau- davenmt me astra matutina et jubilaverunt omnes filii Dei. Ei diaii Deus : Fiat lux, et appellavit lucem diem. Qaaeritar utmm Dens aliquam spiritualcm vel cor* poralem Incem fecerit , cujus visione angeli frue- rentar : vel afiquam diem formaverit, cujus prssen- tia delectarenlur? Sed hoc ab intellectu excludilur. angelica natura, quse dics vocatur, sic ab aterna die, Deo inchoatur, quod nullo iiue terminatur. Et haec est illa, unus dies melior in alriis Dei super millia» quia profecto particula angelicas vit® melior com- probatur, quam multa millla annorum» quae hio in afflictione peraguntur. Quueritor, cum corporea lux non esse in coelo dicatur, cuuusmodi splendor an- gelis lucere credatur 7 et utrum illa patria obscura sit et angeli in tenebris latere arbilrandi sinl? Sed sciendum est^ quod innumerabilia angelorum sont, qai singoli hune solem septoplo sua clarilate vin- canty et ineffabilem splendorem ab seterno reci- piunt. Nam eivilas illa non eget sole, neqoe luna, sed Deos omnipotens lumen ejus est, ciyus pulchri- eum intelligibile meUos insensibili couniatur. Brgo B ^^?^^®"^ »^^ «^^"°* mirantur, et in quem angeU de ipse Deos lux idtelligitnr, qoi lox vera scribitur : de ciqus visione ita angelica natura illuminatur, ut hic corporeos dies a sole illostratur. Dicitur itaque : Dixit Deu$ : Fial lux : Hoc est per verbum suum Deas locem sose sapientiae angelicae naturse infudit, et dein adhuc omnibus creandis scientiam dedit. Et facia esi lux. Yera quippe lux et seterna Dei sapien- tia lucidam sapientiam, scilicet rationalem intelle- ctum condidit, quem angelicis spirilibus indidit; quo creaturam a creatura discemere possint ; sicut scriptom est : prior omnium creata est sapientia. Deos itaqoe dixit, /iat lux, cum angelos luce sa- pientiae iUastravit. Ipsa est enim candor lucis seter- nae. Facta est autem lux, cum cognoverunt Deum siderare prospicere praedieantur. Si aotem hic mun* dos tot solibos illuminaretur, quot diebus annos volvitor, qua gloria potas perornaretor? et revera si ita esset, tou illa lox iUi superaa luci coUata te- nebrse essent. Brgo nulla aHa lux vel dies ibi cre- dltur, quam claritas Dei et splendor angelorom stque sanctoram, qui ineffabiliter vincont omnem folgorem visibilium. Quaerilur etiam quid sit regnum coelorum, vel quod praemium ibi tribuatur spirilibus beatorum? si ibi amoena loca aut splendida moenia sestimanda sint, vel vestes pretiosse, aut variae deliciae ibi prse- sentandae sint ? Sed cum regoum coelorum non aUud quam pax et gaudium legatur, nulla locorum vel omnia in sapientia jam fecisse , quae adhuc fulura C aedificiorum amoeaitas aut preliosisslmarum rerum erant : In qoo omnes causas et raliones reram jam conspiciebant. Et vidit Deus quod esset bonum : sci- Ueet qaod Greatorem a creatura discernebant , et creataram despicientes, Greatorem laudantes, dili- gebant. Et divisit lucem a ienebris : Hoc est forma- tam et intelUgibilem crealuramabinformatadiscre- vit, dcm ei adhuc creandse scientiam dedit. Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem- Hic quseritur utrum ante hunc mundum dics vel nox fueriot qute hoc vocabulo appeUata sint, ct quae sibi per vices successerint. Sed cum anle hunc sensibi- lem mandum tempus non fuisse comprobetur, diem aotem et noctem tempus esse non duhitetur : non hic temporaUs, sed setemus dies intelligi nccessario corporaUum vei incorporalium consuetudo esse comprobatur ; sed sola visio omnipotentis Dei decla- ratur, in cujus contemplatione beati aeteraa pace et pleno gaudio et omni abundantia omnium bonoram perpetualiter perfruuntur, et perfruendo semper insatiabUiter sine fine saturabuntur. Unde et vespere et mane hic nominatur, nox autem in his sex diebua non memoratur. Quasi enim in vespera, sic illa seteraa dies inclinat, cum angelica natura creaturam per se considerat. Quasi vero in mane exsurgit, cum in laudem creatoris pro mirabiU creatione erumpit. Quasi aotem dies clarescit, com hanc in verbo Dei per ipsam veritatem aeteraaliter sobsistere conspicit; nox vero non interseritor, quia iUorum monetor. Angelica quippe natura est aeteraa dies, ^ scienlia nulla ignorantia obtegitur. Sacra Scriptura qoam fecit Dominus, in qua nos laetabimur et exsul- tabimus, quando post resurrectionem aequales an- gelis erimos , et Deom facie ad faciem , sicati est, videbimos. Locem itaqoe Dens diem appellavit, dom ipse vera lox habitans locem inaccessibUem et sem- fdter&a dies angeios luce sapientiae splendentes cla- ritate 8ua aeteraos Sol ot hic corporeos sol hunc diem illuatravit. Tenebras qooque noctem appeUa- vil, qoia corpoream ereatoram adhuc in informi materia lalentem maxima distantia spiritoali separa- vil. Omnis namqoe corporea crealura, si spirituaU comparatar, jore tenebrae appellatur. Faciumqui est vespere et mane dies unus, Notan- se conformat hominum intellectibus» ut mater infan- tiom moribua aut veluti cera reversis sigUloram impressionibus. Materao namqoe incesao com tar* di» ambulat, cum capadbus ad alta volat , altito- dine soperbos irridet, profooditate attentos ter- ret, verilale magnos pascit, affabiUtate parvulos nutrit. Haec ergo una die Deum cuncta insimul creasse sapientibus narrat, hasc tardioribus sex diebus Deum opera sua explevisse commemorat : a capaci- bus quippe vix inteUigitur, quod Deus ona die, imo uno ictu ocuU, omnia insimul creasse legitur. Ata^ dioribus autem facUe capitur, ut pomum fractom a 263 HONORII AUGUSTODUN. OPI>. PARS II. - UXEGKTICA. 264 parvulis manditur, quod sex dicbus omnis factura A absoluta tradilur. Ergo per unam diem , in qua cuncta creata indicat, lucidam 9ngelic2e subslanliae naturam insinuat, quam aetemus sol justitiae suo splendore irradiat. In qua die ipse cuncta condidit, dum angclis in verbo suo cuncta adhuc creanda praenoscere tribuit. Per sex aulem dies, quibus Do- minum opera sua perfecisse dicit, perfectionem tan- iam faeturee Dei innuit, quaniam per senarinm nu- merum exprimit. Qui in numeris ideo perfectissi- mus memoratur, eo qnod suis partibus per omnia compleatur. In unitatem quippe eC binarium et ter- narium solvitur, et ab eisdem in integrum reslitui- tur. Unnm enim et duo et tria sex faciunt. Quam regulam peritissimus philosophorum Plato non ignoravit, qui ob perfectionem ejusdem numeri li- q brum suum sic, unus, duo, tres inchoavit. Per uni- tatem itaque ipse fons et principium omniuro rerum Deus intelligitur, qui vere solus unus esse dicitur, a quo binarius nascitur, dum spiritualis creatura ab eo producitur, a quo item teraarius gignitur, dum corporeus mundus condilur. Qui numerus replica- tur, dum omnia ex Fatre per Filium in Spiritu san- cto subsistere inteliigibiii nalurae manifestalur. Se- narius ergo numerus consummatur, dum triplex factura, scilicet spirilualis, sensibilis, insensibilis^ a triplici factore^ Patre videlicet, et Fiiio et Spirilu sancto contineri consideratur. Unde etiam septima die Deus ab operibus requievisse describitur, quia post perfectionem Deus a creatura sua in se re- quiescere, el ipse in eo solummodo requiem habere cognoscitur. CAPUT V. Dixit quoque Deus : Fiat firmamentum in medio aquarum, et ditndat aquas ab aquis, Et factum eft ita; et fecit Deu$ firmamentum , et voeavit illud cailum, Quod totum sic iteratur : Dixit Deus : Fiat firmamentum, id est in verbo suo setemaliter constituit fiendum. Et factum est ita : scilicet in cognitione angelica, qui videlicet conspiciebant jam in verbo Dei subsistere, quod adbuc futurum erat in re. Et fecit Deus firfnamentum, postea videlicet in ea forma, qua hodie cernitur. Et vocavit illud ccelum : id est ab hominibus sic appellari docuit. Et factum esi vespere ; cum angelica societas, quslux D vel dies appellatur, crcaluram firmamenti in pro- pria natura consideravit; et factum est mane^ cum Creatorem inde laudavit. Et sic factus est dies se- cundus , cum ab eterno die Dei de lace sapientiae angeliei illustrantar spiritus : qui ab eo dies vel lux denominantar ; et adhuc condenda, eis per ipsum revelantur. Dixii vero Deus : Congregentur aquas^ quassubcalosuntf in locumunum; etappareaiarida. Factumque esi ila. Congregataque estaqua in locum unum, ei vocavii Deus aridam lerram. Hoc eodem modo, ut superius, interpretatur. Dixit Deus, con- gregentur aquas, id est in verbo suo ab aetemo eas congregandas praefixit. Factumque est ita^ scilicet natura angelica ita fiendum in verbo Dei cognovit congregala est aqua , quae apparuit arida; postea vldelicet in ea forma, qua uunc utraque creatura producit germina vel animalia. Et facium est vespe- re, cum ereatura aquae et terrae per se ab angelis, qui dies nuncupanlur, consideratur : Et factum esi mane, cum Creator inde laudatur. Fitque diestertius cum ipsa intelligibilis nalura a Trinitale illustratur; et ei singula condenda praemonstrantur. Sic quoque de cseteris diebus sentiendum. Notandum autem, quod septimae diei mane, et non vespere, ascribitur ; et in hac die Deus requievisse dicitur : quia nimi« rum omnis creatura mane per exordiam ab aetemo die Deo habuit; sed uullum vespere alicujus finis habebit, et per septiformem Spiritum factore soo aeternaliter requie&cit. Sacra Scriptura Deum omnia insimul creasse affirmat, et ecce, eum sex diebus opera sua consummasse denuutiat. Omnia eum simui crcasse in veritato accipitur. Sex aatem dieruro distribulio nihil aliud intelligitur, quam quaedam discretio, vel quidam rerum ordo contexi- tur ; cum quaeque creatura ab alia vel aCreatore, in intellectu angelicae ralionis discemitur : unde et vespere et mane interseritur. Vespere^ cum creatura in sui nalura ab angelis conspicitur ; mane, cum Creator inde laudibus extollitur. Dies autem ideo nominaatur, cum ab ipsis cuncta in Verbo Dei con- templantur. Primo itaque lux in ordine ponilur, quae dies etiam nuncupalur, el angelica substanlia declaratur ; quaeque a luce aeternae sapientiae illustratur. Secundo firmaroenturo locatur, a quo hic corporeus mundus inchoatur. Tertio species maris et terrae, in qua non realiter, sed potentialiter herbaram et lignorum natura formatur. Quarto »ol et luna cum sideribus in igneo elemento, potentialiter quidem, locantur. Quinto de humido aere volatiiia, de aqua vero nata- tilia, iterum potentialiter educuntur. Sexto de terra animalia, cum homine nihilominus potentialiter, proferuntur. Qui ordo, quia ab angelica natura, quae dies dicitor, in verbo Dei per senarium numenim discernitur ; recte idem dies sexies repetitus descri- bitur. Quem eumdem septimum Dominos benedicit, et in eo requiescit : quia angelicam naturam Domi- nus septiformi Spiritu replens sanctificat, atque eam in se requiescere praestat. Haeccunctasicintelligen- da, sequens Scriptura manifestat. Hie est, inquit, liber generationis coeli ei ierras in die; quando fecit Deus coflum ei ierram, ei omne virgultum agri, aniequam oriretur in ierra. Hoe utique de iUa una et aeteraa die dicitur, in qua omnia insimul Deos creasae scribitor. Brgo stcot homo ad similitodinem Dei conditur; ita etlam isti temporales dies, ad similitudinem illoram sex, vel potius septem, iu verbo Dei aetemaliter manentium, creati dicunlur ; et omnia etiam in hoc, in mundo, formata ad simililudinem formaram in Deo consis- tentium, creala non absorde dicnntor. Abhinc jam series corporeae creaturae texitur, ubi fons erumpens de terra, totam terram irrigasse; et itio DE DECKM PLAGIS .EGYPTl. i6C Deus honilnem formassc , et paradii^um plantasse A assehtur ; et animanlia ct ligna dc lcrra produxisse legilur. Qua aulem die hebdomado}, vcl quo ordinc, ulrum- ne una die vel pluribus, cuncta in specics formavc- ril, ignoratur. Sed prius fscta mundi machina cum luminaribus , deinde in primis hominem in boc muudo, ut puta, dominum mundi; ct ejus hnbila- lionem, scilicet paradisum, fecissc ; deindc ad ejus subjectionem , aGimantia volucrum, piscium el bc- sliarum, et eorum viclum, videlicct herbas ct arbo- rcs, produxisse pulatur. Quse cuncla roox creata, ad homiaem ducla leguntur : post quse et mulier for- inata, ct cuncta ei subjecta referunlur. Ulrum vero liomo diutius in paradiso manserit, dubitatur ; licet muUo tempore inibi habitasse a plai*ibus astrualur. o Igitur in his aeternis sex diebus Deus cuncla causa- iiler creavit, el ab omni opere in seplimo requicvil. \a istis autem temporalibus omnia temporalia et cor- poralia rcaliter per species el formas fecit; legem crcscendi, permanendif alia ex se gignendi dcdit. Kt Iia^c cuDCta Filius cum Patre usquc modo opcralur : pcr quem adhuc omnis corporca crcatura in melio- r«!m statum Iransformatur. CAPUT VI. De Incarnationc CkrisU, IngressaSapientiaDei, octavo Kalendas Aprilis, in uterum B. vir^inis Maria;, anno ab originc mundi qua- ter millesimocenlesimo octogesimo quarto, octavi ma- gni paschalis c>cIiquingentesimo tertio decimo, Octa- viani Augusti quadragesimo secundo , cycli solaris oclavo, cycli decennovenalis octavo decimo, cycli lu- ^ naris quinlodecimo, indiclionesecundcconcurrenti- bus... Epactis sepleniSf feria sexta,Iuna decima.anno ctiam aetatis ejusdem virginis duodecimo. In quo ulero corpus suum per novem menses et sex dies, id est, per quadragies sexies senos, hoc est per du- (110) Mendum, centos septuaginla sex dies a^difieavit. Hoc enim tcmpus compulatur ab oclavo Kalendas Apriiis quando conceplus est, usque ad octavam Kalendas Jannarii, quando nalus fuil Christus. Katus estergo vii Kal. Januarii, indiclionc icrtia, dominica vcl in- fra, noctc. A qua nativilale, dic octava circumcidi- lur, et die quadragesimo in tcmplo praesentatur. In quo lcmplo duodennis adolcscens, sapientes inlerro- gans invenitur; el anno vicesimo octavo <'H0), el ter- lia Chrisli dic tricesimi anni a Joanne baplizalur, et triccsimo tcrlio anno ct dimidia oclava Kal. Aprilis, qua die conceplus fuerat, a Juda^is comprchenditur : quorum lingua primum, hora tertia crucifigilur, et scxla per roilites in crucc sustollitur. In qua cruce per tres horas, id est sextaro, sepliroam et octavam, fuit, atque hora nona exspiravit. A qua hora usque ad diluculum resurrectionis sunt quadraginta horae, ipsa quoque hora nona connumerata. His enim horiB corpus Chiisti exanime jacuit, quod posilum est iu sepulcro vesperi ; in quo per triginta scx horas re- quievit. Resurgens aulem diluculo, prima Sabbali pcr quadraginta dies in terris conversatus cst, ubi voluit , et quomodo voluit. Quadragesimo vero die, videntibus apostolis suis, coelos ingressus est, alque in dextera sui Palris resedit. Unde die abascensione decima Spirilum sanctum super aposto!os misit. Qua die factus cst homo primus, eadem die conce- ptus est homo secundus. Sexta enim die et homo vc« lus factu^ est in paradiso, et homo novus conccptus in ulero Virginis. £l qua hora terrenus homo invasit pomum , humanum genus interempturus ; cadem hora toleravit crucem et mortis amaritudinem cocle- stis homo, universum mundum redeaoiplurus. Ergo, ut videtur, eadem die et homo obcdiens cum latronc in paradisum reverlilur : et homo inobedieus cum muliere, suae damnalionis exsiiium inlrare compel- litur. DE DECeM PLAGIS ^GYPTI SPIRITUALITER. lEx codice ms. inciyt» Carthusiae Gemnicensis in Austria communicavit vencrabilis P. Leopoldus WydemanDy ejusdem asceterii bibliothecarius. Edidit D. Bernardus Pezius Thesauri. Anecdot. t. II, parto I, p. 89.) Prinaa plaga J^gypli erat aqua in sanguinem ver- sa« in qua infantes Hebrseorum necaverunt , et pi- sces ejus moriui suut. Secunda rana) dc rivis et paludibus educlae, replentes superficiem illius terrse. Tertia cyniphes, id est hirciniB muscse, ignitis aculeis homintbus et jumentis permoleslse, de pul- vere terrae producta;. Quarta cynomyia , id est ca- niua musca vcl potius coenomyia, id cst omne Patrol. CLXXIL D genus muscarum tcrram et aerem replenlium. Coe- nos quippe commune dicitur, unde et coenobium communis vita appellatur. Quinta plaga erat pesti- lentia animalium. Sexta : vcsicse, pustulae, ulcera de cinere fornacis facta . Septima : tonitrua , ful- gura ei grandincs omnia caedentes. Octava locustae et bruchi, qui reliquias grandinis in herbis et arbori- bus vastaverunt. Nona : tcnebrae palpabiles per 9 261 ilONORII AUGUST04)UxN. OPPi PABS. II. — EXKGKtlCA. 208 Iriduum., in quibus horribiles iraagines quasi som- A Tonitrua vero sunl minae potenlum, fulgura ter- nianlibus apparebanl, qujceos dcterrebanl : ubiau- tem filii Israel eranl, lux eral, et L® plaga; cos non langcbant. Deciraa plaga crat : quoJ f rimogcnila ililgypti, id est : Omnes haeredcs sinl occisi, et dii eorum contrili. Hae aulem plaga; lestcCoraelio el Orosio quinquc annis conligerunt, scilicet singulis annis duae : posl unamquamque enim plagam spalium pci^nitenliaj dabatur, scd rege indurato iterum plaga iuferebalur. Sed quia, Aposlolo scribente, hsec omnia in figura contingebantillis; eteodem asserenlc, lcx spiritualis est, videndum quidnam spiritualiter significcnt. Pharao, quod dicilur denudam vel dusipans^ est rores perseculorum, grandines rapina» praidonum ; quae singula Jiigyplios percutiunt , dum mundanos advcrsilalibus allligunt. LocUrStce aulcm ^[.hruchi^ qui vircnlia llorum cor- rodunt, sunt bilingues et dctractores ; quimalis coU loquiis bonosmorcs bona incipientiumcorruvnpuul. Tenehroi vero palpabiles sunt iufideles, qui multos a luce verilalis seducunt ad tencbras erroris : in his tencbris horribiles imagincs apparent, qui cos de- terrent; quia quaedam monslruosa de futuris sup- pliciis imagiuanlur, de quibus merito talia crcdenlos terrcantur. Porro lux ibi luccl, ubi filii Israel sunt ; quia liliis lucis gaudia eelerna; elarilatis patescunl. diabolus, qui hominem gloria immorlaliUilis denu- ^ Primogenita autem .l^gypli, quod haeredes sunt, davit, et eum in variis erroribus dissipavit. Hujus regQUm esl jEgyrtus, quod sonal tenehrce vel tribu' latiOy et sunt ignoranlia, infidelitale et peccalis le- nebrosi, Iribulanles eos qui sunt bonis operibus de- dili. Porro Pbarao non est nomen homiuis, scd di- guilatis, sicut apud uos reges, Aug^ sti appcUanlur, oum pvopriis nominibus censeanlur : ille autcm Pharao qui in isari submersus est , Ceucris dictus cst. PlagsB .'Egyptiorum sunt percus.sioiies pcccato- ruro. Aqua .Egypti est sapientia hujus mundi ; pisces in tluctibus vagi sunt philosophi in mundanis cu- riosi. H»c aqua in sanguinem vertitur, et pisces ejus moriuntur, dum ssecularis sapientia in peccatis amatores sunt mundi : qui quasi .Egyptum ha»rcdi- lant, dum solum hunc mundum dmant. Sed primo- genita i£gypti perculiunlur, dum nmatorcs mundi ab hac vila per morlem lollunlur, cl {Blernis sup- pliciis tradunlur. Dii quoque eor um damnantur, dum pra^Iati corum cuni ipsis aetcrnis pccnis depulanlur. Hoc etiam in nobis intelligitur. Spirilus et anim^e parcnles nostri sunt, filii sunt virtulcs : inter quas primogcnitus csl fidcs, quie regni Chrisli cril ha^es ; quem angelus percutiens occidit, dum haeresis per diabolum invenla tidem in anima exstinguit^ ne hasres regni Patris csse possit. Harum decem plagarum medicina sunt decem prrccepta in duabus lapideis labulis scripla. In una animas obHgat, et suos seclalores morlifical ; san- labula erant tria qua; pertinent ad dilectionem Dei ; ^..lo ^».C«M wAAAnln Biyvniti/tnl iit c/ii.«Kiliir. . t ih/Hi*/i «iitf ^ ! ^. _1. . • •* . _ 1 .1*1 •! guis enim peccala significal, ut scribilur : Libera nie de sanguinibus (Psal. l), id esl peccalis. Infantes Hebraeorum ab Jlgyptiis in aqua necati sunt , id est simplices in fide ab erroneis gentilium libris seducli. Ranas aulcm, qusc in paludibus coaxant, sunt poelae , qui in cceno luxuriaj sordida facta priorum clamant. Hac plaga .Egyplus percutitur, dum ho- lum doclrina cor mundanorum subvertilur. Cyniphes vero pungentes ignitis stimulis sunl in- quieti, qui feruntur variis desideriis : qui cyniphes de pulverc terra! procrcati sunl, quia inquicti lcrre- nis desideriis tanlum dediti sunt. Ilircis maxime inhiercnt, quia hi pracctpue felori libidinis iasidcnt in altera scptcm, quae pcrtinent ad dileclionem proximi. Primum pra»ecplum cst : Vnum Dcum adora^ quod pertinct ad Patrem. Sccundum : yon assumcs nomcn Dcitui in vanumj id cst non pcrjurabis, quod pcrlinet ad Filium. Terlium : Sunctifica dicm Sabhatiy id est : Unum diem in hebdomada ab operibus corporisrequiesce, et Dco vaca, quod pcrlinct ad Spiritum sanctum. Quarlum : Uonora patrem et mairem, Quintum : iVo« occides, subaudi : nec manu, ncc liogua, nec corde. Scxtum : yon mwchabcris : subaudi, nec facto, nec consilio , ncc voluntate. Hac lcrtia plaga hi percutiuntur, qui Spirilum san ctum non habent, qui in Trimtale tcrtia Persone p Septimwn : l^on furtum facics Oclavum : ^on /alsum tcstimonium dices. scribilur. Cynomyia aulem musca canina hacrclici sunl, qui more canum contra catholicos indiscrele latrant ; et inslar muscarum importunis disputalionibus rcpulsi advolant. Multigenacmusca^multimodae sunt hxTCses, quae mullis modis catholicos inquielant, ct dum sanis sententiis abiguntur, iterum eos imp-ignant. Pestilentia vero animalium est rcproba vita car- nalium, qui dum bestialiier vivunt, carnali vila pu- trescentcs quasi pestc intcrcunt. Vesicm autem scalaiucntes et pustuloe buliientes, et ulcerum incendia de favilla fomecis formata, sunt invidi^ inusandL, odio plcni ; qui ira et odio feriunt, et pdr hotBicidia antmarum ulcera contrahunt* Nonum : yon concupisce^ rem proximi tui, Decimum : Aow desideres uxorem aUerius nec omnia quw illius sunt, Haec idco denario numero continentur, quia ij)se est limes omnium numerorum : cl ideo pro mercede dabitur in vinca, id cst in lege Domini laboranti- bus, quae est tinis operum nostrorum. Quem dena- rium ternarius et septenarius corapleclilur; quia lernario fides Trinitatis , septenario vero operatio innuitur : qua; utraque in gemina dilectione per septem dona Spiritus sancti in his septem diebus complenlur. Tabulae autem lapideae legis designanl dura corda, quae noluerunt dilectionem recipcrc. i69 EXPOSITIO IN PSALMOS SELECTOS. 270 U\ voro ideo in igne datui*, quia praevaricatores A dida apparuit, quia observalores legis ul so\ fu!- legis igni tradunlur : facicsauteni legislaloris splen* gefount. Amen. SELECTORUM PSALMORUM Exposmo Ex inedito ejusdem amplissimo Coinmentario in Psalmos excerpta. Ex codice ms. inc:yt9B CarthusNe GemnieeRsis in Auslria publici juris fccit veaerabilis D. P. Leopoldus Wydeniano, ibidem biblioihccarius. Edidit D. B. Pszius Tkeianri Anecdot. lom. H, parie i, pag. 95.) AUCTORIS DEDICATIO (111) Cbrisliano Falri verbo et exeraplo rclucenli ut speculum, commissum gregem ad pascua vila? per arclura callem ducenti Honorius devolus Chrislo servienlium servus, devota; orationis affectus, qua- lenus cum apparuit Priuccps pasloram^ supcr omnia bona Domini consliluatur in tabcrnaculis ju- storum . Studium tuura, vencrande Patcr, flagrans in Scripturis ardcnler, ad opus quod jubes aggrcdi accendit auimum meum vehemcnlcr, et cymbam ingenioli mei impcllit in pclagus intransnavigabile, scd tamen flatu Spiritus sancti ac remis orationum tuarum aiiquando transmeabiie. Valido siquidera impulsu clia- ritatis urgcs mc subirc pra}.;Iarnra otius fralernnD utililalis, reduadantiam vidclicet superna> dulccdinis in P:^lmis clausam stylo reserare ; ac squalcnti vase dulcem Spirilus sancti polura silicntibus juslitiara propinarc : qnatcnus ih qui psalmos jugiter ruminant, eximiam, superni ncctaris suavitatcm intcriori palalo sapiant; ne forte eis e(rlesiia vcrba, ut insipida aqua dc ore profluant, aut ut iist.ihe in organis inancm souum cmillant. Cujus ardui operis dum penso magnitudinem, perhorresco : dum vcro in co perpendo gralia? pleniludincm, dc injuncto munere hilaresco; conlidens mc omnium cralionibus sublevari, qui meo potuerint labore in scripturis adjuvari. IIoc igitur opus nomini tua; dignitatis dcdicclur, ac per tc ulililali tidelium publicelur. Psalterium Gallicum autem, nou Romanum, explanabiraus , quia in nostris Ecclcsiis illud psallimus. Est autem Gallicura Psalleriura, quod a sepluaginta Interprelibus esl Iranslalum : Romnnura auleni quod a Symmacbo, vcl nescio a quo alio esl inlerprclalum. Sunt enim sex translationes ab Ecclesia re- ceptae, videticet septua{[inta, Tbeodolionis, Symmachi; AquilsD, ct quinta editio cujus auctor ignoratur, et S. Hieronymi. Nos autem septaagiota Interpretum translationem tractabimus, el ubi opus fuerit, de aliis asssuraemos. Quid sit ct unde dlcatur Psalteriumt B Quol ad logicam pertineaf, Mulla suDt indoctis de Psallerio dicenda; scd Philosophia cst amor sapientisc; philo quippe pauca doctis summatiro styk) pcrslringenda. Psal- rt wor, sophiadicilur «o/;i^w/ia .-hajcdividiturin trcs lerium eat musicum instrumenlum , decem chordis parlcs, in physicam, ethicara ct logicura; id est in dislealum, triangulum, in modum deli» litteraB for- naluralcni , moralem , rationalem. FMiysis nanique matum, et dicilur Hebraice nabla, et Latine orga- natura, elliys mosy loys ratio dicitur. Ad physicam uum, inferius latuni , superius concavum : quod perlinet Genesis, qux dc naluris loquilur ; Epistola^ iorerius percussuffl, supcrius reddit souum. Ab hoc Pauli ad ethicara pertinenl , quae de moribus inslrumento hic libcr Psalterium cognomiralur, et tractant : Psalterium ad logicam, qua; et thcorica .lymni in hoc instrumento decantali, psalnii dcno- dicitur, eo quod de ratione divinae scicnlix me- iBinanlur. Quod autem apud nos sunt rhythmi sci- niorat. iicct cantus cerlo syllabarum numero compositi, Traditur aulcm quod Psalterium in quinque dic. tidibus citharx apli : hoc sunt apud Hebnros psalmi bus a DaviJ sil edilum ; el in quinque libris disltn- metro vario compositi, chordis PsaUerii apli. Signi- tura, pcr (luinque raillia annorura, per quinque vul- ficat aulem modulatio canlus conteraplationera, ipsi neraChrisli rcdemplum. vero psalmi bonam actionem. Idco autem mysteria C De iitulo, intcntionc, matcria, ct auctore. hujus libfi sunt per involucra et aenigmata tccta, ne Titolus libri hujus est liber hymnorura : hym- vilescerent omnibus aperta. nus est laus Dei mctrice composiia. Omnes quippe ilii) Rubrica codicis Mellicensis, sacculo xiii, ab supra primam quinquagenam Psaltcrii, » Beatus Ouonc de Veldsperg, priore MelliceBsi exarati, est vir. Patri verbo et exempto, • etc. baec : Ineipit Liber Honorii ad Chunonem abbaiem 271 HO^ORIl AUGUSTObUN. OPP psalmi ia Hebraea lingua cerlo metro decurrunt : A ^ed hoc translatores propter simplices minime ser- vare curarunt. Titulus aulem dicitur a Tilane, id est a sole : quia sicut sol oriens mundum illumi- nat, ila tilulus sequcns totum opus illustrat. Inti- tulatur elitfm liber Soliloquioinim de Chrislo, quia absquc persona loquitur de toto ChristO; scilicet de capitc et corpore. Intentio lotius libri est nos hortari per imitatio- nem Christo conformari : ut per ipsum redeamus ad summam gloriam, qua per Adam perdita veni« mus in summam miseriam. Maleria esl Christus et Ecclesia, Iheorica, id est divincc scieDliiC supponilur : uliiilas, scirc vilia cavcrc, bona agcre; finalis causa, adeptio vilaj ajleraa». B David rex ct propheta omu' s psalmos Spiritu sancto atHatus de Christo et Ecclcsia coraposuit, ti- tulos quasi quasdam claves npposuit : quia sicut janua clave aperilur, ita litulo intelleclus psalmi rcseratur. Quod quidam psalmi sub nomine Asaph^ Idithun^ Eihan vel aliorum iolitulentur, non ideo fil, quia ipsi eos edidcrunt, scd ut interprclatio nominum illorum dcnotelur. Quod autem quidani noniinibus A(jgaii ct Zacharite inscripli sunl, qui long^ post David fuerunt; declarant minifcslam sancli Spiritus inspirationcm, cui omnia futura sunt pra^sentia. Qui el nomen Josiae regis longe anle pra^Jixit, et fulura Christi mysteria, ut postca conligerunt, in psalmis descripsit. Porro trecenti viri fuerunl ordi- ^ nati ad modulandum hoc opus ante arcam Domini, (luibus quatuor prajcentorcs pncerant, Asaph, Idi- ihun, Ethan ct Hcman; unde cl quidam psalmi eis atlilulantur. De ordinalionc psalmorum. Psalmi non ordinatim, sed sparsim stint a David conscripti. Post incensam autem a Chaldipis legem Esdras prophcta novas Htteras invenit, leg3m re- novavil, psalmos in unum volumen redegit, ordi- nem ob cerlas causas dedit, tilulos ((uasi claves ad reseranda occulta mysteria affixit. Tradilur namque, quod David in primis Benedktus Dominus Deus meus edidcrit ; sed Esdras propter mystcrium Bea- tus vir primum d^^inde caeleros in ordinc sequcnlcs posueril. D Dc fornia sive /igura psalteriL Psalterium, quod Christum et Ecclesiam concinit, forma sua corpus Christi exprimit. Dum enim infc- rius percutitur, supcrius resonat : et corpus Chrisli dum ligno crucis tuspendilur, divinitas permiracula resouat. Della, ad cujus formam Psalterium lit, quarta liltcra in ordine alphabeti notatur, et corpus Jhristi quatuor elementis compaginalur : sivc Ec- clesia, qua; esl corpus ejus, quatuor Kvangeliis iidi- ticatur. Exprimit etiam Psallerium formam hominis, qui conslat ex superiori et inferiori, corpore videlicet et anima : qui debet inferius percutere, id esl corpus PARS i(. EXEGETICA. rri suum jejuniis et oralionibus ailligere, ut sic supehus possitdulce melos Deo rcddero ; jufita illud : Carnera macerant, Spiritum roborant. Quod lil in triangulo Psallerio, hoc est, in confessione Trinitalis : ct in decem chordis, id est in dccem pra^ceptis legis. Chorda exsiccatur, torquetur, extenditur : ita debct homo a carnalibusconcupisccntiisexsiccari, virtuti- bus torqueri, charilate extendi, quia nulla opcratio valet sine charitate ; ut illud : Si distribucro omnes facultatcs meas, etc. Decem chordse, quse in Psalterio extenduntur, sunt decem praecepta legis, quse per Christum tra- duntur. Decem in quinque eV quinque resolvuntur ct quinquc sensus in corpore CUrisli gcminali rope- riunlur : per quos dcccm chord» dulciler rcso- nanl, dum decem praicepla opcribus rcpra.»scn- tant. Unde licct Fsallerium prouno volumine com- putctur, tamcn in quinque incisionibus ({uasi quin que libris distinguelur. Qui gcmiuantur, cum de Chrisli divinitate et humanitale, vel de Christo et Ecclcsia, vel de activis ct contemplalivis intelli- ganlur. De numero psalniorum. In Psalterio ccntum et quinquaginta psalmi scri- bunlur : quia sicut olim diluvio centum quinqua- ginta dicbus mundi scelus diluitur, sic crimen pa:- nilcntis Ecclesiffi ccntum quinquaginta psalmis un- dis lacrymarum abluitur. Unde quinquagesimus psalmus pro poenilcntia, ccntesimus pro judicio, ccntesimus quinquagesimus pro laudc pouitur : quia nimirum qui hic pa^nitet, judicium cvadet, el ad pcrenncm laudcm per Christum pervenict. De mysterio psalmorum. Hic liber scribit de capile et corpore et singulis mcmbris, id est de Chrislo, et Ecclesia, et singulis electis. Undc aliquando caput Christi, id est divi- nilas; Mliquando caput Ecclesiie, id est humanitas; aliquando corpus Christi, id est tola Ecftlesia ; ali- quando Ecclesia hic in tcrris peregrinans; ali- quando Ecclcsia cum Christo in coclis regnans ; aliquando sanum membrum, id est justus ; ali- quando membrum a?grotans, id est peccator lo- quitur : et indo est, quod personic in psalmis ita varienlur. Spiritus sanclus de capite loquitur , uti ibi : Beatus vir, id est Christus, gui non abiii (Psal. i), etc. caput dc seipso loquitur, ut ibi : Ejo autem consiiiutus sum rcx ab eo (Psal. ii), ctc. Spirilus sanclus loquilur dc corpore, ut ibi : Astilit regina a de.vtris luis [Psal. xliv), ctc. Corpus dc seipso, ut ibi : Dico ego opera mea regi {ibid.)^ elc. Membrum sanum loquilur ut ibi : Cu^todi animam meam, quoniam sanctus sum (Psal. lxxxv), etc. Membrum aegrotum ut ibi : Miserere mei, Dominc, quoniam infirmus sum (Psnl. vi). Undc psalmi a fidelibus decantati tam vivis quam dcfunclis prosunt, sicut escae solo ore sumptae omni- bus membris proficiunt : quia pcr verba Spiritus sancli tam defuncti quam vivi in lib.^o viico scribentur ^ia EXPOSITIO IN PSALMOS SELECTOS. 274 qui io corpore Chrisli per unitalem fidei recensen- A videlicet, annnm Domini placabilem pervcoerunt. tur. Sicut enim infantes in baplismate fidem suam per patriuos pronuntiant, sic indocti vel defuncli per ora psalmos canentium Deo supplicant. Anima quoque in suppliciis posita, quas>i dolens membrum per os Ecclesise clamat : De profundis claniavi iPsal, cxxix\ etc. Ilic liher est clavis ccpU et janua paradisi : per hunc etenim coelum referatur, pcr hunc ad aeter- nam vitam intratur. Ideo ab hoc sumant omnes ini- tium discendi, qui per libros sunt docendi. Hic li- ber inchoaiur a beatitudine et finitur in laudid ju- bilatione, quia per Chrislum , qui est beatus vir, datur beatitudo, ubi cst perpetua laus et dnlcis ju- hilalionis muhitudo. Hic liber translative Psalle- Secundi quinquaginta psalmi omnes justos depro- munt, qui sub lege a Moyse usque ad Chrislum ex- sliterunt, qui per misericordiam et judicium Chri- slum promeruerunt. Tertii quinquaginta psalmi om- nes sanctos cantant, qui sub gratia tempore Chrisli usque ad finem mundi consurgent : qui per chari- tatem, quae in beati immaculati describitur; et per ascensiones virtutum, qua^ in quindecim grndibus roperiuntur, ad Jaudes a^ternse jubilationis perdu- cunlur. Psalterium non exleriori, sed intcriori homini lo- quilur : sanctus enim Spirilus in eo loquitur, non cami, sed spirilui, et idcirco totum spiritualiter in- telligitur. Unde sicut olim manna habuit omne de- rium, proprie David, specialiler et propter excel- B lectameotum et omnemsaporem suavitatis; sic car- ientiam Propheta nominalur. Unde aliquando legi- tur, sicut in Psalterio ; aliquando sicul in David, ali- quando sicut in Propheta scribitur : quod lolum de isto libro dicitur. Scriptura Veteris Testaraenti Spiritu sancto au- ctore scribilur, et in tria, id est in hisloriam, in prophetiam, in hagiographiam dividitur. Hislo- ria cst , quae prajlerita narrat; prophetia, quaj futura nuntiat ; hagiographia , quae selernae vitae gaudia jubiiat. Hic liber in hagiographia locum possidet, quia laudibus aeternae patrice plenius refulget. Nola, Sacra Scriptura quinque modis intelligitur ; ali- ^ quando ad solam historiam , cum praelerila nar- ral y ut ibi : Formavit Deus hominem de limo et posuit eum in paradisum {Gen. ii). Aliquando ad bistoriam et allegoriam, ut ibi : Jacob duxit uxores Liam et Racbel ; quod ita in re fuit, sed activam et contemplativam vitam Christo jungcndam pra^no- tavit. Aliquando ad solam prophetiam, cum futura praenuntittl, ut ibi : Ecce Virgo concipiet el pariet fiiium (Isa. vii). Aliquando ad solaip liMeram, cum aiiquid mandat, ut ibi : Non occides^ non nKpcha" beris (Deut. v). Aliquando ad solam allegoriam, ut in Canlicis canlicorum. Hi omncs modi in hoc libro inveniunlur. Historia, ut : /»//io, tuDomine, ferram (iindasti [llebr. i). Hisloria etallegoria, wiiPercwsit men hujus libri habet omne spirituale delectamen- tum , et cst convertihile ad omnem sensum cujusli- bet intentionis. Cum in choro psallitur, tunc sunt verba Ecclesiae Deum laudantis ; cum a justo canitur, tunc sunt verba gratias agentis ; cum a peccatore recitatur, tunc sunt verba veniam dcprecantis; cum pro de- functis decantatur, tunc sunt verba animae de sup- plicio ad Deum clamantis : et quocunque se inten- tio canenlis converlerit^ mox se sensus hujus scri- ptunc affectui canentis conforroabit. Cum maledi- cente maledicit, cum benedicente benedicit. Male- dicit roembra diaboli, ut ibi : Maledicti qui deoiinant a mandatis tuis {Psal. cxviii) ; benedicit membra I Christi, ut ibi : Benedicti vos a Domino (Psal. cxiri). His utiliter praelibntis expediti ad ipsum textum veniamus. Sequitur : PRIMUS PSALVVS DE INCARTVATIONE CIIRISTI. VKns. l.— Beatus vlrquinon abiitin consilioim^ piorum. Primus psalmus non habet titulum, quia propric est de Christo qui nuUum habet initium. Hic etiam titulus omnium psalmorum scribitur, quia omnes per eum aperiuntur, dum omnes de Chrislo intelliguntur. Hic quoque monas, id est uni- tas nominatur, quia hunc describit, qui proprie unitas adoratur. Et sicut omnes numeri ab unitate procedunt, sic omnes psalmi ab hoc numerandi ini- petram et fluxerunt aquw {Psal. lxxvii); qnod et D tium suniunt. Hic nihilominus caputlibri nuncupa- in Chriftto el in ercmo contigit. Prophetia , ut : Benedictas qui venturus est in nomine Domini f/\ quibus omncs posteri Adac involvuntur : quae ex consensu, cx actq, cx coasuetudine oriuntur. Diabolo namque persuadentc horoo consensit, dum velitum a Deo cjucupivit. £t quia a stalu rectiludi- nis ab|it, dura Deo similis esse voluil, beatitudinem q amisit et mortem animae subiit : Gt hoc in consilio impiorum^ dacmonum, quorum consiliuni cst justi- tiam desererr, et a Deo aposlatare; et ha-c esl mors prima.. Et iji via peccatorum stetit, dum concupiscen- tiam aclu perticicns inlcrdiclum pomum comedit. Via pcccatorum est transgressio mandatorum ; el quia lianc viam csl homo ingrcssus, ideo cst etiam mortc carnis deprcssus; ha^c cst mors ^ecunda. tt in ratkedra pestilenti(v scdit^ dum ex prava consuetudine malum exemplum aliis praebuit. Cftthedra enim pestileniiae est doctrina malitise; per hanc proiata esi in hominem mors terlia, quse est justa damnatio. Tali modo primus homo abiit et cum suis scquaclbus periit. ^ Christus aulem secundus Adam, coolcslis cl novus liomo est. Beatus vir, qui homini btaliludinem con- tulit : dum sempcr Deus cxistcns vir ficri voluit. Qui non abiit in consilio vnpiorum dum a juslltia non declinavit in lenlalionc daemonum prava sibi consulentium. Et in via peccatorum non stetity quia peccatum nonfecil : ct in cathedra pcstxlentice non sedity quia nec verbo nec exemplo ullum malum docuit. Diabolus Iribus modis tenlandi cuni appcliit, qui- bus et primum horainem devicit ac Iribus mortibus viclor suhegit. Gulam quippu Christo suasit, dum la{»ides mulari in panem vohut inaaem gloriam . PAHS 11. - KXEGETICA. -276 suasit^ dum saltum de templo dare monuit ; avari- tiam voi superbiam suasit, dum omnia regsA mundi prasbuif. Sed quia Christus vi/Hor exstitit, dum ad concupisecRtiam non abiit, nec in vana gloria stetil, nec in sl\ ariiiei sedit : ideo humanum genus a tri- bus morlibus, cogitationis, locutionia et operi3 re- demit. Sedere estrcgnantium vel docentium; pestilentia csl libido dominandi, quse ita omnes titiliat, ut ncc monachos intactos relinquat. /n caihedra pestHe.ntia' sedet , qui praslaturam dominandi appctilu tcnet. Cujus ambitionis ne cui daret excmplum, remiit Christus, homo Donjinicus, a lurbis in deserto obla- tum sibi rcgnum. Supra dicta quidem Christus non fecit, sed quid? Vers. 2. — in lege Domini eoluntasejus, LexDo- mini est mala devilare et bona facerc, quod est ju- stilia ct dilcclio; justitia quippc est malum devi- tare, dileclio bonum fac.cre. /n lege Doniini, quod est juslitia, voluntas Christi fuit, dum juslitiam in- declinabililcr tencns, Palri obedicns usque ad mor- tem exslitit. In lege Domini, quod est dileclio, ni- hilominus vohintas ejus fuit, dum suos in fi.iem di- ligcns pro cis animam posuit. Unde pl scquilur : Et in lege ejus meditabitur die ac nocle. Hocest, in prosperitale et adversitate. In die mediiiilus est legem justilicc, quan<1o lurbis eum rcgem cooslituere volentibus fugit; in nocte vero mcditatus est legem dilcctionis, quando Judxis cum comprehcndere voienlibus sive quaerentibus ad passionem sponte occurrit. Sed ct secundum lcmpus hoc in die, istud autem in nocle contigit. Vers. 3, — Et ideo erit tanquam lignum quod plantatiimestsecus decursus aquarum. Hoc est : ipse erit comparabilis ligno vito} iti parudiso plantalo, do (|uo dicilur : Vincenti daho edere de lignoviteequod cst in paradiso (Apoc, ii). Paradisus dicitur hortus delieiarum, et significat Ecclesiam, in qua sunt dc- licise Scripturarum ; locus voluplatis est, paterna majcstas, aetcrna beatorum voluptas , fons inde iluens est Christus dc peclore Palris manans;f1uenta qu2B paradisum irrigant, sunt dona Spiritus sanoli quffi Kcclesiam fccundant. Lignuni vita; est sapien- lia, animarum vila; hoc lignum, scilicet Christus, est secus decursus aquarum plantatum : hoe cM^ secundum descensum Spirilus sancti in utero vir^i- nali iucarnalum , cuju.<« dona ubiquc ut fluentn de- currunt. Hoc in temporc fructum dedit, dum post ascensionem in tempore a Patre destinaio, Spiritum sanctum apostolis misit Vel, decursus aquarum esi lapsus populorum , juxta qucm dccursum, non iu cursu, arbo illa plantata fuit : dum Christus in si- militudinc carnis peccati, non in carne pcccatrice, apparuit.Hacc arbor y*r«/*/w?n suum in temporesuo dcditydim corpus suumin eduliumfidciibusdedil. De hoc lcmpore scribitur : Ubi venit ptenitudo temporis, misitDeus Filium suum (Galat. i\), Aliter ; Decursux aquarum est morlahtas hominum, juxta quem h(*c lignum plantatum fuit, dum Christus mortalis ex- KXPOSITIO IN PSALMOS SKLKCTOS. m Milil. Qui ad fluxora morlis dccurrens ail : Sl in vi- A Hucusqiie de capile ; nunc videamus de corpore ridi UgnOy, id esl in fruclifero hoc faciel; in arido, id est in slerili quid fiet ? boc lignum in tempore fructum dedity dum reparalionem humani generis in pas^^ione prolulit. Suum puctum ideo dicit quia nullus alius, quantumlihel sanctus eum dare potult. Velj Kgnum vilaj cst crux ferens Chrislum, fruclum vilfe. Vel ideo Christus comparatur arbori, quia sic- 11 1 arbor nmbra protegit, fruclu reficit : ita Chrislus in hac vila suos ab apstu vitiorum umbra suae dilc- ctionis protegit, et eosdem in fulura dulcedine sua? contemplationis refocillabit. IIoc significatur per lignum vitae in paradiso juxta decursus aquaruni de loco voluptatis salienlis plantatum : de cujus fructu «yii comederit non morietur in seternum. Arbor crucis est lignum vitae in paradiso, id est in Ecclesia, planlatum sccus decursus aquarum, id est juxta fluenta Scripturarum : quia passio crucis iropleta est jaxta prreconia prophetarum. Hu^us ar- boris fructus est Christus in ea pcndens : de cujus corpore qui comederil, non morietur inaeternum. De quo ligno subdilur quod fructum .mum dabit in tempore suo, Arbor crucis fructura in suo tempore (iedit, dum in tempore passionis, suslinuit Christum pro salutc humana; redemplionis. Christus quo({ue fruclum suura in tempore suo dedit, dum in die rc- surrectionis, fidelibus altulit gaudium aelerna; exsul- lalionts; fruclum in tempore suo dcdit dum in die ascensionis hominibus coelum contulit. Crux in tempore sno fructura dabit, cum in judicio apparens Chrislum pro humano gcnere passumdemonstrabit. ilhrislus fruclum suum in tcmpore suo dabit, cum post judicium Ecclesiam sanguine suo acquisitam Deo ac Patri reddet et se, ut est Pulri coaequalis, ei manifeslabit. De hoc ligno adhuc sequilur. Et foHum ejus non defluet. Folium arboris est doctrina de cruce passionis Christi ; sicut enim foliis fruclus operilur, sic verbo doclrinic opus vestilur. Sicut «rgo folium palmie imo ligni vila? non defluct, ila promissio doctrinao Chrisli pro operibus fixa pcr- manel. Undc aperte subdilur : Et omniii qucecunque faciet prosperabuntUrr , Sicuti ca qu» facla sunt per Adam in arbore pra^vari- quod esl Ecclesia. Mullitudo fidelium ab initio mundi usque in finem cor unum et animam unam habere scribitur ; et ideo propter unilalem fidei et unitatem dilectionis unus vir dicitur. Hic esl heatus qui fide el operalione est beatiludini aptus : hic esl vir dictus, quia viribus virlutum conlra vitia est robustus. Hic beatus vir non abiit in consilio impiorum, dum fidelis populus ante Christi adventum, a cuUura Dei non declinavit ad idololalriam terrore tyrannorum vel doctrina philosophorum. Beatus etiam vir non abiit in consilio impiorum, dum posl Ghristi adventum Christianus populus a catholica fidc non declinavit ad perfidiam terrorc persecutorum vel persuarsione haerelicorum. B Et in via peccatorum non stetit ; quia in errore non diu permansit sed cito per eam transiit. Et in cathedra pestilentice nen sedit^ quia idololalriam vel hsaresim non docuit. Hic Ires virtutes, fides, spes et charilas nolantur, per quas populus crcdentium repatriare conatur. Quia cnim Deum verum et unum credidit, ideo ad idololalriam vel haeresira non abiit : et quia futura bona speravil, ideo in errore non stelit; in via enim peccatorura stare, est in errore perdurare. Et quia legem Dei dilexit, ideo in doclrina malili«e non sedit. Sed in lege Domini voluntas ejus, subaudis, complendi. Lex Domini est a Moyse vcteri populo conscripta ; lex etiara Doraini sunt Evangelia novo populo cre- ^ dita. Populi fidelis ante Christi adventura voluntas in lege Domini fuit, dum raandaia legis iraplere stu- duil : populi Christiani volunlas ia lege Domini fuit, dum pra^cepta Evangelii iraplere studuit. Et in lege ejus meditabitur die ac nocte^ hoc est, omni terapore versabilur in dilectione. In die raeditatur legera Dei, quando in pace diligtl amicos in Deo : in noctA hanc raedilatur cam in ptjrsecmione diligit inimicos proplcr Deum. Et ideo erit tanquam lignum quod plantatum est secus dccursus aquarum. Arbor mittil radicem dcorsum stipitcra sursum, de quo rami prodeunt, ex quibus folia exeunt : sub his fructus dependent, in quibus semina latenl. Huic arbori dilectio compa- ralur, per quara raultiiudo fideUum ad alta scandere caiionis,cesserunthomini inadversitatem : ita cuncla D conatur. Radix qu» tcrra) infigitur, est dileclio qua quap faela sunl per Christura in ai bore passionis, provenerunt horaini in prospcritatera. Sed ct do- ctrina et signa et omne quod vel in passione vel re- aurreclione vcl ascensione fecil, tolum in prospc- rum humanae salutis cessil. Et quae in judicio ad- Luc faciet, prosperabunlur, dum Iioslcs ejus per fum juste damnabunlur, jusli digne coronabuntur. Hunc talem virum Spiritus sanctus exempli gratia humano generi proposuit, quasi dicat : Hunc bonum virum, qui non abiit, non stelit, non sedit in malo, vos imilamini, qui per primtim hominem de summa p:loria ad infiraara pcrvenistis miseriam : ut in ista vita oburabrct vos ab aestu viliorum, et in futuro ad amissara reducat gloriam. proxirous in lerra diligitur. Stips ad alta surgcns est dileclio Deura diligens. Rarai arboris sunt varia; viriutes charitatis, folia sunt bona verba ; flores bona voluntas, fructus bona opera, seraen sana doctrina. Hoc lig7ium plantatum eit secus decursus aqua- rum, (luia arbor charilalis fundatur super fluenla Scriplurarura. Aqua trijl facil : sordes abluit, sitim exstinguit, imaginem reddil ; sic fons sapienti» flucns de loco voluptatis. id est Christus de pectore C*atris per cha- ritatcm sordes pcccatorum diluil, sitim ignjorantice exstiuguit, imaginera Dei animjc reddit. Haec arbor fructura suum in tempore suo dabit, quia charitas 5579 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — liXEGCTICA. 280 aliquando conlemplalioni vacat, aliquando aclioni A Impius, est qui in Deum vel in parenles peccat. insudat. Hujus arboris folium non defluet, quia nul- lum verbum a bono prolalum sinc mercede re- manet. Et omnia^ qucecimquc faciet, prosperabunlur ; quia, sive prospcra, sive adversa, omnia sanctis in prosperitatem commutantur , quibus omnia , vel bona vel mala, in bonum cooperantur. Nola ordincm : Inprimis docemur a malo decli- nare; deinde bonum facerp, ad exiremum de fruclu ligni vitee edere. Quem ordinem Ecclesia in bapti- zandis servat : quos primum docet diabolo et ope- ribus ejus et pompis renuntiare, deinde in Patrem et Filium et Spiritum sanctum credere ; post haec de oorpore Christi edere. peccalor qui in scipsum, pestilens qui proximos vaslat. Tres lapsus animae hic notantur, cogilalio, locutio, actio. Beatus vir non abiit in concilio impio- rum, dum cogilationi a daimonibus immissae per vo- luntatem non consentit ; in via peccatorum non gra- dtlur^ dum malum non loquitur ; in cathedra pesti- lentice non sedet^ dum malum operando, non docet. II«c per tres mortuos figuranlur qui a Domino re- suscilantur : per puellan in domo resuscitatam, pcr adolescentem extra porlam resuscilatum, per Laza- rum de monumenlo excilatum. Puella in domo morlua est aniraa in cogitalione per deleclalionem mortua ; adoltscens extra porlam clatus esl animus in consen«u operis defunclus ; senex in sepulcro fe- Haec de corpore sunt dicla, nunc pauca de mem- B ^»^"^ ^^^ ^^^^^ »° P^s^» consuetu iine tumulatus, Sequitur : Scd 171 lege Domini voluntas cjus, a malo decli- nando, et in lege ejus meditabitur die ac nocte, bo- bris sunt dicenda. Applicatio psalmi primi ad quemcunque fidelem, Quisquis fidelis cst membrum Ecclesiae, oorporis Christi ; qui a capite Christo beabitur, si in integri- tate corporis, id est in unilate Ecclesiae commorabi- tur. Beatus dicitur bene auctus, vel bene aplus ; id est gloria auctus, vel bealitudine aptus. Est aulem beatus, cui nihil deest quod velit, nec aliquid velit quod nocet. Vir dicitur a viribus, qui contra vitia cst fortis et non mollis. Quilibet ergo fidelis in fide et opcratione stabilis, esl beatus vir^ qui non abiit in conspectu impio- rum, id est in nuUa perfidia a Deo aposlatavil con- silio dffimonum vel hominum impiorum. l Hic potest syllogismus formari : est autera syllo- gismus argumentalio dubi® rei faciens fidem. Syllo- gi?mi latent in sacra Scriplura, ut piscis in profunda aqua : et sicut de aqua piscis in usum hominis ex- trahitur, ita syllogismus de Scriplura ad utililalem elicitur ; qui tribus membris, proposilione, assum- ptione, conclusione, hoc modo componilur. Realus vir cujus voluntas in lege Domini est ; nullus cujus voluntas in lege Domini est, abiit in consilio impio- rum, nullus igitur beatus vir abiit in consilio impio- rum. Ilic categoricus syilogismus vocatur : hoc moJo per tolum huuc librum categoricos sylloii- smos vocabis. Et in via peccatorum non stetit, id esl in nullo num faciendo. Lex a ligando dicitur, eo quod fiorao in mandatis Dci loris obedientiae ligctur. Et erit tan- quam lignum quod plantatum est decursus aqua- riim ; hoc est, hic talis ut palma in fide florebit, ut oli va in operalione fructificabil. Quae arbor secus decur- sus aquarum planlatur, hoc est, ipsa arbor fructifera fonte saiienlis in vitam aetemam irrigatur : quaeque fructum in tcmpore suo dabit, hoc esl, in lemporc tribulationis fructum patientias reportabit. Tcmpns malorum est hic desideria carnis implerc ; tcmpus bonorum est hic de malis mundi lugere. Mali in ^ lempore suo spinas et tribulos peccalorum profe- runt ; boni in tcmpore suo flores virlutum et fruclus bonornm operum emitlunt. In temporeautem tribu- lationis mali, ut arida ligna, in igneardebunl : boni ailem, ut sol, in regno Dei fulgebunt. Et falium ejus non defluet^ hoc est, in angustia positus ul Job nec malura verbum proferet. Et ideo omnia quir- cunque faciet, prosperabuntur, quia oranis adver- sitas et tristitia in gaudium ejus convertctur. Post descripta mombra Christi sequunlur impii, qui sunt mcmbra diaboli. Applicatio partis alterius psalmi ad impios, Boni sunt a malo declinanles, et bonum facientes. (Vers. 4.) Non sic impiif subaudit, sunl in volun- vitio, quod est via ducens ad mortem, permansit, D tate, non sic in aciiono. Sed quales? tanquam pul- licet in ea aliquandiu humano errore ambulaverit. Sic namque solemus dicere : Totannosin illa civitate steti, id est mansi : Lata enim et spatiosa est via, quas ducit ad mortem {Math, vii). Et in cathedra pestUcnlim non sedit. Cathedra est scdes doctorum pestilentia vero conlagio animalium : cathedra pe- stilenliae estdoc»rina malilia?; velcathedra pestilcn- tiae est haeresis, quae uti contagio per gregesovium, ita late pervagata est menres fidclium. In Hcbra)0 scribitur, in cathedra derisorum vel delusorum, el intelligilur Pharisaeorum vel haerelicorum, Dominum vel Ecclesiam deridenlium. In cathedra ergo pesti- lentia? non sedit, qui malum usque in finem pravo exemplo non docuit. vis^ in maiitia aridi, nullo clmritalishumoremadidi, quem projicit ventus a facie terrce. Vonlus est tcn- laiio, pulvis moiibus leves, facies terra» caro Chri- sti : qui formam terra^ induit dum in carne nohis similis apparuit. Sicut ergo vcnlus lurbinis pulverem a lerra tollil, et in circuilu volvit; sic ventus tenta- tionis inslabiles a fide Christi clcval, et in gyro car- nalium dcsideriorum roiot, et a tcrra vivenlium dis- iipat. Aliler : Kon sic impii, quemadmodum ilii, qui imitando beatum virum ad similitudinem ligni vilae proficient, ila ut videndo beatiludinem ct ajternila- tem ejus ipsi beali et seterni sint juxta illud : .S>- cundum dies ligni erunt dies popuii mei {Isa. lxv). m E\Va<^[T\0 IX rSALMOS SFI.KCTOS. m Stid infructnosi, ut anJam li^num, igai apli erunl quos ventus aquiiOi id est diaI)olus, projicit por cu- piditates a facie terra), id cst a stabililalc Hcclcsice, ut sint pulvis el cibus serpentis. Vers 5. — liieo non rcsurgunt impU in judicio negue pecratores in consilio juslorum. Iinpii sunt ia Deum et in parentes peccanles, peccatores vero in tnalis perseveranlcs. Vel impii sunt pagani et Ju- da>i, peccatores haeretict et fd'^iCbrisliani. Duo sunt judicia : unum hic confessionnis, allerum extrema; examinationis. In hoc judiciocst sa^erdos judex, iio- mo reus accusator, conscientia testis, pccnitentia judi- cis senlentia: porro cousilium juslo-^um est converjio peccatorum. Impii ergo in hoc judicio non resur- gunt, quia profundum suum casiun in tlagitiis nc- sciunt. Ei ideo crimina sua confiteri et pirnitere re- fugiunt. Neque peccatores in consilio justorum suh- audis, resurgunt, quia de malitia ad bonilalem con- verti noiunt. Vel m conspectu justorum non resur- gunt, id cst in concordia eoruin esse renuunt, quos cl oderunt . In ultirao autem Judicio omnes lam rc- probi quam electi in carne resurgunt, et omues ra- (ionem pro propriis factis reJdituri ante tribunal Christi stabunt. Sed impii in judicio non resurgent, id est ut justos ibi judicent sicut bic fecerunt : sed ut a juslis judicentur, et pro faclis suis juste dam- nentur. Xcque peccatores ibi resurgent in consilio, id est ia congregatione justorum ; quia hic noluc- runt resurgere ad justitiam in eonsilio justorum, ct ideonon erunl ibi participes bcatiludinis eorum. De quatuor ordinibus, Quatuor ordines erunl in judicio; duo electorum, duo rcproborum. Unus eleclorum ordo sunt perfecti, qui in jjdicium non perveniunt, sed judiccs cum Domino erunt ; alter electoru n, sunt qui ab audi- tione mala non timebuut, sed per dulcem vocem judicis vocati, Venite, benedicti {Matth, xxv),gau- dium Domini sui iutrabunt ; tertius reproborum in- riJelium, quia jam judicati, eliam damnati sunt; et quia hi sinp lege peccavcrunt, sine lege peril^unt ; quartus ordo reproborum fiJelium, qui Deum verbis profcssi sunt, factis autem negaverunt : et quia in legem Dei peccaverunt, per legem judicabuntu'*, cum eis tftrribililera JuJice dicetur: Discedite a me, maledicti [ibid,), etc Huc totum ideo rii, quooiam (Vers. C) novit Do- minus vitam justorum, id est approbat vitam illo- rum et laudans remuuerat facta eorum,quaodo ibant cum eo in vitam seternam. Viam auiem malorum noo cognoscit, id est vitau» illorum improbabil : cl ideo iter impiorum peribii, id est alTecliones malo- nim, in quibus ul in viis discurrebant. tunc disper- ibunt, cum in tetcrnum suppHcium cum diabolo iu- iroibunl. Conrlusio, Ilic psalmus a primordio mundi incipiens, in fme saeculi claudilur : quia mundu<^ in Christo, qui ezt principium et Qnis, inchoans in eo etiam fmilur. A Iduo antemliic psalmus in nocle Dominica canitur, quia in ea Chrislus resurrcxit, de quo ipse scribitur : etiam in hac die Ecclesia (corpus Chrisii) rcsurre- lura erit, cui hic psalmus congruit. Ideo et in festo cujuslibet sancti psailitur, quia quisque fidelismem- brum Ecclesia) censetur, cujus compago in descri- ptione hujus psalmi tenctur. PROLOGUS IN PSALMUM QUIXQUAGESIMCM. Hic psalmus quartus de pccnitentialibus fcribi- tur ; quia per quatuor virtutes, prudentiam, forti- tudinem, justitiam, temperantiam homo perfecius ef/icitur. Soptem autem piV^iitentiales psahniideo ponuntur, quia per septem dona Sinriius sancti^ peccata remittuntur, Primus spiritui timoriSj 3 sccundus Spiritui pietatisjertiusspirituiscientio', hic quartus spiritui fortitudinis ascribiiur : quaf una de quatuor principalibus virtutibus ponitur, In hoc psalmo pra^cipue humilitas el horatio no- ianturj per quas maxime peccata rela.Tantur, In quinquagesimo loco ponitur, quotus numerus dierum Pentecosten scribittir : et significat lcetitiam, quampoBnitens assequitur per veniam, lloc expres- sum est per annum quinquagesimum^ qui dictus est jubildfus, id esl jubilatione plenus: in quo recepit popuius amissam Imreditatcmy ct venditus rediit adperditam Ubertatem, Sicper pn^iiitentian amissa h(preditas paradisirecipitur, et ad pristinam iibcr' taiem reditur, llomocnim concupiscentiavictus suh peccato venundatur ; cumomnisquifacitpeccatum, p servus peccati efficiatur. In quinquagesimo numero denarius quinquies multiplicatur ; quia post quin- que scpculi astales Christus salus hominum et viioe (iennrius generatur : per quem Spiritus sanctus, qui est remissio peccatorumt datur. De iitulOp historia et fignra, Tilulus hujus psalmi est : (Vers. \,^) In finem Psalmns Daind, cum venit ad eum Nnthan pro- piteta, quando intravit ad Bethsabee . Nota esl his- loria. Urias unus de ducibus David puichram uxorem habuit. quam rcx se balucantem conspicicns concupivit, adduci prajcepit, cum ea concubuit. In- terim vir ejus in obsidione cujusdam civitatis cum exercitu concedit, sed Davidis consilio occisus in- teriit. Hoc facto, misit Dominus Nathan prophetam I) ad David, qui ei paradigma de ove et hospite pro- posuit : per quod ei culpam pcrpetratam objccit. David vero commissum scelus agnoscens, et com- minationem Domini lerribilem expavescens, pcnni- tentiam ex corJe egit, el hunc psalmum pro satis- fHctione composuit, et pristinam gratiam a Domino promeruit. Hic ergo psalmus ascribitur David r'»i;i et pio- phetae, qui eral respiciens in finem, id esl in Chri- stum : pcr quem v>dit sibi remitlendum poccatum ; dum venitad eum Nalhan prophcta, quando intravit ad Bethsabee. Hoc est quaudo eum Nalhan pro- phela increpavit pro adulterio commisso nithsabee el homicidio Urite. Nathan, qui David de pa?nitentia monuit, dici 283 HONORll AUGrSTODUN. OPf>. PARS. I[. - EXEGKTICA. m lur dedit et significat opdinem doclorum, qui po- pttlo fideliura consilium de poRnilentia dal. Qui pa- radigma de ovibns proposuit, quia lonus pastor animam pro ovibus posuit. Porro ad littc- ram homo qui mullas oves habuit, David fuit, qui multas nxores habuit : pauper qiii unam ha- buil, Urias fuil, qui unam tantum uxorem ha- buit. llospe.s, cui pauperis ovis occidilur, est illicitus amor, qui de copulationc uxoris reticitur. El nola quod hixuria apud Da\id hospes fnit, apud Salo- moncm vero regnum lcnuil. Lapsus sanctorum ideo scribunlur, ut potenlia medici in salulem dcsperati a^groli commendetur, et lapsi exemplo illorum ad spcm vcnice .luimenlur. Sed stulli formam peccandi de sanctis sumunt, for- mam pa^nitendi refugiunt. Cum Davidi sicut aliis hominibus peccalum sit a Deo imputatufn, ct eliam dislriclc in co sit vindi- catum, qnaeritur cur in iigura ponatur? Scd scien- dum est quod Deus de tolo humano genere Israeli- ticum popuhim in figuram clsgerit, qui populus Christiani populi umbra fuit. Nam quid([uid vcl inscius fecit, fiUurum aliquando praMiotuit. Spocia- liter tamen Spiritus sanctus quoi dc illis vel dc cunclis retro populis per prophelas scribi voluit, ligiira fuluri fuit. Undc scribilur : Omnia in fifjura contlngebant illis (/ Cor. \), David itaque Christifi- guram, Bethsabee Ecclcsiai, Urias diaboli imagincm gessit. Et sicut illa, dum in fon'e Ccdron lavarelur cxuta vestibus siiis, Davidi placuit, cl ad regios me- ruit venire complcvus, marilus quoque ejus prinoi- pali jussione cst trucidatus : ita et Ecclesia, id cst congregatio fidelium, per lavationem sacri baplis- matis mundata a sordibus peccatorum, Chri:to Do- mino noscitur essc sociata, et diabohis apostolis impugnantibus esl annihilatus. Hoc et ipsa nomina innuunt. David nam^iuc desiderabilis^ Bcthsabee puleus teslamenti, Urias dicilur gloria Dei mei, et d^signal diabolum, qui sibi gloriam Dei sui usur- pavir, dicens : SimHis ero Altissimo (Isa. xiv). Dicitur ctiam Lux me.i DcuSf significans illum qui transfigurat sc in angclum lucis. Sicut Belhsabce non cst passa concubitum prioris mariti, poMquam copulata est David ; ila Rcclesia non est conjuncta diabolo, poslquam venit ad Chri- slum desidcrabilem, qui fuit exspeclatio gontium. Haec puteus testamenti fuit, quia abyssus veleris legis iu ca lutuit. IJrias consiiio David occuhuit, et diabolus Christi consilio gentilitatem amisit. Nec mireris, per adulteruai tigurari Christum, pcr adul* tcram denolari Ecclesiam, ct pcr castum designari diabolum : quia nihil coafert turpitudini, si litteris designetur aureis; nihil dcrogal hanes!ati, si lilleris dcnotetur alramentareis. De materia, intentione ac utHilatc hnjus psalmi. Matcria hujus psalmi cst oralio pGcnilcnlis Da- vid : intentio est nos exemplo David informare ad prrnitentiam et orallonem. Magna Utilitas in hac A oration^ fidelibus confertur ; ut juslus de justitia sua non confidat, cum justissimum David cecidisse vi- dcat : et peccator non desperel dum tantum pec- catorem veniam consecutum audiet. Verba sum- pta sunt de p(cnitc;ntia ipsius David, et cuique fideli congruunt, qui post lapsum ad Dominum cum satis- factione ct oratione recurrunt. Quoniam si voluisseSy de hisloria trahitur, ubi Deus sacrificium Cain rcspuit, quia jusliiiam non obtulit. Vel de historia accipitur, ubi Dominus sa- crificium Saul despexit, qui obcdicntiam conferre neglexil. Designat aulem, quod Dcus hujus obla- tioncm spcmit, qui charilalem el humilitatem of- ferre conlemnit. Benigne far, de futura tunc hi- sloria trahitur, ubl*Jerusalem a Babyloniis destrui- B tur, sed iterum a Zorobabcl et Jesu sacerdole con- struitur el acceplum sacrificium Deo offertur ; vel, de hisloria, ubi Jerusalem a Romanis est desiru- cta, scb ad Adriano impcratore dcnuo rciedificata : in qua Cbristiani nunc acceptabilia Deo offcrunt sacrificia. Significat autem quod Sion, id cst Ec- clesia, hic a paganis et luTreticis destruatur, sod per Jesum summum Sacerdolen el Regem Chri- stum in coelestem Jcrusalem vivis ex lapidibus rea»- dificalur. De divisione hujus psalmi. \n quinque membra hic psalmus dividilur, qiiia pro realu qninque sensuum pcBnitenlia agilur. Pri- mum est : Miserere mei^ Deus^ in quo poenitentis p satisfactio. Secundum est : Asperges me hyssopo, in quo miscricordla; confidenlia. Teriium : Averir faciem tuam, io quo Trinitatis veneratio. Quartum: Docebo iniquos, in quo poenitenlis fulura pra?dica- tio. Quintum : Benigne fac, in quo pocnitenline oc- ceplio notatur. In priori psalmo terribile judicium describitur, et blanda rcgis admonitio subjicilur. Unde pecca- tori cum dixit Jesus : Quare tu enarnis justitias meas {Psal. xux) ? perterrilus adjudicem cum sa~ crificio pt, si hoc feceris, tunc exsullan- ter proferel aliis lingua mea justiliam tuam, qua peccata remittis et in Ix>nis opcribus promovos. Su- perius dicitur : Quare tu enarras justitins meas et as&umis testamentum meuni per os tuum [Psal. 288 xLix) ; nunc a culpa absolulus justitiam Dei exsultans narrat. Unde subditur. Vers. 17. — DomifiCy labia mea aperies, quae rcatus occluserat : idonea el munda facies ad profe- rendum justiliam tuam ; et tunc os meum annuntia' bit laudem tmm, id esl pra^conia juslitisB tusp. Pec- cantcs non audenl loqui ne rcdarguantur, el pec- cata eis impropcrerjtur : his labia ad loquendum aperiunlur, dum a peccatis resipiscentes justifican- lur, el tunc Spiritu Dei animali gloriara humanam dcspiciunt, laudes et improperia hominum aeque contemtiunt, peccantcs libcre, uti Paulus, redar- guunt. Horum ora laudcm Dei annuntiant, cum peccata sua coram hominibus pronuntiant, ut de sua salvatione excmplum convcrsionis sumant. Laudem Dei sacrificio, non sacrificium animaHum offero : Vers. 18. — Quoniam si voluisses sncrificium dedissem. Sed intelligo le sacrificium de peccaloribus nolle, quia dixisti superius : Non accipiam de domo tua vitulos neque de gregibus luis hicos (Psal. xLix). Utique holocaustis non delectaberis sciiicet dc animalibusoblaiis. Sed quia talia in figura oife- 1 ebantur, qua? nunc pro peccatis recipere recnsas : scio quale sacriticium accipias. Vers. 19. — Sacrificium Deo spiritus conirihula- tus. Id est pro peccalis contristatus, erit delectabile sacrificium ; cor contritum, id est poenitcntia affli- clum, et humiliatum, hoc est, pia confessione devo- tum Deun non despicies sicul sacrificia legis. Tale sacrificium prsevideo tibi fieri a Sion, ct ideo : Vbrs 20. — Benijnc fac DominCy in bona volun- tate tua Sion, ut (rdificcniur muri Jerusaiem. Per Siom dcnotalur cognilio Dei, per Jerusalem chari- tas. Una est civitas Jorusalem composita ex angelis et hominibus : cujus pars destructa erat in Adam, pro qua orat ; henigne fac, id esl largitcr lac dando fideni et omnem bonam vitam his, qui sunt futuri Sion, el hoc in hona voluntate tua, id est ex gratia tua; ut a^dificenfur muri Jerusalem i^ev eleclosho- mines, qui dfstrucli sunt ia apostatis angelis. Vel benigne fac Sion, id est primitivic Ecclesi«e de Ju- doeis ; ct a^dificentur muri Jerusalem, id est peream constitue Ecclesiam dc genlibus ; vel aBdificeniur muri Jurusalcm de Jud.iii^s et gentibus fide et dilc- ctione, quibus benijine fac dando perseveranliam ei remuneralionem. Sion, quod dicitur speculatio est preescns Eoclesia ; Jerusalem quod sonat visio pacis, est Ecclcsia regnans in cwlis, qme construitur vivis de lapidibus. Benigne crgo fac Sion, idest prgesenli Ecclesia* dando peccanlibus veniam el confessio- ncm ; ut per cos ccdificentur muri Jerusalem, id rst per lalcs lapides numorns electorum in Jerusalem cirlesli redinlogrctur. Miiri Jerusalem sunt angeh et honiinos. Vkrs. %\ . — Tunc accepium sacrificlum justitiai. Hoc csl tunc maxime erit libit acceplabile sacrificium spiritus contribulali ct cordis contrili. Tunc accipies oblaiiones et holocosta, scilicet fidcles se lotos tibi olferentes, el res suas pauperibus distribucntcs. Vel 2du EXPOSITIO IN PSALMOS SELliCtOS. 290 sacrificium justiiut esl corpus Dominicum^ pro no- A bis ut Bgnus, iroroolalum ; oblationes sunt confcsso- res vcl quique fideles se (Ilinslo pcr fiilem et opera- tiooem ofTcrentcs : holocausta sunt martyres pcr i<(nem passionis, vel quolibel cruciatu corporis ab- sumpti. Tunc impii supcraliare luum vituies, scili • cet EcclesiaD sacerdoles. Altare Dei cst Cbristus ; vi- tuli sunt Cbristiatii, in fide novelli, in baptismate re- novali : et sicut vituli ungulam findentes, ila inter booum et malum disccrnenles ; et sunt ruroinantes, id est prsccepta vcrba Dci in raemoriam revocantcs ; el sunt cornibus arroati, id esl forlibus sanctorum exemplis roborati. Hi vituli supcr altare pouuntur, cum pcr sacerdoles Ecclc^io) Doopcr Chrislum 0110- runtur, ac sic muri Jerusalcm per bos reliciuntur. Alitcr : Modo in priescuti acccptas sacrificiuui ^ pro iuiquitalc spirilnm conlribulalum, in futuro sa- criticium justiliiK laudis solius, ubi in domo tua babitanlcs in ^a*cula saeculorum laudabunt le. iloc csl enim sacrificium justiliH3. Tunc justi eruntobla- tio et liolocauslum, quando eos lotos divinus ignis absumet : et auimse sapientia, rorpora immorlali- tate induentur, et mors in vicloria absorbebitur. Vituli erunl omncs electi a vinculis Icgis el miseriae buluti, et nova getale juvenes posiii supcr allare Christum, in quo sineiine requiescent. Conclusio . Ilic psalmus ideo a pocnitentibus frcquentatur ; ut pcr virtulem hujus, sicut David, in muros ctrlc- slis Jerusalem atdificenlur. Et nola quod pccnitcns ^ primitus sua commissa dcplorat, deinde aliis mise- ricordiam Dei pracdicat, poslremo pro errantibus ex- orat. Ideo autem in quadragesimaadlaudescanilur, quia per poenitentiam ail aBtcrnam laudcm pervcni- lur. Et ideo privalis diebus ad laudcs cantatur, quia qui lenebras peccatorura evadunl, ad lucem veram et ffilemam laBtitiam perveniur.t. Idcirco ad horas sscpe ileratur, ut quisque fidelis vivus lapis, ut Da- vid, ccclesti xdificio imponatur. PROLOGUS l.\ QUINQUAGIXTALB SECUNDUSl. Legitur, quod David propheta cum senuisset, qua* luor millia juvenum ex Isracl elegerit, qui psalmos organis, citharis, nablis, tyropanis, cymbalis, tubis el propria voce magna jucunditate personarent, quos ipse Domini inspiraliooc protulil. Quse suavis D cantus adunatio tribus partibus divisa conslabat : ratiooalis quae ad humanam voccm ; irrationalis, quas ad musica instrumenla; communis, quae ad utrasque partes pertinebat. Cantores namque simul cum organis concinebanl. Illa suavis et jucunda musica Ecclesiam catholicam tali actu pra'dicebat, qaac ex diversis linguis varioque conccnlu in una tldo concordiam, Domino pracslanle, tradilura erat ; qujequc de Iribus parlibus mundi, Asia, Africa, Eu- ropacollecta Christocisdem psalmislaudcsconsonat. Psalmi sunt in duodccim parles dislincli : in prima parte Chrisli carnalis vita ; in secunda deita- tis nalura ; in tertia impiorum advcrsus eum conspi- ratio ; ia quarta Ecclesiu* adversus cos adraoni- tio; in quinla Chrisli in persecutionc oratio; in sexla pccnilentiu.n doprecalio ; iu i^cptima Christi secunduni assumptan humdnitalcm ad Patrem sup- plicalio ; in octava parabolica^ et tropologicac allu- siones ad Chrislum pertinenles ; in nona mulliplicia pricconia, modo ad humanitatem, modo ad divinita- tem perlinenlia ; in decima graduales ; in unde- cima opera Trinilatis, in duodecima laudcs cum alleluia sci*ibuntur. PnOLOGUS IN QUINQU.VGESIMUM PBIMUM PSALMU.M. Quinqucjam conscripl;e docados, priBfcrunt quui- que mundi a)tates, in quibus Ecclesiac corpus in suis membris digeslum, per laborem quinque sen- suum iu muros ccelestis Jerusalcm est congestum . Nam ante Christi advcntum fideles se sub quinque libris Moysis ud coeleste a^dificium prasparabant ; nunc sub gralia quinque prudentes virgines, quac sunt omncs Ecclesi^c Hdeles, se sub eisdem libris, spirilaliter intcllcclis, ad camdem slructuram pra^- parant . Jam sextam decadem Spirilus sanctus a corporc iniquorum incipit^ quod in sexla mumli a;tale Chri- slum et Ecclesiam porscqui coepit. Et sicul primum quinquagintale a (^hrislo, qui est caput corporis saU vandorum, inchoat, qui beatus vir aetenia beatitu < dine suus remunerat ; sic istud quinquagintale ab Antichrlsto, qui est caput corporis damnandoruni, incipit, qui filius perditionis ad aeternam perdilio- nem omnes sibi consentaneos pertrahit. Ilic psalmus in quinquagesimo primo loco calcu- lum ponit, qui numerus a ternario surgens, et per septenarium scandens, ad denarium pervenit. Ter eniro septero et ter deccm sunt quinquaginta unum; qui numerus signat quod bi, qui in tribus partibus mundi perseculionem pro fide Trinilalis patiuntur, per septiformen Spiritum ad denarium aelernas vita; pcrducuntur. IIujus psalmi litulus esl (Vers. 1, !2) : In finem intellcctus David cum venisset Doeg kiumceus et annuntiavit SauH et Dixit ei : Venit David in do- mum Abimelech, Nota est historia. Saul voluit Da- vid occidere, qui fugit, et vcnit ad Abimelcch sacer- dotem et acccpil ab eo pancm sanctum, etgladium Go- lia;. Quod videns Doeg custos roulorum Saul nun- tiavit Sauli. Unde Saul iratus occidit orones sacer- dotes Domini. Per boc significatur perseculio Anli- christi in Ecclesia Dei. Doeg molus, Iduma^us dici- tur terrenus, et denotatur Antichi*istus, qui movcbit totam tcrram ad sui cullum, Per Saul significalur mors ; per David vita Chrisli ; per Abimelech Ec- clesia; gladius regni potentiam, panes propositionis designant sacerdotii gloriam. Per David Christus rcx, per Abimelech cxprimilur sacerdos. Iste intollectus est David prophelae extendcntis sc in tinem roundi denotans ca in hoc psalroo, qua; fient in ultimis tcroporibus ; quando veuiet Antichristus in roundum et invocabil mortcro ad punienduro Abimelech, id est incipict iulerricerc in Ecclesia omoes justos, 291 JIONOrtll AUGUSTODUN. OPP. l'ARS IL — EXKGKTlCA. idco quia suspicicnt (l.lem Christi et erunt domiis A scl loqui, quam opere perticercs maliliam cjus . Aliter : Saul (iicilur petiiio, el signat morlem, quam Deus non focit, scd liomo peccando eam ap- pcfit ; unJe in titulo quarti decimi psalmi seribitur, in diequa liberaviteumDominmde manuomnium inimicorumejus ctdemanu Suuits; quia novissima inimica destruelur mors. David dicilur quod den- derabilis est vita, quam omnes beali desiderant. Abi- melrtcli, quod interprclalur regnum Pairis mei, cst Ecclesie, regnum cocleste, quod gemit inler civcs regni terreni peregrinum. Doeg Idumteus, quod di- cilup moius ierrenus, cst populus Babylonicus in motu terrenorum semper migrans et nunquam quietus. Qui est custos mulorom, id est slerilium, m Sicut novacula acula fecisti dolum, Novacula cral raso rium. Anlichrislus cril novacula diaboli ; quia, ut acuia novacula pilos carnis abradit, ila ipsc bona oxtcriora a justis per dolum abstrahit. Kt, sicut no- vacula ):asis pilis faciem rcnoval, sic ipse Chrislia- nos a pcccatis per dolum purgalos in sanctitale in- noxat. Et sicut aliquando rasorium carncm saucian- do laedit, sic ipse quosdam tormentis sauciat, quos- dam miraeuIU decipiens in aoima laedit. Acutum fecisli dolum^ dum benc docere tc simulas, ut in errorem inducas. Vers. 5. — DHexisti malitiam super benigniia' iem. Ratio te docct benignitatem, sed lu magisdili- gis malitiam ; quia bonos punis, malos supor eos qui in bonis sunl slcriles, ouera pcccatorum por- b erigis j el non solum malum facis, sed et alios a bono abstrahis. Nanr«, dilexisti, inquit, iniquitatem magis quam loqui asquiiatem : dum justos propter jusliliam damnabis, ct iniquos exaltabis. Sed mali- tia et iniquitas demergent te in barathrnm ; benigni- las et acquitas elevabunl justos in coclnm . Vebs. 6. — Dilexisti omnia verba prcecipiiaiio- nis lingua dolosu : hoc est, dilexisti loqui omnia dolosa vcrba, qua; ducunt ad pra^cipitium . Lingua dolosa esl fallacia) minisira aliud in cordc gestan- tium, aliud ore promcntium. Descripta Antichrisli ncquitia sequitur ejus perdilio. tantes. Chrislus rex vita» venil in Ecclesiam, qua; csl re- gnum Patris sui. Scd Saul, id cst diabolus, rex morlis, et Doeg, id est mundi amatores, qui sunt rcgnum Babyloniac, persequunlur et Christum el Ecclesiam. Et quia hoc maximc crit Anlichrisli temporibus, idco aseribiturei Iiic psalmus. Materia hujus psalmi esi iQvectio Spiritus sancli in Anlichristum, quod sinecausapersequaturEccie- siam. Intcntio csl, nos cautos faccrc de pcrsccn- tione Antichrisli ipsam perseculionem pra)diecndo el damnationem ejus, ct ostendendo ndem el constan- tiam justorum, qui tunc erunt. Verba sumpta sunt de hisloria, ubi Doeg gloriabalur in David regis cxpulsione, et in Abimelech sacerdods occisione ; ( et signatur quod Judaicus populus gloriabatur quia (^lirislum rcgem et sacerdotem occidit, sicut et An- ticl^ristas gloriabitur, quod regnum* et sacerdotium dc Ecciesia exterminabit. In quatuor hic psalmus dividitur : prima divisio est : Quid gloriariSf in qua Spiritus sancti in Anticbristum inveclio ; secunda : Proplerea Deus, in qua Antichristi deslructio ; tcr- tia : Videbunt jusiiy in qua ipsius damnatio ; quarta : Ego autem^ io qua tidelium ascribitur lau- datio. Psalmus pcr diapsalma dividitur, quia popu- lus fidclium ab infidelibus per Spiritum. sanctum discernitur. Sequens vox est Spirilus sancti^ qui in pcrsona fidelis populi in Anti^hrislum invenitur, cu- jus crudelis persecutio hic ostenditur. Expositio psalmi LL Vers. 3. — Quid gloriaris ia viaUtia^ qui potens es itt iniquitate ? Malitia cst noosolum mala facere, sed et docercY et alios ad malum coostnagere. la hac inalilia Anticliristus glorialur, dum totus mun'- dus a cuhura veri Dei ad ipsius vcnerationem ineli- natur. Hie pctens est in iniquitate, quia immensts divitiis ct miris signis omnem iniquitatem valel po- tenterperficere. 0 Uli perditionis, quid gloriarisin malitia, quae erit tibi taoka ruina? poiens iniqultate videris, sed poteiUer tormaQta patieris. Vers. i. ^ Tata die, koc est omni terapore, tn« justitiam cogitaoit lingua tm, id est meas tua me- ditaia csi njuslitiam : qttomodo lingua tua pos- D Et quia bonum respuis, maUim diligis : ' Vers. 7. — Propterea Deus destructtein /inem. Christus, qui verus est Deus, destruet ie, ct poien- tiam tuam illustralione adventus sui,et hooin/inem, id est in sempiternum. Et quoniam eveliet te dc tua sublimilate, hocestoccidet te; ei emigrabii te de tabernaculo corporis vel hujus mundi ad perpeluam poenam : et radicem tuam, subaudis, t\c\\Qide terra viveniiuyn. Radix ejus est humana; glorise cupiditas quam in potentia regni figit^ qui de terra viventium evellitur quia ei in ea regnare non conceditur. Tra- ditur ad litteram : dum multi Christianorum a facie Antichristi in ^Egyptum tugerinl, el ipse eos perse- qui disposuerit, tabernaculum in monte Oliveti fi- gat, in quo cum Spiritus Domini, quem quidam Michaelem intclligunt, occidal, ac dc hoc taberna- culo ad infernnm migrabit, ubi Dominus in coclum ascendit. Vkrs. 8. — Haucejus damnaiionem videbunt justi et timebunt Deum ; vel, quidam se ei consensissii, quidam propter ejus signa dubitasse timebunt. Alii super eum ridebunt, qui se ejus ssQviliaoa cvasisse gaudebunt. Ejus factum irrisione dignum reputa- bani et dicent : \ems.9. — Kcce komo quinon posuii Deumadju- torem suum : hoc est, ecce apparet quod homo fuit, qui se Deum fecit et verum Deum a^iutorem ha^ bere contempait. Hoe in Simone Mago prsecessit, qui se Deum fiaxit, sed cadens fallax apparuit. De Dei auxiiio iion confidit sedsperavit in multiiudvne dimtiarum suarum ; id est, non in Deo spem suam poeuil, sed in maltis divitiiSy in auro et argenlo, in 293 EXPOSITIO IN PSALMOS SKLECTOS. m faciiDdia ct scienlia, pcr quos putavit se salvari. Et A esl de Ecclesia, qu^ nunc est labernaculum Dei, l^rcevaluit in vanitatc suay ia est, putabit se pracva- lcrc cl dominari omuibus malis ct bonis, in vani- talc, (|ua sc Deum docebit. Maxima quippc esl vani- las, quod despeclo Dco sc ut Deura coli prteeipit. In hac his pra^vahiit, quibus se Deum csse pcrsuasit : ipse intcribit quia arbor sterilis fuit. Vehs. \0. — Ego lutem, Christianus popuhis, quem ip=c est persecutus, sum sicut oUva fructi- jcra ; ideo salvabor in saecula. Oleum dicitur misc- ricordia, fruclusolivajsuntopera misericordiac. Gen- tilis populus ut oleaster est insertus bonx oliva;, id cst primiliva? Ecclcsia;, unctus olco sancto in bap- tismate, cai coaluit fidc ct operalione. In domo Dei. ipsum cmigrabit quando in stognum ignis ol sulphu- ris praJcipiLabit. Rfullccm cjus dc tcrra vivcntium cvcllct, cum semcn impiorum de regno coclorum peuitus craiiicabit, et in terram moitis projiciet. Servusenim Doeg non mancbit in domoin telernum -, niius autem fidelis populus manet in a^ternum. Yidebunt juiti terribile Deijudicium super impium populum ct timcbunl, scd hoc timorc purgabuntur. Et super eum ridebunt, id esl de juslo Dei judicio gaudebunt. quod impiorum pcrseculioncm et pras- scnlem damnationem evaserunl : et dicent : Eccc homo, qui Anlichristus, cum loo corporc suo in supplicium corruit ; qui non posuit Deum adjutorem suum, scd in mullis divitiis spem suam posuit, quas id est in catholica Ecclesia, ideo speravi in miseri- . . ^ . ^ .... , . dia m; et in i^culum smcuH, hoc est. hic el in B o™nes am.s.l. Egoaulcm cro m Domo Da .n ccclesl. futuro, non in divitiis, ut Antichristus persecutor meus. VERa. 11. — Confttcbor tibi in sccculum SircuU ifuia fecisti. Id 'esl laudabo tc cordc, ore, opere quandiu vivam, quia me lalem fecisti, et dc Anti- chrislo justumjudicium fecisti ; ct exspectabo nomcn tuum^ hoc cst Christum FiHum tuum, ad judicium venturum et mihi pro labore pra^mium vila) reddi- turum ; quoniam bonum esl in conspectu sanctorum fuorum^ quia lunc sancti suramum bonum pcrci- piunt, quando Chrislumin gloria Patrisconspiciunt. Aliter : Non properabo consequi nomen tuum quod esl Deus, uti fecit Antichrislus, sed exspectabo bene Jerusalem florens in gaudio sicut oliva^ qui non in divitiis, sed speravi in ejus nmcricordia : et laudabo nomcn ejus in saiculum, quia conspicio summum bonum in ajlernum. PROLOGUS IN PSALMUM CB.VTBSIMUM. Quinguagesimus psalmus canit pwnitcntiamjdc vcro ccntisimus miscricordiam ; quia prwmium vittc in judicio reportabunt, qui frucium picnitentuv eentesimum in patientia attulerunt, Et aptc hic psalmus post privcedenicm poniiur, in quo gratia- rum actio EccJcsim pro conversione JudfPorum scribilur ; quia mojc ftdem Judaorumjudicium ul- timum sequitur, Ideo in centesimo loco computatur ivendo accipere nomen tnum : ut sim Filii lui co- p quia ovis^ centesima in judicio pcr misericordiam ha?res, ipse cxistens Filius, sic quoque consequen ter et Deus. Quoniam hoc bonum esse conspiciunt sancti, qui in hoc summo bono erunt per a^vum. Uoc tolum polest referri ad corpus diaboli, quod sunt omues iniqui, qui sunt roembra Antichristi. Doeg Idumaais est Judaicus populus pro terrenis commolus; Saul mors vel diabolus; David est Christus ; domus Abimetech Jerusalem in Jud^ea, rcgno Palris Chrisii. Devid in doKum Abim^lech venit, quando Chrislus in tcmplum Uicrosolyrois, domum Patris sui venit. Doeg hoc Sauli nuntiavit quando Judaicus populus Christum morti tradidit. Qui gloriatus est in malitia, qoa prophetas et justos occidit. Potens in iniquitate fuit, qua ipsum Doml- num neci dedit. Tota die^ hoc est omni tcmpM*e, in- ^ ^* J^^^^'*^ iustitiam contra Christum et aposlolos cogitavit : ^ *^^^'^' ^^"'* *^^^' '" ^"^ quos ui acuia fwvacula dolo do terra JadeBorum abrasit. Verba prwcipitationis dilexii, quando ei^ Chrislum praedicare intcrdixit : quibua se de regoo ia morlem, ut diabolus d4 coelo, Adam de paradiso pi^aecipitavil. Proplerea Deus desiruxit ^um deUge cvulsU eum do civilate, emigravil euia de terra sua ioter geates ct radicem, idest, germen eimde terra viventium, hoc est de Eoclesia. Totum etiam corpus diaboli, quod nunc in malitia gloriatury ^ipotenter justos opprimit, Deus in p,ncm destruet : dum in fine mundi omncs impios perdct ; de consorlio justonim illud cveUety qaando illud ventilans, paleas a tritico tollet. De tabernaculo^ id pii pastoris svperno gregi consociatur. De iitulo, materia, inlentione ac dtvisionepsalmi* Tituius psalmi est : Psalmus ipsi David, hoc est, i?ta laus bonie operationis attnbuilur ipsi Christo, victori judici, aspectu delectabili. Maleria sunt Ec- clesia; merita in judicio remuneranda. Intcntio est, nofi hortari bonnm facere ct a malo declinare ut pos^imus misericordiam in judicio reportare. Verba sumpia sunt de regimine David, qui regnum Israel bene rexit, malos odio tiabuit, bonos dilexit ; et si- giiificat regimen Christi, qui Ecclesiam bene regit malos odit, bonos diligit. Duas habctsectiones, quia actio Ecclesise habet duas divisiones, scilicet inala devitare, bona agere. Una pars esi miserieordiam ct judicium, in qua septem notaiUur decIinaDda, sex medilantur facienda Vox est Ecclesix Expositio psalmi C. Veus. 1. — Msericordiam ct jmlicium caniabo tibi, Dominc : raisericordia cst de pra^eati, judi- cium dc iuturo canitur. 0 Domine Trinitas, eom jucundilate aunuutiabo aliis miscricordiam tibi as^ cribendam, quam exhibcs hic poenitentibus, ei judicium, quod ostcndis in futuro in duritia cordis permanentibus : nain istis gaudia, iiiis das suppli- cia. Vers. 2. — Psallam et %ni£liigam in viaimmncur lata : hoc cst, quia judex es ju3tus, operabor booom abstinens a malis. Cantare perlinet ad cottteQajpiatio- i.\)"y UONORU AUGUSTODUN. OPP. PAUS H. — EXliGETlGA. 296 ucm, psallorcad Jiclioiicm. Via iinmiciilata cstin- nocenlia :innoccntia vera cst, (\\\x nec si!)i nec altcri noccl ; quoniam t/ui diligit inhjuitatem, odit ani- mam suam {PsaL x); el ncmo prius nisi in se quam in alterum peccat. In hac psallam bcne oporandoe/ intcllUjamquanlovenics ad mt*: id e t (|uando rcmu- norabismo. Alilcrpsallam etinnocons ero, et intclli- gam lc procmia pro innocientia liac reddilurum. 0 sponse, (|aando venics ad mc, ut me sponsam tuam de Babyloae educas, cl in Jerusali*m civilalem tuam introducas? Nunc viam immaculalam exponil. Pe- rambulaban in innocentia covdis mei: Iioc est, non solum abstinui a prava actione, scd eliam a mala cordis cogitatione ; ct hoc in medio domus mere, id cst communiomniumhabitantium indomo Eccksiai. De septem vitiis declinandis, Ilinc mcrila sua cnumeral, pro quibus co^leslia sperat : ct primilus septem ponit cunciis dcvitan Ja ; dcinde sc\ omnibus agenda. Dcclinanda sunt ho^c : lujusta) rci irailalio, legis prscvaricatio, murmuratio, malignitas, detraclio, supcrbia, cupiditas. lloc csl quod dicil : Vers. 3. — yon proponebam ante oculos meos rem injustam, id est, non proposui aiite oculos mcos cordis malum iaccre, nec facientcs imitari, facienti- busconscnlire. Facientes prcrcaricationes odivi, el parenles, et coijnalos, et amicos Icgom tuam praeva- ricantcs odio habui, non tamcn homincs, sed horai- uum errores. Vers. 4. — Sonadha:sit mihicor pravum, id esl mala voluntas murraurantis, vel pravum consilium alicujus nofi iavcnit mc sibi conseataneum. Murmu- ratores, ct pravo consilio malum machinantes non fuerunt mei coasortes. Decimantem a me malignum non cognoscebam, hoc esl, disscntientem a pro- posito meo ita devitabam, quasi non agnoscerem ; vel, hsercticum a me pravo dogmalc declinan- lem, ct maligne agentero, ita abhorrcbam ut igno- lum. Vers. 5. — Deirahentem secreto proximo suo hunc persequebar^ id est qui in occullo fralri derogavit, et discordiara seniinavit, hunc ut hostem impugna- bam. Pejus peccat detrahens quam fornicans : hic enim se solum occidit, ille autem se et proximum . Mali non solum devilandi suut ut confundantur, sed ctiam pcrsequendi ut corrigantur. In Hebrso habe- tur: Ilunc iaterficiebam, quia detractores gladio propriae linguaD occiduntur. Superbo oculo et insa- tiabili corde cum hoc non edebam : hoc est, cum su- perbis et cupidis non comedi. Omnis superbus vel cupidus est invidus ; quia dum solus vuU potens vel dives videri alienis bonis cruciatur, ct alienis malis delectatur. Gam lalibus convivium invidias non iuii ; imo tales in tantum cxsccrabar, quod eos in pran- dio meo non paticbar. Unde et Scriptura prsecipit, nec cum hujusmodi cibum sumere (/ Cor, v). In ocu- lis maxime superbia notatur ; qui superbi qui sc aliis digniores arbilrantur, alios vel aspicere dedi- gnantur. Cupiditas autem cordi assignatur, quia cor B A Dco vacuum caducis rebus uon salialur. Hd^c duo vilia pra} aliis sunt nolabilia quia omnibus sunt pe- jora : initium cuim omnis pcccati superbia {Eccli. x; cl radix omnium malorum cupiditasilTim. vi).Per illam angelus dc cQ3lo cecidit ; per islam homo de paradiso corruit. Kx his duobus qua^si ex fonlibus diaboli omnia mala prolluant, et miscros ad larlara Irahunt. IIa.'C omnia qux dicta sunt, non solum sunt dcvitanda, scd etiam odienda et persequcnda. De virtutibus sex aijendis. Vkrs. 6. — Sequuntur sex facienda, sciiicet tide- iilas, ci^titas, humilitas, pro^dicalio, saucta conver- salio, malorum impugnalio ; de his subditur : Oculi mci ad fideles terrue ut sedeant mecum. IIoc est, iu- tenlio mea non erat ad nobiles et divites sa^culi, ut eos populo tuo praeponerem, sed ad fidcles Ecclesia' ut cos prxlalos et rectores constiluerem, qui me cum iu judicio soderent et populum luum juste ju- dicarcnt. Ambulans in vla immaculata hic mihi ministrabat, id est ncn impudicos, scd castoset in- noccntcs ministros allaris orclinabam. Vers. 7. — yon habitabil in mcdio domus «!('«% qui facit superbiam : boc cst, pubUce peccantes, et lioc superbe defendenles non commanebant j)ubIico niecum in communione, quia excludebam eos a sa- cramentis et a domo ecclesi(e ; humilcs autem et obcdienlcs erant mei concives. Qui loquitur iniqua, non direxit in conspectu oculorum meorum, id cst adulator, iniquis vcrbis placere cupiens, non direxit p se in beneplacilo meo : vel, vaniloqui non placue- runt oculis meis, ui essent nuntii mei sed pra^dica- tores ct bona persuadentes. Vers. 8. — hi matutino interficiebam omnes peccatores terroi^ id cst in bona operationc, qux est quoddam maue aslerni diei, omuia peccala terreni- tatis meae occidi. Et meo exemplo omnes peccantes, ct tcrrena tantum appctcntes annihilavi. Vi disper- derem de civitate Domini omnes operantes iniqui- tatem : Hoc est verbis et faclis iniquos impugnavi, ut eos de iniquitate ad aequitatem convertercm, aut de ficclesia penilus segregarem. Applicatio ad Christum. Huic etiam judici Christo congruunt : Oculi mei ad fideles terrce ut sedeant mecum, hoc esl populos ^ et alios fideles do terra elcgi, utsedeanl mecum ju- dices in judicio. Ambutans in via immaculata hic miki ministrabat : id est immaculati ministri mci iliic crunt, ubi ego ero. Qui immundilia se maculant Christo non ministrant, ct qui ea, quse sua sunt, qusBrunt, Christo non serviunt, ct ideo cum Christo non erunt. Non habitabit in medio domus mea; qui facit superbiam. Nullusqui facit mala opcra, qua^de superbia descendunt, habilabitindomo mea, coelesti Jerusalem. Qui loquitur iniquay non direxit in con- spectu oculorum meorum : hoc est, non solum male operantes, sed etiam male loquentes, in conspectu meo noncrunt,idestfaciemmcam non videbunt./n matu- tino inter/iciebam omnts peccatores terro!. Praesens viia est quasi nox ; setema vita quasi dies, cujus mane es t 297 EXPOSITIO IN PSALMOS SELECtOS. dies judicii. In hoc matutino interficiet Dominus A ficat quod decem prsecepta legis implentibus repro- _.i.j: ' • A , M.__. .._ mittfttur vil« denarius, qui est unus Deus. De Htulo, maleria, inientione et divisione psalmi. Vers. 1. — Titulus psalmi est : Oratio pauperis^ cum anxiatusfuerit^et coram Domino precem suam effuderit boc est : ista oralio est Domini Jesu, qui, cum esset dives in gloria Patris, pauper lactus est pro nobis mortalis et passibilis. Oratio habita tunc, quando anxius fuit, id est, quando de perditione hu- mani generis doluit ; et efTudit precem suam coram Domino in monte Oliveti ; quando tristatus usque ad mortem factus in agonia prolixius oravit, et sudor ejus, ut sanguis, in terram manavit (Luc. xxn). Materia psahni est humani generis miseria, Ghri- gladio oris sui omnes peccatores terras, scilicet ter rena appetentes, dicens : Discedite a me, omnes ope- rarii iniquitatis {Luc. xiii). Ut disperderem de civi- tate Dofnini omnes operantes iniguitatem, Tunc haedos ab agnis, zizania a tritico, paleas a granis separabit, et de civitate coelestis Jerusalem et de societaie sanctorum, cun diabolo et angelis ejus in sternum ignem prsecipilabit. PROLOGCS IN QUINQUAGINTALB TKRTIUM. Quatuor sunt genera proptietice : fit enim ali- quandoper acta^ aliquando per dicta;aliquando per revelationem.aliquandoperoccultamsanctiSpiritus revelationem. Per acta fit prophetiaf ut transitus Hebrarorumper mare Ruhrum ad terram repromis- n *^^ P"> <*o oralio vel passio. Intentio est ostendere, ^i S^ li^'l J. d IJ J^ J ^L^*. llAminOm t\Al* a/\1om r*ltm««: mMkl^MM m^l..^^ . ^a ^ sionis, quas prcedixitnostrum transiium de tenebris ignorantias per bapiismum ad cmlestem Jerusalem. Per dicta fii^ quando angeli verbis insinuant futura propheiis. Per rcvelaiionemfity quando per quasdam imagines in ecstasi positis fulura prassignantur^ sicut Danieli, E%echieli. Peroccultam inspirationem fit, ut David cui Spiritus sanctus intus futura de Christo ostendii. Aliquando fit prophetia de prceie- rito^ ut illud : In principio creavit Deus coelum et terram {Gen. i). Aliquando de prassentiy ut illud : Unde hoc mihi, ut venial mater Domini mei ad me {Luc. i). AHquando autem de futuro, ut illud : ecce Dominus veniet ad judicium, et omnes sancii ejus cum eo. Primum Quinquagtntale de Christo et ejus corpore hominem per solam Christi gratiam salvari ; et nos ad orationem et poenitenliam hortari. Verbasumpta sunt de Adam ; cijgus os cami adhaesit dum costam ejus in feminam Deus aedilicavit, et camem pro ea replevit, et significant quod virlus Dei, scilicel Ver- bum, caro factum carai adhseserit, dum Ecdcsiam de corpore suo aedificavit. Hic psalmus in tria dividitur, quia in co tria ge- nsra hominum sub genere trium avium notatur. Pri- ma pars est : Domine, txaudi, in qua oratio paeni- tentis ponetur. Secunda : Percussus suamsicutfe- numf in qua miseria humani generis defletur. Ter- tia :Tu autemt Domine, in qua hominis reparatio per Christum exponetar, vox est humani generis in Chisto ; miseria totius humani generis hic deplora- sumpsit exordium; secundum de Antichristo et ejus ^ ^^^» ut judex ad misericordiam fleclatur; eteediflca- corpore habuit initium : istud tertium de miseria to- tius humani genens et de sedificatione Sion inchoa- tur, el in laude internae gloriae consummatur. Prologus in psalmum CL Jam in decem Decadibus operarii vineae Domini expressi sunt, qui Decalogo legis pro denario vilae laboraverunt. Nunc undecimam decadem Spiritns sanctus ingreditur, in qua prsevaricalores legis Dei quam maxime notantur ; qui aut vineam Domini in- trare noluemnt, ut Judaei et ethnici ; aut intranles otiosi in ea fuerunt, ut ficti Christiani ; aut ingressi cum scandalo exierunt, ut hseretici. Hic psaimus est unus de septem poenitentialibus, tio coeleslis Sion de vivis lapidibus decantatur; Christus cum sit unus ex hominibus, loquitur pro omnibus hominibus. Ipse judex, ipse advocatus ; ipse mediator, ipse mundi reconciliator. Expositio psalmi CI. Vers. 2. — Humanum genus per Chrislum in monte Oliveti anxium oravit, per Christum in cruce clamavit : 0 Domine Pater, exaudi orationem meamf quam pro humano genere ego homo fundo, quia in meseria anxiatur : et elamor meus adie ve* niat, ut de miseria eripiatur. Oratio est petitio, sed cum parva intentione ; clamor vero cum magna cordis intentione: unde Moysi dicitur : Quid clamas in quibus notalur remissio septiformis Spiritus. Hic D «^^ »w {Exod. xiv), cum nihil dixisse legalur. Chris tus in monte pro hominibus oravit, in cmce pro eis clamavit. Vbrs. 3. — Non avertas faciem tuam a me, Filio tuo orante, sicut avertisti eam ab Adam peccante. Facies Dei est cognitio ejus ; homo in paradiso quo- dammodo faciem Dei vidit, quia plurimum cjus notitiae habuit. Quo peccante, Dens faciem ab eo avertit, quia ei cognilionem sui subtraxit : unde nunc orat, ut hanc in se credentibus reddat. /n qua" cunque die tribulor, inclina ad me aurem tuam : hoc humanum genus in Chrislo orat ; ex quo homo a paradiso cecidit, omnibus diebus in tribnlationo fuit : unde oportet ut omnibus diebus Deum pro tribulatione invocety ul aurem misericordiae ad eum 10 ideo quintus ponitur, qnia Christi passio in eo de- scribitur : per ejus quinque vulnera homo a pec- catis redimitur. Primus psalmus pcenitentialium spiritui timoris ; secundus, spirilui pietatis ; tertius, spiriiui scientiae ; quartus, spiritui fortiludinis ; hic quintos spiritui consilii ascribitur; quia per Angelum magni consilii Christnm, humanum genus a morte liberatar, quod in hoc psalmo narratur. Hic apte post illum psalmum ponitur, in quo judicium descri- bitur : qoia per pcenitentiam evadet homo judicii senteotiam. Hic poBnitentibus bene congmit, quia cinerem tanquam panem edendum, et potum cum fletu miscendnm edicit. Hic ps&lmus est centesimus primos; qnod sunt decies decem et unum : et signi- Patrol. GLXXn. HONORll AUGUSTODUN. OPP. PARS 1. — DIDASC. ET HISTOR. 299 incliaet. iQclinaDte, qai non valet voeem exaltare. Deus aa- r«m homioi iqolinavit, duo) Ghristus in cruce mqu0 ad mortem se hurniliadt {Philipp. u). In quacun- quc die invocavero te^ velociler exaudi me : Chrislus in die passionis Patrem pro salute hominum invoca- vit; qui velociter eum exaudivit, dum hQmines per eum reparavit. Eoiaudi me. Y^a^. 4* — Quia defecerunt sicutfumusdies m$i: hm YOtx est hun^iui generis in Chriato. DiQS hominis iq parf^difto a^t^roi fueruat, iq hoQ mundo iust^biles, ut fumus, h^U 8uqt : quia siout fumu# ia aUum sur- gens ev^qescit, sic ten^pus homiqis a pueritia in jqvenVutem, inde iq senectutem e^cresceos, inde in mqrtem vergens deiicit, Et ossa mea sicut cremium 300 Similitudo est a medico ad infirmum se A siiali more coeunt, in dolore et gcmitu pariuDt, natosy ut bestiffi catulos, lacte natriunt, dolore et gemitu in terram moriendo redeunt. Haec eliam vox Christi est, A tsoce gemlius mei adhassit os meum eami meas, Os Ghristi fuit deilas, quae carni adhsesit, dum Verbum earnem induit pro- pter vocem gemitus humani generis in miseria ad Deum clamantis. Os etiam cami adhsesir, cum Christus Ecclesiae se conjunxit. Vers. 1, — Similis factus sumpelicano soUtudi- nis, Pelicanus est ayis .Egyptia grandis ut ciconia, natqralc macie semper confecla, eujus sunt duo ge- nera. Uquqi semper in stagnis moratur, et piscibus vescitur, quod latine onoQrotalus dicilur. Alterum semper in solitudiqe; et esca cjus sunt venenata aruermt. Qm mm^ sunl ratioqftlitfts et liberum B animalia, id est, serpentes crocodili et lacertae. Haec __,. . .._ ,^_ .^ , , .,. ^^.^ fertur natos suos occidere el eos per triduum Iqgere ; terlia die seipsam vulnerat et aspersione sui sanguinis pulloa vivificat : Dicilur aulem pelicanus soliiudinis^ ad dlfFerentiam iilus qui moratur in staguis. Huic avi Christus similis est factus, quia soUis de vir^iae est qatus; qui, qu$si venenata ani- malia comedit, dum peccatores in corpus suum tra- jepit : quasi natQs occisos aspersione sanguinis re- suscitavit, dum homines in peccatis mortuos efFu- siono proprii cruoris vivificavit. Fc^tui mm sicut ni^cticorax in domicilu). Nycle dicitur qox» corax corvus ; nycticorax dicitur nocli- corvus : quem quidam bufonem, quidam noctuam nonainant, qui tantura tenebras t^mal. Haii; avi Chri- arbritium, qua^ post peccatum ita in homine debili ti^ta s\mt, sicut creuuum aoiiltens vires extracio suc- co in frixorio. Uod^ alia lectio sive translatio habet, sicut in ffijpoiia cQnfrixa sunt* Raiionalitas ^ruit, quia perspicaoitlitemi quam prius hababat, amisit' Liberum arbitrium aruit^ qui^ e^m fc^cilitatem noo habqt, qv^m Jfxm babuK. A4 litter^m etitim os^^a exsiqcata meduUa ar^nt in sepulQrQ, ^iput oremium exstruj^c^ pin^uedin^ aret iq frixorip. lloc ideo quia. V$ag. b,-^Pef4m$us sumuifenum, et aruitcor meum. Omnis caro fenum (ha, xl), uDde sumpsit Christus eovpus humanumi et ideo ut feiiam est per- cussus, id est ut alius homo doloribus. Sicul fenum ad tempus viret, sed (alee seetam mox aret, sic horao modico tempore floret, percussus iftfirmitate langtiet, C*tus simili^ faptus est, scUicet passionibus ui peco4- sectus morle, oor aresoet quia Spirttum et tntelli gentlamamitiet. Gurhoc eontingettQtita obHtus sum comedere panem meum. Pani» animaa est mandatum vitae. Panem de miim; undepefcussumeat opr ejus, et aniit ticut feiMD». Hoe feuura Ciuristus ioduit, ui paaora oon<- vertil, horaind/n pevcussaiqaserfiftate, etareAictiim mo?te, refaeU, Vebs. 6. — .4 voce gemitus mei adhasut os meum carni mem. Vox gemilus hominis, erat vox diaboli, qui dixit : Coraedite, et entii siout dU (Gen. iii). Et qttia hano voeem audivlt, gerailum doloris et morlis iiioidit. Os dioitur fof titudo vtrilis, oaro in- fimiiias Biulleris. A m^ gemUus os eami adhcBsit, dun pensuasu diaboli vir mulieri consensit. De osse quippe Ad» fh«la esl Eva, ot earo peposifa est pro ea. Hoc os oami adhsesil, dum de papadiso ejectus femiiiee per conoupiscentiam se eommlsouit. 8i enim in paradisa permansissent, sine oottaupiaoenlia et sina (More et sorde fUios procreassoBl. Sed quia voc«p diaboli avdttruol, per conciifiiso^ntiaro be- tor denigratus, amans tanebpag, id est pecQatores, non qt teqebr» renf^aneftqt, aed ut lux, id est jusli fiant. Domicilium est, qbi destruct^ domo parietes tantum reraanent : unde in Hebraeo habetur in pa- rietinis in quibua habilat i|Qetieorru8. Domicilium crat populqs Jud^orum deslrqclus interius a turba d^monum. U Hoq dQrqicilio Chri^us sicut nyctico- rax est factus, qqia in cordibus Judaeorum ut pQcca- tOjT est reputalus. Nyticorax per noctem tanium vo- litat, et Ghristus per naprtem peqcatores tantum li- berat. Yel Factns surn siciU niffiticorflx in dqmi- cilio, quancjo dQrmlYi coaturb?itq.s in sepqlQro. Vers. 8. — Inde : MigiUwi, quia a morta survaxi ; et faehu sum, aicut fiasser sdUarius ia teeto. D Paaser se ab aliis avibiui^ sepapat» et m tfieUi ifomus, vel ahis et firmia locis habitat. Domua «^t munilus, tectam est coQlum. Cbristus factus esl sio^t paaser solitari^ in teefo, qitia sqIusDous homo hahitat in co^lo. la HdbrfBO est sieut avis sgilitaria. ChrisUis fiiit pelieanas soUtudinis, solvs nafius 4e Virfine, aoius vivens aine crimin^ ; n^ieticopax in domioilio, mor-» tuQS in sepuloro.; pasaer solilanus in tacto, solua Deus home in cgsIo. E*er tvia ^aena aviim de^igiuu»* tup eUam tria geaeva hominum. PalioaQgia soUtudi-^ nis est po^uliis oredaiis da gaolibos ; geptiiiits evBi quaai sQHtudo, quia a nuUoi saoolo iphahitata. Biyc^ CQvax est populus coovereus de Jqdie», qui erant dofflioiUfiai dauaoaiia* ^aiatr eat poiwliui q^ ds 301 fiXPOSlTlO IN PSALMOS SELECTOS. m Clirislianis ad conleinplativam vitam conversus ad tcclum coeU mente convolat : in qiio, a mundi acti- bus separatus, solilarius babitat . Vbrs. 9. — Priaaquam saoguia^^m, ut pelicanus pro iiliis, effiioderem. iota die exprobrabant mihi ittimUi mei^ id 6s& loto lei^pora vila meae imppo- perabant mibi Judsi, dicentes me faM riUnm» dfe- raoniaABay amicum pttbHoBuorum. Vel tota die pas- sioDis mihi mimici eiprDbrabant, dttia cp)%pbia el spuiis feota dtt ilhidfibant e( ii| eruee infiultabjiat. £^ qui priuB laudabani me difientes : Scimu$ quitk ve- rax cs {Matth, \xii ; Marc. \u) ; Adversum me ju- ratfant quando collecto consilio ad mortem n\e dam- nabant, Et hop ideo. Vebs 10. — Quia cinerem tanquam paneni manducdbam^ hoc est; peccatores sicut justos mihi inoorporabram : Et potum meum cum fletu mUae- bamf td eat : boaos cum his pro quibus flendum erat, isiscebam, et peceatof es sieut iuato$ bibeb^m. Ideo ezprobr^qtes dixerupt : Hic pecct^tores recipitf et manduci^t c^fn illis (l,uc. xxii). Siqiilitudo tra- hitur ab is locis, ubi fprte vinum cum aqua tempera- tur. Per ciner^m accipiuntur peccatores in cinereet cilicio prte. Vpas. 12. — l>ies mel sicut umbra declinaverunt, id est facti suot transitorii et instabiles ut umbra. HsBc vox propria Christi est de se et suis se scquen tibus ; superius fuit vox de se et suis posteris : Dies mei sicut fumus defecerunt, et percussus sum sicut B fenum, et aruit cormeum. Dies similes sunt umbrs vel fumo, quia vixi brevi temporc : et Ego, quem tu Deus vitae assumpsisti, sicut fenum arui, auia pas- sionibus consumplus in morte propler homioem emarcui, quem ut fenum morte arescere dolui . Vers. 13. — Tu auiem, Domine^ in oiternumper' manes, id est dies tui semper sunt permanentes, ad quQS polens es nos deducere. Et sic erit memoriale tuum in generationem et generationem^ hoc esl, raisericordia lua, qua meraor es illorum, erit in hac vita et in alia, scilicet Sion et in gentibus ; vel : Me- moriale tuum erit in generatione Judaeoruiu et in generatione gentium , Vers. U. — Tu exsurgens misereberis Sion: quasi Deus jacuit; cum populus Sion idol^ coluit ; G tunc quasi surrexit, cum cis Filium suum verum Deum misit : tunc misertus est Sion, quando primi- tivam Ecclesiam de Judaico populo elegit, fiJem et virtntes ei tribuit. In me exsurges, et misereberis Sion ; guia tempus miserendi ejus^ quia venit iem^ pus gratise, in quo ejus miserearis. De hoc tempore scriptum est : Vbi venit plenitudo tcmporis, misit Deus Filium suum {Galat. iv), ad quid? ut Sion, id est 008 qui sub lege eranl, redimeret . Vbrs. i5. — Sion aedificabitur habitabilis civitas; quoniam placu£runt servis tuis lapidcsejuSy idest apostolis servis tuis sdificatoribus Sion ptacuerunt prophetae, lapides vivi, in ea constructi, quos intel- lexerunl hanc sedincationem praedixisse. Per hos lapides proraissa est prsDdicatio, de hac processit D Evangelii instructio, per hujus praeconiura agnitus est Christus lapis angularis. £^ideo teme ejusmise rebuntur, scilicet aedificatores, qiii de terra fece- runt eeelum. De ipsa terra venit unus paries, tot millia credentium et pretia rerum snarum ad pedes apostolorum ponentiom . SequilBr alius paries ve- niens de geotibus. Vers. 16. — Ettimebunt gentesnomen /ttum, Do- mine^ qui es lapis angularis, in te duos parietes e diverso venientes conjungcns. Gentes timebunt, id est venerabuntur nomen tuum, quod est Domious. Vel : Verebontur me Piliura tuum qui sum nomen tuum . Et omnes reges terrce timebunt gloriam tuam^ id est omnes principes venerabuntur te gloriosum ct 303 HONORII AUGUSTODUN. OPP, sicut paiietes ia lapidetn angularem coavemeat. A Vers. n. — Quia cedificavit Daminiis Sion ia virlutibus. Eia, vivi lapides, ceraite ; io structuram, noa in ruinam, sedificatur Sion ; aedificatur arca, ca- vete diluvium. iEdificata autem Sion vldebitur in glo^ ria 8ua quiprius visus est in infirmitatesua. Alia tran* slatio habet, in majestate sua^ id est, in divinitatispo- tentia. Et ex qua causa hanc domum aedificavit ? Yers. 18. — Quia respexit in orationem humi- lium : patriarchae et prophetse et antiqui patres hu- miles Deum rogaverunt, ut domum in paradiso aedifi- ficatam et per diabolum destructam in mundo redifi- carety et collapsam civitatem in coeloper ipsumrepa- raret. Respexit ergoDeusin orationem humilium, dum in mundum Filium suum misit qui in unam Ec- clesiamcompegitpopulumfidelium. Et non sprevit B precem eorum, quia implevit desiderium ipsorum, promittens hominibus sequalitatem angelonim. Vers. 19. — Scribantur hoec in generatione al- tera ; scilicet beneficia, oratio, passio, remissio, aedi- ficatio, exauditio habeantur in memoria in altera ge- nerationc ; quae deperdita facla est altera, hsec ge- neraiio in domum Dei iedificata semper prae oculis habeat ista. Et populis qui creabitur laudabit Do- minum^ hoc est, populus Christianus, in peccatis mortuus, in virtutibus novus crealus, de idololatria in alium ritum alteratus, de praediclis beneficiis lau- dabit Dominum. VfiRS . 20. — Quia prospexit de excelso sancto suo; id est per me sanotum corpore, excelsum deitate, prospexit miseriam homiuum. Dominus de ca;lo in Q terram aspexit^ id est per me coelum in terrenos miserando aspexit. Vers. 21. — Ut audiret gemitus compediiorum^ id est ut gementes solveret a vinculis peccatorum ; ut solveret a peccatis filios interemptorum, id est gentes imitatores occisorum, Adse scilicet et Evae, qui fuerunt interemptores totius humani generis. Gompediti gementes erant Judaei, filii interempto- rum pagani. la fiebraeo scribitur /ilios mortis, ut solveret filios diaboli a peccatis. Vers. 22. — Ut annunlient in Sion nomen Do- mini, id est in Ecclesia, et laudem ejus tandem in coelesti Jerusalem, Vers. 23. — /n conveniendo populos in unum, et reges, id est ad hoc nomen Domini in Sion an- Q nuntiaot, ut populi et reges in unum fidei conve- niant, utserviant Domino, Ters. 24 . — Responditei in via virtutis suas, hoc est, populorum et regum conventus iu Sion respon- det Domino Patri in via virtutis suae, scilicet imita- tione filii sui, qui est via virtutis suae: qui verbum virtus Dei per Jesum Christum intravit ad homines et per hanc viam reduxit devios ad vitam. Aliter : Jerusalem vel laus ejus scilicet Ecclesia de toto orbe terrarum vocata respondit Christo in via virtutis suae; quia sicut Christus, etiam ipsa in virtutibus arobulavit. Hujus vox hic sequitur : Paucitatem die- 7^m meorum nuntia mihi\ hocest : Ecclesia in via PARS II. — EXEGETICA. 304 virtutis posita respondit, dicens : Insinua mihi, quando finiantur pauci dies isti, fiat consummatio saeculi, et veniant anni 8eterai.|.Et dicitur ei, proedi- cabitur Evangelium in omnibus gentibus, et tunc oeniet finis (Matth. xxiv). Ad litteram etiam res- pondit Dominus Jerusalem in via virtutis, cum ad passionem accederet, et cum palmis populus eum susciperet; cum cantum populi in ea audiret, res- pondit eis et paucitatem dierum suorum enumeravit ei, dicens : Veniet dies cum inimid tui drcumda- bunt tCf et ad terram prostement te, et fiXios tuos qui in te sunt, et non relinquent in te lapidem su- per lapidem {Luc, xix). Haec quae sequuntur usque in fmem psalmi sunt verba generaliouis alterae et populi novi creati, a compedibus soluti, qui in Sion convenity et laudem de aetnrnitatecanit. Vers. 25.— Ne revocesme in dimidiodierum meo- rumj id est ne subtrahas me abannis tuis, qui sum positus indimidio dierum meorum, Duae partes si- mul collatae utraque est unum dimidium, licet una major, altera sit mioor : sicuti, si unus dies coofer- retur ceotum anais, aeterni anni sunt unam dimi- dium, dies hujus vitae alterum sunt dimidium : in uno dimidio, id est in temporali est homo, in altero id est in aeterno est Deus. Ideo sequitur, in genera- tioncm et generationem anni tui, hoc est de prae- saenti usque in futuram. Aliter : De meo dimidio tem- porali, id est de paucitate dierum meorum tenden- tem in tuum dimidium ne revoces me, deserendo re- labentem in errorem, sed trahe juvando nitentem in aeternitatem. Aliter: Peracta dimidia via mea ne re* voces me de mundo inemendatnm et imperfectum ; sed permitte me totum tempus vivere quod consti- tuisti : sicut Ezechiae fecisti; utde praeterito emen- datuB, et in bonis actibus perfectus, occurram in vi- rum perfectum in annos tuos, qui sunt aeterni. Vers. 26. — Initio tu, Domine, terram fundasti et opera manuum tuarum sunt casli : hoc tractom est de nova creatura mundi,ubi scriptum est : Inprin- cipio fecit Deus caslum et terram {Gen, i). Princi- pium est Christus in quo coelom et terram et omnia fecit Deus ; ut scribitur : Omnia per ipsum facta sunt {Joan, i). Et sicut ibi fuit principium mandiita et hic initium fuit novae creaturae, id est Ecclesiae. In hoc initio tu^ Deus pater, terram fundasli^ quando Ecclesiam ia Christo locasli. Et opera ma^ nuum tuarum sunt cosli^ id est apostoii per opera- tiouem Spiritus sancti formati. Vers. 27. — Ipsi peribunt ; quia secundum cor- pus morientur; visibiles etiam coeii peribunt, quia cas- lum el terra transibunt {Matth, xxiv ; Marc, xiii ; Luc. xxi). Tu au^m permanes semperin unostalu. Cum hic dicatur : Cxli peribunt, quaeritur quomodo illa Scriplura dical : Terra in ceternum stat ? {Eccle, i) . Et iterum : Omnis creatura Dei manet in aeter- num ? Sciendum quod forma renim peribit, ipsa substaotia ia aetemummanebit. Etomnes sicut vcs- timentum veterascent: coeli sunt quasi veslimen- 305 KXPOSITIO IN PSALMOS SELECTOS. 306 tum mundi, qui senescunt, etvetustale deficiunt in A mitur. Designat hic numerus, quod perfecti in hac forma qua nunc sunt Vbrs. 28. — £^ Hcut operlorium mutoMs eos et mutabuntur. Coelum est terrae opertorium, quod re- Tolvitur ut tabemaculum, peracto autem judicio cceli in aliam formam mutabuntur, quia Dominus tunc novum coelum et novam terram faciet, et luna gloriam solis, et sol lumen septem dierum habebit. Sanctorum corpora sunt animfe vestimenta : omnes ergo sancli sicut vestimentum veterascent , id est corpora omnium deficient prius senectute, tandem resolutione, comparatione similes vestimento quod eo usque atteritur, donec ad nihilum redigatur. Corpora quoque sunt animae opertorium, in quibus operts non videntur. Postea mutabis eos ab ista resolBtione sicut opertonum, utpote quod prius B ^^^ ^^ fo ita in virtute firmali jam estis, quod si- sanotitate erunt in astema jubilationB. Psalmus kic est uniformis, quiaunanimitas linguarumet loudis semper erit in sanctis, Vox est Spiritus sancti. Ezposiiio psalmi CL. Vbrs. i . — 0 vos electi, qui accensis lampadibus sponso et sponsae occurristis, laudate Dominum in sanctis ejus : hoc est, laudate eum in illa considera- tione qua vos sanctificavit, et sanctis angelis cose- quavit. Laudaie eum in flrmamento virtutis ejus : firmamenlum virtutis est confirmatio sanctorum post resurrectionem ; quando sancti ita in virtute firma- buntur, quod ulterius peccare nolunt, sicut angeli firmati cadere noluerunt. Inde laudaie Dominum, animiB fuerunt, corpora in gloriam solis, animas in sequalilatem angelorum ; coeli, id est sancti ita mutabontur. Tu autem idem ipse esqui fuisti, quando mundum ex nihilo fecisti, et non senuisti , et es primus ante omnia, et novissimus post omnia » quia semper no- vus. Et anni tui non deficient, id est setemitas tua semper permanet, immutabilis es, et invariabilis, quia setemus ; et quos fecisti de terra ccelos, hos facies aeteraos. Vbas. 29. — Filii servorum tuorum habitabunt, id est Christiani apostolomm filii, quos per Evange- liom genuerant , babebunt illos tuos annos non de- ficientes, habitantes in regno perpetuo, ubi gaudium cut angeli amplius peccare non cupitis. Ybrs. 2. — Laudate eum in viriutibus ejus, ho^ est, laudate eum pra diversis virtutibus vobis ab eo collatis, pro quibus jam ad coelestia venistis. Alia translatio habet : Laudate eum in polentatibus ejus^ hoc est : laudate eum pro hoc quod vos fecit poten^ tatus, cum virtutibus et potestatibns angelicis, om- nibus inimicis sub pedibus vestris positis. Laudate eum secundum multitudinem magnitudinis ejus^ id est laudate eum respectu multitudinis magnitudinis ejus, qua vos in coelestibus magnificavit, et qua multa millia millium pro multis opibus gloria et ho- nore coronavit. Laudate eum in sono tubas : per tubam victoria esl «lemum, et nunquam finienda securites. Etse- C ^P'^^ ^1«^* «»^^0 »^»o/* %*^« »>^»ti»« ^^^^^ men eorum in soeculum dirigeiur, id est alii Chris- liani, ex iis geniti, in seteraitatem dirigentur. Aliter : Anni tui seterai sunt et in illis annis filii servorum iuorum habitabuni, id est servi tui per filios, id est per bona opera illos annos habebont, et semen eorum in sasculum dirigetur, id est fletus quos prsmittent, in gaudio meteot. Eo quid Filius Oei orando profecit , dum huma- nom genos ad seleraitatem perduxit I PROLOGVS IN PSALMUIf CL. Materia hujus psalmi novissimi suntnupticeAgni, Postguam enim rex judicium cum populo suo ha- buerit, sponsam suam de Babylonia ad se venientem cum omni frequentia angelorum et sanctorum in victores tuba canere. Laodate ergo eum pro victo- ria qoa diabolom vicistis, et sobactis hostibus ani- mee et corporis victores supernam arcem intravistis. Sonus tubse est etiam excellentissima charitas lau- dis, qoam personabont com angelis. Per tobam quoque accipitur prsedicatio. Unde in Apocalypsi di- cuntur angdi septem tuba cednisse {Apoe, viu) ; quod significat sanctos omni tempore in mondo prse-* dicasse. Yel per tobam innoitur regalis susceptio, inde legitur quod angeii tuba canant, dum adventom aeterni Regis annuntiant. Laudate Dominum qoi foi- stis, in sono tubas , hoc esl in prsedicatione ; qm'a Dominum in mundo praedicastis, et adventum sum- mi Regis praenuntiastis. Laudate eum in psalterio et cithara. Psaltenum quod de superioribus sonat, ani- novam Jerusalemintroducet:inquocomiiaiutubw^ ^9m; ciiharsL^ qvLOd de inferioribus sonat, signat personani, in nuptiis organaconcrepani. De hoc hic psalmus iractat. Inteniio est, nos inciiare ad illud tesiuin properare. Verba retpiciunt ad supradictos prophetas, qui ad testivitatem in recedificaio lemplo Jerusnlem celebrandamf populum de capiiviiate reversum monuerunt. Quod et monei nos de capii- vitate diaboli et viiiorum reverxos renovata vita Deum laudare, utpossimussoluta uUima captivitaie illud festum in nova Jerusalem cum sanciis cele- brare. Titulus est, Alleluia, id est laudate Dominum, qui et venistis ad Sponsi convivium. llic psalmus est centesimus quinquagesimus^ per centum per- feciio^ per quXnquaginia jubilan exsuUaiio expri- corpus ; laudate Dominum inde , quod vos in anima •t corpore glorificavit. Per psalterium etiam con- templativa vita, per citharam exprimitur activa. Laudate Dominum, quod in contemplativa et activa \ita vixistis, pro quibus seteraa prsemia recepistis. Vel per psalterium coelestia , per citharam intelli- guntur terrestria : hoc est in consideratione supe- rioris ct inferioris creaturae laudate Dcum. Vbrs. 4. — Laudaie eum in tympano et ehoro. Tympanum fit ex corio exsiccato et firmato , quod significat caraem immutatam, ab omni cormptione firmatam. Inde laudate Deum , quod caraem ve- stram, prius fragilem, tanta firmitate immutavit. 307 HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. — EXEGETICA. 308 quod uUra culli corruplioBi subjacebit. Chorus esl A operatioue coQSonanles, ut confessores. Cymbaladi ooafidrs 49onceutu8 caaeolMm, et iBtel%iAur «ociBias tageleriMa ^et homiaain eoncordi jubilo Deum lau- danUttiii : iade kudate DonHnum, quoniam hunc cho.^um intrastis , et his cantoribus associati estis. Laudate eum in ckt>f4U el K>f^M. Chordae sunt in- testina animalium exsiccata et attenuata , dulciter resonanlia; et dcsignant internas cogitationes justo- rum, vigiliis et jejuniis exsiccatas, et sancta medlta- tione atlenuatas, dulcissimum melos pui^a^ conscieh- tisB resonantes. Organum quod habet diversas fistu- las concordi modulalione conson&ntes, sighificat di- versos sanctorum actus concordi dileclione non dis- sonanles. Laudate Dominum in chordi$t id est pro sanclis cogitationibus quse, ul chordae, duldter re- &ons.ti\, laudate Dommum in or^awo, id est pro g rdmV^^feclum^^dotteC occurrat ih sp^^^^ misericordia et dilectione persultiahtes, ei CJetferi lide- les. His musicis vasis laiidat onlhis spiHtus , id est omnis spIHttttiils, bominunl : hnjtomodi ihstrumenta ii^e^D&ftbaiit in nu^i» Agni «tertium Allelitift. Ideo istos tr68 ))SAlmi»6 ail laudeft qnotidte frequentamus, t)dl9it^tlas k) deTH ieiHMilem Uudes cUm angelis t^ant&re vitleimus. Epiiogus pstLUerii, \Ji cunctis logentibud consulamus, sUmm&m totius opftris brevi epilogo doncludamus. beus est t*ater Chrisli, coi^pus Chrisli estEccIesItt; nutritor Eccle- siae Spiritus sanclus , cujus hulrimehlnm est sacra Scriptura, per quam in suis membfis cn^sclt in vi- bonis aClibus quae, ut organa suaviler concrepiint. Ykrs. 5.-— Laudate eum in q/mbahs bsnesonanti- bus. Cymbala splendent et sonant postquam in igne fusa fuerint. Quae significant corpora sanetorum, qu^, imt^uam ignem tribulatioais Iransiierunt, uti &ol fulgebunt, et aeternam Dei laudem sonabunt . In his ^mbaiu, id est, in his glorificatis corporibus fiaoAtorum laudate Dominuia« et iji cyfnbaiis jubHa- tionis, id est in animabus jusiiiicatis. Jubilatio enim eti iaefijabilis 'aus Dei, qua non nisi anima profer- tur. Gt quid plus dicam ? VeIis. B. ^ minis spit-ilus laudei Dminum. Hoc est : Omnes angeli qui eslis spirilus , et omaes fao- inlkHis sfititualeB fedi^ laadate Dominum ; quDaiam VObis feeit lAle eofeiViTium. Vei : Omnis spiHtns ait C V9b!s iBBtertil iftUdatidi DeIH- tus sancti examinata, pueritiTlrti Bcttlesi* ad vtrila- tem infbrmanty qiife ocaibs bordis ^ju^ illuMinikt ; ut sciat Dotnihum e^se in justa geheratiohe ; et iti ta- bernacTildm ejus ingfedieuies sine tliecula, e^im- pleri cum vttltu Domini leetitid, et boiiis eatiltri, tum apparuerit gloriaejus; et ut DominutH dtligtit, t)iii inelinavit coelos et descendit , a detictb mixiino emundans adjutor et t^etntitof miseris exstitit. i^ujus sa:rificii Doraitius memor l\iit, quahdo «^oroham de lapide pretioso super caput ejus posdit. In tertia decade, Ghristi exemplo adolescentia Ecclesia; instruitur patientia quia factus est oppro- brium hominum, cujus regnum dominabitur gen- tium. Qui in loco pascuae, ubi nihit deerit, illnm collocabit, qui innocens manibus et mundo corde ^ fuerit. Et anima ejus in bonis '* emorabitur, qui la- vare inter innocentes manus non dedignabitur. Hic bona Domini in terra viventium videbit, cum caro ejus in resurrectione reflorebit : quando Dominus populo suo in pace benedicot, cum planctam in gau- dium convertet in magna multitudine dulcedinis suse, quam perfecit timentibus se. In quarta decade, juventus Ecclesiae in chamo et freno ad pcenitentiam constringitur, ut anima auditorum verba scientiae dilatamua, et joxta unius- cijgusqoe qualitatem divina eloquia dissipamus. Si in plateis aquas dividere debemus, quomodo ergo eas soli habere debemus, quas in plateis dividimus? Quando aliis verba divina praedicamus, et tamen soli aquas habemus, quia de ipsa praedicatione hu- manas laudes non quserimus. CAPUT VII. Quid est quod Salomon dicit de lege sua (vers. 3) : Liga eam in digitis tuis, scribe illam in tabulis cordis tui^ Quis enim Icgeih in digitis ligare po- tedt ? aut sl fecerit, qua; etit utilitas f In digitis, hoc est in actibus. Legem iii digitis li- gat quicunque eam bonis opcribus Implet et ornat ; in tabulis cordis, hoc est in iatitudine COgitaiionis. Scribit efgo legem In tabalis cordis soi, qul eam cum gaudio sascipit, et metnoriae commendat. GAPUT vm. Qui est quod Sapientia dicit (vers^ 30) : Delocta^ bar per nmfnioi dies Indim eoram eo UT IX. Quid esl quod ait (vers. 1) : Sapientia adificavit sibi domumt Quia in domo aediticavit sibi sapicntiaro. Sapicn- tia, id est Dei Filius Dominus Jesus Ghristus, aedi- iicavit sibi domura, quia ipse creavit hominem in utero Virginis, quem in nnitatem sua; personas as- sumpsit. Quomodo [ibid.) excidit coiumnas septemt Seplem columnas excidit, quia per septiformem gratiam Spiritus sancti crexit Ecclesias per orbem terrarum, qure sicut columnae sustentando continent memoriam nominis ejus, id est mysterium ejus in- carnalionis. Polest et aliter intelligi: Sapienti» do- mus, Kcclesia Ghristi est : columnse autem domus hujus, sancti doctores. Quse columnae bene septcm esse dicuntur, quia sancti doctores repleti sunt se- pliformi gratia sancti Spiritus. Quomodo ergo exci- dit sapicntia has oolumnas ? Excidit, columnas , quia mentes praedicatorum ab amore praescntis sae- culi separavit et ercxit eos ad portandam'ejusdem Ecciesise fabricam. De quibUB aocillis dicit Salomoti (vers 3) : Misit nncillAs suas nt vocarsnt ad arcem^ et ad numia civitatisf Ancillaa Vooitt, sanetoi apostolos. Quire vocateos aneillaB ? propter ]Dsipientibm> infirmitatem et pau- 3n QU;ESTIONES ET RESPONSIONES IN PROVERBIA 318 pertaUm, quia idioUis, iDflrmos, et pauperes et de- spectos elegit apostolos, quos ad prsedicaodum mi- sit in muodum, ut fideles populos vocarentad arcem seternde beatitudinis, et ad moeDili Jerusalem coele- siis. CAPUT X. Qms est (t«H. I) /llftis knpUns c|ei IdfUficat pa- trm f M, qds eet /f ftttl «tnitu^ qtti mm^m eU 111« qui il6cep!4 fidei ht hapttomatis inysteria betle servat, et opere implet, filius sapiens est ; iste f»ro. cul dafoib tetibcat Deum F^U*efn. Qui veto atb^pta fidei ac bapiishMitis ktiybt^Ha, tnalls operibus vel bseretitA prtivittite eoituitipit, filitts slfriiM efet ; hic nitnitum mtie^ittii e^ matHs suffi, l&ft&eite videlicet Ecclesiae, quia cetitfistftt e^tn. Quid est quod dioit Stiomoa (vers, 10) : Stultits labiis verberabitur ? quomodo potest homo stultus labiis verberari ? Verberatio in hoc loco damDationem significat. Stultus ergo labiis verberabitur, quia propter verba iniqua et raala quae locutus est, condemnabitur. Unde et alibi dicilur {Prov. xviii, %\): Mors el vila in manibus linguw, quoni^m uousquisque aul ex verbis suis justificabilur, aut ex \erbissuis condem- nabitur {Malth. xn, 37). Cur liDgua dicitur habere manos, cum manus haberenon possit? tfetaphorice dietum est, hoc esl secundum translationem, quem- admodum venti dieuntur habere pennas. Manus etenim linguae ipsa verba sunt, quibiis aut bene lo- quendo meretur vitam, aut male loquendo meretur roortem. Aliter. Peh matiu^ sdepe in Scripturis sa- cris t>pt^a desigtahtnr, \xi illud : Lnboirs mAnUum tuarum quia ma^iducabis {Psni, cxtvil, %). fn ttm- nibtis iingiise dieit, hftSc est in 0})ek^ibus. OperH ete- nim lingu«e sunt tolMqiiia bonti vel malA, 6k t|hibbs inors nascitut, aut Vita. Quis est isle piger de quo dicit Salomon {vers.i6): Sicut acetum rfentt^UJf, ci fafHUs oculiSf sic piger his qui miserUfit tllUfh ? frjger est hiafe vlvens dtitholicus, qui non laborat ne<)ue operatur, ut M aelemam b^atittidiheM perre- nire mereatur. Per acetum et fum*.2m, hae^eiicorUm designatur perfidii ; per oettliDs et dentes, praedica- toree siwct» fieelesite. Qui bene oouii dicuatur, quia tecca itioera prevrdent ; puleiife etiaiB den- tes, qvoiiiam spirttalia tiimeBta fidelibus miuistrare soient. Ergb sieut acetum dehtibus, et Tumus ooulis \d est sicut perfidia haereticorum contraria esttmnis doctoribiis, t\%iA contristat eost el molestiam gignit et laenrmas ; slii pige^ id est maius Catliolicus g ra- vis eat eisdenk bonii doctoribus, qui miienint eum, iioc estf !|Ui jusserunt ut iidem suara openbus iiii- plenH. Ideo gravit est, quia fidem pravis operibus destmit. GAPtJT XI. Quid esl quod aii {vers. 21): Mahus in nianu, non erit innocens malus J Quomodo malds homo ma- nus in manu, et ideo non erit innocens i A Qui manum jungit ad manum, nihil operatur. Mali ergo quandiu manus in manu fuerint, non erit innocens, quia si ad tempus subtrahit manus ab opere malo, tamen, quandiu malus, innocentiam cordis habere non potest. Unde, jam dictum : Abo- minabile est Domino cor pravum {Prov. xi, 20). Quoroodo inlelitgCBdttal est quod aic {tftrt^, ii) : Cireuiw amreUs in narib^ swis^ mklier pukhra et fuiua^ Hoe cst, si eii^ulum aureum m tiaribUB po^i in- iiaeris^ iile dvm pHrgil tetrtom mtere ao Ibdere naso, immergit circulum aureiiiii in voiihtabniratiili, et tunc perdil circuius aureusdecoreraquemiiabuit. fiiniliter ei^o mdlier fattfa, si Babet piilchritBdinem vnitiiB^ vel aiaecipMt oraamenta inauriiim, raoniiiinn B simal ei vedtiflfteBtoi^Ufli, sordtdat pulohritudinem y^tiis^ et amittit doeoremi si se ooeoo iifoidinis oot&- ftuinare diiigit, et aduiterits eerrufiipit . St)iH(ualiler aiiietn quoikiodo intelligettdii est hsec scntentia ? Quicunque sacras Scripturas iatente me- ditatur, et jugiter perbc^utaiur diviDa eloquia, acci- pit ornamentum scientiae ; qued &i male vivendo cor- nunpit, et destruit quod intelligii^ cireulum aureum habet in naribus, sed more suis lerram fodiendo coinquinat et luto immergiti quia ornatum perquem notitiam Scriplurarum accepit, immunda actionesor- didavit. taiis anima, pulchra mulier et fatua est ; pnlcbra quidera per scieotiam \ sed dedita camali- bus delectationibus, fatua est per actioaera. Quid est quod ait {vers. 25) : Anima quoe benedi- G city impinguabitur, e{ quat [qui] inebriat, ipsa [ipse] quoque inebriabitur ? Plures namque sunt qui inebriant alios, sed ipsi non inebriantur ; non ai6\i hoc de corporali ebrie- tate, sed de spiritali : Anima ergo qu^ benedicit, impidguabitur, quia quieunque exterius praedicando benedicit, spiritalem pioguedinem accipit, id est spi- ritali gratia augetur et crescit. Similiter qui sacro eloquio mentes subdilorum studet inebriare, ine- briabiiur et ipse, quia sancti Spirittis gratia re- pletur. Quare non dixit, homo, sed, auima quae benedi- cit, impinguabitur^ Id Scripturis divinis sa^pius poni solet pars pro tolo^ id est aDirha pro loto iiomiDe. f otum vcro po- j% nltur etiam pt*o parte, ut illuH ; Tulerunt Damlnum meum {Joan. xx, IfJ). Dorainum dixit, pro torpore Doroihi. Quis est ille de quo dicit {ver$, 96) : Qui absfson- dit frumentai maiedicUur in pi^ulis ? Nuoquid propterea malediGendus est aliquis^ quod boa omni- bus fruraenta sua maoifestat ? Fruments, sanctjB prsediliiitio^ikdUbt VM>&. Br- go quicunque abscondit hic frumenta, id est sanctae praedicationis verba apud se retinet^ et non vuU aiiis annuDtiabe divina eloquia, iste maledicitur in pbpu- lis, quia pro culpa silentii condemnabitur, quiamul- lis proriess^ potuil, §ed quitt noluit, ideo pv6 multo- irdm pdftha justc piihietur. 3J9 HONORII AUGUSTODUN. PARS II. - EXEGETICA. 320 Qui sunl filii qui vcDdunt frumenta, de quibus A ludinera, et non vult Christi praecepla implere, ut mox subditur {ibid.) : Benedictio autem super ca- put vendentium ? Illi vendunt frumenta, qui verba vilse et sanclae praedicationis suis annuntiant. Quod preliura acci- piunl ab eis? pretium fidei et sanctse confessionis. Quoraodo veniet benedictio super caput eorum ? Quia singulis eorum dicturus esl Dominus : Euge, urve bone et fidelis intraingaudium (Afa«A.xxv, 26). Quid est quod ait {vers. 29) : Qui conturbat do- mum suam, possidebit ventos t quomodo potest ali- quis possidere ventos ? Domum in hoc loco mentem appellat, id est qua unusquisque veluti in domo habitat per cogitalio- nes, ventos, immundos spiritus vocat. Qui ergo beatitudinem raereatur obtinere. De hoc enim Jaco- bus dicit : Vir duplex animo inconstans est in om- nibus viis suis (Jac. i, 8). Quis est nuntius impii de quo dicit {vers. 17) : Nuniius impii cadet in malum ? Nuntius impii, id est angelus diaboli, Arius fuit et Sabellius, cseterique haeretici ; vel etiam susurro- nes, angeli utique Satanae, isti nimirum cecidere in malum, id est in aeternae gehennae tormen- tum. Quis ergo est legatus fidelis de quo sequitur (ibid.) : Legatus autem fidelis^ sanitas ? Legatus fidelis est unusquisque catholicus praedi- cator et doctor^ qui sibi suisque auditoribus sanita- domum, id est mentem, malis et noxiis cogitationi- g tem et salulem acquirit aeternam bus perturbare non timel, iste nimirum bit ventos, quia per malas cogitationes viam fa- cit daemonibus, ut ingredianlur et inhabitenl in ipso. CAPUT XII. Quomodo {vers. i) : Mulier diligens est corona viro suo ; et putredo in ossibus ejus^ qme confu- sione resdignas geritt Mulier bona et casta, honorem praf»bet viro suo iu omnibus, et quia diligit eum, el bene regit eum et domura ejus, corona est illi, quia ejus virtutibus addit graliam, unde coronelur a Domino. Adultera vero mulier quamvis videatur speciosa, putredo la- men in ossibus ejus esl, quia inius fetore luxuriae membrasua coinquinat. • ^ Quomodo intelligendum est quod dicit (vers. 9) : Melior est pauper et suffidens sibi, quam gloriosus indigens pane ? Vere melior est idiota et simplex qui operatur bona quae novit, unde vilam aeternam meretur ha- bere in ccelis, quam gloriosus, id est clarus doctrina et eruditione Scripturarum, vcl opertus doctoris ofli- cio, qui indigel pane dilectiouis, quia nec Deura di- ligit, nec proximum : vel certe ideo pane indiget, quia non operatur quod intelligit aut docet. Quis {vers, 23) homo versutus qui celat scien- tiam ? Versutus, in hoc loco in bona significatione poni- tur, id est sapiens el prudens. Vir ergo versutus, id CAPUT XIV. Quare dicit {vers. 19): Jacebunt maliante bonos, et impii ante porias justomm, cum in hac vita magis soleant boni jacere ante malos, et justi ante portas impiorum? In novissimo judicio coronatisjustis, mali etim- pii condemnabunlur, qui eos in praesenti vita affli- gebant, et idcirco dlcit : Jacebunt mali ante bonos, et impii ante portas justorum. Attamen quod dicit, non ad vicinitatem locorum pertinet, quoniam boni et mali non sibi erunt tunc vicini, sed pertinet ad visionem bononim, quoniam boni semper videbunt tormenta malorum, ut Deo liberatori suo majores sine fine referant grates. CAPUT XVI. Quid est quod ait {vers. 11): Pondus et statera iudicia sunt Domini ? Quia, sicut ipse voluit, unicuique mensuram et gratiamdedit fidei {Bom. xii, 3). Quos appellat {ibid.) : Lapides sasculi [al. sac- culi] ? Justos et fortes in fide. Omnes ergo lapides saecu* li, id est sancli et clecti Dei, opera sunt Domini, quia nemo sua virtute, nemo suo merito eleclus est a Domino, ut coelesti aedificationi aptus esset, sed sola misericordiaipsius. CAPUT XVII. Quid est quod dicit {vers. 6): Corona senum filii est sapiens et prudens, aliquando de industria cclal ^ fi^^orum, et gloria filiorum patres eorum ? Si roali scientiam, duabus scilicet de causis : una, quia in- firmis auditoribus non potest loqui quasi spirilalibus «ed quasi camalibus, id est magna Scripturarum «anctarum mysteria quae novit, non audet illis ma- «ifestare, ne forle scandalizentur ; altera, quia non Tult sanctum dare canibus, neque mittcre margaritas anteporcos(Jfa«A. vii,6). CAPUT XIII. Quid est quod ail {vers. 4) : Vult piger et non vult ? Si ergo vult, quomodo non vult ? Per pigrum ille designalur qui se non vult exer- cere in bonis operibus. Vull ergo piger regnare, ct non vult laborare pro Deo ; vult pervenire ad beati- sunt filii filiorum, quomodo gloria sunt patrum suo- rum ? et si patres mali fuerint, quomodo sunt gloria filiorum ? Senes in hoc loco patriarchas appellat et prophe- tas, quorum filii svnt apostoli, et filii filiorum, suc- cessores apostolorum, videlicet sancti pra^dicatores omnes isti corona senum sunt, id est patriarcharum et prophetarum, quia digna laude celebrant, per quorum exempla et vaticinia ad cognationcm gra- tiae pervenerunt. Quomodo patres sunt gloria filio- rum, magna quippe gloria est praedicatoribus Novi Testamenti, qiiia filii vetcrum, id est patriarcharum esse meruenint . Quid est quod dicit {vers. 14) : Qui dimittit aquam 321 QUJESTIONES ET RESPONSIONES IN PROVERBIA 322 caput est jurgiorum ? Nunquid ille qui clausam A diversam pondus, et diversam meQSuraro. Quantum aquam decurrere dimiltit, jurgia concitat ? aut nun- quid non magis vinum quam aqua jurgia concitare solet? Figuraiive hoc dictum est, nam per aquam desi- gnata est lingua le>is et fluxa et immoderala, quse instabilis est sicut aqua. Qui ergo dimittit aquam, hoc est immoderate relaxat linguam suam, caput est jurgiorum, quiaqui linguam suam non refrenat, lites et jurgia condtat, et eoncordiamdissipat. CAPUT XVIII. Quid est quod ait (vers i6) : Donum hominisdi- latat viam ejus, et ante principes spatium ei /a- cit ? quod est donum hoc quod dilatat viam hominis, et facit ei spalium ante principes ? Donum hoc, donum est cbarilatis, sive aliarum B virtutum^ quas a Domino fideles accipiunt. Hoc vi- delicet donum dilatat viam ejus, id est actionem, quia unusquisque fidelis quanto amplius gratia Spi* ritus sancti intus repletur, tanto magis viam suam foris dilatat, id est bonorum operum gressum multi- plicat, quse quotidie in sanctis desideriis et bonis operibus crescit et augetur. Hoc donum quoroodo facit homini spatium ante principes? quia inter ma- gnos Ecclesiffi rectores, in futuro tribuit ei culmen honoris, et gloriam aeternse beatitudinis. CAPUT XIX. Quare dicit {vers. 24) : Abscondit piger manum sub ascella, nec ad os suum appHcahit eam ? Quis esf enim tam piger, qui comedendo vel bibendo ad os suum manum non applicet ? G Qui abscondit manum suam sub ascella, non vuU utique ad aliquod opus vel ad laborero exten- dere illam. Ergo per pigrum designatur unusquis- que segnis et desidiosus prsedicator, qui non vult opere impiere quod docet. Manum quippe ad os por- rigit, qui studetopere implere. GAPUT XX. Quis est ille piger, de quo dicit (vers. 4) : Pro- pterfriguspigerararenoluit, mendicabit ergoasstate et non dabitur ei ? Quid ? si piger lempore frigoris arare noluerit^ nunquid, aestatis temporCi qui sibi aliquid tribuat invenire non poterit ? Saepe etenim pigri, et frigoris et sestatis tempore inveniunt qui slbi tribuant eleemosynam fideles. Sed piger in hoc loco illum significat qui propter desi- C diam et hujus mundi adversitatem, quae per frigus designantur, in Dei servitio negligit laborare : id- circo in die judicii mendicabit, quia non babebit opera bona, pro quibus aetemam merealur accipere beatitudinem ; quoniam, quaecunque seminaverit komo hasc et metet {GaL vi, 8). Cur ergo dies ju- dicii aestati, et regnnm Dei comparatur ? Quia tunc omnia nostrae tristitiae nubila transibunt, et vitae il- lius dies, aeterni solis claritate fulgebuat. Quid cst quod ait {vers. 10) : Pondus et pondus^ mensura et mensura, utrumque est abominabile apud Deum ? Pondus et pondus, mensura et mensura, dicit ergo ad litteram, quicunque in domo suavarium ha- bet pondus variamque mensuram, propter hoc uli- que habet, ut taliter libret et metiatur sibi, atque aliter proximo, quod est abominabile Domino. Un- de in lege Moysi Dominus praecipiens dicit : Sit tibi aquus modiuSt justusquas sextarius (Lev. xix, 36). Spiritualiter autem quomodo inteiligi debet ? llle in domo sua diversum habet pondus et diversam men- suram, qui semper in suis actibus quaerit unde ipse laudetur, et in aliorum actibus perscrutatur unde illi vitupereutur, iste qiioque talis abominabilis est Domino, quia nimirum quantum sibi placere deside- derat, tantum displicet Deo, qui omnia secreta ri- matur cordium. Quomodo intelligendum est quod ait (vers. 14) : Malum est, dicit omnis emptor, Et cumrecesserint, tunc gloriabUur ? Secundum litteram, solet emptor vituperare quod emere desiderat, et dicit : Malum est, malum est. Verumtamen si bene emerit, cum recesserit, gloria- bitur. Spiritualiter autem quomodo intelligitur ? Ille veraciter est emptor, qui sibi aeterna praemia in coe- lis comparare desiderat. Ipse nimirum emere stu- det terrenis coelestia, caducis mansura, temporalibus seterna. Talis ergo emptor quidquid patitur in prae- senti, malum esse dicit, quia esse intelligit. Atta- men quia adverna omnia patienter sustinet pro Deo, cum recesserit de mundo, tunc gloriabitur, quia per veniet ad beatitudinem. Item quomodo intelligendum quod paulo post di- cit (vers. 21) : Hasreditas, ad quam festinatur in principioy in nocissimo benediciione carebit ? Haereditas haec, acquisitio avaritise potest intelligi. Ergo quicunque per avaritiae nequitiam in hac vita divitias multiplicare desiderat, necesse est ut in fu- turo aeternae haereditatis benedictionem amittat. Ali- ter: Quicunque pro humana laude bonaopera quae- rere desiderant, in principio quasi ad haereditatem festinant. Ideo in novissimo benedictione carebunt, quia nullam remunerationem percipiunt a Deo ; de talibus scriptum est : Amen dico vobis, receperunt mercedem suam (Matth, vi, 2). Quid est quod ait (vers. 25) : Ruina hominis est devotare sanetoSy etpost vota retractare ? * Devotare sanetos, id est voto se obligare. Impii autem devotabunt sanctos, quia voto se obligant ut persequantur sanctos. et occidant eos quemadmo- dum septuaginta [quadraginta amplius] viri, sicut in Actibus apostolorum legitur, devoverunt se non manducare nec bibere^ donec oiciderent Paulum (Act, xxiii, 21 ), et pagani saepe, ut legimus, diis devo- verunt sanguinem christianorum. Quid est post vota retractare? Post vota promissa retractare est san- ctos persequi, et detrahere, et quasi vile mancipium contemnere. Quomodo ergo ruina est hominis de- votare sanctos, et post vota retractare ? Si enim pec- catum est cum aliquis sanctos Dei persequitur, aut ofiendit, aut laedit, et idcirco ruina est illi, quia, 323 HONORll AUGDSTODUN. OPP. PARS 11. - EXEGETICA. m persequendo sanctos, aeternse damnationis sibi pa- ral inlerilum . CAPUT XXI. Quomodo intelligendum est qaed aii (vers. 4) : Sicut divisiones aquaruniy ita eor f^^M(lanium) esse inmanu Dei^ et non onmram heminum, eum alibi scriptumsit : /n mumi ejus sunt omnesfines terras ? {Psnl. xoiy^ 4). Si omnes finea ferra tn raanu ejus sunt, hoe est in potestate Dei, an non et corda om- nium hominum in manu ejus sunt ? Regem ia hoc loco non illum solmn debemtrs inlelligere qni rex est solo nomine, et temporaliter aliis imperae^ sed uDumquemque Tinim sanctum, fi- delem atque religiosum Gbristianum, cujus milites sunl saav» vivtutas» «t ipsa vitia in se vinttie aevit. Siani argo DonaiaHs multifi^riis diviakmibiis aqva- rum, late fmes terrarum et aeris impiel» ila eor m- gis quocunque volueritj convertit, quopinm sicut di- visiones gratiaruip angelis et hopiinibiis, juj(ta vo- luptatepi suamj tribuit, ita cordi^ re^um, i4 est sai^- ctorum» variis doctrinis replet^ et diversis omdi virtutibus. Quis esl {vers, 16) : Yir qt^i erraverit a via doc- trince^ et in coett^ gigantum commornbitur ? Gigi^ttes appellat immundos spiritus» id e^t im- roones, de quibus et bea^us Job dici^ : Eepc giqan- tes gemunt ^b aqui^ ; et gui iK^bitant eun^ eis {Job \%\i, 5), id e^t dserpopes, e| omnes quos ipsi deci- piunty et qui sibi consenseruni, spb poenis torqueo- tur. Quare daemones appellantur gigantes ? Quia damiones suporbi et elati sunt, et male fortes, sicut olim fucnmt gigantes. In coeli ergo istorum gigan > lum, id est dsemonnm, commorabuntur omnes qut enraverini a via dociriB», id eat a vta veritatis, qaia simul eam dmmoBibus terqaeiMur. Qane esi oivitas fertiam ? vet quis est sapiens de quo dieii ^t^tfr^. 99): Cioittitem foriium aseendii sofiens $t destfuxit robur ftducim ejus ? Givitatam appellai moiMimn; fortes, dssmones. Mtindus iste qaoBiain eivitas fertifim erat, quia, i^ lomm enllui dedilus, deemonibus serviebat, et fidur eiem vitie in enlta eoram babebat, qui een sunC dii, sed opera manuum hoHiinum. Qnis eet iste aapiens qtti hanft eiviialem ascendii? Ule fiiius Yirgiiiis Dominus Je<»ua ChriatQS, Dei virtus et Dei si^inniiiat qqi tanc bano civi(MtefD (^sQendit, qugndp n^us in oarae» visibilis rpundo appi^ruUr Ipse uipiinim de- stfuxit robur tiducise ejus, quia subverlit et abslulit de muqdo cultpm deorum» in quibus copfidebftpl geplilcs. GAPUT XXH. Quid est quod ait {vers. H)i Fovea profunda est os aHenaif Quae est aliena, cujus os magna fo- vea? OsalicnaD dicit os meretricis. Qui crgo vei*ba me- retricfs libenter audit, et oscula ejus libenter susci- pit, quasi Januam putsat profunds foveae, id est in- ferni. Ergo, nisi se cito ab ejus eolloquio vel osculo subtrahat, deserente se Deo, illico mergetur in pro- A fundum mortis ; et hoo est quod addidit {ibid,)\ €ui iratus est Dominus^ incidet in illam, Quid est quod ait {vers. 17) : Appone cor ad doc- trinam meam. Et paulo post subjungit : {vers. 20) Ecce descripsi eam tripliciter, in cogitationibus et scientia ut ostenderem tibi firmitatem et eloquia veritatis ? Quomodo deseripsit tripUciter doctrinam et scientiam ? aot quid est cor apponere ad doctri- nam ? Cor apponere est intelligere doctrinam sanctam et justam. Tripliciter vero deacripsit suam doctri- ni^m, quia uiucuiqae |ur«e(;epit i|i cam sludef^t im- plere cogitltlione, locutione, et opere. De quibas termiBis dicit {vers. %7) : iV^ transgre- diaiis terminos antiquoSi quos posuerunt fatres Torniinqe eotiqups diei( termiaos verilittis e^ fidei quos bAbuerunt ab ioitio e^tboliisi dociores. Hoo er- go precipii, ui %^m, ^dei veritaieoi ei evaBgeUc» doetrin» wm aliter auacipiai, quao:^ e saoGiis Pa- tribua es| (radjta, sive hoo pneojpil, u| eipquiii sa- orarun) Scripiurarum nemo aliter ipterpretetur, nisi JuxlA upiuspujusque scribentis vel doceutis a^ncti Spiritus v^t4tem et iutentipQem. CAPUT XXIII. Quae sunt opes illaQ de quibus dicit {vers. 5). ^e erigas oculos tuos ad opes quas habere non potes^ quia facient sibi pennas quasi aquilas et volabunt in eeslum ? Quae opes, id est divitise sive eopia^, pennas sibi facere possunt ? C Opes istae arcana sunt divinitatis, et seereta coc- lestium mysteriorum ; et est sensus : Ne erigas oeu- los mentis tuae ad perscrutanda divinitatis arcana et mysteriorum ccpiestium seereta, qu» penetrare non potes, nec inCelligere vales, quoniam soKs aquilis patent, id est supernis, tantnm manifesta sunt ci- vibus. CAPUT XXIV. , Quid est quod dicit (vers. 16) : Septies enim cadet justus et resurget ? Si Juslus est, quomodo peccare dicilur ? Loquitur hic Salomon de levibus et quotjdianis peccatiSy sine quibus nullus Justorum in hac vita potuit esse vel potest, quia videlicet in hac prse- senti vita nullus sit [adeo] Juslus, ut aut coactus, aut ^ volens aut frequenter singulis diebus non peccetper ignorantiam, per oblivioncm, per cogitationem, per serroonem, per necessitalem, pcr carnis fragilitatpro ; et tamen quia justus est, adjulus divina grat|a, re- surgat per poenitentiam, per Jejunium, per oralio- nem, per eleemosynam. Qnare septies cadere dici- tur, et non minus aut amplios ? Septenarius etenim numerus poni solet pro universitate seu generaliter, utillud: 5ep nos admoneiBur i|t sapienter ioerepemus, et redarguaiDua eum» et ma- nifeste demonatremus quenta ait atuUitiai ne,si fgrte nott agnoaeat atukitiam auam, se putet eaae aapieq- tem. Quis est ille su8arpo,de qoo dieit (vers. i2> : Ver- bm s^surrmiM quasi sknpiieiUi et ipsa pervessiunt ad inieriera ventri» f Soaorronem, vooat ineeatoreai liftia, et biiio- passione sua genus humanum rediroeret , quoniarp q gae», qoi laudem Uode verb^rupi simia^t , et ideo si diabolus eqm agnovisset Dei Filium esse, nequa- quam omnipD crucifixisset. Gloria quippe Domini fuit celare verbuoi, id est In formd hon^iqis, divini- tatis suse occultare potentiam i ut dum infirmilatem carnis ostenderet, diabolus eam ad passionem tradere festinaret , quatenus per ignorantiam pas- sionis pcrveniret ad gloriam resurreclionis. Qui suni ergo reges, quonim gloria est investigare ser- monem f Reges isti , sancti ftrerant aposloli , qai diligeater Domrai sermonem invesHgare stuctebftnt, qno 86 Deum fbre signifteabat ; nam abi se non aperle Deum eaae monstrabat, sed raysliee intelligt ejus sermonem, summa perscrutabantur diligentia, quole bU UM : B§q ei Pater unum sum^s (Jom- x, 30). Nvn onm aeleret Verbi diYiailptem; et oalenr quasi simpUetA videntur vfirba ipsios, sed perve- niuol ad inlemra veotria, qoia suaurro semper qoief ii audive oode jurgi% poasit seroHi^re , quibus stomachus iadigoelur, et ompifk iqi^riora pertur- bentur. CAPUT XXVll. Qats est ille amor abseoiidilos , de qoo dieit {vers, 5) : M^Horest cojreptiomanifestaquam amor abseonditus ?) Quia malto melios esl aliquem eompere masi- feste inorepando, qoam studio simuhUiMia pee- candi, oeealte dtligere. Qitid est quod ait {vers, 1) : Anima saturata cal^ cabit favum^ anima esuriens et amamm pre duki dei^carAie iottrmitatem » ioterrogaiTit bea reges, ^ sumeti qwynoodo aninaa satnrata caleat favam? dieeae ; Quam iicunt komiues ess4t FUium^ fkominis f MaUk, KVi, 43.) Cui regum eatimioa, videlioet beoiofl Petrus opo^tolus , inveaHgaoe aermofiem illiiia, qoeai aotea avpios audivit, eootinuo respon- dit : Ttt es Christus Fiiius Dei vivi {ibid., IS). Qqi^ eai quod mox eeqoitw i GaHum stsrsumt al terra deorsmm^ et cor regsiminscrutaHie ? Qoi sonl isit rag aa» qtwruKa co^iaacputaliile dieitot t Btfgee «Qeal piophelaB et apoataloa» qui, rftve* iaola spinfti^ aveaM diviiHbitia cogsQSttere nevoe^ ruat» Fer oor Bagaqi , ieiignatue aeicnti^ aposU)t- loniaa ei pvo^ttrum- Quomodo intelUgeiidum oat quod ^ : fmkwn aoffaomi ei Itrra deersom» et oor Juxla litteram, aninHi saturttla oalcal ftmm, quia qniennque cibie replelus est , dtilcem ooatenHHt et despicic eacam ; qui vere esuril , lieal in eibis ati- quam amariludinem sumat, parvipendit. SpiritaO' liter Botem inteHtgitur : Aomia saturata , est anima dlvitum) qui in prsesenti vtta habent consolationem suam, qaoniam rermn lemporalium copiis abundanty unde in BvangeKo ^minus ait : V« vobis qui satu^ rati estiSf quia esunetis {lue. vi, 2(V). Anima ergo divitum oalcat ftivum, qnia pro tcrrenis bonia sper- nit dulcedinem regni cocleslis. Anima vero esnriens, et amarum pro dulci amoct; queolam qui esurit et sitit justitiam omom amariMipam prp 4<4«94ipe 321 HO.^ORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 328 snraet, quia patienter sustinet omnem vilae prssen- tis adversilatem pro amore aeternae beatiludinis vel dulcedinis. Quid loquitur Salomon cum dicit {vers, 23) : Dili' genter agnosce vuUum pecoris tui, tuosque greges consideral Nunquid lanigeros docet considerare greges ? Non. Loquitur enim pastori Ecciesiae, et est sen- sus : Diligenter attende illis quibus prsepositus es, et agnosce animos ct actus singulorura'; et si aliquam in eis vitiorum sorditatera inveneris, citius castigare et emendare stude . Quid est quod dicit Salomon {vers. 25) : Aperta suntprata, et apparuerunt herbas virentes , et collecta sunt fena de montiJbus^. quis enim hoc quod dicit, ignorat ? Vere nuUus, si hsec verba juxta litteram acci- pimus. Quomodo ergo intelligenda sunt 1 Yerum- tamen spiritualiter. Quid ergo prata signi6cant ? Per prata, coelestia designantur mysteria, quse ideo pra- ta dicuntur, quia pascua sunt fidelium ; bsec enim prata, hoc est divina mysteria , diu clausa fuerunt sub signis ac iiguris legalibus. Quomodo et quando aperta sunt hsec prata? Aperta quippe sunt prata, quia per gratiam Domini Salvatoris revelata sunt coelestia sacramenta, quando aperuit discipulis suis sensum, ut intelligerent Scripturas {Luc. xxiv, 45). Tunc etiam apparuerant herbae virentes , hoc est, novse sententiae evangeiicae veritatis et gratiae. Quid significant fena collecta de montibus? Per montes designantur sancti Patres Yeteris Testaraenti docto- res; per fena, scripta ipsoruro. GoIIecta sunt ergo fena de moniibus. Per montes designantur sancti Patres, quia scripta sanctorum veteram Patrum coliecta sunt ad pabulum et ad refectionem ovium Dominicarum, id est animarum itdelium. CAPUT XXIX. Quid est quod ait {vers. 13) : Pauper et creditor obviaverunt sibi; utriusque est illuminator Deus 1 quis est iste pauper et creditor qui sibi obviaverunt ? Pauper est humilis verbi Dei auditor, creditor au* tem est qui paupcri, id esl humili auditori, pecu- niam verbi Dei praedicando commisit. Quando pau- per et creditor obviant sibi? Quando in unam cam- demque auditor et preedicator simul divinae pietatis gratiam conveniunt , unde sequitur, utriusque iliu- minator est Deus quia sine gratia divinae pietatis nec ille potuit praedicare^ nec ille credere. Quid est quod ait {vers. 18); Cum defecerit prophetia, dissipabitur populus^ quae est prophetia haec, qua deficiente, populus dissipabitur ? Prophetia est sacerdotalis eruditio atque doctrina. Ergo cum defecerit doctrina et eruditio sacerdo- tum, populus dissipabitur, quia cum deest admoni- tio et increpatio sacerdotum , suae voluntati et arbi- tio et increpatio sacerdotum, suae voluntati et arbi- trio populus relinquitur, et continuo variis peccatis atque vitiis corrumpitur. CAPUT XXX. Quomodo tgnitus clypeus omnis sermo est Dei, A sicut dicil Salomon (ver5.«5) : Omnis sermo Dei ignitus clypeus est omnibus sperantibus in se ? Omnis sermo divinae auctoritatis idcirco ignitus clypeus dicitur, quia corda electorum , qui spem suam in Deo ponunt, et igne charitatis illuminat, et sordes vitiorum, quas in eis reperit , consumit et purgat, et ab insidiis hoslium cunctisque adversila- tibus illum defendit. Quse est sanguisuga, cujus duas esse dicit filias ? sic enim dicit {vers, 15) : Sanguisugce duas sunt filias, dicentes : Affer, affery et nunquam satiantnr. Sanguisuga diabolus est , qui semper sanguinem sitit, hoc est ad peccata homines trahere cupit, et sitim peccandi incessanter accendit. Quae sunt illae sauguisugae duae, dicentes : Afifer, effer, et nunqoam ^ saturantur T Luxuria et avaritia ; nam quanto magis quisque luxuriatur, tanto amplius delectatur. Simi- liter quanto quisque sibi divitias cumulat, tanto ma- gis somper augmentare desiderat. Quare posuit Salomon exemplum steliionis, cum dicit {vers, 28) : Stellio manibiui nititur et moratur in (sdibus regis ? Ut pigros et ingenio tardos ad discendum et bene operandum provocaret. Quod genus animalis est stellio? est genus lacerti valde pigri, sed colore vario , unde et nomen accepit stellio , quia quasi stella; guttis distinctus est et variatus. Quid vero significat? lUos significat qui tardi sunt ingenio, et tamen quotidiano studio et diligentia Regis aeterni aulam conscendunt, hoc est quamvis cum magno ^ labore, ad notiliam sanctarum Scripturaram per- veniunt, et penetrare valent secreta coplestium my- sterioram. De talibus scriptum est in Evangelio : Qui habet, dabitur ei, ei abundabit {Maith. xiii, 12) : Quoniam qui habet studium legendi, dabitur ei fa- cultas intelligendi. Quffi sunt ista tria de quibus dicit Salomon^t^erx . 29, 30, 31) : Tria sunt quce bene gradiuntur, et quartum quod feliciter incedit : Leo fortissimug bestiarum, qui ad nullius pavet occursum, gallus succinetus lumbos, et aries ; nec est rex qui resistat ei ? Ista sunt quae bene gradiuntur? Quem significat ille leo ? IUum de quo scriptum est : Vicit leo de tribu Jur j. da {Apoc. V, 5), Dominum videlicet Jesum Christum, qui fortissimus bestiaram dicitur, quia quod infir- mum est Dei, fortius est hominibus. Quid est illud infirmum Dei? Infirmum Dei fiiit caraem nostrae mortalitatis assumere. Sed hoc fortius est homini- bus, quia ipse homo qui natus est cx Virgine , per- fectus exstitit Deus. Quare iste leo ad nullius pavet occursura? ({XkVB^peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ipsius {! Petr. ii, 22), unde ipse dicit : Ecce venit princepsmundi hujus, et in me non habet quidquam {Joan. xiv, 30). Quid significat gallus suc- cinctus lumbos? Sanctos praedicatores. Quare prae- dicatores galli dicuntur 7 quia in prsBsentis vit» tem* poribus tenebras, id est peceata, delere suadent e docent, et veram lucem praedicando annnntiant, glo- 329 QCJESTLONES KT RESPONSIONES IN PROVERBIA 380 riam videticet aeterose beatitudinis . Quare isti galli A ideo mulier dicitur, quia generat sprituales filiosex succinctl lumbos dicuntur ? Quia isti preedicalores in membris suis luxuriam, avaritiam, libidinem res- tringunt. Quid significat aries, cui non est rex qui resistat? Per arietem sancti designantur confes> sores et sacerdotes, qui velut arietes gregem prse- cedunt, quia populum fidelem per exempla sua gra- dientem ducunt. Isti nimirum arietes si spiritualiter et recte vivunt, nullus est rex qui eis resistat, quia nullus est tam ssevus persecutor, qui valeat eorum intentionem impedire, quia etsi eis mala ingeruntur, omnia patienter sustinent pro Ghristo. Quid est illud quartum (vers. 29, 32) : Quod ince- dit feliciter, — Est qui stultus apparuit, postquam erectus est in sublime ? Quis esl ille ? aqua et Spiritu sancto. Fortis ideo vocatur, quia cuncta adversa sfleculi et prospera propter fidem et amorem sui Gonditoris ac Redemptoris contemnit ac despicit. Quare dixit Salomon, mulierem quis inve- niet ? quia per Spiritum sanctum cognovit quod nul- lus patriarcharum aut prophetarum, aut omnino ali- qtiis electorum sufficeret ad redemptionem humani generis, nisi solus Uediator Dei et kofninum, homo ChristusJesu8(I Tim.ii^ 5). Ideoque ait, mulierem fortem quis inveniet ? quia per Spiritum sanctum subauditur nullus. Quare mox addidit, Procul et de uUimis finibus pretium ejus? Ut ostenderet quia non suo tempore, sed looge post eum, nec similis iili, vcnturus erat Cliristus, id est purus horao peccati Antichristus, qui elevabitur in sublime, hoc estin B ^^''^'^!'^'^ ^^^ ^" ^'«^^ s»cuIorum descensurus eral allum, quia cum fuerit homo nequissimus, dedigna- bitur se Dei Filium nominare, sed menlictur se esse Deum. Elevatus est in sublime, quomodo stultus ap- parebit ? qnia in ipsa elevatione et superbia jua di- vino gladio subito perculsus interibil. Quaredeillis superioribus dicit : Tria sunt quas bene gradiunlur ; de isto vero : Quartum quod incedit feliciter? Quare non dixit de isto similiter, incedit bene, sed, felici- ter, ait ? Quia omne quod incedit feliciter, semper non bene incedit ; neque omne quod incedit benc, semper feliciter. Quae sunt ergo quae inccdunt bcne aut fcliciter?llla bene incedunt^ quae ambulant san- cte et juste. Illa incedunt felicitcr, quse in bac vita habent prosperitatcm. Leo el ^allus ct aries bene Dei Filius de coelis, qui natus ex Virgine, perfectus esset Deus et homo. Et hocest quod ait, Procul, id est longe post. Significat autem tempus quod fuit a diebus Salomonis usque ad partum virginis. De ul- timis vero fmibus dicit, quia a summo caslo egressio ejus (PsaL xviii, 6). Quod pretium dedit Dominus pro hac muliere ? Semetipsum, sicut dicit Apostolus : Qui dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nohis ob- lationem et hostiam in odoremsuavitatislEphes.yfi). Mulicr fortis quomodo facta est quasi navis insti- toris? sic enim dicit Salomon {vers. U) : Facla est quasi navis instiioris^ de longe portans panem suum . Institor dicitur negotiator, propterea quia semper gradiuntur, sed non feliciter, quia et Christus Dei Q instat ut acquirat et multiplicet merces et sualucra. Patris adimplevit voluntatem in omnibus, sed multa adversa, eliam et mortem tandeni sustinuit. Simili- ter sancti praedicatores et confessores divinam stu- dent adimplere voluntatem, sed multas in hac vila sustinent persecutiones. Antichristus vero non bene incedit, quia contra voluntatem Dei omnia superbus faciet : sed incedit feliciter, quia, quamvis ad breve tempus, in magna erit gloria et prosperitate. CAPUT XXXI. Quis fuit rexLamuel, de quodlcit {vers. 1): Verba Lamuelis regis^ visio qua erudivit eum mater sua ? Lamuei Ilebrsea lingua dicitur ; Laline, in quo Deus. Ipse nimirum est Salomon rex Israei, in quo Deus fuit, quia nisi Deus in eo mansis^et, tot el q tanta divina mysteria nec intelligere nec scribere posset. Quae fuit mater ejus quae erudivit eum et do- cuit visionem? Secundum lilteram polest intelligi camalis ejus mater, Bcthsabee videlicet regina, qim pmdenter illum docuit. Sed mater in hoc loco nihil melius inteliigitur, quam spiritualis et divina gratia, quae illum in corde invisibililer crndivit, et docuit intellectum sapientiae, quam ille foris hominibus praedicavit et scripsit. Quae est mulier illa fortis, de qua dicit (vers, iO): Mulierem fortemquisinveniet, procul etdeultimis finibiu pretium ejus f Mulier fortis appellatur Ecclcsia catholica, qtiae Patbol. CLXXII. Navis ergo inslitoris, onusta diversis mercimoniis quae in sua patria magis abundant, per loca pergit ad loca peregrina, ut illic venditis omnibus qua3 attulit chariora domum reporlet. Sic ergo mulier fortis, id est sancta Ecclesia, sempcr omari desiderat vir- tutum divitiis, et abundari bonis operibus, navigans per mare hujus saeculi, ut per illud sua virtute mer- cetur, id est acquirat majora divinae gratiae dona. Quis est ille navis institor? Dominus Jesus Christus, qui dedit pretium sanguinis sui, et redemit Eccle- siam . Sancta ergo Ecclesia ad exemplum institoris, id est Domini ac Redemptoris sui, semper multipli* care sibi laborat virlutum atque bonorum operum lucra, ut per ea mereatur acquirere majora, id est aeternae beatitudinis praemia . Et hoc est quod ait, de ionge portans panem suum, quia in omnibus bonis quae temporaliter agit, solam tantum vivi panis satu- ritatem desiderat, quia aeternam solummodo retri- butionem exspectat. Quid esl quodait (vers. 22) : Stragulatam vestem fecitsibi, byssus et purpura indumentum ejus ? Quae esl stragulata vestis ? Quae variata textura firmissima fieri solet. Quid ergo signiGcatur per stragulat^tm vestem? Fortia opera sanctae Ecclesiae, et diversa virtutum orna- menla, de quibus Propbeta dicit : Astitil regina a dex- iris iuis in vestitu deaurato, circumdata varietate {Psal, XLiv, 10). Byssus et purpura quomodo indu- 11 381 HONOMI AUGUSTODUN. PARS II. - EXEGETICA. 332 mentam est muUeris, id est sancUe Bcclesie? Bys- A omnes electi. 8U8, genus lini candidissimi est, unde pulchre per eurgent enim byssum designatur corporis castitas, et sanctae con- versationis puritas. Per purpuram vero sanguinis effusio designatur. Fortis ergo mulier, id est sancta Ecclesia, induit se bysso, cum serval corporis casti- tatem, et nitorem sanctse conversationis rutilat. In- duit se purpura, quando in ea sancti martyres pro Christi nomine sanguinem fundunt. Si byssus et purpura indumentum est sancUB Ec- clesise, cur ergodicit in sequentibus {vers. 25) : For- tUndo ei decor indumentum ejus, et ridebitindie notnsHmo^ Nulla est contrarielas, quia fortitudo et decor in- dumentum est sanct» Bcclesiae, quia propter fidem Christi est justitiam, patienler suslinet malorum ho- B P^ futiro. Vir ejus, Dominus Jesus Christus, filii Ecclesiae, videlicet omnes electi de terrse pulvere in novissimodie judicii, et immor- talitatis gloria decorati, matrem euam beatissimam pnedicabunt, id est laudabunt sanctam Ecclesiam qu« iilos genuit ex aqua et Spiritu sancto. Surget et vir ejus et laudabit eam, Dominus Jesus Christus, cum in die judicii manifestus apparuerit in potentia divinitatis et laudabit eam dicens in jadido : Venite^ benedicti Patris meit etc. Esurivi enim^ et dedistis mihimanducare {Matth, xzv, 34), eto. Cur ergo Salomon posuit prsBteritum, dicen8(vm. 28) : Suvrexerunt^i debuit enimdicere: Surgent. Quod Salomon futamm noverat, certissimum te- nebat, et ideo more propheUco posuit praereritum minum improbitatem et persecutionem. Est et decor indumentum ejus, quia operatur justitiam» et segra- tia virtutum adomat. Quare autem dicit, ridebit in die novissimo, cum Dominus dicat in Evangelio; Vof vobis quiridetis^ guia lugebitis et flebitis ? {Luc. vi, 25.) In Scripturis sacris risus solet gaudium signifi- care. Unde Dominus ait ? Beati qui nunc fletis, quia ridebitis {Luc, vi, 21), id est gaudebitis. Bealus quoque Jobdicit : Osautem oeraeium replebitur risu, id est gaudio [aliter in Vulg. Donec impleatur risu os tuum] {Job. VIII, 21) Mulier crgo fortis, ideslsancta Ecclesia ridebit in die novissimo, id est gaudebit in retributione coelestis regni . Qui suttt filii mulieris, qui eam {uers. 28) beatis- ^ fifnan prasdicaverunt f aut quis est {ibid.) vir ejus gui eam laudavit ? Filii btiyus mulieris, id est sanct® Ecclesiae, sunt gloriam fecerunt. De quibus dicit quod 8equitar((;tfrt, 29). Multm fllim congregaverunt dUntias^tusupergressa es uti- versasl Multas filias, appellat Ecclesias httreticoram, et urbas malorum Gatholicorum, quse dicuntur Christi filise vei Ecclesiae. Quare dicuntur Christi fiiise vel Ecclesiae ? Propter fidem et baptismi sacramentum et adoptionem filiorum, quam in iMiptismate percepe- runt. Istae filise quas divitias congregaverunt ? Ora- tiones, jejunia, eleemosynas, et castimoniam camis, lioguae refrenationem, Scripturarum meditationem, et cseteras bonorum operum divitias. Qme verae di- vitia> sunt, si spirituali intentione fiaut, videlicet propter regni c(elestis remunerationem aliter nihil prosunt agentibus. Unde filiae ilise, Ecclesiae videli- cet hsereticorum, aut turbse malorum Catholicorum, frustra congregaverunt divitias, quia vel in fide er- raverunt, vel certe hujusmodi bona propler vanam IN EGCLESIASTEN CaPUT PRIMUtf. Quid est quod ait Ecdesiastes {vers. 2) : Vanitai vanitatum, et omnia vanitas^ cum in libro Genesis scriptum sit : ViditDeus cuncta qum fecerat, et erant valde bonaJ {Gen.u 31), Si cuncta, quse fecit Deus vaide sunt bona, quomodo omnia vanitas ? et non solum vanitas, sed etiam vaaitas vanitatum? Coelum et terra, maria et omnia quse in hoc cir- culo continentur, per se quidem bona sunt, quando a bono Deo creata sunt; sed comparata Deo, utique pro nihilo habentur vel habenda sunt, quia semper Deu8 permanebtt id qood est, illa vero omnia per- transibunt. Nam, quas videntur^ temporalia sunt, et transitoria; quas autem non videntur, Oftema (// Cor. IV 18). Quare bis replicavit sententiam suam dicens : Va* nitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, et omnia vani- tas^i Ad exaggerandam magnitudinem vanitatum, itera- yit sententiam suam, ut per hoc demonstraret, qaia omnis gloriamundi sicut flosfeni marcescet, etsicut fumus pertransiet. Dequageneratione dicit (veri. 4): Generatio prie* terit, et generatio advenit f De generatione Judaeorum, et gentium dicit, reee- dit enim prima generatio Judaeorum, quoniam periit D propter infidelitatem, et succedit ei generatio de gentibus congregata, videlicet sancta Ecclesia fide- lium, quae per fidem Christi salvatur. Potest et sic intelligi, generatio venit,et gendratio vadit, hocest, aliis morientibus,aIiinascutttur; et quos prius vide- ras, jam non vides, et incipis videre eos qui ante non fuerunt. Quare dicit Salomon {{ibid.) : Terra in eetemum statf cum Dominus dicat in Evangelio : Co^lum et terratransibuntf (Ltic.xxi, 33.) Vere juxta sententiiim Dei transibunt per meliora* tionem, sed non per abolitionem, quia in igne judi- cii purgata meliorabnntur, quoniam renovabuntur, sed penittts non destruentur. Tantum quippe ardtbit 333 Qn.ESTIONBS BT RESPONSIONES IN ECCLESIASTGN 334 eoelam desarsam, et terra deorsuro, qoaDtom mali- A mina sunt ; et bsec flumina ad locum unde exeunt tia hominum et diemonum simul coinquinari potuit Ei^o juxta tententiam Salomonis, terra in etefdum slabit, quoniam nunquam deftruetur, sed meliora- bitur et renovabitur. Quid significare Toluit Salomon, cum ait (ven, 5): Oriiur sol et oceidU^ et ad locum suum revertUur^ et ibi renascens gyrat per meridiem et fleetUur ad aquilonemt Quit enim nescit quia oritur sol et oc- cidii, et per incognitas nobia vias regreditur ad lo- eum suum nnde est ortus, ut ilerum oriatur? Hoc ideo Salomon dixit, ut ostenderet quia sol ipse qui hominibus in iuce diei datoa est, sua mutabili- late, id est orlu sno et occasu, quotidie hojus sse- culi demonstrat interitum. Per has namque tempo- revertuntur, quoniam*per sancta dtsideria ad amorem sui Condiloris redeunt, et de omnibus bonis laudes et grattas iUi referunt, a quo ea perceperunt. Qi 'd est quod Salomon dicit (t^r^. 18) : quia in mulli sapientia muUa sit indignatio; et gui addit sdent^am, addit et doloremf Quomodo multa est indign tio in muita sapienlia? Ideo in multa sapientia multa est indignatio, et qu| addit scientiam, addit et dolorem, quia quanto quis- que majorem sapientiam percipit, tanto amplius sibi indignatur et dolet vitiis et peccatis subjacere, et non babere virtutes. Nam, quanto quisque plus in sapientia profeceril, tanto magis sibi irascitur de malis operibus quas gessit, et contristalur et dolel rum mutationes, et per ortum siderum et occasum B »«»^ ^^^* «««• «^ i*>«o ^j *^^** scientiam, addit docet SalorooD, quia humana ctas quolidie non ces- sat interire atque deficere. Soi iste qui quotidie ori- tur et occidity quid in hoc loco spiiitualiter signifi- caltlllum verum solem Dominum Jesum Christnm, qui est sol juslituB, designat, de quo propheta dicit : Vobis^qui timetis Dominum orietur sol justitice Malac. II, S). Iste sol justitlae quotidie oritur timcnti bus se, hoc est fidelibas suis, videlicet sanctis et piis horoinibus. Ocddit etiam meridie pseudoprophetis, hoc est hsretici» et malis Catholicis, quia propter peccata sua lumen gratiae suae amittunt. Occidit etiaro infidelibu«, quia luce fidei non merentur illu- slrari. Quid est qaod ait {vers. 7) : Omnia flumina itt- trant in mare et mare non redundat; ad locum C vocat errorem". Talis namque risus vocaturcachin et dolorem, quantoque amplius coelestia et terrena cognoscit, tanto magis dolendo et flendo laborat, ut errorum laqueos evadere possit, et liberari valeal de hujas sseculi miseria. CAPUT II. Quare dicit {vers. %) : Risum reputaH errorem, et gaudio dixi : Quid frustra deeiperis^ cnm natu- rale sit homini ridere, et Dominus in Evangelio dicat : Gaudete et exsultate, quia merces vestra multaest in caslisJ {Matth. v, i%.) Non reprehendil Salomon risum naturalem, id est modestum et honestum. Unde alibi dicit : Vir scf piens vix tacite rideHt {EecU. nxi, 23) ; sed risnm dissolutum atque immoderatum et perstrepentem, unde exeunt, flumina revertuniur, ut iterum /Iuait/ ? Quis enim novit quodad locumsuum rever- tantur, ut iteru m fluant? Novit Bcclesiastes ilie, videiicet Salomon, per gra- tiam sancti Spiritus, sed isle noster ecclesiastes Do- minus Jesus Chrislus, qui est ipsarum conditor aquarum per potentiam divinitatis, quia sequalis est Deo Patri, plenissime novit, quia flumina qose mare intrant, in abyssun: defluant, et per occultus venas ad capita fontiuro revertuntur, et de matrice abysso iteruro ebuUire incipiunt. Spiritualiter autero quid significant hec flumina? Per hsec flumina sancti de- signantur prsedicatores, qui dum virlitubus emicant, doctrinis coruscant, vere flumina fluunt, quoniam nus. Similiter non spirituale, sed temporale gaudium vocat deceptionem. Illi vero qui prseterita mala sua non plorant, neque intelligunt ruinam peccatorum suorum, cachinnant et gaudent in bonis temporali- bus, quia vana et brevia putant esse perpetua bona, et idcirco suavitate vitaB praesentis decepti, quotidie hqjus saeculi errore vexantur. Quare dicit Salomon {vers. 14) : Oculi sapientU in capite ejus; stuUus autem in tenebris ambulatJ Nunqnid ocuii stulti non sunt in capite ejus ? Oculi in hoc loco, non sunt corporales, sed spiri- tales intelligendi, ocoli videlicet menlis, id est sen- sus et intentiones aniroi. Per caput vero designatur Christus, unde Apostolus dicit : Caput viri ChrUtus aridam terram camalium cordium sancta sua pnedi- ^ {I Cor. ii, 3). Oculi viri sapientis in oapite, quia vi sapiens omnem intentionem suam ad Christum di« rigit, et in Christo collocat, et oculos su» mentis semper ad coelestia iroitando sublevat. Stultus vero in tenebris ambulat, quia stultitiae simul et pecca- toruro saonim tenebris obcaecatur, et amore h^jus roundi a cceleslibus abjicitur. Odit enim coelestia, et diligit terrena ; despicit quae sunt setema, et amat temporalia, et ideo non potest oculos suos ad coelum levare, sicut vir sapiens, quia non co- gitat ea quie Dei sunt, sed quae hujus saeculi. {Vers. 13.) Qaid distat inter virum sapientem et stultum? Hoe distat, quia iste sapientias claritale il lostratur et exomatur; ille vero ftultiti^ suae errore catione simul et operalione irrigant, ut ferant bo- noruffi operum fraclus. Quomodo ergo revertuntur haec flumina ad locuro unde exeunt, ut iterum fluant? Quia sancti praedicatores in omni doctrina et opere qoae faciunt, ad laudem sui Creatoris recnrrant, ut Domino auctori suo laudes et gratias referant, per- qaem ot talia Cacerent, et omne honum quod sunt, acceperunt. Semper enim ad fontem veri luminis revertnntur, ne forte arescant et siccentur, ut ex eo sqoam sapientiae et gratiam virtotum accipiant, nt iteram fluant, hoc est, semetipsos bonis operibus repleant, et sJioram corda fluentis doctrinae spiritua- liter iofuiidimt. Qmoes etiaro fideles viri sancti flu- 335 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. — EXEGETICA. 336 obtenebratur et deturpatur. Tantum quippe distat A plantatiene aut evulsione arborum aut herbarum di- inter sapientem et stultum, quantum inter diem et citur? Doctem, lucem et tenebras, quomodo distat tandem inter sapientem, et stultum, cum unus sit interitus utriusqueJ (Verg. i6.) Sic enim {ibid,) moritur doc- tus ut indociuSf sapiens ut insipiens. Quamvis enim unus sit occasus et similis morssapienlisetsLuUi, et S83pc magis in bac vita affligatur sapiens quam stui- tus, tamen non erit similis memoria in fuluro, nec aequalem percipient coronam vei remuneralionem, quoniam in die judicii ad regni coeleslis elevabitur sapiens gloriam ; stultus vero demergetur in aeternae damnationis tormenta. Quis est ille sapiens, qui tan- tum distat a slulto quanlum lux a tenebris? Nun- quid ille qui philosophicae tantum disciplinae pollet affluentia, vel liberalium artium splendet eloquen- 3 relur. Non . Hoc dicit de nativilate et morte hominum . Nam, quod superius dicit, tempus nascendi, hoc est, quod sequilur, tcmpus plantandi, hoc enim plantan- di; quod nascendi ; et quod superius dicit, tempus moriendi{ibid,X hocest.quod sequitur, tempusevel^ lendi quod plantatum est {ibid . ). Nam evellendi hoc est, quod et moriendi. Soit quippe Deo notus est ortus et occasus hominum, id est tempus nascendi et tempus moriendi, et tempus plantandi et tem- pus evellendi, quoniam ipse instituit et tempus in quo unusquisque nasceretur et plantaretur ad vi- tam, et tempus in quo rooreretur, et de hac vita evelleretur, hoc est, per sententiam mortis eradica- tia ; non est utique, quoniam scecularis prudentia inimica est Deo {Rom, viii, 7), et carnalis sapientia quamvis cloquenlia) floribus adornetur, nulium ta- men in se spiritualem, nullumperpetuaebeatitudinis fructum conlinet. Scd iile veraciter est sapiens qui Deum diligit, et qui ejus mandata custodit, et quan- tum possibile est humana; fragilitati, cjus volun- tatem in omnibus studet implere, de quo dicitur (vers. 26) : Bono homini dedit Deus sapieniiam in conspeciu suoy et scieniiam et l(Btitiam, Quare dicit Salomon {ibid,) : Peccatori autem dedit afflictionem et curam superfluam ? Si enim Deus peccalori homini dcdit solticitudinem el curam superfluam habere, quid ergo ipse peccat, si se curis superfluis atque sollicitudine rerum lemporaiium p affligit f Causa superfluae curae atque malfle sollicitudinis non est in Deo, sed in illo qui ante sponte pec- cavit, quia peccatis suis exigentibus promeruit, ut haberet curam superfluam et sallicitudinem, et ideo quod ait : Peccatori autem dedit curam superfluam et sollicitudinem, intelligendum est, suis meritis exigentibus, dari permisil, videlicet, quia peccator fuit. CAPUT 111. Quid vuU demonstrare Salumon per hoc quod ait (vers. i) : Omnia tempus habent ? Quod si om- nia tempus habent, ergo etiam divinitatis substantia tempus habel.^ Absill Illa quippe inefTabilis et aeterna divinae ma- jestatis cssenlia, quae omnia creavit ex nihilo non claudilur loco, nou coangustatur tempore, nullo spalio terminatur. Et idcirco Salomon ut ostenderet de quibus dicerct hoc, stdtim subjunxit, dicens (ibid.) : Et suis spatiis transeunt universa sub cmlo. Yult demonstrare enim quia contraria sibi sunt omnia quae in mundo sunt, et nihil perpetuum ex his omnibus quae sub coelo sunt, et infra tempus continentur. De qua plantatione aut cvulsione loquitur Saio- mon, cum dlcit (vers. ^) : Tdmpus plantandi, et tem- pus evellendi quod plantatum estJ Nunquid de Quid est quod item dicit (vers. 3) : Tempus occi- dendif el tempus sanandi ? Nulii quippe dubium est quia tempus sarmandi a Deoconcedatur. Sednun - qiiid Deus instituit tempus occidendi alios? aut eum quem semei occiderit homo poterit unquam sanare? Non utique. Sed illi soli est tempus occidendi, et tempus sanandi, qui per Moysen loquitur, dicens : Ego occidam et vivere faciam, percutiamy et ego sanabo (Deut. xxxii, 39). Ipse nimirum statuit et tempus in quo peccatores occidantur; et sanentur infirmi^ hoc est peccalis languidi. Tunc enim occidit, quando vel corporis inflrmitate, vel aliqua hujus mundi adversitate peccatores affligit, ut corrigantur et moriantur peccalis, et vivant Deo. Saepe namque Deus ideo flagellat sceieratos, ut eos occidat et sanet, id est ut desinant esse quod sunt, et inci- piant esse quod non sunt. Est crgo et tempus sa- nandi, cum Deus omnipotens eos quos occidit, id est adversitatibus misericorditer affligit, et per occultam aspirationem compungit, et ad poenitentiam pro- vocat. De qua destructione et aedificatione ioquitnr, cum dicit (vers. 3) : Tempus destruendi, et tempus asdifi' candi ? Nunquid de sedificatione aut destnictione do- morum ioqaitur? Quid entm prodesset, si hoc dice- ret ? Quis enim nescit, quoniam aiii destruant, et aiii aedificent domos? Non hic loquitur Salomon de domorum destru- D ctione, sed malorum et bonorum aediflcatione, quo- niam necesse est prius mala destruere, et sic bona postea aediflcare; justa illud Psalmistae : Declina a malo, et fac bonum (PsaL xxxvi, 27). Hoc ergo dicit, quia terapus est destruendi mala, et tempus est aediOcandi bona, quoniam in prsesenti vita con- cessum nobis est a Deo, ut destruamus mala, et aediflcemus bona, hoc est, prius in nobis per pceni- tentiam deleamus peccata, postea per sancta desi- deria, virtutum construamus aediflcia. Quare dicit Salomon (vers. 4) : Tempus flendi et tempus ridendi ; tempus plangendi, et tempus sal- tandi ? Quis enim ignorat quia alio lempore flemus, alio autem ridemus? aut quid iuit dicere, tempus 337 QUiESTIONES ET RESPONSIONES IN ECCLESIASTEN 338 plangendi, et tempus saltandi? Nunquid forsitaa A 25) ; et item : Si guis te percusserit in dexteram ostendere voluit, quod oporteat nos saltationum exercere iudibria ? Absit I Nihil enim oportet nos scurriliter agcre. Sed tempus flendi est vita praesens, tempus autem ridendi est vita futura. Qui ergo in praesenti vita quotidianis fletibus et lacrymis purgare peccata sua sluduerit, in vita futura ridebitf id est gaudebit. Si- militer tempus plangendi cst vita praesens, tem- pus saitandi vita beata. In motu namque salta- tionis homo suse mentis gaudium et exsaltationem animi demonstrat. Qui ergo in pra;senti vila plan- gendo studet abolere peccata, in futura vita saltabit, hoc est, iaetabitur et exsuUabit ingloria seternsefeli- citatis. fnaxiltam, prcebe illi et alteram; et gui voluerit auferre tunicam tuamj dimitte illi et pallium ? (Matth. v, 39;LtM:. vi, 29). Vere semper nobis est lempus belli et pugnae, quandiu in pra?t'enli saeculo sumus, quoniam semper necesse est nobis pugnare adversus insidias anliqui hostis, hoc est malignorum spiriluum dcbellare poteslates. Pacis vero lempus erit , cum de prae- senli saeculo migravcriraus, quoniam, si bene pu- gnaverimus in hoc saeculo, in futuro coronabimur, et in ccclesli Hierusalem aeterna pace securi requie- scemus. Quare dicit [vers, 12) : Cuncta fecit Deus bona in tempore suo , cum superius dixerit omnia esse Quid est quod dicit {vers, 5) : Tempus spargendi B vanitatem ? {Eccle, i, 2.) Si omnia vana, quomodo lapides, et tempus colligendi ? Quid enim prodest ergo bona sunl ? lapides spargerc? aut quid prodest colligere, nisi fortasse velit aliquis aedificare domum ? Non hac de causa loquitur Salomon, sed de gen- lium dispersione et collectione. Nam per lapides gen- tiles designantur. Unde beatus Joannes Baptista : Potens estf inquit, Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahm {Matth, iii, 9; Luc. iii, 8). Tempus enim spargendi lapides, fuit ante adventum Do- mini, quia gentiles non permanscrunt in unitale fi- dei, sed recedenles a Deo, dispersi sunt, quia va- rios deos adorabant, et diversa loca \f. idola] cole- bant. Tempus autem colligendi lapides , fuit post adventum Domini, quia sicut ait Apostolus : Ubi ve- Omnia vana, quia transitoria, sunl; verumtamen bona sunt cuncla, quia a bono Dco crcata sunt, et bona quidem sunt, tamen non semper, sed in tem« pore siio. Nam bonum est vigilare, bonum et dor- mire, attamcn vigilare sempcr, semper dormire, non utique esl bonum. Quare dubitando loquitur Salomon, dicens (vers. 21): Quis novit, si spiritus filiorum Adam ascen- dat sursum^ et spiritus jumentorum descendat deorsum ? quis enim ignorat, quia spiritus jumen- lorum descendat, id est cunctorum peccatorum bru- torumque animalium simul cum corpore dissolvatur, sed mox ubi egreditur de corpore, aut deducatur ad nit plenitudo temporis, misit Deus fiUum suum C gioriam aut dimergatur ad poenam? factum ex muliere, factum sub lege {Gal, iv, 4). Tunc quippe ccepit colligerc lapides, quia peracto passionis mysterio, direxit apostolos in universum orbem terrarum, dicens : Jte docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiri- tus sancti(Matth. xxviii, 19). Dcinde celebrato xl die, Ascensionis ejus mysterio in coelos, mox, ubi ab apostolis fama nominis ejus difTusa est, longe lateque per mundum lapides , id est genliles qui erant dispersi per variam idolorum culturam , col- lecti sunt, quia respuentes et abominantes idola, in unitate fidei quieverunt. Quare iterum dicit {vers. 8) : Tempus dileclionis el tempus odii, cum Joannes in Epistola sua dicat : Paulo superius ostendit Salomon, quia quanlum ad corporis vilitatem, nihil distat inter jumentom et hominem, quia sicut moritur homo, sic et jumentum, et sicut jumentum redigitur in pulverem, similiter et homo, sed ut ostenderel quod secundum animae dignitatem multum distat homo a jumento et pecorc, subjun> it idcirco, dicens : Quis novit si spiritus fi- liorum Adam ascendat sursum, ct spiritus jumento- rum descendat deorsum?Olenditenim quiahaecsola differentia inter horaines et bestias sit, quoniam spi- ritus hominis ascendil in coelum, el spirilus jumen- torum seu pecoris descendit in terram, quia moritur et siraul cura carne dissolvitur. CMm ergo dicit Sa- Iomon,Quis novit, quasi nemo sit qui hoccognoscc- Qui odit fratrem s^um, homicida esi^ (l Joan, D ^e possit : idco ait, Quis novit, ut diflicullalem aul III, 15.) Tunc quidem est tempus diiectionis, quando post Deum diiigere debemus patrem et matrem et uxo- rem, et filios ac caeteros propinquos. Odii vero tem- puB est, quia pro Christi confessione contem- nere simul et odisse debemus patrem ct matrem, omnesque propinquos, si nobis in via Dei fuc- rint coQtrarii , sicut sancti martyres saepe fecisse leguntur. Quid est quod rursum dicit {vers, 8) : Tempus bellU et tempus pacis ? Quomodo tempus belli est, eum Dominus in Evangelio dicat : Esto consentiens adversario tuo cito dum es cum eo in via ? {Matth. v, raritalem significaret, sicut est illud, Gencrationem ejus guis enarrabit ? {Isa, liii , 3) hoc esl , nullus aut perrarus. Nam quod impossibile est, nullalenus ftcri potcst.lllud vero quod est difficilc,ficripotest, qnamvis cum magno laborc. Spiritualiler autem quid signiticant illifilii, autillajumcnta? FiliiAdam, significant sanctos aut electos viros, qui merito ap* pellantur homines , quia rationabiliter ac sancte et spirilualitervivunt;perjumentaverodesignanturcar- nales, qui propterea jumentavocanlur, quoniam be- slialiler et carnaliter vivunt, sicut jumentaetpecora. Hinc enim dicit propheta David : Homines et jumenta salvabiSfDomine (P^a/.xxxv, 7). Solctenim ficri,ut 339 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. - EXEGBTICA. 340 illi qui videotur homines jasti, peceent et avertantar a juslitia sua, et faciant iniquitatem ; econtrario illi, qui sunt mali et impii, convertantur ab iniquitate sua, et faciant equitatem et justitiam. Ideo dicit Sa- lomon : Quis novit, si spiritus Gliorum Adam ascen- dat sursum, et spiritus jumentorum descendat deor- sum? quia tam incertus est hujus vitae status, ut el peccator qui jumentum vocatur, per poenitentiam conversus exsurgat et ascendat in coelum, et justus a justitia sua conversus, ruat io peccalum» et demer- gaturad inferos. CAPUT IV. Quid est quod ait {ven. 5) : SiuHw complicat manu$ tuas, et comedit carnes suas? Quis est enim tam stultus, qui carnes suas comedat? Stultus iste, piger ille debet intelligi, de quo in Prorerhiis dicii : Abscondit piger manum sub ascella {Prov. xiXy 24). Iste stnltus et piger complicat manus suas et comedit cames suas , quia magis eligit in otio et torpore vivere et habere pugillum farris, quam laborando acquirere unde pascatur. Comedit eames suas, dictum est per hyperbolen. Quid est, per hyperbolen ? Hyperbole Grace dicitur, quando aliquid profertur incredibile. Quomodo ergo di- ctum est byperbolice , comedit cames suas ? quia incredibile ett ut aliquis comedat caraes suas, sed ad exaggerandam pigritiam hujus stuUi, ait, eomedit caraes suas, ut ostenderet quia magis desi- derat stultus, ut caro ejus tabescat inedia, et miseria famis deficiat, quamut manuum suaram laboribus sustentetur. Quis est ille unus de quo dicit Salomon {uers. 8) : Unus est^ et secundum non habei, non /i/ium, non frairetn, aut aliquem propinquum; et tamen non eessat laborare, hoc est, divitias congregare, nec tantas congregat. et ideo mixima vanitas, qui congre- gavit divitias, et ignorat cui congreget eas, vel cui eas relinquat? Spiritualiter autem quem significal ille unus, qui non habet secundura ? Dominum nostram Jesum Christum, qui naturaliter solus est Dei filius, et solns descendit Deus de coelis ad redimendum genus humanum. Quomodo non ha- bet filium aut fratrem, cum in sacro baptismale omoes Christiani filii Dei efficiantur, et fratres Do- mini nostri Jesu Christi? Iste solus proprius et na- tnra filius, csateri vero omnes sunt adoptivi; et ideo fratres ejus non natura, sed gratia. Quo- modo ergo iste unus laborare non cessat ? quia pec- cata nostra patienter sustinet, et misericorditer ad poenitentiam exspectat, et pro nobis quoiidie apud Deum Patrom interpellat. Quomodo non satiantur oculi ejus divitiis? quia noalram semper desiderat salutem. Quis est ille funiculus triplex, de quo dicit Sa- lomon {vers. ii) : FutUcuXus triplex difficile rum-' pitur ? Hoc est, unitas Patris et Filii et Spiritus sancli, quia indivinilate tres eunt peraonse, sed una est natura. Cur er^o ait, diffioile rumpitur? Illud enim, quod A difficile estf fieri potest, qQamvis com magno labore Nunqaid ergo funiculos iste rampi potest? Yere nunquam, quia individua est sancta Trinitatis na- tura, sed diffidle, in hoc loco pro impossibile acci- piendum est, quia fieri non polest ut Trinitatis na- tura scindalur. Quis est ille (vers. IS), puer pauper et sapiens^ qui melior est rege sene et stulto ? Dominus noster Jesus Christus , qui puer dictus est propter innocentiam et simplicitatem , quia pec- catum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. Iste puer eum esset dives factus est pauper pro nostra salute. Iste veraciter est sapicna, quia iit ipso habitat omnis plenitudo divinitatis, corporaliter (Coloss. II, 9). Quis est ille rex senex et stultus? Q Diabolus, qui pene ab ipso mundi exordio regnavit in genere humano, et ideo senex vocatur, et vere stultus est rex, quia quanto plures decipit, tanto sibi poenam accumulat. In regno quippe hujus regis senis et stulti, id est dialioli, natus est puer optimus, Dominus videlicet Jesus Christus, qui foctus est Rex regum, et Dominus dominantium {Apoc. XVII, i4, et XIX, 16). Quid est quod a qui non amant hujus saeculi voluptatem, qui non vivunt in crapula et ebrietate , sed cibos quaerunt tantum ad corporis sustenlationem. Ideo- que beata terra quse tales habet principes, quia cum justitiam et aequitatem diligunt, non pervertunt justitiam. CAPUT XI. Quid est quod ait (vers, %) : Da partes septem^ necnon et octo ? Quse sunt istae partes septem et octo? Per septenarium numerum designatur Yetus Te- stamentum , propler Sabbatum , qui est septimus B dies sanctificatas in iege. Per octonarium vero nu- meram designatur Novum Testamentum, propter diem Dominicum, qui est octavus dies, Domini re- surrectione sacratus. Quomodo ergo intelligendum est quod ait : Da partes septcrn , nccnon et octo ; hoc modo, id est, utrumque Testamentura Yetus scilicet et Novum , pari veoeratione suscipere , et praecepta ejus diligenter implere. Quid est quod ait (vers, 3) : Si ceciderit lignum ad austrum, aui ad aquilonem, in quocunque loco ceciderit^ ibi erit ? Nunquid ligaum quod cadit con- tra aquilonem aut meridien , ibi erii ? Nonne saepe movetur in alias mundi partes ? NuIIi hoc dubium est. Sed hsec senlentia spiri- Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset manus tua? Quis enim semper mane el vespere seminare potest, maxime cum glaciali tempore nullus audeat semi- nare? Semen in hoc loco non est intelligendum frumenti, vel allerius cujuslibet generis» sed semen boni ope' ris, ex quo nascitur fructus justitiae, et merces aeler. nae retributionis. Quid ergo docet cum dicit : Mane semina semen tuum , et vespere ne cesset manus tua ? ut nullo tempore, nulla aetate a bonis operibus cessemus, et nostram malulinam scilicet justitiam vesper inveniat , et vespertinam misericordiam ite. rum sol ortus accumulet. In adolescentia pariter et senectute virtutum copia nos semper Deo commen* det. Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset manus tua , hoc est , in bonis operibus semper te exerce. CAPDT XII. Quid est quod ait {vers. 5) : Florebit amygdalus, impinguabitur locusia, et dissipabitur capparis ? Quid enim hoc profuit dicere , cum nullus ignoret qtiia amygdalus florere solet, impinguari locusta, et dissipari capparis ? Haec sentenlia spiritualiler est intelligenda, etma- gnum in se continet mysterium, nam per amygda- lum designatur Dominus noster Jesus Christus, quia sicut nux amygdali constat ex corlice , osse et nu- cleo, quoniam per os amygdali designalur divinitas ; tualiter debet intelligi. Per lignum homo designa- /^ per locustam, populus gcntilis ; per capparim, po- tur quoniam anusquisque quasi lignum est in silva generis humani. Per aquilonem , qui est frigidus ventus, designatur inferni suppliciuro, et est sensus : Ubicunque homo sibi locum et futuram sedem prae- paraverit, ibi erit cum roorluus fuerit, hoc est, si bene vivendo sibi locum prxparaverit ad austrum^ cum eeciderit, id est cum mortuus fuerit, in requie paradisi et gloria regni coelestis pormanebit in aeter- num ; sin male vivendo sibi locum ad boream prae- paraverit, inferni pceuas in saecula saeeulorum ha- bebit. Quid est quod ait (vers, 4) : Qui observat ventum ut nonseminet^et quiconsiderat nubes ut nuTiquam metat ? Quis est enim tamstoltus, qui semperobscr- vet ventum ut non seminet , et consideret nubes ut nanquam metat ? Ilaec sententiam spiritualiter est intelligenda. Nam per ventum et nubes saepe tempestales generari so- lent. Per ventum designatur diabolus, per nubes prsesentis saeculi adversilates. Quicunque timet dia- boli persecutionem , aut muudi adversitates , non seminat, id est verbum Dei non prsedicat; non ope- ratur bona quae possit : nunquam etiam metet, quia, etsi aliqua bona inchoat, ad perfectionem ea non perducit. Quid ergo agendum est? Sine considera- tione nubium et timore ventorum , in mediis tem- pestatum seminare debemus, id est in omnibus ad- versitatibus verbum Dei prsedicare, et bona quae valemus, nos agere semper oportet. pulus Judaicus. Quomodo intelligenda est haec sen- tenlia? Florebit amygdalus , id est nascetur Chri- stus, et coruscabit miraculis. Impinguabitur locu- sta, id est credet gentilis populus, et replebitur bo- nis spiritualibus. Dissipabitur capparis , hoc est pe- ribit Judaicus populus propter infidelitatem. Quare verba sapientium stimulis et clavis assimi- lanlur? sic enim dicit Salomon (vers, li) : Yerba sapientium sicut stimuli, et quasi clavi in altum defixi ? Aplissime verba sapientiuro, stimulis et clavis comparanlur, quia peccatorum culpas nesciunt pai- pare, sed pungere. Qui enim sunt veraciter sapien- tes, eorum procul dubio verba clavi sunt et stimuli, qui peccatores non blandimenlis fovent , sed aspera increpatione redarguunt, et secretas eorum con- scientias quasi pungendo, ad lamenta et ad laborem excitant ut corrigantur. Quid est quod ait (ibid,) : Qv^ per magistrorum consilium data sunt a pastore uno ? Qui sunt illi magistri , per quorum consilium data sunt verba sapientium? aut quis est ille unus pastor a quo data sunt? Magistri sunt sancti prophetae et apostoli. Pastor unus est Deus, a quo data sunt omnia verba sa- pientium, quia ipse docuit magistros, .id est prophe- tas et apostolos, et instruxit eorum consilium, quo- niam ipse dedit verba in corde et ore ipsorum. Quid est quod Ecclesiastes in fme libri sui dicit 34*7 HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS II. — KXEGETICA. 348 (uers. 13) : Deum time^ et mandata ejus custodi. Eoc est omnis homo ? Quomodo fierL polest, ut hoc tantum sit omnis homo , id est Deum timere , et mandata ejus observare ? Multo quippe major est pars eorum hominum, qui nec timent, nec mandata ejus observant , quam sit iliorum qui timent et custodiant. Yere major pars est malorum quam bonorum, quia sicut Dominus dicit : ilftt//t sunt vocatiy pauci vero electi (Matth, xx, 16), et incomparabiliter major est infidelium muUitudo, quam fidelium. Quid ergo vult in hoc loco Salomon demonstrare? Hoc nam- que demonstrat in his verbis , quia non est homo qui Deum non timet, et mandata ejus non custodit. Quare non est homo ? Quia non servat modum ra- tionemque suae naturae. Quse est ratio et modus na- turae humanse? Rationabililer vivere, quia inter om- nia animalia solus homo creatus est rationale ani- mal, quoniam inter cuncta vera animantia solus accepit homo a Deo rationem et intellectum, ut agno- sceret suum creatorem, et diligeret eum ac timeret. A et ore simul et corde laudaret. Quid esl Deom time- re? Yoluntalem ejus implere, et bona qu» facienda sunt, facere. Sicergo quiDeum non timet, et mandata ejus non cuslodit, non est homo. Quid ergo est? Bestia. Quomodo bestia vocalur? Si est cnidelis suis domesticis, vel subjectis, aut vicinis, leo est, non homo. Si autem raptor est, tigris est aut iupus. Si vero est adulter^ aut fornicator, aut immundus, ca- nis aut porcus ; aut si est stultus, asino comparatur. Fraudulentus itaque et simulator, congrue vulpecu- lae assimilatur. Sic et de caeteris intelligendum est. Quis est veraciter homo? lile solus est homo, qoi Deum timet, et mandata ejos costodit. PERORATIO. Q Haec de Parabolis Salomonis nos humiliter de- scripsimus, ne in figuraiivis phantasiis nihil aliod credentes, quam quod secundum visibilioro forma- tionem scriptum invenimutf; sed eruditi potius a hgurativis ad eorum quae vera sunt cognitionem ascendamus. EXPOSITIO IN CANTICA CANTICORUM. (Bibliotb. vet. Pati\, XX, 1153.) INCIPIT BPISTOLA HONORII DOCTORIS EXIMII SUPER GANTICA CANTICORUM. Donum sapientiae cum Salomone poscenti Hono- Rius, a vero PaciBco postulata consequi. Quia praedecessori tuo beatae memoriae venerando abbati C[ononi] librum David utcunque explanavi, poscis a me, imo jubendo exigis successor ejus, li- brum Salomonis tibi explanari, justum asserens ut qui patri patris opus magno sudore elaboratum ob- tuli, tibi quasi filio filii opus slylo elucidatum debeam offerre. Feci itaque quod jussisti, el librum Salo- moois qui intitulatur Gantica canlicorum multorum ore celebratum, paucorum intellectui reseralum, plano stylo reseravi; ac opus desidiosis obscurum, omnibus studiosis Spiritu sancto illustrante elucida- vi, nihil mibi praeter soium laborem ascribens- sententias vero auctoribus [al. auctoritati sancto rom] rclinquens. INCIPIT PROLOGUS IN UBRUM SALOMONIS QUI DICITUR GANTICA GANTICORUM. In principiis librorum tria requiruntur, scilicet^ auetor^ materia^ intentio» Auctor, ut noueris no- men scriptoris, uirum ethnicus, an fidelis, uirum Catholicus an hcereticus fuerit. Materia^ ut scias utrum de bellis an de nuptiis vel de quibus rebus tractat. Intentio, ut cognoscas utrum rem de qua tractat suadeat vel dissuadeat, vel liber lectus quid utilitatis conferat, Auetor libri hujus est Spiritus sanctus, loquens Gpervas sapientio^, Salomonem hujus libriscriptorem qui fuit rex sapientissimus etprephetapneeipuus. Ideo non legitur lectio libri Salomonis^ sed lectio /i- bri Sapientias. Qui Salomon tria volumina heroico metro edidit.quceet in tres partes philosophUB^scili- cet ethicam, physicam^ logicam distribuit. Parabolas namque ethicofattribuit, in quibus bonos mores do^ cuit, ut iM? c Audi, fili mi, disciplinampatris tui, et ne dimillas legemmatris tuas (Prov. i, 8.) » EcclesiO' sten autem physicas assignauit^ in quo naturas rerum disseruit, ut ibi : c Omnia flumina intrant in mare^ aii locum unde ftuunt revertuntur aquee ut iterum fluant (Eccle. 1,7).» Cantica canticorum logieof contulit^ in quibus rationalem animam per dUectUh nem Deo conjungi voluit, vel doeuit, utibiit Fortis Q est utmorsdilectio.Aquasmultasnonpotueruntex- stinguere charitatem (Can^. viii, 6,7). » Auctor est OBquivocum. jEquivocum autem dieitur quod unum est in litteratura^ sed diversum in significationef ut leo. Est enim leo c(«leste sidus in caslo^ et leo terre' stris bestia in terra, est etiam leo aquatilis piscis in aqua. Estquoque leo^ nomen hominiSt apostolici sci* licet uelimperatoris; estet leo picturavel sculptura, sicetauctorestaequiuocum. Est autemauctor eiuita- tis^ id estfundator ut Romultis Romrn ; est et auctor sceleriSy id est princeps uel signifer ^ ut Judas Christi mortis; est quoque auctor Hbri, id est compositor^ ut Dauid Psalterii, Plato Thymati. £st etiam auctor communenomenf abaugendo dictum. 349 Uateria lihri est sponsus et sponsa, id est Christus et Eeclesia, ut in Evangelio legitur : t Qui habet sponsam sponsus est (Joan. iii,89).» Et item : « De- eem virgines exierunt obviam sponso et sponsx {Matth. XXV, 1).» Christus namquepersimiledicitur sponsus, quia sicut sponsus sponsas camaliter con- jungitur.et unumcum eaef/icitur, ita Christus per assumptam camem Ecclesias assodatWf et ipsa per comesUanem corporis ejus ei incorporatur. Unde et corpusejusscribitur^ cujus caput ipse legitu7\ mem- braque ejus omnes electi, per/idemetdilectionem ei connexi, materia ejus sunt. Hic liberagit de nuptiis qucefiunt quatuor modis, scilicet historiee, allegoricCj tropologice, anagogice. Juxta historiamfiunt nuptioi duobus modis, aut car- nis cammistione aut sola desponsatione. Sola despon- satioMj ut Mariof etJoseph. CamiscommistionefUt Salomanis etfiHasPharaonis, quam sibijure copula- Mmatrimonii, cujus domum auro gemmisque deco- ratam ofdificavit. Juxta allegoriam quoque fiunt nu- ptice duohis modis. Uno,quo verbum Deicamemsibi conjunxit, id esi quoDeus humanamnaturamsum- psit, quamin dextera Patris exaltataminsolioglO' rieeeollocavit : AlioquoChristus Deus homo univer- sam Eeclesiam, idest totam fidelium multitudinem per commistionem corporissuisibisociavit. Quam et suo sanguine subarravit, et lavacro baptismatis lavit, etvariisSpiritus sancticharismatibus dotavit. Juxta tropologiametiam fiunt nupttce duobus mo- dis : Uno, quo anima Christo per dilectionem copula- tur; a/io, quo anima quod est inferior vis interioris hominisspiritui, quo est superiorvis ejus perconsen- sum divinas legis conjungitur, de quoconjugiospin- talisproles, idestbonumopusgignitur. Juxta anagogen nxhilominus fiunt nuptias duobus modis: Uno^ quoChristus resurgens amortenovus homocoBlosascendit,etmultitudinemangelommsibi sociavit; alio,quo adhucpost resurrectionem totam Eeelesiam in visione deitatis suasglorias copulavit. Tres nuptke leguntur in Evangelio : Primai \bi : t Si- mile estregnumcmlomm hominiregi^ quifecitnu-- ptias filio suo (Matth. xxii, 2).» SecundtBibi: « Vos similes hominibus exspectantibus dominum suum, quando revertatur anuptiis (Luc. xii,36). » Tertia: ibi:'t Et quceparatas erant intravemnt cum eo ad nuptias (Matth, xxv, 10). » Prinue nuptue erant^ qnando fiex eoeli Filio su o, Christo humanam naturam copulavU, ubi thalamus virginis utems fuit, dequo^ tutsponsusdethalamoprocessit(Psal. xviii,i>). i^Ad kas nuptias omnes ante legempatriarchas, omnes sub lege prophetas invitavit. Secundas nuptias fuemnt, quando Christus novus homo ad caslos ascendit, et multitudinemangelomm sibi conjunxit. Adhasnu» ptias omnes gentesper apostolos convocavit. Tertioi nuptiofpost judicium emnt, quando per angelos EC' clesiaminccelestem Hierusalem transferet, etin tha- lamo gtorias ipsadeitatis visione sibi conjunget. Ad hasnupiiasperpraflatosEcclesUe multos volentes tra- hii^multosnolentesintrare compellit.De hisnuptiis EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 350 A materiahujus libricontexiturj ideoetepitkalamium id estnuptialecarmen dicitur, Intentio ejus est Ecclesiamvel quamlibet animam Christi sponsam sponso Chrifto per dilectionemcon- jungere. Qiub dilectio in duo dividitur, scilicet, in dilectionem Dei et proximi. Dilectio proximi estbi- formis, videlicet : « Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris (Tob. iv, 16); • et : « Quod vultis ut faciant vobis hominesj facite eis,similiter(llatth.yuy 12). • DilectioDei uniformis est, scilicet ut prascepta ejus servemus, ut scribitur:'^ Si quisdiligit me.sermo- nem meum servabit (Joan. xiv, 23). • Titulus enimhujus libri est : Cantica canticorum, id est laus laudum. Sicut enim in lege queedam di- B cuntur sanetttj quofdam vero sancta sanctorumy his sacratiora; ita Cantica canticommdicuntur,quia omnibus canticis rrasfemntur . Quasdam nafnque sunt cantica victorice, ut:* CantemusDomino(Exod. XV, 1),* qtUBdam gratiammactionis, ut ^^Exsulta" vit cor meum in Domino (1 Reg. ii, 1). » Sed ista cantica nvptias Christi et EcdesixcanuntMeoom" niacantieaproecellunt.HocautemdistatintercanUr cum et carmen , quod certa lege metri carmen scandi" tury canticum vero modulando canitur, Est autem canlicum jucunditas mentisde ostemis^ etintelligi- tur bona vita, per quam acquiritur jucunditas ceter* nas exsultationis. Et sciendum quod hasc verba : t Osculetur me (Cant. n I, \),\nonsuntcanticumj sedde canticoaguntyquia bonam vitamjustomm, quas in dilectione constat^ canunt. Canticum quippeestvitajustorum. Canti-- cumcanticommestvitaperfectorum. Liber sst asqui- vocum. Est enim Liber, Bacchus Deus vini : et es t liber homoingenuiLs; estquoque liber interiorcorteXy qui dearbore trahitur; in quo antiqui solebant scribere ; unde et librariidicebantur. Est enim liberinquo legi- tur. Hic liber est unus de septem agiographias. Sacra igiturScripturaestbipartita. Dividiturenimin Vetus etNovum Testamentum. VeterisTestamentiscripto- res fuerunt propheto! ; Noviautem Testamenti scri- ptores apostoli exstitemnt ; utriusque vero auctor est Spiritus sanctus. Veteris, ut legitur aut scribitur : • Audiam quid loquatur in me Dominus Deus (Psal . Lxxxiv. 9). • Novi, ut legitur: t Non enim vos estis ^ quiloquimini.sedSpiritus Patrls vestriqui loquitu} in vobis(Matth. x, 20). » Vetus Testamentum partir turintria;inhistoriam,prophetiam,agiographiam. Historia esi qux narrat prosterita, ut Genesis. Pro- phetia est quoe prasdicit futura, ut Isaias. Agio» graphia est quoe tracta asterna, ut David. Sunt autem agiographux septem libri, qui coaptantur septem donis Spiritus sancti, scilicet Job, David^ ParaboloR, Erclesiastes, Cantica, liber SapientUg, Ecclesiasticus . Ex quibus Job ascribitur spiritui sapientia,David spiritui intellectus, ParaboUespi' rituiconsilii, Ecclesiastesspirituifortitudinis, Can- ticaspiritui sdentice, liber SapienHa^ spintuipie' tatis, liber Jesu /ilii Sirach spiritui timoris. Hm 351 IIONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. 11. — EXEGETICA 352 sunt septem columtKBt quibus suffulta est magna domus SapienticB, Et notandum quod Cantica spiritui sapientice assignantw, quia scientia totius Scripturce canti- cis includitur. Prasterea notandum quod Cantica in quinto loco agiographicecalculumponuntquianimirumquinque gradus amorissunt, videlicet visus et alloquium, con- tactus et oscula, factum, In primis namque puella pUicitavisu eligitw\ deindeelectamamayisalloqui- tur, tertio blando contactuamplectiiury quarto oscu* laturyquintoresfactoperagitur.SicDeusprimitivam Ecclesiam in patriarchis visu prcedestinavit etelegit, dumAbrahcedixit: « Inseminetuobenedicenturom- nes gentes (Gen. wiijiS), » In Moyse et prophetis hanc allocutus est^dicens: c Si feceris quceprwdpio tibi^ dabo tibi terram ftuen- temlacelmel(Exod. xxiii,22).i Hancprwsentiaas^ sumptce carnis tetigit dicens : •* Venite admcyomnes qui laboratis etoneratiestis et ego re/iciam vos {Matth. XI, 28). » Huic osculum prxbuit^ duni victor mortis resurgens pacem amissam ei reddidit^ dicens : c Pax vobis{Joan, w, 19). » Adhuc facium resiat, quod tuncerit quando peracto judicioin gaudium Domini sui etiam introducet^ dicens : c Veniie, benedicii Patrismei.percipiieregnum ab origine mundi vobis paratum(Matth.\\\, 34). Omnis liber sacras'Scnpiur(e habet praprias divi- siones et proprias numeri significationes^ verbigra- tia, Psalierium dividiiur in iria^ etprcBferttriaso!- culi tempora, videlicet, ante legem, sub lege, sub gratia, quibus omne.^ justi contra vitia et peccata pugnaverunty quorum viciorias psalmi canunt. Qui psalmiinquindecim decadas dividuniuryquce veluti totidem gradus cuidam scalce, ad ccelum erectce, in- seruntw\perquamvicioresde valle lacrymarum scan- dant adregna ccelorum, Bic autem liber in quatuor partes dividiturt quia Ecclesia sponsa Christi quam canit, de quatuorpla- gismundij perquatuorEvangelia in ihalam um sponsi colligitur, ipso dicenle: c Venienteirecumbentab oc- cidente etoriente.n meridie et aquiloae cum abraham, IsaacetJacobyin regno co&lorum (Matth. vni, H).» Aborienteest sponsa adducta^ quando multitudo electorum anie legem infidempatriarcharum est ele- cta, quicrediderunt hoc promissum : c In semine tuo benedicentur omnes gentes (Gen. xxii, 18),i idesiin Chrisio. A meridieestsponsa adductay quando turba populorumsublegein/idemprophetarumestcollectay qui crediderunt lioc futurum: * Ecce virgo cojicipiel etpariet filium, et vocabiiur nomenejus Emmanuel^ id est nobiscum Deus (Isa. vii, 14), * quodfuit Deus homo Christus. Ab occidente sponsa est adducta, quando multitudo gentium sub gratia per apostolos ad fidem Christi est attracta, Ab aquilone sponsa adduciturt quandosub Antichristo turba infidelium ad fidem convertitur. Aliter per onentem puerilis mtas, per meridiem juvenilis cetas^ per occidentem seniliSf per aquilonem decrepita accipitur : de A quibus multitudo magna quotidie per fidem et rfi- lectionem in amplexum sponsi colligitur. Quce divisio in ipso libro per quatuor personas dividitur,quibus unaqueequeparsassignatur, scilicet perfiliam Pharaonis, perfiliam regis Babylonis.per Sunamitem, per mandragoram. Quarum duce exis- tuntin rCy duas insignificatione. NamfiliaPharaonis realiier estSalomoniinconjugio conjuncta et copu- lata. Etregina austriyquwfiliaregis Babylonis figu- raliter dicitur, realiterin templum Domini venit au- roetargento et gemmis adornata. Sunamitis autem et mandragora, hoc est, puella sine capite, pro sola significationeponuntur. FilidPharaonis incurruab oriente est adducta. Reginaaustri in camelisameri^ dieadducta est. Sunamitisab occidente inquadriga Aminadab est adducia. Mandragora ab aquilone de agris estcollecta, etinmanibus advecta. Filia Pha- raonis gens Hebrasafuit^ qux sub imperio Pharaonis naia crevit; hanc Salomon siJbi sociavit, quando Do- minusvineamde jEgypto transtulit etin Judcea plan- tadt ; hascin curru sponso adducitur, quiainlege ad cultum veri Deiperducitur, sedipsacurrumDeide- seruit, et currus Pharaonis asendit, dum plebs He- brasa, lege Dei derelictajussu principum suorum ido- lolattiam arripuit. Regesnamque et sacerdotes Israel currusPharaonisfuerunt, dum ^gyptiacamidolola' triam per aureos vitulos in Bethel populo Dei induxe- runi. Siquidem Pharao dicHur denudans vel^Mi- p&ns^etestdiabolusquieos cultudivino denudavit,et variis erroribus dissipavit. Porro ha;c sponsa ab C orientevenit^ quia primo in mundo culium Deisus- cepit^ ipsaque solem justitias secundum camem, protulit. Filiaregis Babylonis^ idest diaboli, est gen- tilitas. Dabylon eienim diciiur confusio, et est hic mundus in quo multis peccatis confusum est genus humanum, Hujusrex est diabolus^quiimperatofn- nibus in peccatisconfusis. Cujusfiiiaest gentilitasin confusionas idololatrim nata. Sed hcec facta regina austri^ venit ad Salomonem, quia Spiritu tancto, quem auster significaty illustrata venit in caslis re- gnaiura ad verum pacificum Christum. Qui eamin templum Dominiadduait, quare Christus eam tem' plum Dei vivi fecit. Hcecaurum etgemmas inornatum templiattuUtt p. quiasapientiaet omameuto virtutumdomumDei,id estseipsam omavit. Venitautem vecta in camelisquia doctaaphilosophis^quceadutiiesartesdocendasutca' meli ad onera portandahabiles^ sed peccatisdistorti erantet difformes. Hcecquasidemeridieadsponsum venity quia de fervore mundanasglorias ad Christicul^ tum se contuht . Sunamitis autem de occidente venii in quadriga Aminadab. Suna enim est civitas de qua i lla Suna mitis fuit cujus filium Elisasus a morte smci- tavit, quia prius servum cum baculo misit^sed mor- tuumsuscitarenonpotuit. Venit Elisceusetassimila' tusestmortuo, etsurrexitcontinuo. Hicmortuuesi- gnificat genus humanum. Servus qui baculumsuper mortuumposuity Moysesfuit^qui iegisbaeulumsuper mortuosinpeccatisposuitquoeeosmagisoppressitnon 333 EXPOSmO IN CANTICA CANTIC 354 resuscitavit.Elis(mSy quidiciiur « Dei meisalus » est A Christus, nobisaDeo datus salus, hic in similitudine hominum mortalis factus, moriuum suscitavit hu- manum genus. Porro Sunamitis diciiur « captiva » et est Synagoga adhuc in perfidia a diabolo captivaia. Hasc ab occidentesponsoadducitur, quia infine mun- di ad fidem Christi convertetur. Ei hoc in quadriga Aminadab.\Aminadab eralsacerdos in cujus guadri- ga arca in Jerusalem est reductaf olim aballophylis capta. Arca de Judcea ad gentes venit^ quando Chris- tus de Synagoga ad Ecclesiam se contulit. Arcade Je- rusalem reducetur, quando subElia et Enoch Chris- tus ad Judasam jam conversam revertetur. Amina- dab, qui dicitur • populus meus spontaneuSy ■ Chris- iusest; quce spontanea morte populo oblatus est. Hujus quadriga est Evanqelium, quo invectus est p per mundum. Roto! hujus quadrigm sunt quatuor evangelistas. Equiautem sunt apostoli, qui hanc qua- drigam traxerunt , dum Evangelium Christi per mundum prmdicaverunt . Unde scribitur : « Ascen- des super equos tuos, et quadrigce tuas salvaiio (Ha- bac. III, %). » Super hanc quadrigam Sunamitis spon- so adducitur, quando Synagoga per Evangelium in Christi consortium recipitur. Mandragora vero^ hoc est puella sine capite, venit ab aquilone. Mandra- gora est herba formam hominis habens^ sed capite carens. Et multitudo in/idelium intelligitur post An^ tichristum^cui mandragorce caputest amputatum, dum Antichristus occiditur ^ quicaput omnium ma- lorum scribitur : qum tuncad verum caputrecurrit ab aquilone, id est de in/idelitatej et subditur ei in ^ sanctitate, Hcec de agro colligiiur, quia de toto mun- do hceciurba congregatur. In manibusapportabiiur, quia peropera visa Ecclesice associabitur. In his qua- tuor speciebus materia hujus libn versatur. Series autem totius contextionis librihtijusmodi. IKCIPIT ALIOS PROLOOUS HONORII DOCTORIS EX1MII SUPER GAMTICA GANTICORUM. Imperaior supemoi reipublicas volens habere hcere- demy genuit sibi Filium comqualem; hunc « consti- tuit hceredem universorum^ per quem fecit et smcula {Hebr. i, 2). » Qui ui lilios\posset habere regni cohx- redes, desponsavit ei Pater reginam et concubinamf id est angelicam et humanam naturam. Interea qui- dam princep% igrannidem arripuit^ et similis Altis- simo esse voluit. Cujus tyrannidi regina consensit, imperatorem deserens^ tyranno adhcesit, a quo pol- luta adulterio privata estregnisolio, et cum eodem tyranno asierno damnata exsilio. Cui mox concubina estindignitate prcelata, regnique coronce atlitulata. Quascorona tunc ideo est iilata^ quia nondumerat perfecte ornata. Summus autem ornaius humanas naturas est obedientia divini mandati. Regisergo/i- lius electam ad regni coronam in paradiso^ quasi in cubiculOf ornandum collocavit, mateiiam ornatus prasceptum dedit^ mandans utse obedieniia ornarety spondens quodornatam in aulam et consortum regni reciperet. Hoc asmula ejus videns et invidens, tacta dolore cordis intrinsecus inferiorem sibi in dignitate prasferriy segloriaei honore privari, incaulam calli- dedecepit, ornatum obedieniioe non sibiprodesse^sed magisobesse^retulit.ornatum, heu! a decepta acce- pit, dum eam sibi magisquam Deo obedire persuasit l Unde sponsus offensus, quod a se datum ornatum abjecisset, imo cemulce suce a se repudiatas dedisset, de cubiculo paradisi eam expulit.gratiam suam tam diu interdixit donecamissumornatum abasmula re- ciperetj et sic gratiam sponsi etcoronamregni spera- ret. Hoc autem debuit fieri vitiis et concupiscentiis resistendo, et mandatis Dei usque ad mortem obe- diendo. Hunc obedieniioe omatum tunc humana natura recepity quando Christus obediens Patri us^ que ad mortem fuit, hoc est obedientiam Deo debi- tam tam fortiter homo factus tenuit y quod nec morte superatus eam deseruit. Hunc ornatum sic receptum tam firmiter sponsa postea retinuit^ quod nec mille mortibus ab ea eripi potuit. A paradiso igitur expulsa, pro recipiendo ornaiu in mundo errabat,quia adhuc nec legem nec doctorem habebat. Hanc gigantes, quasi latrones^ ab asmula ejus immissi, magis in devium deduxeruntf etmultis vilioi-um sordibuspolluerunt.Cujus misejiis sponsus condolens hostes ejusdiluvio delevit. Ipsam vero Noe quasipcedagogo custodiendam tradidit. Qui Noe eam arcas quasi scholis erudiendam inclusit, in quai nter munda et immunda animalia pauco numero delituii . Ibi est docta quod Noe figuram futuri Christi, arca vero typum fuluras Ecclesias prcefeiret, a.iimalia munda essent liciie conjugio utentes, immunda ani malia Hlicite se polluentes. DHuvium autem signi- ficaret baptismum, qui esset perditio peccatorum, salvatio justorum. Corvus de arca egressus et non reversus, \essent hasretici futuri, de Ecclesia egre- dientes, amplius non reversuri. Columba vero cum oliva reversa gratia S. Spiritus Ecclesias immissa, vel simplices lapsi ad pasnitentiam conversi. Deinde instinciu cemulas ejus hostes turrim osdifi- cant, de qua eam publice impugnant, et ab amore sponsi ad amplexum adulteri, scilicet a cultura Dei ad cultum idoli inclinant; sed ei laboranti sponsus affuit, linguas hostium dividens confudit eamquesub custodia Abrahasamici suiin Sara eommisit, quieam de Mesopotamia duxit in terram repromissionis, in qua audire fnej^uit : « In semine tuo benedicentur omnesgentes{Gen. xxii, iS).* Etiterum: « Posside- bitsemen tuum portas inimicorum suorum (ibid., 17), • ibique genuitlsaac hasredem mundi. Ibidicit quod Abraham, quod sonat « pater multarum gen^ tium, » ChristumfuturumPatrem omnium gentium credentium pras/iguraret. Et Sara, quod dicitur c princeps, » Ecclesiam exprimeret, quce principatum asmulassucein casloobtineret, etquod semen Abrahas Christus sponsus suus foret, in quo omnes gentes be- nedicendas essent. Portoe autem inimicorum essent localapsorum angelorum,inquibusipsa locanda es- set.Etlsaac, quod dicitur « gaudium > significaret ceternum gaudium, quod in hasreditate perciperet. Mesopotamia vero quod sonat « interfiumina,fluxce 355 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. — EXEGETICA. 355 divitiiB siBCuli, et labentes mundi honores essent, de A justitias.qui fro sponsaEeclesiasepulerovel infemo quihus Christus Ecclesiam eduxit, et in terram re promissionis, id est, inparadisum introduxit. Unde etprocurator Abrahcs eamdem in Rebecca deMesopo- tamialsaacadduxity qui eaminconjugiumsumpsii^ et duos filios genuit; unum qui a patre benedici- tur, alterum quireprobatur. Cui RebeccceetiamaDo- mino didtur : « DiuBgentesin uiero tuo sunt. et duo populi de uterotu9 dividentur^ populusque populum superabitf etmajor servietminori(Gen. xxv, 23). » Qui procuratoi figuram doctorum prcetulit^ quce Rebeccam, quod^patientiam^sonat, id est Eccle- siammultapro Christopassuramde MesopotamiUyid estt de fluxis rebus sceculi eductam, ad Isaac^ quod includitur, a custodibus obsidetur, sed portas infer- niconstringens dcemonesperterruit, de sepulero sur- gens militesfugavit^coeli cacumen victor penetravit. Hanc nihilominus David in solario deambulans vidit nudam, Urias conjunctam doluit, quoocciso eamsibi copulavit, de qua vas sapientice genuit David, quod didtur c desiderabilis,^ est Christus totus desideror bilis, qui in solario caeli in Patns gloria manens, gentilitatem viriutibus et stola immorta Utatis denu- datam vidit, et diabolo sociatam doiuit.Urias dicitur etiam « lux Dei mei, » et signifieat diabolum, qui se transflguratin angelum lucis,huncqueinidololatria ense prasdicationis oceidit, Ecciesiam sibi socians ; . gaudium . diciturM est ad ChfUtumverumgau- Jf "^f sapienti^amatore,genuit.QuiDaMc^ dium perdu^t. Du^ fHH sunt duo ordine» Ecclue, B « « y*iena*pon*iet tpon,a> ChrUH, ,cittcetet E*. .,. \ , . ,. ' jjx • « • L ji 'A 1 clesiasinPsalteriodecachordoprascinuit.EtChristus scilicetciencalis, qutaddivtnaofficiabenedicttur.et ,^„,^ p>.^i^,v« „r..^,u -wiJ#.i«l " # *'-';'^"*** , , „ . Lv a: ' / n t' A f^^umtcclestasaperuitutintelltgeretomnia.Quaf laicalistqutabhoc officto arcetuf.Duopopultsunt - ^ '^ spiritales ei carnales in Ecciesia. Ex quibus carna- iismajor numero^servit spiriiali minori numero . Deinde in Lia et Rachel Jacob commendaiur, qua- rumuna fecund%^altera diu sterilis fuit; demum iilumgenuit quiMgyptum apericulu famis salvavit, unde etSalvator mundidicius est. Jacobqui dicitur « luctaior, > vel « videns Deum, t est Christtis, qui cum diabolo pro sponsa iuciamen iniit et vicit, et semper Deum Patrem videt. Duas sorores sunt duoe vitas in Ecclesia, aciiva scilicet ei contempiativa. Activa fecunda in carnalibus, coniemplaiiva sterilis in spiiitualibus, cui iamenfllius erit,qui mundum a fame verbi Dei salvabit, verus Saivator mundi. Post Q ^TT" ' "^ '" hasc famempassajEgyptumingreditur,aPharaone ' tervituti subjicitur, cuiclamanti Moyses doctorac ductorin auxiliummittiiur, qui sanguine agni eam de ^gyplo redemit , cum spoliis ^gypti per mare Rubrum eduxii, hostes insequenies submersit; in deserio divina lege imbuit, tabernaculum de spoliis ^gyptifacit, pane casli et aqua de petra producta re- fidt. Quam Jesus Nave susdpiens, in terram repro- missionisintroducit, devictis hostibus terram eorum in possessionem ei distribuit.Per hcecesidocta, qua famem verbi Dei patiens obscuras Phviceorum do- ctrinas esset involvenda, et sic a diabolo muliis erro- ribus subjicienda, donec oerusdoctor Christus adve- niret, qui eamsanguine suo, quasi agniimmaculati, in lege et propheiis etPsalmis de eo scripta sunt.Post David hanc Salomon in filia Pharaonis sibi copula- vit, hanc in regina austri in templo Domini susci" piens multis muneribus doiavit . Quod templum ipse de tribus maieriis, scilicet de sectis iapidibus,de /i- gnis cedrinis, de puro auro cedificavit. Haneque in Parabolis eihicam, in Ecclesiaste physicam, in Can- ticis theologican docuit. Salomon, quod sonat • paci' ficus > est Christus pax vera,omnia in caslis et in ter- ris pacificans{Col. i, 20), quiprimitivam Ecclesiam de ^gypto venientem, quasi filiam Pharaonis sibi in fide copulavit. Ecclesiam de gentibus venientem, quasi reginam austri suscipiens suas fidei associa" variis charismatibus dotavit. Hanc quoque in templo casli recipiet, quodde tribus mate- riis, videlicet, de tribus ordinibus sanctorum, id est conjugatis coniinentibus et virginibus construet. Conjugati quippe in Ecclesia sunt quasi iapides secii, quisuntinsex operibus misericordiag perfecti. Continentes sunt ut lingua cedrina, quorum opera sunt imputribilia. Virgines autem ut aurum purum sunt, quas pura castitate et vera charitate fulges^ cunt. Huic muita in paraboiis locutus est ut scri' bitur « LoquebaturJesusturbisinparabolis{Matth. XIII, 34). 4 Multadenaturis ei disseruit, theologi- cam per omnia protulit cum caslestia doctUt. Deinde sponsa in Babyionem captivatur, sed a rege Cyro cognomento Christo a captivitaie laxatur, et a Jesu deerroreetpoiestatedtaboliredtmeret.Quiventensr\ ^ . . ., , ^ ^ .» . . . ... .^ .... . .1.^. ,u sacerdote ad Jerusalem revocatur.Per hoc docetur bapttsmate eam abluit, peccata quast hostes m mari obruit, Evangelicadocirina erudivit, corporeet san" guine suo refecit, soecularem sapientiam quasi spo- iia ASgyti in armajustitias convertit, dum per hanc contra hasreses pugnare eam docuit. Quam adhuc verus Jesus, id est Salvator, in ierram repromissio- nis, id est inparadisnm inirodttcet, et hostibusejus, sdiicetdasmonibus etpersecutoribus damnatis, man siones regni caslestis cuique pro meritis distribttet. Pro hac quoque sponsa Samson Gazas includitnr, ab hostibtu obsidetur, sed fractis foribus et perterritis hostibus vittor egreditur, tt montis cacumine exci" pitur. Samson quod dicitur « sol » est Christus sol quod Ecclesia in membris suis in muitas hasreses et varia vitia captiva dicitur, in quibtis coram Deo et angelis confundiiur, sed pcenitens a Christo Jesu vero sacerdote soluta, ad Jesuralem, id est Eecle' siam,velad eoelesiem Jerusalem revertitur. Fro hae Machabasi usque ad mortem certaverunt et martyres pro Ecclesia sanguinem fuderunt. Post tot et ianta mala, posi tot et tantos labores, post iot et tantas miserias, ipse sponsus sponsam stiam, in pericuiis consiitutam, visitavit, amissumomatum obedientia sua receptam reddidit, baptismaie a sordibtu abltUt, doctrinis,signis,etexemplis vestivit. Vitulumsa^ ginatum, hoe est seipsum, ad emvivium ejus ocddi 337 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC 358 permisit^ sanguine suo eam omavit signo crucis con- signaviL Paranymphis^ id est aposiolis eam commen- datntt ipse parare nuptias in calumabiit, Porropa^ ranymphi susceptam signis et doclrinis usque ad ipsam mortem decoraverunt, martyres eorum succes* sores sanguine suo eam illustraverunt, doctoresmuU tisscripturiseam omaverunt. Perfecte autemoma- tam freguenlia angelorum hanc sponso incaslestem aulam coronandam adducet^ quam in solio glorias collocatam cohmredem regni sui faciet, Et hoc magnopore notandum^ quam multis malis eam tyrannus et cemula ejus scepe tentaverunt, quot modis^ quotdolis,quotinsldiis, quotartibuseamab amore sponsi avertere conati sunt ei non valuerunt. Etut pauca de pluribus replicem, in primis ejus si' gniferum Abel invidiose stravemnt, per gigantes multanefariaeiintulerunt, patriarchas vero variis modis affUxerunt. Joseph alumnum Sjusper fratres venditum, carceri mendaciter incluserunt^ ipsamin jEgypto peregrinantem variis cruciatibus perPha- raonem et ejus populum affUxemnt, et filios ejus erudeliter necaverunt. De ^gypto egredientem consiliis et armis impio- rttffi impugnaverunt, in terrampromissionispositam subjudicihuset regibtu multis belUs vexaverunt. Pro- phetas ejus diversis poenis occiderunt, Uachabasos crudeUter laceraverunt, sub apostolis et eorum^uc- eessoribusomniamembra EcclesUeexquisitisetinaU' ditispcenisperJudoiosetgentilesdiscerpserunt^miUe mortiims necaoerunt,demumper hasreticos falso dog- mate, per falsos Christianos simulatione ubique vexaverunt, El in hisomnibus ei non prmvalueruni, Adhuc sub Antichristo eorum omnibus modis ienta- tionuminstabunt, uteam ab amore sponsi avertant, utpromissam coronamperdant et minime prasvale^ A bunt^quia ipsa (Btemamgloriampro patientia^ ipsi vero (Btemum supplicium pro invidia subibunt, Hanc adhucparvulamante legempatriarchasfigu- risde Christo erudierant, sub lege propheta Scriptu- risadhonestalem informaverunt. Hanc nubilemsub gratia apostoU signis.doctrinis et exempUs omave- runt. Hanc adhuc chorus angelomm in lastitia et exsultatione adducelin templum Regis, quamRex glorUe gloria et lionore coronabit, in thalamo gau- diis copulabit, quando ei seipsum ut est PatricoaS" qualis manifestabit. Hujus sex astatum incrementumptr diversa sascuU tempora distinguitur.Nam infantia ejus fu it ab Adam usqueadNoe,ejuspueritiaaNoe usquead Abr^ham, ejus adolescentia ab Abraham usque ad David, ejus B juventusa David usque ad captivitatem Babylonue ejus seneclus a captivitateBabylonioe usque ad Chri- stum, ejus decrepitaaChristo usquead finemmundi. De his actibus, de his cetatibus, de his temporibuSf ta- lis spcnsas contexitur Uber huiusScripiuras. Nec hoc prastereundum quod fiUa Pharaonis ha- bet in comitatu patriarchas,et prophetas,etomnes justos ab Abel usque ad latronem. Filiaautem re^ gis Babylonis habet in comitatu apostolos, martyres, confessores, virgines et omnes electos a centurione qui dixit in Evangelio : c Vere Filius Dei erat iste (Matth. uvu. 54), » usque ad Eliam et Enoch, Sunamitis vero habet in comitatu omnes qui sub prasdicatione Elim et Enoch, et sub persecutione AntichrisH pro Christo sanguinem fuderint^ vel in Q fide ChrisH obierint. Mandragora autem habet inco- mitatu omnes qui post mortem Antichristi per Uh tum orbem ad pcenitentiam conversi fuerint. His taliter praslibatis ad ipsam Utteram accedamus, cujus accessus talis est : TRACTATUS PRIMUS Filius regis Jerusalem desponsavit sibi filiatn regis Babylonis per quatuor nuntios. Qnibus illa respon- dit. Qais est Donoinus vester T at illi : Dominus no^ ster est Rex regum et Dominus dominantium, Rex gloris et prineeps pacis. Et illa : Est pulcher? At illi : BjQS pulchritudin^m sol et luna mirantur, quia est specioiusformaprcefiUishominum{Psal. xliv, S), et totus desiderabilis, in quem angeli desiderant ^ prospieere (IPetr. i, i 2). Et illa : Est potens ? Et illi : Poiettas ejus a mari usque ad mare (Zach. ix, iO). Et illa, est dives? Et illi : Gloriaaetdivitiafin domo ejuM, et torrente voluptaii% potabit eos (Psal. iii, 3 ; xuv, 39). Et illa : honoratur muneribus? At illi: Reges Tharsis et insulai munera offerent^ reges Ara- bum et Saba dona adducent (Psal. lxxi, i 0). Et illa : Qna est ejus servilus. Et illi : Omnes gentesserviunt ei (ihid., li). Et illa : Quss est laus ejus? Et illi: Omnes gentes magnificant eum (ibid., 17) . His auditus, respondit, ipse Dominus vester, ve- niat et osculetur me oseuio oris sui CCant. i, i), et kK]uaturmibi,qu8e sibiplaceant| et faciam voluntatem ejus. Rex coelestis Jernsalem est Deus, c^jus fiilius est Christus, rex Babylonis hujus mundi est diabo- lus, ut scribitur : Princeps hujus mundi judicatus est (Joan. xvi, ii). Hujus filia fuit bumana natura, imitatione peccati facta. Quatuor quippe modis dicitur pater in Scripturis, duobus generatione, et duobus imitatione, Genera- tione dicitur Adam pater biigus generis, et Abrabam pater Isaac ; imitatione dicitur Deus pater justorum, ut ibi: Estoteperfectiut sitis filiiPatris vesiriqui in ccelis est(Matth. y, 48). Et iterum : UnusestPu' ter vester quiin caelis est (Matth. xxiii, i9). Item imitatione dicitur diabolus pater malorum, ut ibi : Vos expatre diabolo,esiis (foan. viii, 41).Huncimi- tando in malo humana natura facta est filia ejus. Hanc Filius Dei desponsavit, dum patriarchis^ inno* tuit, quia humanam natnram in se assumere dispo- suit. Internuntios misit dum prophetas hoc humano generi nuntiare voluit ; qui quasi prsBUuntii facti sunt dum gloriam regni ejus et potentiam et alia insignia in mundo preconati sunt. Sed dvobu^ 359 HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS II. — EXEGETICA 360 modis spoQsa Christi accipitur, scilicet humana caro A me osculo oris sui . AUegoria vero est» Salomon quam accepit, et Ecclesia quam sibi incorporavit. Humana quippe natura ei nupsit^ dum carnem in deitatem assumpsit. Ecclesia ei adbucnubet, dum eam in societatem regni recipiet. Haec in duo quasi in duas personas dividilur, scilicet in Synagogam et genlilitatem. Ad istam prophetae fuerunt inter- nuntii. Ad illam vero apostoli sunt missi. Sed de his duabus una sponsa, videlicet catholica Ecclesia, Christo per intemuntios est adducta, quse ei per hu> manam naturam est nupta. Haec igitur sponsa ad- ventum sponsi desiderans dicit. CAPUT PRIMUM. Vers. 1. — Osculetur me osculo orissui. Ac si dicat internuntiis. Qui toties me per vos salutavit, qui tot secreta per vos mihi mandavit, ipse veniat et suo osculo me salutet, et proprio ore voluntatem suam mihi aperiat. Sacra Scriptura quatuor modis intelligitur, scili- cet historice, allegorice, tropologice, anagogice. Quod per mensam propositionum panum in taber- naculo exprimitur, quse quatuor pedibus fulcilur. Tabernaculum est Ecclesia, in qua Christo milita- tur. Mensa est sacra Scriptura, in qua est proposiiio panum, id est refecUo animarum. Quatuor pedcs sunt quatuor intellectus, videlicet historia, cum res sicut gesta est narratur. AUegoria, cum de Christo et Ecclesia res exponitur. Tropologia ad animam et spiritum retertur. Anagoge, cum d» superna vita intelligitur. Ezechiel in visione Dei, qua universum Ecclesise statum futurum prsevidit, inter csetera rotam in me- dio rotae vidit {Exech. i). Quae quatuor facieshabuit. et spiritus vitce erai in roiis (ibid,^ 20). Haec roti est Scriptura sacra. Rota in rota est nova lexin veleri latens. Quatuor facies sunt quatuor intellectus, sci- licet historicus; allegoricus, tropologicus, anagogi- cus. Spiritus vitse est in rotis, quia doctrina vitae seternae latet in Scripturis . In historia res, prout est gesta notatur. In allegoria vero interpretatio nomi ^ nnm consideratur. In tropologia comparatio rerum gestarum investigatur. In anagoge vero similitudo rerum pensatur. Yerbi gratia. Historia est quodSa- lomon diciVur pacificus, et fecit templum in Jerusa- lem septem annis. Allegoria est quod Salomon di- cilur pacificus et est Christus. Jerusalem visio pacis et est Ecclesia, quam Christus fecit sibi templum ex septem donis Spiritus sancti. Tropologia autem est quod sicut Salomon ex lignis et lapidibus templum construxit, ita quisque iidelis in anima sua templum Deo ex bonis operibus et exemplis sanctorum facit. Anagoge vero est quod sicut Salomon ex pretiosis lapidibus templum in Jerusalem fecit, ita Christus in coelesti Jenisalem ex vivis lapidibus, id est ex omnibus electis templum instituit. Est ergo historia haec. Filia Pharaonis Salomoni conjungenda respon- dit intemuntiis ejus amore devicta : Nolo per vos puntios ulterius salutari, ipse Salomon osculetur est Christus, filia Pharaonis Ecclesia, quae internun- tiis, id est prophetis respondit dicens : Qui jam du- dum per vestram os me osculatus est consolando et pacem promittendo, ipse tandem osculetur me osculo oris sui, id est toties promissus per prophe- tas, tandem aliquando incarnetur et praesentia sua me osculetur, et proprio ore pacem olim amissam mihi redditam loquatur. Osculum dicitur quasi oris poculum. Per osculum qnippe pax, per os Yerbum Patris, id est Filius intelligitur. Deus quasi alieno ore osculatus est sponsam, quando olim multifarie muliisgue modis locutus est patribus in prophetis (Hebr, i, i), Quasi proprio ore osculatus est eam, quando novis sime diebus istis locutus est in Filio g (ibid,, 2) dicens : Pax vobis (Joan., xx, 19). Quod est dicere pacem et gratiam, quam in paradiso per diabolum amisistis, per Filium meum vobis jam red- ditam noveritis. Primus etiam homo propter inobe- dientiam de paradiso expulsus perdidit pacem et graliam Dei humano generi, Primitiva igitur Ec- clesia,, scilicet Abel et aliijusti usqnead Abraham, deinde patriarchae usque ad Moysen, ab hoc prophe- tae usque ad Joannem Baptistam, praevidentes in spiritu hanc spacem per Christum reddi; optant eum citius incarnari. Siquidem mox eo nato angeli nun- tiaverunt pacem redditam dicentes : Pax hominibus bonce voluntaiis (Luc. ii, 14). Dicit ergo sponsa : Osculetur me osculo oris sui. Ac si aperte dicat : Sponsus meus qui me de paradiso propter amissum ornatum offensus expulit, et gratiam suam mihi in- C terdixit, ipse mibi nunc per assumptam carnemjun- galur, et per ipsum mihi ornatus, et osculum pacis redditur. In osculo etenim caro carni jungilur, et spiritus spiritui sociatur, ita Christus per caraem est Ecclesiae conjunctus, et Ecclesia ejus divinitati per spiritum sociata. Per tactum quoque camis amor proximi, per tactum autem spiritus dilectio Dei exprimitur, per quae Christus Ecclesia conjun- gitur. Aliter humana natura sponsa designata, pro angelica nalura desiderans deificari dicit : Osculetur me osculo oris sui. Quasi dicat : Dei Filius sponsus mihi promissus veniat, et me humanam naturam os- culando sibi conjungat, et viam salutis proprio ore doceat. Prae nimio desiderio ad abscntem loquitur quem praesenlem et se osculantem alloquitur di- 13 cens : Meliora sunt ubera tua vino. Hoc eat docu- menta tua quae sunt ut lac, nutriroenta puerorum suaviora sunt aliis doctrinis, quae non fovent, sed occidunt simplices, enecant pueros. Tropologia autem haec est. Fidelis anima sponsa Christi cogilans ubi fuerit, ubi erit, ubi sit, ubi non sit, scilicet quod in originali et actuali peccato fuerit, quod in tremendo judicio Dei erit, quod in vanitatibus saeculi sit, quod in aeterna beatitudine non sit gemens et tremens dicit : Osculetur me osculo oris sui. Ac si dicat : Ille qui in mea came in dextera Patris sedet, meus advocatus, justus Judex me de peccatis dolentem, de judicio suo trementem, visitando osculetur, et pace signo 361 EXrOSlTIO IN CANTICA CANTlCl. 362 amiciliae quam proprio ore pGeDitenlibus.promisit, A me osculetur. Anagogice vero sic : Ecclesia hic peregrinans et ad illam patriam suspirans dicit : Osculetur me os- culo oris sui. Quasi dicat : Ille qui mihi quotidie in Scripturis loquitur et gaudia aeterna repromitlit, ipse aliquando principaliter in judicio apparent, et pacis gaudia proprio ore tribuat dicendo: Venitchene- dictiPatris meipercipite regnumguod vobisparatum est aboiigine mundi (Matth. \\\, 34). Ad absenlem loquitur ut major affectus exprima- tur. Scriptura hujus libri dicitur drama, quod est amatoria cantilena, quse ab amantibus canitur abs- que personis ; unde et illud canticum dicitur drama- ticum, ubi diversae personae introducuntur, nec ta- men nominantur. Sicut in hoc libro a diversia per- g sonis absque nomine laudes canuntur. Cantus spon- sac praecessit. Sequitur cantus sponsi. Vbrs. 1, 2. — Quia meliora suntuberatua uino, fragranHa unguentis optimis. Hoc historice sic in- teUigitur : Salomdn filiam Pharaonis ad se venien- tem osculo suscipiens dixit: Tu desiderasti meumos- culum, etego osculor te, fruens uberibus tuis : quia meliora sunt ubera tua vino, fragrantia unguentis optimis. Quod est dicere : Magis volo uberibus tuis perfmi, quam vino inebriari vel optimis unguentis deliciari. AUegorice autem sic exponitur: Christus in came adveniens, dicit sponsae : Tu petivisti a me osculari, p et ego praesentia mea osculor te, hoc est dulcedine mea tangam te et pacem amissam reddam tibi, fide et dilectione jungar tibi, et paries mihi filios, regni Patris cohaeredes, quos uberibus tuis lactabis, quia meliora sunt uberatua vino, fragrantia unguentis op- timis. Hic liber ppiritalis est, et spiritualiter spiriti- bus in corpore positis per similitudines corporeas loquitur. Tota Ecclesia est quasi unum corpus, cujus caput est Christus (Ephes. v, 23), caput autem Chri- sH Deus (lCor, xi, 3); membra autem hujus corporis suDt diversi in ecclesia ordines, ut puta oculi sunt doctores ut apostoli, aures obedientes ut monachi, nares disereti ut magistri, os bona loquentes ut presbyteri, manusaliosdefendentesut milites, pedes alios pascendo portautes ut rastici, dicente Apos- tolo : Ipse dedit quosdam apostolos^ quosdam pro- ^ pfietas^ alios pastores, alios doctores in asdificatio- nem corporis Christi (Ephes. iv, 12) ; id est Eccle- siae hujus ubera sunt duo Testamenta, de quibus rades aDimae lac doctrinae sumunt, sicut parvuli bic de aberibus matram sugunt. Vinum autem quod inflat bibentes et inebriat, est saecolaris sapieotia, quae se sumentes dementat et inflat ut dialectica. Scientia quippe saecularis inflat, ckaritas vero asdifieat (l Cor. viii), id est spiritualis scientia. Dicit ergo : meliora sunt ubera tua vino^ id est doctrina de duobus TesUimentis tuis, videlicet operibus, prolata, qua filios tuos in fide parvulos lactas et nutris, melior est : Hoc est : Magis mihi Patrol. CLXXU. placet quam doctrina pharisaeoram, quamvis unum Deum docentium. Quod dicit meliora probat etiam illa esse bona, quia utilia. Liberales quippe artes sunt utiles, quia sunt instrumenta sacrae Scripturae, ut mallei fabro et arma contra haereticos. Sed tamen meliora sunt sacrae Scripturae testimonia, per aucto- ritatem prolata, fragrantia unguentis optimis, id est redolentia Spiritus sancti donis : bonum unguentnm ad litteram est, quod de agrestibus herbis confeclum exteriora vulnera sanat ; melius uuguentum quod de melioribus speciebus confectum intercutaneum mor- bum curat ; optimum uuguentum quod de pretiosis speciebus ut de nardo compositum internos dolores fugat, vel corpus a pulredine servat, ut illud Mariae in Evangelio, quod super caput Christi fudit. Ad spiritualem autem sensum bonum «inguenlum est oleum infirmoram, quo infirmi in Ecclesia un- guntur ; melius unguentum oleum sanctum, quo re- ges et sacenlotes unguntur; optimum uogaentum chrisma, quo Christiani in regoum et sacerdotium Christi unguntur. Tropologicc vero bonum ungaentam est lex natu- raiis : Quod tibi non vis fieri alteri ne feceris^ per quam pbicuit Abel, Enoch et alii ; melhis ungoen- tum lex scripta, ut : Non occides (Ezod. xx, 13), etc.; optimum ungoenlum sub gratia, ut : iVoto mor^ tem peecatoris, sed ut convertatur et vimt (Ezech. XXIII, 11). Allegorice autem bonum unguentum est remissio pec- catorum inbaptismate per Spiritum sanctum; melius uuguentum bona vita post baptismum per gratiam Spi- ritus8ancti,ut sobrie, piect juste vivamus; optimum unguentum septem dona Spiritus sancti, scilicet spiri- rilus sapientiae et intellectus, coosilii et fortitudinis, spiritus scientiaeetpietatiset timoris Domini. Lacte talis doctrinae fragrant ubera matris Ecclesiae. Anagogice sic de anima accipitur : Animae judi- cium timenti, et pacem a judice petenti, dicit Spon- sus, qui et judex : Quia pcenitendo osculum pacis a me poscis, ego osculabor te, peccata remiltendo, et pacem beatae vitae tribuendo, quia meliora sunt ubera tua vuio, fragrantia onguentis optimis. Duo homi- nes legantur, exterior el interior. Exterior constat in tribus, scilicet in corpore, vita, et in sensu exte- riori. Interior quoque similiter constat in tribus videlicet in sensu interiori, in ratione et intellectu. Corpus constat ex quatuor elementis, id.est exterra, aqua, aere, et igne, et hoc habemus commune cum lapidibus. Yita et vis animae quae vivificat corpus, et hanc habemus communem cam herbis et arbori- btts. Sensus est visanimae quae corpus, sensiflcat,et hoc habemus commune cum bestiis et omnibus -ani- mantibus. Qui sensus est quinquepartitus, scilicet visus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Yisu quippe colores, auditu sonos, odoratu odores, gustu sapores, tactu dura et mollia discernimus. Sensua interior est vis animae, quo praeterito, prsesentia, fu- tura imaginamur. Ratio est vis animae, qua imagi- num genera et species discernimus. Inteilectus est 3^3 HOiNORII AUGUSTOIHJN. 0?P. FARS. H. — EXEGETICA. 3«4 vis animaD, quo incorporea, ul est dilectio et sapien- A q««d oMm iii synegoga laluil, ubi soli reges et sa tia, intelligimus. In his tribus consislitinterior ho- mO; in quo nihil commune cum bestiis habemus. In hoc imago Dei expriraitur, el huic Spiritus sanctus in Scripiuris loquitup. Hoc autem differt inter iraa- ginem et similitudinem, quod imago est in essentia naturae simililudo vero in imitatione boni vel mali ; imaglnem Dei natura aliter habemus, similitudinem peccando pcrdidimus . Sicut orgo exterior homo ha- bet sua membra sibi congrua, ita interior homo habet sua membra sibi convenientia. Ejus itaque verba sunt sapientla et seientia, quibus sic indoctos sati^t, ut mater uberibus illios lactat. Vinum autem quod meolem subvertit est cura exterior, qua fratri- bus ministrare et ecclesias Dei honorare et exomare cerdotes oleo ungebantur, et (antum in iudm notus crat Deus. ttoc Bune in Ecclesia esl efinsEm svper omB« genuA hominum, qui deo et chriBroata in re- gmmi ct saccrdoliujn Cbnsti aDguntnr. Unde eC a Christo Chriatiani diauatur, et lioc Bomen iraac a sdis ortu usque ad oecasum est tandabile. Nomen quoque ejus est Jesus^ quod est Salvator. Hoc nomen in Joseph, qui salvalor mundi dlctus est latuit, qui iEgyptum a fame salvavit. Hoc in Jesu Nave duce popuii Dei latuit, qui populum redem- ptum interram repromissionis introduxit; hoc etiam in Jesu sacerdote latuit, qui populum a captivitate in Jenisalem redu^it ; sed hoc nomen effusum est, dum omnibus gentibus patuit, quod ipse verus Salvator soUicita sit. Sed raeliora s«t ubera eju* vino-, quia g fuit, qui mundum a periculo famis verbi Dei salva- magis placet Deo doctrina qaa indoctos ad virtutes informal, quam cora qua ecclesias easuras enomat. Hece ubera optimis ungnentis fragrant, quia saptenr tia et scientia quee indoctos leetaat, donis Spiriius sancli exuberant. Anagogiee autem aic eKponttur. Bccieabe ad super- nam patnam suapkiaati dieit Christua, ^ter foturi sqbchH : Quia vuiliim piwseotise mm tantopere dc- sideras, et osculum veras pacis a me ia tanUun poa- tuias, ego te OBonlabep, id ect alernam paeem tibi cum aageliB dabo» et Retpaum tibi veram pacem manifestabo, quia meliora sunt ubera tua vino. Duo EcclesisB uhera sunt duo charitalis prscepta, qui- bus ruios auos ia aativa. vita. et cQnleroplativa infor- mat, UB malum pco malo alicui, sed bonum red- dont. Vinum autem est legalis austeritasy.quse prae- cipit ocuium pro oculo, ei denLem pro dcnle reddi, et qui occiderit occidi. Sed ubera Ecclesix meliora sunt vino, q«ia clemeoiia charitatis magis Deo pla- cet, quam severitas legalis. Bxq ubera sunt fragran- tia unguentis optimis, quia praec^pta charitatis redo- lent plena sancti Spiritus donis. Vsas^. %. •«* Oleunkeffuium nomen tMum, ideo ado- lesoeutMdiB dilexemnt te. Sponaus a Patra missiis ad apoafiaBi veiiii onaLua» ui et sponaam ungat. Juxta historiam iatelligitar qood filia Pharaonis, Salomonem oaGufans, senserit odorem otoi ex nn- ctione regah, et dixerit : CHenm efflisum noraen tuum . Hoc est : sicut oaput (aum ex oleo unotionis vit, et qui redemptum populum in terram repromis* sionis, id est in paradisum introducet, et verus rex et sacerdos populum a aapiwitate diaboli ad coele- stcm Jerusalem reducet. Nomen Jesu in universa terra prffidicatur, qoia per hoc oranis oieo hAptismatis signatur, et nomcoi Mo^^si olim celebre vix nuoo ab aliquo audiiur, quia Ifix occidens jam aboletur. Dicit ergo : Oleum effu- sum nonien tuum. Quasi dicat: Sicut oleum effu- sum bene redolet, sic fama nominis Christi iocar- nati ubique refulget. Item oleum habet sex insignia. Oleum enim dioi- tur misericordia^i, et oleum est aignum paois, et . oleum fovet infirmos» et sanat vulnera, et lumen lu- ; cernis minlslrat, et omnibus liquoribus supereminet. Hoc Christuffl desiguat, qui est oQstra miaericordia, et pax nostra, qui nos ingrmos prsedicando fovit, vulnera peccalorum per sua vulnera curavit, signis et miraculis lumen praebuit, omnibus sanctis supe- reminet. Dum sponsa sponsi oaculia fruitur, adolescentula- rum chorus ingreditur, a quibus hymnus canitur, quia dum lilcclesia Christum suscepit, turba fide- lium ubique accurrlt, quaB laudes susceptori auo ca- nit. Unde subditur : Ideo adolescentulae dilexerunt te, id est animae fideUum tide eJl dilectione obae- quuntur tibi. Juxta tropologiam autem fidelia anima nomen auum ut okum effundjU. dum Damaift hojm aotiofus effuso redolel, ita fama regalis aominis tui velpwris D ^^^ ^«»^ ^^^^ ftraximisper exampluro diffun- dit. Hoe oleum in vase Utet» dum nuUum IxonuiBopus coram proximis lucet. nbique refulgot. Ideo juveooul» diligunt te. Quod si in re ita non fuit, quod tamcn ita esse potuit; uttque in significationc fuit. Juxta allegoriam vero: postquam sponsus per o?- culum suum ubera sponss ad alendos filios ungnento replevit, hoc est, postquam Christus per incamatio- nem suam dona Spirltus sancti ad docendos fflioseffu- dit illa exsultans dlxit: Oleum efPusum nomen tuum . Oleum, dumin vaseIatet,non redolet, effusumveroFe- dolet ; sic Ghristus, dum in sinu Patris latuit, quasi nul- Inm dedit odorem ; dum vero effusus in came ap- paruit, nomen cjus, id cst cognitio, toti mundo in- notuit. Nomen ejus est Christus, quod est unctus, His preecipitu : Luceat lux vestru caram hormni- bus, ut videoMt apera vesira bona ei ghnfkeni Fa- tretn vestrum qui in cefHt esi {Maiik. ▼, 16) Haac animam addeaoeoUilA diligunt, qnia fideiaa anim» in booo eam imitantur. Juxta Anagogen vero Bcdesifl? ad ccelestia ambu- lantis nomen ut oleum eflbnditur, qnando pro odore et luce bonomm opemm in ccelum sicut Ghristus recipitur, et eam sanctl et angeli diligunt^ quia in stemum cum ea de oleo exsultationis, id est Ghri* sto et Spiritu sancto exsultabunt, Hoc nomen nunc 365 quasi \n vftse ut oleum lalel, qaciiidiu ipsa iti boa muifdo peregrina naaDet. Adbuc subjUDgitur vox SpODSSP. Vbrs. 3. — Tralie me post te, Hic subintelligitur, quod Salomon postqudm filiam Phaniofiis osculo excepit, io domum quam sibi sBdificaverat asceude- rit, ipsaque eum comitari voluerit, ita dixerft : Trahe me post te. Subjiciunt adolescentulse, scilicet puell^ ejus : Curremus in odore unguentortlm tuarum . Hoc est, dos post le curremus quo odorem uDgueutorum tuorum seDserimus. More illius terrae loquitur, ubi nobiles femine solcnt sibi uDgucDta adhibere, quorum odoramiue magis possint maritis placere, ut de Esther et iudith legitur. Allegorice autem : Postquam Christus nomen ChristiaDitalis super omne genus humanum fudit, et odore olei Spiritus saucti adolescentulas, id est fide- les aaimas ad amorem sui atfraxit, per duram viam reversus est io coelum, parare sponsas aelernse dnl- cedinis convivium. Quem illa per eamdem viam se~ qui voleDs, Dec yalens clamat : Trahe me post te. Quod est dicere : Da vires posse tua vestigia per hanc viam sequi per quam ad gloriam praecessisli. Via Domioi est, prospera mundi non appetere, et aspera patienter pro eo pati. Per banc viam ipse in- gressus est ad gloriam. Cum enim Judaai vellent eum regem constituere, fugit ; cum vellent eum crucifi- gere, ultro se obtulit. Per hanc se sequenlibus ire praecipit dicens : $i quis vult post me vcnirey ab- ncget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me {Matth, wi, 24), id est imitetur me. Per hanc viam aemograditur, nbi trahatur, sicutscriptum est : Nemo venii ad me^ nisi Pater traxerit illum (Joan» vi, 44). Deus Dos ad se duobus modis trahit et duobus mo- dis impeUit. Trahit oos ; promissionibus dulcedinis supemae patnae ; impellit nos miois ignis gehennae. Traliitnos qiioque diverais doois; impellit nos variia flagellia. Sic Moyses traxit populum promit- teodo regum divitias, Pharaooem impulit verberi- bu8. Qoosdara trabit Deus Dolentes, cum eos gratia stta prsBTCDit iospirando ut booum vellDt. Volentes sobseqoitar juvando, ut bonum pos&int Krgo gratia e$t ciuQ praeveoimur ot velimus, libertas si aponte aequimur, captivitas si sequi abnuimus, fragilitas si seqoeotea relabimur, meritum si sequendo non deii- cinius, et hoc ooo oobis, sed gratia? ascribimus, pneraium aeternum, gaudium uoiversaDEcclesiaepes muodom uoiversum, quae uoam £cclesiam catholi- cam constiluaat. Adoiescentuis suot quaai noveUae, quia per bap- tisoM et gratiam Spirirua sancti renovatae. Dicit ergo Bcciesia sponso, id est Cbristo : Trahe me post te. Per gratkm imkaodum dicimC adolesceotulae, id est ficclesi» ej/aa fili», Curremus et dos fide et dileetione, f» odore wigueniorum tuorum, id est in considera- tk»e iciTaeQloram tuorum vel in faoMi operum tuo- nun, vel in 6de selemorum lx>oorum. Tropolegice fideMs atnima, bonom voleos, et per se noB valetts, ctemat Ghristo : Trahe me post te. EXPOStTlO IN GANTIGA GANTIC. 366 A Hocest, da gratiam ut post tua vestigia ad le, qui es via, verilas et vita, veniam. Nullus enim homo ad poenitentiam coovertilur, nisi per gratiam trahatur. Aoagogice Ecclesia peregriDans, superna appe- tens, et par se assequi dod valens, ctamat : Trahe me post te. De hoc mundo ad coclestero gloriam, ut te in illa facic ad faciem videam, quia nuUus per se ad iilam pervenire poterit, nisi gratia et dexlera Dfi illum traxcrit. Ybrs. 3. -~ Curtemus in odore unguentorum tuo^ rum. Eeclesia» in fide et opere perfeeta, dioitur sponsa digna edroneri et in tbalamo glorisB coUocari. Imperfecti autem adhuc in fide dicuntur adolescen- tulae Hi omnes dicunt sponsae, scilicet pcrfectzs in Ec- clesia : Curremus in odorc uogueotorum tuorum. Hoc B est, prsecede dos, viam Domini faciendo et docendo, et ttos sequemur odorem unguentorum tuorum) id eet imitabimur ezempla operuro tuorum ; uogueota quippe Rcclesiae, ut soperius diximus , suDt varia dooa Spiritus saocti, odor unguentorum fama bono- rum operum. Per hoc quod dicit curremus, ionuit nobis festinaodum ad vitam dum tempus habemus, ot scribitor : Currite dum lucem habetis^ ne tenebrm vos comprehendant (Joan, xii, 35). Spoosa spoosi lateri juocta iogreditur, post eam famulaQ iogrediun- tur, quia perfecti exemplis praecedunt, alii imitando seqountur. Quod ad tropologiam sic referlur : Cum viderint lapsi aliquem perfecte oonversum, dicunt : Curremus io odore unguentorum tuorum hoc est, 008 imitabimur tuum exemplum. C Aoagogice autem sic : Quique ferveotes amore co:- lestis patn» dicuot Ecclesiae, ad superoa festioaoti : 008 curremus poit te, de virtute io virtutem in odorem spiritualium.gaudiorum. Vbrs. 3, — Introduxit me rex in cellaria sua. Sponsa m penetralia sponsi ingressa revertitar ad juvenculas, et mmtitt ei^ ut currant, uf et ipsae in- troducantur. Tradant Hebra&i quod Salomon hunc fibrum in honorem filiae Pharaonis feeerit; cui et inoom^rabiiem domum fecerit, in quam, secondum historiam, eam postquam introduxit, thesaorum fluum ei ostendit, et de cellariis varia pocula obtulit. Celfamum eoim quasi celaos vinom dicitur, cui ado- leacentuife cantant ab eo pofiatae : ExuHabimus et lieiabimur in te. Hoc est, ooogaudemus honori tuo, D memores oberum tuorum super vioum, id est, in memoria babentes regis dtctum : Meliora sunt ubera toft vino, hoc est, milii placent magis quam vinum . El quia regi pfaices, recti diligunt te, id est omnes boni congaudent tibi, mali iovideot. Seeundum aliegoriam autem Ecclesia a Christo per gratiam in sacram Scripturam tracta dicit : lo- troduxit roe rex in cellaria sua. Cellaria, io quibus varii polus servantur, sunt libri sacraj Scripturae, de quibus variae sententiae .«itientibus jnstitiam pro- jnnantur. Cum enim leclio de Joseph legitur, quasi poculum contra adukerium porrigitur; cum vero Judiih Scriplura recilatur, quasi castitatis propina- tur. In haec ceilaria Ciiristus sponsam introduxit, 367 HONORil AUGUStODUN. OPP. PARS II. - EXEGETICA. 3(iS quando sensum ei aperuit, ut intelligeret Scripturas. A sum ibrmosa : Nigra sicut tabernacula Cedar, for- Chrislua autem proprie rex dicitnr secundum car- nem, qua humano generi a Patre praeficituri ut scri- ptum est : Ego autem constitutus sum rex ab eo (PsaL 11, 6). Et item ad Pilatum : Tu dicis : Quia rex sum cgo {Joan. xviii; 37). Item : Data est mihi omnii potestas in ccelo et in terra (Matth, xxviu, i8). Et iterum : Ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuomm (Act. x, 42). Hic solus potest introducere in Scripturam, qui solus potuit septem signacula libri solvere, quse erent ejus incarnatio, nalivitas passio, inferni spolialio, resur- reclio, ascensio, fulurum judicium . Adolescentulae dicunt sponssc : nos potando fe- cisti exsultare et laetari, ideo «xsultabimus et laeta- mosa ut pellis Salomonis. Nolite hoc considerare, quod fusca sim, quia in itinere decoloravit me sol, et etiam timor me denigravit, guia filii matris mecc pugnaveinnt adversum me, hoc est, fratres mei pu- gnaverunt ante oculos meos contra hostes, et inte- rim posuerunt me cuslodem in vineis, ubi a sole fuscata sum ; vineam meam prae timore non custo- divi, hoc est a sole me non custodivi. Hoc utrum in re ita fuerit non muUum curatur, cum mystica res hic inteUigatur. Ad spiritalem quippe intelligentiam Ecclesia, in cellaria sacrae Scripturae per Chrislum introducta, quod ibi bibit hoc aliis prsedicando cructavit, unde bimnr in te. Exsultabimus in corpore, scilicet ope- B ^^^ persecutionem infidelium incurrit. Quam vi- rando ea quse per corpus fiunt, vigiliis, jejuniis, eleemosynis. Et la^tabimur in mente, videlicct ope- rantes quae spiritualia sunt, logendo, orando, prae- dicando, et hocin te; haec opera non valent, nisi in catholica Ecclesia, memores uberum tuorumf hoc est in memoria habentes memoriam ulriusque legis, quse sunt ubera tua, quam inde suximus, ut Domino m sanctitate et justitia serviamus, et hoc super vi- num, id est saecularem sapientiam, quae docet nos laudem hominum quaerere, et terrenas divitias con- gregare. Ideo recti diligunt te, quia qui de Christo recta sapiunt, doctrinam luam diligunt. Secundum moralitatem vero eum quis de saecu- lari vita ad spiritualem conversationem venerit, exsullans dicit : Introduxit me rex in *ceUaria sua. q Claustra quippe sunt quasi quaedam cellaria, in qui- bu8 sunt multimodae consolationis pocula. Dum enim conversis sanctorum vitae leguntur, quasi qua^dam pocula justitiam sitientibus proferuntur , quibus claustrales dicunt : Exsultabimus et laetabimur in te, hoc est corpore et anima gratulamur de tua conversione, memores uberum tuorum, id esi sa- pientiae et scieotia studium, id est super saecularem curam. £t ideo recti diligunt te, id est quique pcc- nitentes imitantur te . Secundum altiorem vero sensum : Ecclesia, jam in coelo recepta, congratulando dicit : Introduxit me rex in cellaria sua. Hoc est in omnimodae gloria dentes in fide imperfecti, bonis proscribi, exsiliari, diversis poenis cruciari, quasi a Deo derelictam de- spexerunt, et vitam ejus insaniam, finem vero sine honore aestimaverunt (Sa/;. v, 4). Hocipsadocet se talia pro Chrisfo pati, et per hscc se in interiori ho- mine ad gloriam ornari, dicens : Nigra sum, sed formosa, filiie Jerusalem, sicut tabemacula Cedar, sicut pellis Salomonis. Jerusalem, quod sonat tfisio pacis, superna patria intelligitur, in qua aeterna pax Cbristi videbitur. Hujus filiae sunt fideles animae in coclesti Jcrusalem regnaturae. Formosa dicitur quasi forma osa, id est propter formam odiosa. Formum quippe est ferrum in igne candens unde dicuntur formosi^ scilicet rubeo rosae, et filii lacteo colore splendidi. Ideo dicitur Ecclesia formosa, quia in ignc tribulationis excocta martyribus rubescit, virginibus albescit. Ccdar fuit filius Ismael, filii Abrahae, tanto odio a suis concivibus habitus, ut nullo loco esset securus, sed semper tabernacula mutaret, quae sole et tempestate nimis nigra essent. Sed et ipsa gens Cedar usque hodie dicitur habere nigra tabernacula, nigris videlicet coriis exterius cooperta, interius albis linleis extenta. Cedar quod dicitur tenebrae vel nigredo, significat peccatores nigros in peccatis ad aeternas tenebras teudentes. Horum nigra tabernacula malas actiones significant, in quibus quasi in tabemaculis nunquam securi omnibns odiosi habitant. Salomon quandiu tem- plum fecit, arcam Domini peilibus rubricatis exte- gaudia, ubi qui esununt et sitiuHt justitiam satura- •« i . . . . j • .• j U...U-U. UI...J T^..^ "us cooperuit, sole et tempestatc demgratis, scd buntur, et mebnabuntur ab ubertate domus Dei, et n . • • . • .• « » • j- torrente voluptatis suae potabit eos. Cui sancti in gloria coogaudentes canunt : Exultabimus et laeta- bimur in te, hoc est, per omnia congratulabimur gloriae tuae, memores uberum tuoram, geminae sci- licet dilectionis, qua filios imbuisti, super vinumf hoc est, super legalem observantiam, de qua eos prohibuisti : Irleo recti^ id est sancti angeli, dili- guntte. Vers. 4. — Nigra sum, sed formosa^ filice Jeru^ salem. Hic ad litteram datur inttUigi qnod nobiles feminae in Jerusalem ad reginam cum muneribus venerunt, ct ea fusca visa despexerunt. Quibas ipsa dixit : 0 tiliae Jerusalem, si ego sam nigra, tamen auro et gemmis interius ornatis. Salomon, qui di- citur pacificus, est Christus, cujus peilis, id est caro, erat proprio sanguine rubricata, sputis, flagellis, cruce denigrala ; interius auro et gemmif^, id est sapientia et signis ornata ; hac pelle arca tegebatur, quia carae Christi deitas velabstur. Haec pellis si- gnificat Ecclesiam, qua exterius est sanguine pas- sionis rabricata, adversitatibus mundi denigrata ; interius gemmis virtutum oraata. Dicit ergo per- fecta Ecclesia ad imperfectos : Ego quidem sum ni- gra, quia huic mundo propter passiones quas susti* neo despecla, sicut tabernacula Cedar, hoc est quasi sim de furibus et latronibus nigris in peccatis, sed tamen formosa sum sicuk pellis Salomonis, quia 369 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 370 Et cum aliter nonpossent, posaerunt me custodein in vineis, id est, lucri gratia praefecerunt sfficulanbus, et sic vineam meam non custodivi, id est, spiritalem vitam obtentu dilectionis proximi neglexi. Yitae quippe singulorum hominum vineae a simili dicuntur. Quia sicut vinea circumsepta est maceriay sic corpore circumdata est anima. Et sicut in vinea sunt palmites fructum ferentes, sic sunt in anima cogitationes opera proferentes. In his vineis saecu- lares spiritualem virum custodem ponunt, dum eum lucri causa ad officium praelaturae eligunt. Sed ipse vineam suam non custodit, dum spiritalem vitam negligit, et curam saecularis negotii suscipit. Altior intellectus talis est : Ecclesia ad supemam patriam anhelans, et secum alios prsedicando trahere festinans, dicit : Vos amatores mundi, filise ierusa- lem nomine, non re, ego nigra vobis videor in ac tiva vita, scilicet in sscularibus; ut tabemacula Cedar, id est, similis peccatoribus^ sed formosa sum in contemplativa vita, scilicet in spiritualibus, ut pellis Salomonis, oroata in virtutibus. Nolite ergo coosiderare quod fusca sim in ssecolaribus , quia intus sum fulgens, illuminata ab sBterno sole in spi- ritualibus. Et merito fusca sum, quia filii matrig meae pugnaverant contra me, scilicet haeretici et talsi Christiani, fllii Ecclesia in fide, non opere, impugnaverunt me falsis dogmatibus et pravis mo- ribus : ipsi me posuerant custodem in vineis, hoc est, propter illos suscepi curam in saecularibus, et dicitnr vinea, quia sicut yinea foris est arida, sic C yineam meam non custodivi, quia propter illot con- Ecclesia in exterioribus est arida, intus florida. In templationem coelestium intermisi. exemplo Christi omata sum virtutibus. Ecclesia A dendo, ad saecularia negotia retrahendo. siquidem olim a eontribulibus suis tanto odio est " habita, ut nullus ei locus manendi tutus esset, sed semper de civitate in civitatera fugiens migraret unde muJti scandalizati sunt, qui Christianos misera. biliores omnibus hominibus reputaverunt. Quibus dixit : Nolite me cormderare, quod fusca wm, guia decoloravit me sol. Quod est dicere? Nolite attendere poenam , propter quam mundo despecta sum , sed considerate causam, propter quam poenam sustineo, quia non pro furto vel aliquo crimine, sed pro Christo hsec patior, qui est sol justitiae. Qui sol decoloravit me, id est cujus ardoris amor me mundo obscuravit. Per solem aliquando Ch istus, aliquando persecutio accipitur; Christus propter splendorem, persecutio propter fervorem. Gum sol justitiae me illuminavit, g tunc sol persecutionis me ofiuscavit, quia filii mairis mece pugnaverunt contra me. Nota quod fiiia Pharaonis hoc loquitur, scilicet Ecclesia de iEgypto adducta, sub apostolis ad Chri- stum collecta, cujus mater erat Synagoga, ejusque filii Judaei, qui Ecclesiam multis modis impugnave- runt. Nam Christum occiderunt, Stephanum lapida- vemnt, utramque Jacobum interfecerunt, aiios fla- gellaverant, alios persecuti sunt. Ipsi posuerunt me custodem in vineiSy quia ejectam de flnibus suis prae- fecerant me omnibus Ecclesiis. Praefecerant dico, quia causa praeficiendi exstiterunt. Vineam meam non cusiodivi. Hoc est, primitivam EccJesiam in Judaea non licuit mihi custodire. Ecclesia per simile qua Christus est vitis vera, apostoli palmiles, potum vitae ferentes, operarii omnes elecli. Ad moralem vero sensum , cum fidelis anima in sancta conversatione despecto cultu et humili ha- bitn utitur, a camalibus amicis et cognatis despi- citar, quibus dicitur : Yos amici mei, qui vultis esse filiae Jerusalem, id est^Ecclesiae, vobis nigra, id est, despecta pro contemptu appareo, et reputatis me sicut tabernacula Cedar, id est sicut bypocritas, qui veniunl ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces (Matth. vn, 45), qui sunt habitacula tenebrarum, scilicet dxmonum; sed sum formosa in oculis Domini^ sicut pellis Salomonis, videlicet instar carnis Christi exterius vigiliis et je- juniis macerata , interius decorata virtutibus. Sicut enim pellis est mortui animalis.sic ego sum morlifi- cata vitiis, et ideo sum habitaculum Chrisli veri pacifici. Idcirco, vos carnaIes,noIiteme considerare quod iusca sim in vili habitu, sed altendite quod haec causa vm solis Christi subivi. Qui cum esset dives , propter me pauper factus est , ut me divitem faceret ; qui me decoIo<*avit , dum me de saecnlaris oraatns colore ad hunc habitum perroutavit. Nec miram qnod vobis appareo nigra , id est despecta, quia non Judaei nec pagani, sed ipsi Christiani filii matris meae, scilicet Ecclesiae, pugnaverant contra me roihi delrahendo quietem vitae spiritalis invi- yBH8.6.— /ndtca mihi, quem diligit animamea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. Quantum ad litteram loquitur more feminae po- tentis, viram sunm in venatione quaerentis, et ne custodiam militis incidat timentis ; sed cum verba ad pastorem dirigat, quid allegorice intelligi velit mani- festat. Ecclesia in persecutione ntgra, id est des- pecta,in vineis custos posita.vidensacinoscumuvis» id est malos cum bonis in vineis mistos , nec ipso prelo passionis posse eos discemi, poscit signum discretionis ab ipso pastore , qui segregat oves ab haedis, dicens : Indica mihi, qnem diligit anima mea, ^ubi pascas, ubi cubes in meridie. Christus pastor dicitur a simili, quia pascit gregem fidelium in pa- scuis sacrae Scripturae, et ovem perditam reducitt ad virenlia prata paradisi. Fideles autem ideo dicuntur oves quia sunt simplices et innocentCb. Meridies, cum est solis fervor, tempus est persecutioma. Tunc Christus cubat m cordibus credentium fidem et dilectionem usque in finem tenentium, et pascit per sapientiam ora se confitentium, declinant» sestum vitiosum se iiegantium. Vagari autem cst eirare. Porro greges sodalium sunt conventu« haereticoram, ex quibus multi passi sunt, sed martyres esse non potuerant, quia charitatem non habuerunt, sine qua non prodest nec ipsa passiOi dicente Apostolo : Si tradidero corpusmeum utardeam, chmtatem autem 37i HONORll AU6UST0DUN. OPP. PARS II. - EXEGETICA. 31i non habeamf nihil mihi prodest (/ Cor, xiii, 3). A eam {Joan, xn, 25). Dicit ergo : Indiea mihi, quem ficclesia ergo inter persecutores et haeretioos , inter veros et falsos mariyres posita dieit : Indica mihi qnem dingit, etc. , quasi dicat : Dic, o Ghriste, quem prae anima, id est pne tita, diligo, pro quo pmnes jpaa$ioAe« sustiqeo ; da siginum coguoscieodi looum tufie mansiopi^ in t^qipore persecutiopia y ne , dum qucero te venerari in cboro marijram, iascia in codUBL hieretiporum pro te adorem diabolum- Sicut enim Ecd^^ia credentium es( ten^plum Dei vivi, ita Eeeleaia malignantium est temphim diaboU. Et sicul Ghristua in templq iidelium adors^Uir, ila diabolus in temfrio eirantium c(^tur. Si quis sane haereticum aut divitem, adulterum vel raptorem lucri causa honorat, plane diabolum in eo, cujus templum est, diligit anima mea, itbi pasoai», ubi cube3 in meridte, quasi dicat : 0 Ghriste, vera vita, quem dtligo pnE anima, id est, prse vita, indica mihi inte.-iia iosfHra- tione, in quibus requiescas in aestu teotalionia, et tyuos paseas pastu tu« dilectioais, ne vapri ineipiam post greges sodaiium toorum , hoc est, ne , dum qumro te in veris fratribus hoqorare , vaga mente diabolum oonvinear in falsis fratriba^ adorare. In quibos enim efaaritos, qusQ Deus eat, noa habital, iii his fahitaS) qu» diabolus esl, regnat. Anagogice autem ficclesia; praesentia fastiditns et fhtura appetens, dicit : Indica raihi, quem, etc. Meri- dies dicitur quasi medidieS; id est media dies vel mera, id est pura dies , quando sol in centro eo^i adorat. Sodales dicuntur quasi simul eMes, qui g ^^^^^ ^^^^^^ ^^ significat sptendorem aetem» clari- nobiscum sacramenta Ghristi percipiunt, 8cripturai legunt, nobiscum orant, Christum priaedicant, et tamen de ovibus Ghristi tton sunt , quia noii quis Jesu Christi, sed quse sua tantum sunt quasrant, id est lucrum et laudem hominum, et seGundura pr«- ceptum et exemplum pastoris, fratres non dRignnl. Signum ergo diprnoscendi tales est boe : /n hoc co- gnoscent omnes igufai mei discipuli estis, si dilec^ iioncm hahveritis nd invkem {Joan. xiii, W). fgitur in his est locus Christi mansionis , in quibus est insigne dilectionis. Tropologice autem fidelis anima inter veros et falsos fralres conslilula, dicit : lodica mihi, quem diUgit ^nima mea, ubl pascas, ubi cubes in meridie. Meridies, cum sol fervel calore, esl leniatio qu» car- nem libidine, vel animam accendit irae ardore. Lo- cus autem umbrosus est anlmus caBtus. £l sicut pastor sestum in meridle in opaeum loeum dediaat; sie Christus in eeatu tentatiQais in castis cubat, quos el stra theqria veldivina oontemplatione pascit; sed pteriqiw casti corpore noa mente, timore poacti, non amore Christi, hi habent peccandi voluntatem sed perfieieodi noa habent tecuitatem. la talibus noA habet Ghristus maBsionem, quia spiritus disci' plino! 4ffu§iei (ictum ^&ip. i, h), Sodales autem sunt fhlsi fratreft, qui cum veris Christi aaqramenta su- muttt, sanclitat^m bi^bitu praiferunt , sed in vesti- mentia ovinm lupi rapaces sunt , qaia veros fratreb iion diligunt, Horum signum est hoc : A fructibus tatis, in qua sol justitiae Cfaristus in Patre et Bpiritu sancto medms fulget. Greges autem sodaliem sunt ordines angelorum, qui st)pt sod^Ies, quiaseterni OQpviyii siipul e^ales. Dicit ergp Eccl^sia Christo : Indic^ mihi, queip diligit aiiima mea, etc., quasi di- cat : Q sqI justitiac, qui m^ decolorasti, quandp ipe de amore saecuU ad amorem t^i pefmut^stj, notifica ipihi gloriam qua in claritate deitaiis Patri qt Spi- ritui sancU ^qualis fulges , et ^i^gelos tqft visione pascis, ne yagacf i^cipian; post gro^em sodalium ti^orum, tioc est, ne dubia mente in agminjbif^ an- gelorum te similem nobis (opatun) cogjtep) . Vers. 7. — Siignoras te, opulchra,inter mulie- , 7*es. Ad litteram videtur ustendere locum amico ' quasrenti se in meridie , dicens : Si ignoras locum in quo habitem, sequere vestigia gregum , et inve- nies me in tabernaculis pastorum. Allegorice autem sponsae interroganti de loco in quo sponsus maneat, ipsum locum (labitationis suse demonstr^t diceps : 0 puichra, subauditur in fide> inter mvilieres, i4 est inter haereses, tu es locu? meus , e^ in te ^st locus requiei meae, ct exlra te nul{us mil|l iocu^ est manendi. Quod si iguoras te esse locuf?i ir^e^ man- sionis, egredere de hac igaoraoti^, et a|)i pps^ ve- stigia greguqi, I)oo est, imitare exempla judaeorum^ qui unum tantum Iqcum in Jerusaleqi ha^uerunt, ubi Peo sacrificaverunt, iu qup tabern^ci;Ium vel templum fuit, quod locus aroa& Pomi^i fuit, et ibi pasce lu^edos tuos, id est doce carnallter sapieptes eojum tognoscetis eos {Matth. vii, 2P), sicut arbores ^ J^^^^ tabernacula pasforum, idestsecundufr^scripla eum florenty omnes pares apparent, et sepe acerbae in fhictu Bont pulchriores in floribus, et non nisi solo fructu discerountur; ita falsi fratres cum veris fihis Dei j(>juttant, vigilant, cantant, communicant, sed solo fratemo odio diioernuntur per quod tem- plum diaboli GOgncsountur. De lalibus anxia dicit fldetis anima : Indiea mitii, quem diligit anima mea. Ammam Ghristo loqai, est totis votis notitiam Christi qu^ere. Ghristura autem anima; loqui, est secreta veritatis ei aperire. Quod per tertiam per- sonam qua^ dHigit dicit, magnum desiderium abseo- tis exprimil. Anima pro vita ponitur, ut illttd : Hui oiit imimam suamy id eat, vilam $uam, eustodit prophetarum. Pulcbra dicitur quasi carens pulvere, et inlelligitur Gcclesia perfectorum pu)vere pecpa- torum car^ntium. Mulier dicitur quasi nYolIicr, et inlelligitar multitudo bsBreLicorum vel imperfecto- rum, qui moUes sunt, id est prqpi ad pecpanf|um. Greges dicuntur Ju4a?i, qui baculo legis congregao* tur ad cuUuip Oei. Ii«di sunt earaales petulantia laseivi, ad aipi* stram judicis coastituendi. Pastores sunl piQphet», quorum tabernacula sunt eoritm scripta. Sicut enim in labcrnaculis habitant mililantes, sie in Seripiuris se exereeat contra vitia pu^naates. Uoo et aiio modo poiest inteiligi, si io perf- cedentium populorum ; et pasce hcedos iuos, id est instrue carnales, juxta tabernacula pastorum, hoc est, secundum doctrinam apostolorum. Aliter : Sl ignoras te sanguine meo redemptam, el in te mihi sedem positam, egredere de consortio meo, et abi post vestigla gregum, id est sequere exempla er- rantium, et pasce hcedos tuos, hoc esl, doce carna- les, juxta tabemacula pastorum, id est secundum doctrinam hsereticorum. Tropologice vero ammae locum Cbriati quereAli dicit spoosus : 0 pulchra la conversatione inter mu- Utres, id est falsos fratres, in te est locus babitatio- nia mtsB, in qua posila eat sedes dilectionis, ut sch- ptum esC : Anima justi sedes est sapientke. £t si in contemplativa vita, ignoras te esae meum locum, egredere ad activam, et abi, operando posl vestigia gregum, id est post facta in congregationibus de- geoiium, et pasce bsdos tuos juxta, etc., hoc est, doce carnales cogitalus tuos secundum vitam pceni* tentium, in quorum vita et operalione et doctrina posui mibi locum . AnagogTce autemEcclesiss desideranti coelestia ^i- cit Cbristns : 0 pulchra in dilectione, 8Bternae pnl- cbritodinis inter muKeres, id eat inter Kcclesias spi- ritales mthi filios parturientea, si in hac vita tgnoras te quftlia ftituTR sis in illa gloria, egredere de cor- pore, et abi post vestigia gregum, id est imitare exempla nmrtyrum, et pasce h»dos tuos, id est re- floe populos sacraroentis in festivitatibus juxta ta- beniacula pastorum, id est instar corporum apos- tolomm vel illormn succeasorum, qiri erant pastores populorum, quQrum corpora dicuntur tabernaeula, dicenle Apostolo : Yelox est depositio tabernaculi mei (II Petr. i, 4j, id est solutio corporis mei. Si corpore exuta com corporibus illorum requiescis spirito etiam cum spiritibus illomm in coclo regna- bis. Vaas. 8. — Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te, amica mea, Littera videtur sonare quasi Salomon dixerit liIi(B Pharaonis : Non es digna ut post greges erres, quse cum exitu in regali curru Ph^raonis adducta es. Porro historia bic langltur, qui^ populus Dei in ^gypto affliclus per sanguinem agni liberatur, per mare Rubrum eductus cu^Iesti pastu in terram repromissionis introducitur, quem Pharao cum curribus et equitibus inseculus, flucli- bus maris est obrutus. H^iiKS allegoria talis esl : JSgyptus dicitur tribu<* latio, e( hic mundus esl tribolatione ptenus. Mgyp^ tus etiam dioiliir te«ebrEe, ei significat infernum te- nebria borndum. Populua in ifigypfto afflictua est ; Cbrisiiao«s popuJos in koe maado oppresaus. Moy- sea, qtti pQpulun» per saaguinem agni liberavit de JEgypio,estCbristus verus Agous, qui populum pro- prio banguine de tribulatione mundi et de tenebris ia-< femi r^demit. Mare QtUbnm est bja^tjismus martyrio A Cbristi rubricatus, terra repromissionis est beati- tudo regni coelestis. Pharao quod, sonat elidens, est diabolus« qui elisit genushumanum in peccutis.Hic fluctibus maris obruetm* cum curribus et equitibus, quando in stagnum ignis et sulphuris praecipitaLitur, cum haereticis et persecutoribus. Diclt ergo sponsus consolans sponsam : 0 amica mea, id est secretalis mea, cui nota feci omnia quse audivi a Patre meo, quia a persecutoribus et hsereticis tafia passa e3, qualia olim populus meus m Mgyplo, et non es se- cuta greges hsereticorum, sed fugisli in talberattcula pastorum : ideo assimilsvi te eqmtatui meo in etrr^ ribos Pharaonis. Hoc est, simtlcm te pcputavt exer- citui meo in iSgypto aflHcto exi^entr, in corii^ Pharaonis, idest quandoPharao perseqtebatcrr eom in cnrribus. Et sicut eum tonc l^ravi, ita te l}b«>- ^ rabo de gregibushaBreticorumct persecfutoribus, qui punt currus Pharaonis, id est dtaboli, et cntn paste- ribus, qui sunt curms mer, introdocam te in terrwn viventram. Tropologice autem amica mea sponsa est in cur- ribus Pbaraonis, quando fidelis anima constituta est in falsis fratribus, qui sunt currus diaboli. Hanc equitati suo assimilabit, quia eam praedicaloribus Evangelii associabit. Hi sunt ejus equites, quiaejus miiitiam pugnant. Ipsi etiam equi, quia currum Evangelii per mundum trahunt. De his scribitur : Ascendens super equos ttu>s, et quadrigas tuoe sal- vatio {Habac. iii, 8). Anagogice vero Bcclesia de iEgypto hi^us mundi Q fdgiens, et ad veram patriam teodena, est in eurri* boa Pharaonis, quamdio permista eat hic cum malia heo exereitoi Christi asaimilabitur» quando angeiicis agminibos aasoeiabiiar. Vers. 9, 10. — Pulchrce sunt genas tuas sicut turturis, collum tuumsicut monilia. Marenulas au- reas faciemus tibi, vermiculatas argenio. Quantum ad historiam, more loquitur amantis, amicam lau- dantis, ac muncra ei promittentis. Quem enim in meridie qu^sivit, in tabernaoulis pastorum invenit, ct hanc laudem ac promissa ab eo audivit. Quantum vero ad allegoriam, Ecclesia in persecutione, videns tam haereticos quam Calbolicos quasi pro Cbristo pati, metuens dubio errore decipi, qussivit spoa- sum in grege sodalium, id est haQreticorum, et noa D invenit ; qua^sivit eum in tabernaculis pastorum, id est Catholicorum, et ibi invenit. Qui eam laudibus excepit, et munera rcpromisit diccns : Pulchrae sunt genae lua> sicullurturis, etc, Cum membra corporis in Scripturis ponuntur, oflicia eorum tantum in si- gniflcatione notantur ; cum vero aures introducun- tur^ colores vcl natursc earum assignantur. Tota Ecclesia est unum corpus cujus caput est Christus, membra ejus ordines ctectorum. Ingenis xMJialurverecundia. GeoaBigiturEceiesitt ev5t iile ordo justorum, qui verecundatur clam eoram Deo, palam coram hominibaa peccare, sicut mona- cbi ei eremitae. Hae genae pulcbf® 8uiily quia se peecasae vel peccare, erobescaiU. Tttrtur eat aerei 375 HONOmi AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA. 376 coloris, etpro caDtugemit. Turtur fellecaret, sedin A coloribus dulciter sonat. Scripturae autem sunt ar- uno compare gaudet.Haec avis gerit figuram Ghri- 8ti, qui aereum colorem habuit, dum caelestem vitam docuit. Pro cantu gemit, quando suspiciens in coe- lum gemit, quia humanum genus surdum et mu- tum a laudibus Dei reperit. Felle caruit, quia fraudem non habuit. Uno compare, id est societate unius ca- tholic» Ecclesiae, gaudet. GensB ergd sponsse sunt sicut gene turturis, quia ille ordo in Ecclesia peccare verecundantium est imitalor Christi, id estimitator apostolonim, qui aereum habent colorem, quiacon- versatio eorum in ccelis est. Pro gaudio mundi ge- munt geroitibns inenarrabilibus. Felle malitiae ca- rent, uno compare Christo gaudent. CoUum tuum si- cut monilia. Collum jungit caput et corpus, et traji- gento vermiculat®, id est eloquentia distinctae, et sententiis variatse. Vermiculare etenim est variare, in modum vermis flexuosi contorquere, his monilibus est sponsa or- nata a sponsi opificibus. Tropologia, sicut exlerior homo habet sua membra, ita interior habetsua. Genae igitur animae sunt verecundia, qua verecunda- turse non facienda fecisse,vel facienda neglexisse. Animse collum est intellectus, qui animam et spiri- tum jungit, ut caput et corpus. Du» quippe vires sunt animse, superior quae vocatur spiritus, qua spiritalia tractamus ; inferior quae nominatur anima, qua corporalia disponimus, hsec duo intellectus quasi collum corpus et caput conjungit, dum spiri- cit escam a capite acceptam in corpus. CoUum Ec- b tum et animam unam substantiam esse intelligit. clesiae est ordo prselatorum, qui verbo et ezeroplo, corpus Ecclesia jungit Christo capiti, atque encam aacrse Scripturae a capite Christo acceptam trajicit praedicando in corpus Ecclesiae. MonUe quod omat et munit pectus, est signum virginis desponsatae, ne adulter roittat manum in sinum alienae. GoUum igi- tur Ecclesiae est sicut monUe, quia ordo praelatorum bene vivendo oroat, et recte praedieando munit pe- ctus virginis Ecclesiae Ghristo desponsatae,ne adulter haereticus manum pravi dogmatis immittat in sinum fidei cathoUcae. Et notandum quod hi duo ordines prae caeteris ponuntur, quia hi duo magis necessarii in Ecclesia noscuntur ; alter indoctis praedicando, alter pro eis orando. Dicit ergosponsus : 0 amica, inta- bemaculis Cedar nigra, in tabemacuUs pastoram pulchra, pulchrae sunl genae luae, et collum tuum sieut monile, quod sunt equites mei pastores tui, quia sunt ut turtur, vita simpUces, ut monUe, Scripturis te omantes, quibus poteris a gregibus haereticorum muniri, a quibus timebas con*umpi,et ut taU ornatu muniaris, ego et Pater et Spiritus sanctus, vel ego et opilices mei omatores tui, murenulas aureas fa- ciemus tibi, scilicet sacras Scripturas sapientia splendidas, vermiculatas argento, hoc est variegatas eloquentia. D€u8 quiolim dixit : Faciamus hominem (Gen. I, 26), ipse nunc didt homini : Faciemus mu- renulas tibi, id est ad honorem tui. Sacra quippe Scriptura est a sancta Trinitate faeta, a sanctis vi- ris scripta, et haec est honor animae servata. Murena est piscis, in foramine suo existens, cir- ^ culatus et conglobatus, non comedens, sed sugeado bumorem et buccum extrahens, ad cujus similitudi- nem fiunt murenulae, id est inaures, quae sunt or- natus muUemro, est intelliguntur sacrae Scripturae, quae docent obedientiaro, quaeest ornatus animarum. Hae ScHpturae dulciter exhortando siropUces et hu- mUes ut rourena sugunt, humorero peccati extra- hunt. Aurum, quod oronia metaUa praecellit, signi- flcat sapientiam, quae omuia transcendit. Murenalae sunt aureae, quia sacrae Scripturae sapientia sunt splendidae, inigneSpiritussaneti ut aurum examina- tae. Argentum quod nitet et sonat, exprimit elo- quentiam, quae tropis et figuris nilet, et rhetoricis Escam a capite acceptam in corpus trsgicit,dum spi- ritaUa quae inteUigit, in ventrem memoriae recondit. Hujus monile est interior sensus, variis sententiis el pretiosis lapidibus insignitus, inauris ejus est obe- dientia, auro sapientiae etargentoscientiaedecorata. Juxta anagogen vero Ecclesia ad supernam patriam suspirans, morero turturis gerit, qui se in hoc roundo peregrinari gemit, rem unam a Domino petit, ut inhabitet in aomo Domini omnibus diebus vitce $ua> (PsaL XXII, 6). Omatus hiiyus moniUs est inauris, id est Ghristus splendens in gloria Patris. Alia trane- latio sic habet : Similitudines auri fabrefaciemus tibi, cum distinciionibus argenti ^quoad usque rex in accubitu suo est, Quod est dicere : Aumro, id , est faciem meam in praesenti vita non poteris videre ' sed siroiUtudinem caelestis claritatis per Uiuminatio- nem Scripturarum videhis per spcculum in aenig- roate, donec oronibus appareat, quae nunc ]atet in divinitate. Vbrs. 41. — Cum esset rex in accabitu suOf nar. dus mea dedit odorem suum. Ad litteraro datur in- telUgi. quod amica dilectum quaesitum in tabema- culis pastomm cubantem invenit, et ipse eam monl. Ubus ex auro et gemmis factis omaverit, ipsa vero ei unguenta ex uardo, myrrha et botris confecta ob- tulerit. Alleg orice vero primitiva Ecclesia ante Ghrisli ad. ventura in muUis filiis suis Deum inUbrisgentilium quaesivit, et sic in gregibus sodalium erravit. Sed hunc in tabernaculis pastorum cubanlem, hoc est in libris prophetarum jacentem invenit, qui ei monilia auro et geromis insignita dedit, quia ei legalia prae- cepta pretiosii promissionibus plena commisit, ip- saque ei pretiosa unguenta dedit, dum se salvandam per ejus incarnationem, passionem et resurrectio- nem obtulit. fit boc interim, curo esset rex in accu- bitu suo, hoc esl dum rex gloriae Ghristus latuit in sinu Palris. Accubare quippe est in secreto rifsidere. Pernardum Ghristi incarnatio, per myrrham ejus qassio, per botmm ejus resurrectio notatur. Siquidem species arbomm vel herbamm io Scri- pturis pro significatione ponuntur. Nardus namque est arbor aromatica parva, spinosa, et odorifera, 377 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 378 de qua optima fiunl unguenta , uli illud Mari» in A et qui roiki fuil myrrha in raorte, factus est mihi Kvangelio factum eral de nardo. Nardus ergo poni- tur pro bumilitate et unctione qua sanantur infirmi. Christus fuit nardus, arbor unguentaria, quando fa- ctus e^t humani generis medicina. Parvus, id est humilis, quia cum esset in forma Dei, humiliavit semetipsum ad formam servi. Spinosus, quia de pec- catonbus natus. Odoriferus, quia virtutibus refer- tusy qui factus est unguentum nostrse sanitatis, quando virtus ejus divinitatis sanavit omnem lan- guorem et omnem infirmitatem. Dicitur ergo : Gum esset rex in accubitu suo, Christus scilicet rex glo- riae cum esset in humana came, nardus mea, vide- licet virtus ejus, facta mea medicina, dedit odorem suum, hoc est notitiam suam per populos sparsit, botrus, id est Isetitia in resurrectione, unde sequitur. Vers. 43. ^Botjms cypri dilectus meus mihiin vineis Engaddi, Cyprus insula prae omnibus terris mircB magniludinis botros gignere fertur, vel cyprus est arbor jEgyptia similis salici , habens flores miri odoris et botros. Botrus pro laelitia ponitur ; cyprus vero dicitur conversio vel floritio, et significat resur- rectionem Ghrisli, in qua caro ejus mortua refloruit, quae conversis aBtemam laetitiam contulit. Hujus cy- pri botras fuit Ghrislus in prelo crucis pressus , de quo fuit lllud vinum quod dal conversis plenum gaudium. Hic est botrus, quem duo in vecle ad fi- lioslsraei portaverunt, sciiicet Christus in cruce pendens. Quem propheticus et apostolicus ordo po- suuiu, nwi esi uuiiuaiii suaiii pcr pu|juiu9 opaisi*, peuacus. ^^uciu piwpucnuuo «-• »j#vow.»v»*w w^*— w ^,^ quando caecos illuminavit , mortuos suscitavit , et q palis Deum visuris praedicaverunt. Qui ergo fuit fa AmmA0 mmMVa Aiii.*«n» VaI /ki«m AfiaAf f>AV in DA/»tlK!tll ««:A.«1«ia m«rf»l>>1flQ \n amflriilirfinA nHAfiinnift . IDSft GTl omnes aegros curavit. Yel cum esset rex in accubitu suo, scilicet Christus post ascensionem in gloria Pa- tris, nai*dus mea, id est operatio mea dedit odorem sunm, videlicet odoriferam obsequium. Tunc qnasi diu quaesitum dilectum sponsa invenit in tabernacu- lis pastorum, id est in doctrina apostolorum , qui ei dedit monilia, hoc est varia Spiritus sancti charisma- ta, et ipsa obtulit unguenta, scilicet fidei suad salva- tionis opera. Aliter : Cum esset rex in accubitu suo, seilieet in sinu Patris , vel in utero virginis, nardus mea, id esi humilitas mca dedit odorem bonoram operum. Per nardum etiam humilitas Ecclesiae in- teiligitur, per quam aliis sanitas boni exempli oritur. Vel vox hic accipitur Ecclesiae , in inferno rcdem- ptionem pnestolantis et dicentis : cum esset rex in accubitn suo, id est Christus in cruce , nardus mea dedit odorem suum , hoc est humilitas sensit salu- tem, quia fasciculus myrrhae dilectus meus mihi, hoc est amaram mortem Christus pro me subiit, qua me dc morle redemit. Myrrha namque est arbor A.ra- biae altitudinis quinque cubitorum , similis spinse quam acanthum vocan', cujus gutta viridis et ama- ra, unde el nomen accepit myrrha. Gulta ejus sponle manans est pretiosior, corticis ^-ulnere vilior quae medendis infirmitatibus salubris est, et moptuorum corporibus, ne a vermibus et putredine consumantur condiendis ulilis. Myrrha significat amaram mortem Christi, qui nostris infirmitatibus medelam contulit, et pnlredinem peccatonim a nobis depulit. Unde et io cruce myrrhatum vinum accppit, et Joseph cor sciculus myrrhae in amaritudine passionis , ipse ex- stitit botras cypri in dulcedine resurrectionis. Myr- rha enim tristificat, vinum laetificat. Dicit ergo sponsa : Bolrus cypri diiectus meus mihi, quasi di- cal : Ule qui ut botrus in vecle pro rae pendebat in cruce, factus est mihi potus latitia, et idw est di- lectus meus, quia diligo eum prae omnibus, Et hoc in vineis Engaddi, id est in omnibus Ecclesiis. En- gaddi quippe est fons juxta Jerasalem , in quo sa- cerdotes lavabant haBdo.«$ quos immolabant, et ideo dicitur fons haedi , designatur fons baptismatis , in quo haedi, id est peccatores, lavantur a vitiis. Vineae autcm sunt Ecclesiae in fonle baptismatis lot», aliis proferentes vinum vitae. Aliter Engaddi est locus in quo arbores balsami crescunt, quae in modum vi- nearam excolunlur, quas ideo vineas appellat. De balsamo autem et oleo chrisma conficitur, quo Chri- stiaui consecrantur. Botros ergo cypri est in vineis Engaddi , quia Christus potus laBtitiae est in Eccle- siis unctis sacro chrismate, qui fuit nardus nascen- do, myrrha moriendo, botras resurgendo. Moraliter autem rex in accubitu suo est, quando Christus in anima justi requiescit. Anima quippe justi est sedes sapientiae. Hujus animae nardus dat odorem, dum humililas ejus spargit bonorum ope- rum opioionem. Huic fit dilectus fasciculus myrrhae, quando omnia amara passionis Christi in animo colligit, el pro eo amara pali a proximis disponit. Inter ubera ejus commoratur, quia in corde ejus, quod est inter ubera , per dilectianem versalur. lu Gruct: uivnixaium viuuui «uui-^^**, %** wvijvj^i* w \^uvu vwi. .— .>" ~-' i r- .... pus ejus mvrrha condivit. Per fasciculum intelligi- D Bolras cypri, quod conversio sonal, fit ei m vmeis tnr congeries passionum , Christus factus est myr- rhae fasciculus, quando de cruce ablatus myrrha et aloe est periinitus. Dicit ergo sponsa : Fasciculus myrrhas dUectus meus mihi, quasi dicat : Dilectus meus quem ego ditigo pree omnibus, qui mihi fuit nardus in incarnatione, factus est mihi myrrha in passione, amaram mortem pro me sustinens, amara mundi pro se pati me edocens, et ideo. VKas. 12. — Inter ubera mea commorabitur . Hoc est a Patribus utriusque Testamenti , qui sunt ubera mea, praedicabitur. Vel mors dilecti mei, quam pro salute mea subiit, semper in memoria mea erit. Eogaddi, dum gaudet de conversis baptizatis , et poenitenliam agentibus. Anagogice autem , dum rex in accubilu suo est, nardus sponsaB odorem spargit , quia dum Christus in gloria Patris latet, Ecclesia famam bonae opera- tionis ubique diflfundit. Dilcctum ut fasciculum myrrhae inter ubera coUigit, dum ejusamore ei om- nia amara videntur, quae mundus colit vel diligil. Botram cypri in vineis Engaddi, qui est locus bal- sami, considerat, dum Christum potum vit® in san- ctis chrismate unctis in coelo videre desiderat. Vbrs.44.— £esia peregrinans est pulchra in dilectione Dei in contemplativa vita , ipsa pui- chra in dilectione proximi in aotiva vita, el ideo amica Dei suspirans ad secreta coelestia, cujua ocuH episcopi et alii dootores ad vitam eam du- centes, qui sunt ocuh columbarum, scilieet Christi et Spiritus sancti ah eis iilumiQati. Christi quippe columhae , qu» sepiem Ratares habet, aasi- raum laudat. Jux|a ailegori^m vero Ecclesia Chri- stum in capieodi§ animabus occupatum , in meridie persecutioais per diversa torn^enta qua^siyit, per patieotiam inveait, a quo virtutibus ornatur, pro perseverantia laudat^r. Qui eum quasi de agro in palatiun) revQcat, dum eam de persecutione in pacem reduotftm, in (ecto quietis et securitatis col- looat, pro qua pacis qujete laudes laetabuRda oautat dioens : 0 mi pr^ omnibus dilecte, ego quae fui per me deformis et foeda, per te orpata facta sum pul- cbra, quia tu qaturaUter ea piilcher in virlutibus divinitatis, es decoru^ in sancti^ate humanitatis, fa- ciens pulchroa in fide, et d^ooros in operatione. Cbristus quippe secundum divinitatem cst ipsa pul- chritudo , a quo pulchra siint ompia quae pulchra ^ sunt, cujus pulchriludinem sol et luna, mirantur, et in quem desideranl angeli prospicere. Secundum humaniti^tem verq est ipse speciosus prse Oliis homi- num, quia naturaliter aic semper fuit, ut i^ monte app^ruit, quando ut sol resplenduit. Sed quia mor- talis visus ciaritatem vultus ejus videre non potqit, sub larva latqit, ut scribitur : Ecce videmus^ cum non habentem ^peciem neque decorem {Isa. liii, 2). Sic faciea Itlpysi ex coUoquio Dei lam pulchr^ fuit, quod populus Israel intendere in eum non potuit, et ideo velamen ante se habuit. Uode scribitur quod facies Moysi corauta esset , quia radios , quasi sol , de se emittebat. Lectulus noster floridus. Secundum diversos status Elcclesiae variatur de ep sermo divi- nus. Tempus persecutionis vocavit meridlieQi, in Q quo solis ardor fervet. Tempus vcro pacis nominat lectulum, in quo est quies securitalis. ; sic ergo pcr- secutio dicta est meridies, ii^ qut^ ^cclesia aestua- bat. Sic pax Ecclesiac dicitur leciulus, iu quo cou- templatioae sponsi sui sepura quiescit. Per diminu- tivum autem ideo iectulus dicitur, quia iu*evis est pax qua Ecclesia fruitur. Qui leciulus est floridus, qui^ i^ pacis tempore pppulus gdelium est boois actibus intenlus, qui iu persecutione a bono studio fuit qu^si aridus. Vel lectulus est homo Dominicus, in quo Deus sponsus cam sponsa sua humana natura requievit. D^U* quippe era^ in Chrislo^ mundum xeconciUans sibi (// Cor, v, 19), ideo aulem loclulus noster dicituc» quitk i^cclQsia per car^em Chrisli e$t Deo 381 EXPOSmO IN C\NTICA CANHC. 382 conjnndn. Qni tectns est floridus, quia sterna ju- A eut eyprtssus pnoeisanon reviresoU, unde anie (ere- ventnte immorfalis, qni prins quasi aridus tnortsKs fuerat. Bl qnia tn pdcher es, a pulchro patre geni- tus, et lectulus noster pulcher, a casta matre pro- eieatus, ideirco et domus nostrse puTchrse, ab opifi- clbus nbstris de cedris et cypressis aedificats ; nam tigna domormn nostrarum cedrina, laquearia no- stra cypressina. Ttfpia sunt superiora domus tabn- iata, id est tccta, laqnearia yero inferiora tabolata, pictnrte aptata. Cedrus est iigntmi imputribile bene redotens, cnjus resina esl praestantior caeteris, qnia languida mcmbra curat, vermes nlcemm necat, odore serpentes et muscas fugat. Cypressus eat li- gnum virtnte cedro proximum, trabibns templorum aptum, impenetrabifi soliditate, nunquam oneri c6- tram mortttOFum soiefoat portari, iia ipsi nunquaip Moeularia repetunt, quibns renttntiavemni, et aem- per quasi presentem raortem aepieiunt, e( io habi^ taculum Dei coaediflcari votia e( raoribus appetUDt. CAPUT 11. VEaa. 1 . — Ego ftot eatnpi, et lilium c&nv^lUum. Sieut liliwn inter ^pinas, sic amioa mea inter /i^ Uat. Ad litieram datur intelligi quod lectua dilecti fioribus soplus fuerit, qttorum odore et pnlchriludine ipsa delectata stt, quando diidt : Lcclulus iloridns, et ipae blaftdiens ei diKorit ista. Akiegorice autem ttodesia perleetorum, qua esi lectus Christi, floribus cingitur, dum imperfeelis ii| dit, praecisum nunquam putrescit. Domns Dei est B Ade iaatttm ibridis slipalur. In flofe Qamque non Ecclesia, in qua Chrlstns habitat, ut paterfamiliaa in domo. Multte domns sunt multae Ecclesrse pro di- verso sftatn terramm, nl Itomana, Jerosolymitana, Constantinopoiilana, vel cseterae ficclesiffi. Tigna faarom domomm, qnse imbrem et tempestates re* pellnnt, sunt episcopi et aiii praelati Ecclesiamm, qui scriptis et doctrinis domnm Dei, scilicot Beclestam, ab haereticis defendnnt. Quaetigna snnt cedrtna, quia eorum opera sunt imputribilia, et per famam bene redolentia. Doctrina eoram, ut resina, peccata cnrat, viiia vel dsemones fogat. Laqnearia vero picturse ha- rum domomm sunt subditi in Ecclesia, scilicet con- tinenies vel conjugati, deemos^^nis et bonis operibus omati. Qui sunt cypressini et templo Dci aptati, non redeuntes, ut oanis, ad vomitum peeeati. Tropologtce. Fidelis anima esl lectulus, in qua Cfaristns per dilectionem habiUit. Qui leetulus flo- ret, dnm anima se orando et legvndo exercet . Leo- ttdus etiam anim«e est bona conscientia, in qua, ut in lecto, secnra quiescit anima. Qui lectus floret, dum aliis bonse vilae exemplnm prsebet. Ipsa est etiara domos Dei, ia qua Christus habilat ut spon- sus in thaiamo. Cnjns tigna sunt principales vir- ttt^a, ^ci(ip0t pFudpiitia, fQrtitudq, ji^stitia, tenr^pe- rantja. Laquearia supt o|>edient|s exempla, qfiee cedro vel cypre^q cqiqp^rantur, quia sittit bae arbp- res in rmpi^, ^ i^ bonis pperibus m^ltiplicantur. Vei doinu»|ipif99 0$t cprp^s, figpa ejus sunt qujnque 90|E)- siis, )i|qqe^ria cju^ C(^rppri$ memt^ra, qu^, supt pe- C eeifraettts, sed speratnr fmetus. Ita irnperfeeti fi- dem habent non opera, qttoram floa est Christus, sdKoet per ftdem illoram oraatQa, qui dioii : Bgo flos cempi, quod tst dioera : Qaod leetulus noster floridas in fldeiiboft, hoc est ex me, qtiia ego sum fios oarapi, id est erBattts populi Christiani. Flos dteitur a flttere, qaia cito fluit. Carapas esi teriTa inarala et paseuaiia, aponte pro- AHrens fjores. Gampus est tota t^clesia in flde io- eomipta, in qua suni patoua vitsd> quae profert varios flores, id esi diyersoa juatomm ordines, seilieet rosas martyram, lilia virgiBam, violas cont- fesBorum, et alios florea eontinenUam» et legitime eo^jugatoruffi. Hujua oampi flos, i(l est deoor» est Christus omnium fidelium oraatiis. Fios eampi pro^ prie est flos p^rvulus, nimis p^bicun^us, et est Christus humilis faclffs proprio sanguine rubrica- tus. Campus, id est terra inarata, est virgo invio-' iaia, eojns flos est Christus, qnia de Virgine nalus. Ipse esi iilinm eonvailium, qpia faonor bumilihm parentum aqomm. la lilio qninque eonsiderontur, quia est caodi^um, babens aureum polorem promi- nentem, et est odoriferam, et pandulttm, et semper incurvum. Sic Chriatus esi candidus in buQanitalfi, aiireqs in dfvinitate, pdqrifer^sia pr$c)icaii0ne, pan- dulus in suscipiendo pqenitentes, inc^ryi|3 io cpndje- scpff^^ndo peccatoribus, ^t sqblpvando eoi^. (p^e e$^ iilium conYalliun|, id est Qrr^amcntuqi fiileUun). Sicat pnim conYalles sunt int^r 4^Ps moutes, ita ii- ^ ^ sciUcpt JudajQs et geptjles. Sipijj hliuin inier spiRfts, Ansgogiee aateiB Ghristi et Beclesim iectulus est eentemptativa vita, in qua requiescit a secpii tumul- tibus, qni lectnltts floret, dum muitiittdo iideiitt|n se in artibus et in Scripturis exercet. Domus cedrinis et pypri^smis lignis ab opiticibus aedificatae, sunt c)au8tra a sai>ctis p£^^ribus, regulis let l^onestis insti • fu^onjbu^ cqnstructa}. Tigna cedrioa suut prapo^iti et abba(0« sanctifpp- nia re^olentes, qui verbo et e^emplo alios mu- niunt, et vermes criminum macerando exstinguunt. Laquearia autem cypressina sunt munqchi et omr nes religiosi, quoium saqciitati^ e^empla teipplum Dei ornant, et aliorum oaera orando pprtant. Pt sir $ic fimjca mca ipfer filias, qua^i (LiM : Sicut p^o sum lilium coi^valiium , scilicet orf^atus humilJMm, ^ip eris, tu, amica mpa, Uliumspiaar^m, id est decus fentjif m . Et sicut egp fui liliMm inter spinasi vide- Ijpet inter Judaeos me pqngpn^es et lacerantes, sip efis tu Ecplesia ^mica mea iater gpnte^ tili^s 8^by- Iqqjs, id e^t pqnfu$ionis, q^ae te mu}lis spinis cru- cjat^um pungent, e( mujtis poenis lacerabunt. In spina tria no(antur; cilo floret, c|to arescif, aeuleis pqngit. Ita qaU c|to divitiis ilorent, i^ Yirtutibus cj^p aresouqt, ideo igai ^pti sunt -, malis morib^s boaos pungunt. Ali|ec, sicu) Ulium \^ftr i^plnas, id est sicu^ Ulium 383 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. II. — EXEGETICA. 384 est ornatus spiDaram, sic eris tu decus fiiliaru in^ quas in florido lecto quiescens generabis. Vel oma- mentum eris fide et dogmate inter haereses, quae volunt esse tuae fili», cum sint spinie et filiae fiaby- lonis, scilicet confusionis. Moraliter autem Christus est flos campi, honor et odor lectuli sui, scilicet fidelis animae, in fide in- tegrae quam facit in sancto studio florere, quae est liiium convaliium, id est decor humilium anima- rum ; quae sunt convalles, quia inter superbos et divites sunt pauperie deprcssae, quasi inter montes sitae. Et sicut Christus lilium fuit inter spinas, sci- licet inter Pharisaeos et hypocrilas, ita fidelis anima est inter filias Babylonis, sciiicet falsos fratres hy- pocritas. Juxta anagogen : Gampus, scilicet terra inarata, est ordo virginum in Ecclesia, cujus flos est Christus, quia ejus delectatio, coronaet praemium. Convallis vero est ordo conjugatorum inter virgines et conti- nentes, quasi inter duos montes sitorum, quorum Christus est lilium, scilicet candor et gaudium. Et sicut lilium est inter spinas decore et odore, sic Ec clesia perfectorum est inter filias Jerusalem, id est, inter perfectos decore vitae et odore doctrinae. Per- fecti dicuntur qui omnia mundi reliquerunt, dicente Domino. Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quce habes, et da pauperibus (Matth. xix, 21). Im- perfecti dicuntur, qui adhuc mundo utuntur, de quibus adhuc scribitur : Imperfectum meum vide- runt oculi tui^ et in libro tuo omnes scribentur {PiaL cxxxviii, 16). Notandum quod lilium tactum amittit odorem, sic virginitas tacta amittit bonam opinionem. Vers. 3. — Sicut malus inter ligna siharum, sic dilectus meus interfilios, Sub umbrd illiusquemde' sideraham, sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo. Ad litteram : regina de lecto surgens spatiatum ergo, sub umbram venit arboris, ac de fructii illius comedit, ibique haec locuta est. Allegorice aut«)m Eeclesia sole persecutionis fu- scata est, in meridie ardore tentationis ?estuata, a camificibus ut lilium a spinis lacerata , demum pondere pressuramm fatigata , umbram arboris vitae quaerebat, lectum quietis desiderabat, in qua umbra requiescens canit : Sicut malus inter ligna silvarum, sic dilectus meus inter filios. Sub umbra illius quem desiderabam sedi. Malus est aequivo- cum. Est enim malus non bonus, et est malus arbor pomomm. Est etiam malus navis^ scilicet arbor veli. Sed de homine dicimus hic malus, de arbore hffic malus , de pomo vero hoc malum. Malus habet tria in se, scilicet umbram refrigerantem, fructum reficientem , odorem deleclantem. Haec malus est Christus, qui genus humanum obum- bravit, dum brachia sua in ramis crucis expan- dit, et in se credentes corpore suo refecit, sua- vitate dulcedinis suae replevit. Silva vero est Syua- goga, ligna silvae Judaei ad nihil nisi ignibus apti . Dilectus inter filios, subaudis diaboli, est Christus A inter gentilcs, et idololatras, et peccaiores, obum- brans eos et reficiens. Aiiter, malua est Christus; ligna apostoli, de quibus constructa est domus, sci- licet Bcclesia; siiva Ecclesia constans de diversis arboribus, id est electis et sanctis. Dilectus inter fiiios Dei, Christus inter prophetas et apostolos, et martyres, qui sunt filii Dei et cohaeredes Cbristi. Quotquot onim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri {Joan. i, i^), Sub umbra illius quem desiderabam, sedi. Similitudo est ab illo qui onus in aestu portat, et in umbram arboris festinat. Ge- nus humanum, quod per esum ligni scientiae boni et mali paradisum perdiderat, grave onus peccatoram in aestum vitioram portabat, quod se deorsum in praecipitium tormentorum trahebat, et ideo ad ar- p borem vitae festinabat, refngerium animaram qu^i- rebat. Umbra enim ponitur pro refrigerio. Fit autem umbra ex luce et corpore, et est itinerantium refrigerium ab aestu, et protectio a tempestate. Arbo vitae est sancta crax, fractus Christus, umbra, protectio vel refrigerium hamani generis, constans ex luce divinitatis et corpore humanitatis. De qua umbra scribitur : Virfus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. i, 35). Sub hac umbra, quam diu desiderabat, Ecclesia sedit, dum in fide crucis Christi quievit. Hanc umbramper Moysen desiderabat dicens : Obse- crOy DominCf mitte quem missurus es (Exod. iv, 13j. Et per David : Domine, inclina ccelos tuos et de- scende (PsaL clxiii 5). fit per Isaiam : Utinam disrumperes cxlos et descenderes! (!sa, lxiv, 1). Q Sicut ergo malus omnia ligna silvarum umbra, fructu, odore praecellit ; sic Christas omnes sanctos umbra protectionis, fructu doctrinae, odore vitae an- tecellit. Et sicut haec arbor itinerantes in aestu um- bra, fructu, et odore sibi attrahit; sic Christus sua suavitate genus humanum, per aestum tentationum iter agens, sibi attrahit, quod suo corpore vel doctri- na refecit, dicens : Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos, (Matth, xi, 28). . De cujus fractu Ecelesia refecta jubilat dicens : Fructus ejuA dulcis gutturi meo. Practus hujus ar- boris est Evangelica doctrina. Guttur vero Ecclesiae est ordo magistrorum in Ecclesia. Guttoris quippe officium est cibos recipere, et vocem emittere, ita magistri in Ecclesia cibum spiritalis doctrinae le- j) gendo recipiunt, ct vocem alios docendo emittunt. Pructus ergo arboris vitae est dulcis gutturi Ecclesiae, dum magistri Ecclesiae spiritalem doclrinam dulci- ter pro se hauriunt, et eam aliis suaviter effundunt. Tropologice autem, dilectus est inter filios, sicut malus inter ligna silvarum, quando Christus per di- lectionem est inter claustrales filios Ecclesiae, obum- brans eos a vitiis et corpore suo vel doctrina eos reficiens. Sub umbra illius fidelis anima sedet, dum aestum saecularis vitae declinans, in requie spiritua- lis vitae refrigerari desiderat ; cujus fructus dulcis est guttnri illius, dun vel claustralis religio ei pla- cet, vel corpus Domini in palato cordis ei sapit ; per quod se salvalam intelligit. 385 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 386 Anagogice vero Ecclesia in ccelis regnans, Chri- A ducta est Ecclcsia de genlibus, quando Cornelius et -- " sui et Saraarilani genliles per baptisraura et Spiritus sancti donum adjuncti sunt fidelibus. In hac ordi- navit charitatero, quaudo in charitate unanimes in diversos dislribuit ordines, quosdam faciens aposto- los, quosdam prophetas, alios evangelistas, alios pastores, alios doctores . Aliter, cella vinaria est sa- cra Scriptura. In hanc Christus Ecclesiam introduxit dura ei spiritualem intelligentiam dedit, ut scribitur : Aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas {Luc. xxiv, 45). Charitatem in ea ordinavit, ^um per Scripturas tres gradus ordinavit charitatis, ut in primis Deum prse omDibus, deinde ut proximum, ut seipsum, ad ultimura etiara iniraicum propter Deum diligat. Ordines quoque in charitate facimus, dum stuna angelis iraperantem considerans, dicit : Sicut malus inter ligna silvarum, sic dilectus raeus inter filios, quasi dicat : Sicut Christus Patris et roeus di- lectus fuit in roundo suavis prse omnibus sanctis, sic est in coelis suavitas interomnes angelosFiliusDei. Sab umbra illius quem desiderabara, sedi, hoc est, reqiiiem animarum, quam semper desiderabam, per eum inveni. Et fructus ejus dulcis gutturi roeo, hoc est, gaudium per cmcem exquisitum fert dulcedinero vitae meap, de qua dulcedine jubila di- cens: Vers. 4-7 -- Introduxit me rex in cellam vina' riam, ordinavit in me charitatem. Ad litteram regina qua; sub arbore comedit, in b P^*^ ^®T P*^^°*^^ ^^^^''^*» ^^^°^®. conjuges et fi cellario bibit, et hoc foris puellis exsultans retulit, dicens : Introduxit me rex in cellam vinariam, ubi debriata et amore regis accensa in languorem inci- dit, et ideo coraitibus dicit : Fulcite me floribus, sti- pale me malis, quia amore langueo. Quibus verbis datur intelligi quod virgas et ilores de loco in quo consederant tulerunt, quibus se languentera, ut ba- culis sustentari ne cadat petit. Quara jarajamque casaram rex amplectitur et consolatur, et ut laetetur dicit : Lceva ejus sub capite m^o^ et dextera ipsius amplexabitur me. Rex vero in lectum eam reclinat, et comites adjurat dicens : Adjuro vos filias Jerusa- lem, ne suscitetis^ neque evigilare faciatis dilectam, quousque ipsa velit. lios, deinde fratres et cognatos, deinde doraesticos et concives, ad extreraum inimicos, scilicet Jud^eos et paganos diligimus. Hsecsponsa egressanarrat ju- venculis se praistolantibus, scilicet et Ecclesia per- fecta aliis Ecclesiis filiabus suis, quibus dicit : FuU cite me floribus, stipate me malis. Per flores acci- piunturpueri, et simplicesin Bdeflorentes, per malos, idestarbores, intelliguntur juvenes in operatione fruc- tificantes, quasi perfecta Ecclesia dicat imperfectis: Quandoquidera ego vino Scripturae sura inebriata,«et charitas per diversos gradus in me est ordinata, vos fulcite roe floribus, hoc est, prsedicatione vestrasuppo- nite mihi pueros in fide floridos, et stipate me roalis id est exemplis vestris multiplicate in me juvenes in bonis fructiferos. ut quod bibi eis propinem^ et ordi- AUegorice autem : Ecclesia, quae de fructu ligni G nem in eis charitatem. Similitudo est a domo jam vitae, hoc est de cruce corpus Christi coroedit; in calla sacrse Scripturae pocula sapientise bibit. Unde et laeta canit : Introduxit me rex in cellam vinariam. Superius dixit : Introduxit me rex in cellaria sua {Cant. I, 3); hic autem dicit : Introduxit me rex ii cellam vinariam. Sed ibi locuta est humana natura, sponsa Verbi ; hic autem loquitur Ecclesia de genti- bus, sponsa Christi ; humanam quippe naturam Dei Verbum sibi per osculum copjunxit, duni huraanam camem assumpsit, ut scribitur : Verbum caro factum est {Joan. i, 14). Hanc oleo sui nominis in reginara unxit, dum assumptura hominem Deum esse et an- gelis imperare voluit. Hanc post se traxit, dum vi- ctor mortis coelos ascendens carnera nostram secum tulit, unde laetabunda canit : Inlroduxit me rex in j^ cellaria sua, scilicet rex gloriae introduxit me per buroanam naturam in coelestia gaudia. Hic autem Ecclesia, per crucem redempta, et per apostolos in secreta Dei introducta, dicit : Introduxit me rex in cellam vinariam, videlicet Christus, Rex regum, quem omnes reges adorant, introduxit per fidem in prinriitivam Ecclesiam, qua; est cella vinaria, quia in ea diversa sunt sapientise pocula, et varia Spiri- tus sancti charisraata. Esl autem primitiva Ecciesia, quse sub Christo et apostolis de Judaeis est conversa; quando multitudi" nis credentium erat corunum el anima una, et om- nia babebant co^tnmunia {Act. iv, 3!2). Ad quam intro- senio coliapsa, quse fulcris sustentaturne cadat. Etest Ecclesia in senibus honestis destituta, quae pucris fide floridis quodammodo fuicitur ne corruat. Alia similitudo est a slipitibus, qui noviter pullu- lantes raatrera, id est arborera, cingunt ; vel a raili- tibus, qui DomiDum suum armis stipant, ne liostihs impelus in eum fiat. Sic fideles raatrera Ecclesiam, quasi in raedio stantera, bonis actibus stipant, dum alii eleemosynis, alii lectionibus, alii orationibus in- sudant, et arrais Scripturarura eara circumdant, ne hostis diabolus vel haereticus impetura in eara faciat. Vos Ecclesiae, filiae raese, fulcite me floribus, id cst bonis filiis, ne deficiam, sed in vestris operibus in- terira requiescara, quia araore langueo, dilecti raei, quem adhuc videre non valeo, et amore supernae patriae, quam adhuc non habeo . Et propter hoc lae- va ejus sub capite raeo, et dextera illius amplexa- bitur roe. Per laevaro praesentis vitae gloriam, per dexteram vero perennis vitae gloriam seu beatitudi- nem designat, ut scribitur : Longitudo dierum in dextra ejtiSy et in sinistra illius divitioe et gloria {Prov. III, 16). Caput Ecclesiae est Christus. Dicit ergo, Iseva ejus sub capite meo, hoc est gloriam praesentis vitae sub capite meo, scilicet Christo, amore pono, quem prse omnibus divitiis diligo. Et dextera illius amplexabitur me, hoc est, setema beatitudo recipietme. Velordojustorum, qui a dextris Christi erit, diligit me. Aliler, Iseva ejus sub capite meo, id 5«7 HONORU AUG08TODUN. OPP. PAR8. II. — EXEGETICA. 388 est vetus )ex, qoifl caraalia instituta desfiiciOy el det- A amare vldet. Laara, hoe est praaeos vita est sub ca- tera iHias, id est EvaDgeliain Cbrisii, amplexabitor me, ad obediendom sibi, vel ianra qus, id eit aeliva vita, est sob capile meo, id e»t Chrislo, in cpia ei servio, et dextera illius, id isl contempkiiiva viia, amplexabitar me, io qoa ei reqoicsceos phiceo. Bt ne me ahquis de hae quiete iBquielel, iuterdiett spoaaos dieens : Adjvro vos fiHae Jeruaidero, per ca- preas cervoaqve camporom, se soscitetta neque evi- gilare faeiatia dilectam, qooadwique ipsa velil. Per capreas, quae alia petunt, et a longe venato- rem prospiciunt, prophetae desigoantur, qur,in altam contemplationem sublevati, Christum et Ecclesi» mysteria a longe prospexerunt . Per ccrvos, qui spi- neta transiliunt et venenum vincunt, apostoB desi- gnantur, qui, spinas peccatorum IransiHenles, spinas B ^. p(£narum passi, malitiam mundl viccrunt. Caapi anni dose fiedesifle, nna atale adveatum Ckrisli »vh prophelis ; alleva postadvent«m sohapo- stolis. In (faibiH campis varii ilores siiBC^omnes fi- deles. Yel earofn snnl duo Teatamenta, ia quibiis soDl fiores, acikcet pulchr» seaieiitiK. hi on^campo capraae acilioel prophetse oacurrenint, do» veteri po- pulo Cbristacn folurum praBnttntiaveranU In alio eaflipo' aposftok qnasi corvi cnciirreniDt^ dum Chri- stiaao popdo Ghristiim innotoefuiil. FiH« Jerusalem SM* oones Bccleaisaealiholictt; Eeeleaitt Jerasalem dictaB, 8BlerBaM pacem io coeiiB viatira. Jenisalem qwppe dicitar uitio pociiv qnibos a spoaao dieitar : O voa Bceiesise, Qim coelealis Jerosaienv ego Dets vesler adjuro vos, Imic eat,. sacramenlie iacamalsoiiis mem el vestvi baptisiiiatis eoDalfingo voS| pr»ci- pUe, id esl sub mente ejus, et dextera, lioc estaeler- na vita, eum amplexalur, quia banc solam sectatur. Caput quippe animse mens est, quia sicut caput om- nia membra regit, ita mens cogilationes disponit : Aliter, leeva sunt virtutes in hac vita necessaris, dextera vero i&corruptibihtas in futura danda. Lae- va est sub capite, dum virtutes sunt sub mente, et dextera eum ampiexabitur, dum in futuro incorrup- tibililaa ei dabitur. Bt quia hic talis caprese cer voque ceropavatur, ne qais eum ab hac qniete inquietet a Christo interminatur. Caprea habet quatuor naturas alta petit, bonas herbas a malis eligil, ruminat, voSnera sva per dietamiram curat. Sie spirilualis homo ad alta virlatom cooscendit, boiiaa aeoteotias secernit, prsedicando ruminat spiritualem cibum, quem legeudo comedit, vuloera peccatorum per medicameotum poenitentiae curat. pieos vobis, per capreas cervoeqiie camporum, id Cervus qooqoe habet qnatuor nataras. Com iasu- las longe petunt, gregatim mare tnmsnatot, et unusqoTsque caput alterios super cluaes portat, cum eanibus insequnntur, spioeta transiliuiit ; senes- centes serpentem de eavenm naribus trahunt ao co- roedunt. Ad fentem potando currunt. Comuaetpt- bs renovandi causa deponmt. Sic josti, com ad pa- triam paradlsi per more sseculi properaAt, uons- quisque onus afterius portat, cum eos maM perse- quuntur. Tomporaiia bona quae, ul spineta, suntim- pedimenta eis vi!« reKnqmmt. Serpentem de ca- verna naribus extrahunt, quia diabolom vel pecca- Q tum de corde fratrum afflatu exhortalionis auferunt. Posl sumptum venenum ad fontem currunt, quia commissa peccata fonte lacrymarum diluunt. Cor- nua et pilos deponunt, quia divitias, quae sunt super- flua, rcjiciunt, et in virtutibns renovali juvene- scunt. est prophetas et apoalolos deek>rea popuiximis oppressis subve- Juxta anagogen vero, id est altiorero sensuro, Ec- clesia in coelisjaro recepta didt: IntrodUxitme rex in celiam vinariam, sciiicet Christus re^ gloriaeintro- duxit me in supemam patriam, ubi siticnlesjustitiam inebriabuntur ab ubertate domus Domini, et tor- rente voluptaiii su(b potabit eos {Psal. xxtv, 3). £t notaadum quod ubt iwtroductio pooitury ibi Christus rex dieitur, quia Eccieaia quam iotfodueit, niunt. Moraiiter aotem spooavs a spoosa in celiam vina- riam iHtroducitur, dum qois Christo tralwiite elau- stnuB iiigrodilar» ia qw vinam quod IstificaA cor hoaiiii^ bibil, com dc Soripturis promiesa laetitiae htnrit. feo hoc dttritas ondtoaUir, dhm in primis Deua, d^nde priBlatttB, deinde priores, deinde aiii fraires pro merilia ab eo amimtur. Hunc flores fui- ciuBt, ot roaii, id est arbores, vol mala, id eat Ira- otns (Dlhinuiue enim legi potest) stipant, eum eom poeri et juveftes in saoolia studiis drcamdagt. Hic tmore ianguet, oum non omiios fvatres Cbriatom hac charitatem ordinabit, quia virgioes in charitale viventes in suas man&ioaes, viduas in soas, coi^u- gataa in suas ordinabit. Hanc flores oingimt, mali stipant, dum elaoti in fide et operatioae inveDti eam ia gloria circumdaot . Languet amoro, quia satiando non satiatur dilecti sui viaione. Laeva spoosi est sub ejus capite, id est Bcclesia in hac vita relicta est sub ejus custodia, et dextera ejus eam amplexabi- tur, quia muUitudo angeloruro de qus societate lae- tatur ; ibi filifle Jerusalero, hoc est orones tideles anirott, et capreae, seilicet prophetae, vel alii sancti, qui ad alta coslorum per virtates eonscenonsae conjungi non poluit, et ideo per fenestram oscula et verba dedit, quia quandiu mortalitas in- terposita [est], Ecclesise conjungi perfecte non potuit, tamen oscula doctrinae per fcneslram corporis prae- buit. Destructo pariete sponsae copulatur, quia ablata mortalitate Ecclesi»; ut est, manifestabitur, quae dicit : Dilectus meus, quem diligo prae omni- bus, qui saliendo ad me venil, et stans murum im- pegit, ipse, per feneistTas et cancellos respiciens, me excitat, et loquitur mihi dicens : Surge , propera, amica mca , hoc est , qui secundum Scripturas in mundum venit, et mortem nostram destruxit, ipse mibi per prophetas et apostolos praecipit ut hoc aliis praedicem, dicens : 0 primitiva Ecclesia , qum diu cessasti a prsedicatione , surge a quiete tua, id est praepara te ad laborem, ad pra^dicandum gentibus, propera, quia tempus breve est. Et, si hoc feceris, eris amica mea, faciens mihi amicos per fidem, qui sunt inimici per infidelilatem. Et eris columba mea, septiformi Spiritu illustrata ; ut coiumba septem na- turis decorata, faciens simplices. Et eris formosa mea, deformes in vitiis faciens formosos in virtuti- bus, et cum illid comitata ad me venies, ad remu- nerandum te. Notandum quod haec verba et sequentia sunt sponsae repraesentantis verba sponsi. Opportunum habes tempus praedicandi. Jam enim {vers. 11) kiems, id est infidelitas, transiit, imber, id est persecutio, ahiit et recessit. Hiems, quae gelu terram constringit ne fructificet, est infidelitas , quae corda hominum frigore malitiae constringit, ne fnictum fidei a£fe- rant. Haec hiems usque ad Christum duravit, sed A ipso soie justitiae oriente hiems transiit, et ver ca- lore fidei sancti Spiritus terram solvit, et virtulum flores produxit. Imber est pluvia in impetu veniens, ct cito recedens ; sic persecutio cum impetu venit, sed Christo in suis vinceute cito abiit. Porro apo- slolis praedicantibus et eorum successoribus non abiit, sed maxime persecutio crevit. Sed ideo praeter- ito modo dicit abiitf quia ut imber cito rccessit. Aliud est abire , aliud est recedere. Ille abit qui vult reverti, ille rccedit qui non vuU reverti. Sub regibus genlium persecutio aliquando abiit , et ile- rum rediit. Tcmpore vero Constantini non reversu- ra rccessit. Oportuit autem persecutionem excitari, ut probati possent coronari. Imber quoque signifi- cat tempestatem bellonim. Ante Christi adventum p maxima tempestas bellorum in toto orbe desaeviil, ut nulli iiceret de terra sua in aliam migrare , quin haberetur pro exploratore; sed postquam Christus vera pax advenit, imber bellorum recessit. Vbas. 12-14. — Et tunc ftores apparuerunt in ierra nostra^ sciiicet homines in fide florentes appa- ruerunt in Judaea, oiim a tyranno diabolo possessa, eed a me pro victoria crucis recepta, et ideo in no- stra terra nunc tempus putatUmis advenit, ut steri- lia sarmenia praecidantur, quatenus flores uberius erumpant, qui fructum abundantem proferant, scili- cet ut vitia amputentur, et virtutes plantentur. Vox quoque turturis, id est praedieatio Christi, audita est in terra nostra, sciiicet in Judaea, nunc per fidem nostram, vel vox praodicatorum, qui suo cantu abs- G cessum hiemis , et veris adventum nunliant , qui pro cantu suo humilem gemitum reddunt , qui pu- dicitiae amatores sunt, qui conversationem hominum fugiunt, et semper in vagis monlium vel in verlici- bus morantur, dum in mundo solo corpore positi, conversationem habent in coelis, incolatus sui et patriee sibi promissae memores. Vel vox pcenitentium peccata sua gementium audita est, /icus eiiBxn protu- Ut grossos suos , videlicet Synagoga , ut ficus folia, id est ubera , non habens opera , et ideo a Domino maiedicta abjecit camales sensus legis. Grossi quippe sunt immaturi fructus ficus , qui levi tactu concussi cadunt. Ut enim vox turturis Christi in terra sonuit, ficus Synagoga concussa grossos , id est acerbos sensus D legis, abjecit, et dulces ficus, id est apostolos protu- lit, qui dulcem cibum allegorice credentibus mini- strarent. Et quia ficus Synagoga apostolos protulit, ideo vinew florentes odorem dederunt^ scilicetEccle- siae de Judaeis conversae in iide florentes, famam bonae operationis dederunt. Flos vitis expressus confieit poculi genus, quod saluti et voluptati est ad comedendum. Flos vitis est fides Christi ; poculum inde confectum est Evangelium sanctum, quod con- fert aeternam salutem et vitae voluptatem. Nota quod sponsa, qoae ad colendum vineam mit- titur, tribus nominibas appellatur, scilicet, amica, columba, formosa, quia nimiram cultura vineae, quod est praedicatio» his solis committitur, in quibus EXPOSITIO IN CANTICA CANTiC. 393 recla lides, ct pura dileclio, el aimplex operalio in- A venilur, quatenus faciendo quae docent , sint Dei araici non lucri causa operanles, sint columbini, in dileclione sinl formosi. Haec septem a Spirilu sancto proponuntur, quia vinea Christi, per septem dona Spirilus sancli seplem niodis excolitur, dum per praedicalionem hiems infldelitatis solvilur, et imber bellorum sedatur, et flores initia bonorum produ- cnntur, sarmenla viliorum ampulantur, vox turtu- ris, id est siroplicis prsedicalionis, in culta terra, scilicet, in corde jam credulo libenter auditur. Fi- cus profert fructum, scilicet, quisque fidelis bonum opus, et sic vineae excuUae, scilicet Ecclesise in fide floridae dant odorem virtutum. Jam miltitur filia Pharaonis pro filia Babylonis, et cum ea regis legati mittuntur pro regina austri, cui q las, dicens. 394 Vers. 14. ^ Otlende mihi faciem tuam. Per fa- ciem homo cognoscitur, facies ergoEcdcsiaeest bona operatio, per quam cognoscitur ; hanc faciem osten- dit, dum quod occulte operatur in publico alios ope- rari docet. Domino facies ostenditur, dum causa Dei bonum opus ad exemplum proximis profertur : Sonet vox iua in auribus mm, scilicet quod in die despon- sationis tu« in baptismate mihi te servare promi- sisti, hoc alios serrare doce : vox enim tua dukis^ subaudis erit auditoribus, si ita vivis ut doces, et facies tua decora, id est operatio tua erit mihi pla- cita. Decorus dicitur quasi decor oris. Decorum quippe est dicere et facere, unde delectatur Deus. Adhuc repraesentat sponsa vecba dilecti. Superiora dixit ad sponsam, nunc converlit se ad adolescentu- a sponso dicilur : Surge, amica mea, superius dixit, surge; ct iterum repctit, surge, quia duobus modis surgimus; cum aut ad operandum, aut ad docen- dum mentem erigimus. Dicitur ergo, surge, id cst ad bene operandum, et ad exemplum prsebendum mente erigere. Itcrum dicitur, surge, id est ad do- cendum alios mente erigere. Surgere enim est sursum se erigere. IUe surgit qui facit et docet bonum quod didicit, o amica mea, cui nota feci omnia patris secreta, surge, et adduc filiam regis Babylonis mihi. ut et ipsa fiat amica mea. Tu olim habitans cum habitantibus Cedar fttsca, nunc per mea dona speciosa, doce eam esse in virUitibus speciosaro, nunc in viiiis foedaro, et cnm ilia charitate omata , veni ad nuptias, tu co- lumba mea, per me septem donis Spililus sancti re- pleta, doce eam simplicitalem, ut septiformem spi- ritum percipiat, nidificans in foraminibus petrce, et in cavemis macerias^ hoc esl, spem salutis ponens in vnlneribns Christi, et in promissis sacrae Scripturse. Petra quippe est Christus, super quam petram aedificatur Ecclesia domus Domini. De hac petra fluxit aqua, quae fiiios Israel satiavit, quia de Christi latere sanguis et aqua manabat, quse hanc colum- bam redemit ct lavit. Hujus petr® foramina sunt Christi vulnera, quae sunl columbae, id est Ecclesiae ab accipitribus, id est a daemonibus munimina. Ma- ceria est Christi latus, caverna lateris est vulnus, quod lancea militis fecit. In quo hsec columba ni- dum posuit spei. Vel maceria est murus circa vi- neas absquc caemento factus. Et intelligitur Scriptu- ra, qusB cingit Ecclesias, absque haeresi compacta. Sicut enim c«mentum est ligaroen lapidis, ita hae- resis ligamen est animarum. Cavemae hujus roaceriae sunt profundae Scripturae sententiae, in quibus se a vitiis abscondunt hae co- lumbae. Et notandum quod tribus nominibus attoUit quos ad praedicationem roittit, quia ordo doctorum debet secreia Doraini, nt amicus scire quae doceat ; et monditia speciosus, ut vita ejus auditoribus splen- deal, et septem praedictis virtutibus ut columba septem natnris fulgeat. Cni dicitur. Patrol. CLXXII. Vers. 45. — Capite nobis vulpeculas parvuUu quae demoliuniur vineamynam vineanostra floruit. Quasi dicat, vinea nostra flomit, quam amica mea magno labore excoluit, sed ecce vulpes irrumpunt, et fructum ejus capiunt, quas vos adolescentuhe capite et de vinea expellite. Vulpes se in foveis ab- dunt, et nunquam recto itinere incedunt. Vulpes etiam cum esurit aperto ore se mortuam fingit, et ita aves decipit et devorat. Per has notantur haeretici, qui in occultis dispu- tant, nunquam reclum iter fidei servant, catholicos et humiles se simulant, ut simplices decipiant. Hos praedicatores capiunt, cum eos ratione et auctoritate vincunt et redarguunt. Hi ideo parvuli dicuntur, Q quia se humiles fingunt. Vel ideo parvuli dicuntur, quia ut parvuli a magnis, ita ipsi a catholicis su- perati deficiunt. Vineas autem demoliuntur, id est suffodiunt, dum Ecclesias per haereses et schismata scindunt. Sed una vinea, scilicet Ecclesia catholica, in recta flde fioret, fractum operationis ubique profert. Quae laetabunda dicit : Vers. 16, 17. — Dilectus meus nUhi, et ego illi, qui pascitur inter lilia, Dilectus meus roihi haec lo- cutus est, et ego illi, subaudis obediam, qui pasci- tur inter lilia, hoc est delectatur in operibus eorum qui sunt candidi in virtutibus, qui sunt decus alio- rum, ut lilium spinarum . Et tandiu in his pascitur, et tandiu obediam illi alios docendo, donec aspiret dieSf id est donec scientia seteraae claritatis adve- D niat, ubi omnes vemm lumen videant, et donec in- clinentur umbrce, id est donec ignorantia praesentis vitae pertranseat. Dies est praesentia solis, nox vero est umbra ter- rae. Curo sol surgit, dies cum suavi spiramine venit, tunc umbra terrae, quod est nox sub terram incli- nata evanescit. Ita cum sol justitiae Christuf illuxe- rit, et dies aeteroitatis cum refrigerio justoram aspi- raverit, ignorantia et persecutio hujus vitae et umbra evanescet. Siroilitudo est ab illo qui, nimio aestu fatigatus, vento et dulci aura recreatur. Sic Ecclesia, aestu tribulationum fatigata, Christo adveniente recrea- tur. Filia Pharaonis pro filia Babylonis missa spon- 13 395 HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA. 306 sum orat, ut ejus-auxilio iliam adducat, dicens : 0 A Amicus Dd efficiiur, cum inimicos Dei persequi- mi dilecie, reveriere^ ad filiam Babylonis per gra- tiam, a qoa reeessisti per idololatriam, simllis esto^ ia ea capreas quse alta petit, et salubres herbas a noxiis elegit, ut salvandos a massa perditionis se- aemas, et eos alta coelorum petere rapias. Aut simi- lii esto ia ea hinnalo eervorum, qui velociter currit et uqibrosum locmn quaerit, ut facias eam vclociter ad fiderny et ad baptismum eurrere, et de sestu vitio- rum opaaa virtutum queerere, tu existens super prsedioateres, daado eis verbum tuum loqui cum fidufiia {Aet. iv, 31), qui sunt per contemplationem montes ia domo Dei, quod est Bcclesia, sicut hsc ani- malia prepter paseua habitant super montes Bethel. Bethel dicitur domus cqn^urgens^ vcl domM vigi- tur. Speciosus est; cum errantes ad speciem Dei reducit. Venit, cum negligentes ad nuptias Agni ve- nire facil. Coiumba est, quas alienos puUos nutrit^ cum filios perditionis, filios gehennse, filios irae, fa- cit filios regni et filios Dei. In foraminibus petrae nidificat, cum eos in vulneribus Christi confidere imperat. In caverna raa^eri® habitat, cum in do* ctrina sacrse Scriplurse eos sperare clamitat. Faciem suam Deo ostendit, dum per bonum quod agit, Dei retributionem intendit. Quem enim conscientia ac- cusat, abscondit faciem, et loqui verecundatur. llle faciem osteadit, qui opere complct quod verbo do- cet. Yox ejiis in auribus Dei sonat, quaodo vivit et prsedicat. Vulpeculas capit, dum falsos fratres ad liarum, vel domus Dei. Et est Ecclesia qua ad ccb- B regulam jusliliae corrigit, aul incorrigibiles «e coetu lestia consurgit, in qua sunt vigilise laudis contra dasraoaea et vitia, in qua habitat Deus per fidem . Hujus montM suat doetores aUi in virtutibus, super quot est Ghrietaa, oaprea^. et hlnnulus cervorum, cum pep eos beoies a malis eligit, et eos per exem- pla sanetoram oarrere feoit. Capre» et hinnuli in moBtibos Betkel hahilant, qoaado quique fideles par doctrfaMra iaaotorara ad alta ca^lorum festinant. Tropologice dilectus sponsan^ a somao excitat, cum Christus intcrna iaspiratione spirituc^Iom vi- rum a claustrali quiete ad regimep Ecclesifle yocat. Hic in montibus saltat, cum eum de virtute in vir- tutem per exempla Patrum ducit. Ipse erit siipili^ caprese hinnuloque cerYorum cum bonas sententias elrgit, aha yirtutum ad bre^vium vitae exemplo s^n- Q ctorum petit, stans parietem impellil, cum coasilium malignantium sapi^nter subvertit. Per caacellos et fenestras respicit, dum apostoUcasi et propIiQticaa Scripturas diligenler inlendit. Dil^ctus e^ per cancelloa et f^iAras loqaitar ul surgat, cum Christua j^ propi>etiu} el %pailQloe eum docet, ut proximos ad bene viveudum moneat. Ipse vero surgit, dum ei ad omaia ot^QiUt. Prop0* rat cum (^pportuae importune prsedicQit, et sic amicua Dei fit, cum alios amicos Dei facit; coIumJ^ est., ^um shnpUciler vivit; formosus^ cqna al^)» «dbojia iafpr- mat ; venit, cum jussa Dei implet : binQ kievM (raosit, cum aspera Qonv^rsatia conuniss^ plebis in malitift indurata calor^ divini ^moris soluta^ iu ver sanctai fratrum repellit, ne vineas suffodiant, id est ne con- gregationes justorum simulatione subvertant. Dile- ctus placet illi, in promissis, et ipse placet illi, in obediendo ejus praeceptis. Pascitur inter liliai quia reficltur sanctorum vila ia virtutibus candida. Do- nec aspirct dlos, hoc est, donec lux veritatis omni- bus appareat, et umbra transeat ; sicut enim umbra fuit Synagoga, et quidquid ille populus egit, umbra ftiit illius rei quam nunc agimus, ita sacramenta Eedesiae et fbstivitates sunt umbra futurae gtoriae. Sfe eiiam omnia mala praesentis vitae sunt umbr^; malorum fViturae vitae. Cum ergo Iqxaetemse gloriae ilhixerit, tune umbra sacramentorum cvanescic, et tribulatio prsesens recedit. Dilectus ad hunc rever- titur, eura expulsis hypocritis numerus perfectorum augetur. Huic erit dileetus caprea, cum per eum boHos a raalis seeemit. Hinnulus erit, oum quosKbet ad eoaversionem currere facit. Et hoc super montes Bethel, id esl hoe feeil per prsehttos domus Dei. Ao^gogice, dileaua aponsam 9i eemae exeilal» cum Chrisius peregrinantem Ecclesiam ad coelieaiia vocat. Hunc \idet iatooatibus et ia ooUhbua saUea- tem, quaadp ceroit eum supar ordiaea aogelorum et sanctorum in dextera Pairis. regjnanteca* Similem caprcae videt «t hlaoulo cervorum^ quia de palriar- chis aatum coyospiciet Judicem vivorum ei OKurtuo- ruru. Post parietem aostcwn stat respiciaas par fe- nestras et cancellQ^, quia carnem sum^tm ex ao- bis mortalem, moo^trQbit ei ia gloria Patris ijoimor* conversa^ionis tran^ibit; imber recedU, oum tenla- ^l"^'"^' "V?^^ .P^"»*^'^** ^^ ^^"^^f pxowi^m^ ^ * "^ Ipaa surgit, qma yocaati ocoumt aA gaudia; pro- perat, ubi amica secreta coelcstia videl; uhi eril co^ tio persequentium se cess^bit. Cum eaim piavo^ a pravitate prohibet, mox persecutionejm ab W su^ti- net, quia omnes qui volunt pie vivere in Chri^to /oMs, pereecutionem patientur (1! Tim, iii 1 %). Inpbre abeoate flopes apparebunt, quia cessante persecu- tiooe makmim, mitia bonorum erumpuot. Ipse £ar- meBta amputel, dttm rebelles de Ecclesia segregajL. Vox twpturis n terra auditur, cum pcenitentes ad Ec- eleeiam per laraenta convertuntur. Ficus profert grossos, dum bona arbor, scUicet bonus hom.o pro{ert booum 9pv». YiBeae florentes dant odorem, quando BeolesM» vel elaustra sub eo emittun.t honorum op$- ram opiAionem. Ipse surg^; cun^ haeretiois i^^sUt. lumba septiformi spiritu plaaa ; formoaa, <|iua aioe macula. Ibi hiems totius adversitatU traoail» imbac, id est torpor et saevitia praesentis vit^ abscedit, quia, cum de corpore educitur ad contemplandum Deam, in substantia sua ducitur. Noajam verborum guttaa awM Beceaaariie, ut pluvia pra^dicatioovi daheat i«6wdik quiA qoed \m «linus audir^potmif «miiUua Tidabit; «io taoteAio neQassam* qioe aliquia drimi pv«bari. Tuoo toe* aipar^t i^ tana»^ (|uia qimAAa de wtegoa beate* dinis vita quaedam «miMie psMiMdija 397 EXPOSmO IN CANTICA. CANTIC. 398 BDima ccBparit, quasijam in floribua odoratur exleos qaod postquam eressa Aierit, in frtio^u uborius ha<- bebit. TuDO tempus puiationia advenit, quia» ompi vitio aroputato, morte ei poena oarebit. Mox ab ea, vox turturis Cbriaii, in torra viven^ timn audietur : Jntra in gt^udium Dimmi im {Matih. XXV, S3). Bt fiou» profertgrosao^suos, eum laboris aui reoipiet fruetus, »tern«s vit» prsemium. Yineae florealea dant odorem suu.n» quia EoQlasiee, quashic in virtutibus tloFueruQt^ ibi odorem suavitatis emit^ tenlea, setemam praBbent voluptatem* Hisamicis so- eiabitur amio% in gloria. speoiosa in amplexq Spiri- tus saneti, ooiumba, in foramioe petr^D, id ast io se- eretis Ghristi, et in caverna maceriffi, boc est, io cubiHbus civitatis supern». Ibi dstendit ei Christus faciem suam, quando in majestate sua videbit eum facie ad faciem (/ Cor, xin, 12), Vox ejus sonabit in auribu9 ejus, qnando audiet enm dieentem : Ve- nite, benedicti Patris mei, pereipite regnum{Matth. XXV, 34). Quae vox esl dulcis, et facies decora, in qami desiderant angeli prospicere (l Petr, i, 12) i Vulpecutae capiuntur, quae vineas demoltunlur, quia per angelos omnia scandalacolligenturet incamir A num ignis railtentur {^latth. xiii, 4t). Postea sem- per vinea flore^it, quia Ecclesia cum Christo in seternum gaudebit. Dilectus illi conjungitur, et ipsa ilU, qui pascilur inter lilia, quia regnat inter agmina sanctorum, in virtutibus candida. Vel nunc inter lilia paseitur, quia in proveetibus sanctorum usque in fmem seecuJi refleitur. Donec aspiret diea et in- clinenlur umbpfie. Silvestria animalia, unde simiiitudo est, pasouH (ur per totam noctem ; superveniente aurora quae- runt sibi tuta loca, ita ChristuS; dum oenstat mun- dus, qui est nox, per illam noetem paseitur, de san- ctorum virtutibus, cum aspirat diea aetemitatis, et ortus fuerit sol justitiseChristas^postea non labora- bit in fidelibus, sed Deus erit omnia in omnibus g (/ Cor, XV, 28) . Tnno de Judicio reversus, similis erit caprae, quse bonas herbas eligit, et alta petit, quia bonis ad se electis, in alta gloria Patris regna- bit. Et erit similis hinnulo, qui in umbroso loco re- quiescit, quia in refrigerio sanetorum ipse refrige- rium eorum requiescet ; super montes Bethel, vide- licet super omnes ordines angelorum coelestis Jeru- salem, quae est dotnus Dei. SECUNDUS TRACTATUS Prsecedens traetatus erat de filia Pharaonis, se- quens erit de filia Babylonis . Jam legati Regis pro regtna austri missi veniunt, sponsam in camelis cum niagno comitatu addocnnt ; quam fiiia Pharaonis de vinea cnm suis comitibus egressa, cum magno tri- pndio excepit, cum magno comitum plausu in tem- plnm regis duxit. Hancque rex regali munificcnlia dotatam, ad convivinm praeparatum introduxit, sci- licet apostoli, pro Ecciesia gentium missi, hane signis et praedicationibus ad fidem Christi conver- tunt. Qnam multitudo fidelium, de Judaea gratias agendosibi associavit. In templum domini, id estin primitivam Ecclesiam verfoo et exemplo deduxit; hahcque Rex glorise, Chrislus, multis donis sapien- tiae et scientiae ditatam, ad convivinm eorporis sui, vei sacrae Scripturae vocavit. Legitur namque quod Paulns ct Barnabas, et alii ad gcnles ad prsedican- dum missi, ad Jerusaiem reversi, fratribus retule- mnt, quanta Deus per eos in gentibus fecerit, ct quaata aviditaie f /entles Mem receperiAt, et q«o- modo Eeelesia m Judaae eonstituta de eorum coa- versione exaidtaveriit {Act. xxi, i9). Fi)ia ergo fia- byloaia oHm io idoiolairia ooiisera, seilicet geoitilitas fiik coAftMioiftts, nune austtri regioa, quia j^d verum lcgem Cbffialum cooversa io<|uitur filise Pharaonis, videMeet Ecoksise de Judaeis, Bar4*aos ei n^iserias, ipias paaaa est a priori vita dicens. CAPU¥ Hl. Tems. 1 . — In iectulo meo per noetem quassivi quem diligit anima mea, Similitado estab iHa qu» in nocte aroicum anxia quaerit, de non invente do* iet, ettandia quaerens eiremt, dosee iaveniat et laeta ei adtoreat. Leetuius eat infideiitaa, in qu4 requie- vit secura gentilitas. ^ox vero intoiligitur saecularis prophetia, perplexis aententiis obscura. Dicit ergo : In lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit ^ni- Q ma mea, quasi dicat: Ego plenitodo gentium in in- fidelitate mea quasi in lecto aegra posita^ per noc- tem, scilicet obseuros libros philosophorum q^snsivi legendo, et interrogando notitiam ^ns, quem nunc cognitum vere diligit anima mea, hoc est, prqe vilQi mea diligo eum, qui prior dilexit me, et nunjc per fidem assumpsit me; quaesivi illum mujtoties in Scripturis gentilium, et non inveni CDqualem Patri natum de virgine pro humanogenere. Nulti quippe gentilium multum inquisierunt viam sehitis, per quam venirent ad summum bonum, ubi esset vera beaiitudo, et non inveneruot, quia in Christum qui est via, verilas et vita, non crediderunt, ct cum apud illos veritatem oon iavenirem, dixi . VEftS. 2, 3.— Surgam, et circuibo civitatem ; per Tj vicos et plateas qy^ram guem diligit anima mea . Surgam de lecto infidelitatis, et circuibo, iJ est per- acrutabor Ecclesiam, civitatem Dei, et cives illius interrogaho, et per vicos, id est per exempla mar- tyrum, et per plateas, id est per doctrinas confes- sorimi, quaeram quem diligit anima mea, id est na- tjiraUs ratio. Cjvitas dicitur quasi civium unitas, et intelligitur Ecclesia. In qua habitantes debent ha- bere in dilectione cor unum et amraam unam. Vi- cus est stricta via, et designantur hi qui per arctam viam pergunt ad gaudia. Arcta via est jejunare, vi- gilare, corpos casligare, a m^Iieribus abstinere, iflimicos dUigere. Plalea est lata vi9, et ootantur bi qvu per ladam et spaeiosam viam tendunt ed coeles)tia, ut Ucix^ 399 UONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. -^fiXEGETICA. 400 conjugali, et negotiis saecularibus pro necessitate A stolos adductam, Christus, Rex glorise in doroum occupati, etlamen eleemosviiis intenti Dubium dogma pbilosophorum deseram, et ad certam ChristianoruTi doctrinam me convertam. Et ab his qui simt in contemplativa vita, et ab his qui sunt in acliva vita discam quid potissimum ei pla* ceat, quem prse omnibus diligit anima mea, id est naturalis ratio. Nam diu quaesivi illumj prius in scholis saecularium, et non inveni apud illos certam viam veritatLs. Tandem me ita diligenter verum investigantem, et beatam vitam desiderantem inve- nerunt me vigiles, scilicet, praedicatores apostoli ad docendum parati, sicut Comeliura Petnis, Eunu- chum Philippus, Dionysium Paulus, qui verbo et exemplo sollicite custodiunt civitatem, vidclicet Ecclcsiam, ne hostes daemoncs, vel haerctici clan- B culo irrumpant, et aliquem de civibus incautum in anima perimant. Quos interrogavi dicens. iY«m quem dHigit anima mea vidistis ? Quasi di- cat legalis regis pro se missis : Apud philosophos cives meos quiwsivi, et non inveni ; vos autem Sal- vatorcni mundi annuntialis mihi, quem cum homi- nibus conversalum vidistis. Num eliam oculis cordis gloriam majestatis ejus vidislis ? Dicunt ipsi paulu- lum. Nam vidimus eum caecos illuminantem, mor- tuos suscitantem, et in moute gloria deitatis ut sol radiantem. Ego autem dum pertransissem eos, hoc cst, cum per doctrinam eorum de terrenis mente transissem ad coelestia, inveni in aequalitate Patris sponsummeum, Verbum perquod factasuat omuia, quem diligit anima mea, quia ipse dilectio ct vita G Venitnox.cum nemo potest operari (Joan , ix, 4). filiae Pharaonis, id est in fmem primitivae Ecclesise introduxir, et in cubiculo ejus, scilicet in contem- plativa vita a tumultu saeculi requiescere docuit, et ne quis hanc lucri causa ad saeculare negotium ab hac quiete inquietet, per prophetica et apostolica scripta prohibet. Ecce bonus pastor erroneum gre- gem ad ovile suiim adduxit, et sub uno pastore unum ovile fecit. Ideo autem versiculus, Adjuro vos, filiae Jemsalem, in cantico amoris repetitur, ut non minorem se Dominus Ecclesiae de gentibus quam de JudaBis collectam curam habere sed aequaleni pro utriusque pace sollicitudinem gerere designet. Non enim minus haecregina austri capilur amore sponsi, quam prima amica dc Judaeis. Ecclesia dormit cum quiete contemplationi vacat, lunc vero evigilat, cum aliis verbo et exemplo vi- tam aeternam praedicat, ut lux ejus coram homini- bus Iuceat,ut videntes operaejus glorificentPatrem in coelis (Matth, v, 16). Anima vero fidelis dormit, cum sea carnalibus desideriisalienat. Tunc autem evigilat, cum bonis operibus ad visionem Condito- ris properat. Ecclcsia autem peregrinans dormit, cum mortuo corpore in sepulcris quiescit, ut scri- bitur ; Cumdederit dilectis suis somnumj eccehcere' ditas Domini (Psal. cxxvr, 2). Tunc vero evigilaty cum in die judicii resurget, et regnum sibi ab initio paratum percipiet juxta moralem sensum, lectulus est carnalis voluptas, ia qua requiescit, qui in deli- ciis sacculi vivit.Nox vero est mors, dicenle Domino : est. Tenui eum, inventumin fide, nec dimittam eum opcratione, pro aliqua tribulatione, do7iec introdU" cam.illum, mea praedicatione in domum matris me(e, id cst in nationem gcntium^ et in cubiculumge7iitri' cis mecPf hoc est in patriam gentilium, ut omncs credant in illum. Vcl mater cst Synagoga, quae Ec* clesiam gentium per fidem gcnuit, cujus domus est Jndaea, in qua ia fme mundi sub Antichristo colli- getur Synagoga. In hujus malris domum introducit Ecclesia per lidem dilectum, ut omnis Israel salvus fiat. Convertentur enim ad vesperam, hoc est in fme mundi, et lam€7n\evh\Deipatienturutcanes(PsaL Lviii, 1), et circuibunt civitatem, id est Ecclesiam, ut audiant a Christianis verbum salutis. Genitrix est nutrix, et intelligitur lex, quae suo lacte nutrit filios q Ecclesiae, cujus cubiculum est Jerusalem vel corda fidclium. In cubi:ulum genitricis dilectus ducitur, quando Christus per legeminJerusalempraedicatur, et in corde verus Deus creditur. Postquam rex regi- nam Austri in domum filiae Pharaonis ad convivium introduxit, eam ctiam iu cubiculo cjus, utputa de i tinere lassam requiescere fccit, et ne quis hanc in- quietet, interdicit dicens. Vers. 5. — Adjuro vos, fiiicB Jerusalemy per ca^ preas cervosque camporum, ne iuscitetis, nequeevir gilare faciatis dilectam, donec ipsa velit, Hoc ita intelligitur de Ecclesia gentium, utprius deEccIesia Judo^orum. Ecclesiam quippe de gentibus per apo- In lecto ergo per noctem Deum quaerit, qui carnali- ter vivens, imminente morte, inducias vitae a Do- mino pelit. Sed quod quaeril non invenit, quia non ideo inducias pelit, ut Domino pro peccatis suis sa- tisfaciat, sed ut diutius consuetis deliciis affluat. Iluic necesse cst ut de lecto carnalis vitae surgat, civitatem, id est sacram Scripturam tota intentione circumeat pervicoset plateas, id est, per spiritales et saeculares salutem animae quaerat. Quam ideo non invcnit, quia prioris vita; maculas poenitendo non diluit. Sed hunc vigiles inveniunt, qui civitatem custodiunt, quia docti viri qui scripturis invi- gilant, hunc ad poenitentiam et satisfactionem in- iormant. Hoc de salute animae interrogat, et cum eos per- transierit, id est cum per doctrinam eomm veram poenitentiam egcrit, salutem quam quaerebat inve- nit. Hanc ergo inventam oporter ut teneat bona operatione, nec dimittat ulla tcntatione, donec Chri- stum dilectum introducat in domum mui^is suae, id est, in animam quae est domus gratiae, quae genuit eum Deo, et i» cubiculum ge^iitricis suas, id est, in cor, quod est cubiculum sapienliae, nutricis suae. Aliter lectulus est secretum spiritualis vitae, nox vero perturbatio mundi ; in hoc lecto cum fidelis anima in sancta conversations vivens, et perturba- tionem a fratribus suis patiens, illum solum legendo et orando quaerit qucm diligit, in quo pacem et re- 401 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 402 qmem habere posait. Sed qujsm quserit hic non in- A scilicet Ecclesia gentiumab apostolis, in speculativa Tenit, quia, quandiu in mundo yivit peregrinatur a Domino (// Cor, \, 6), qui est pax et requies et beatitudo. Surgit ergo et circuit civitatem, quia se tota virtute erigit ad perscrutaDdam sacram Scri- pturam ; per vicos et plateas dilectum quaerit, quia vitas spiritualium et saecularium in contemplativa vita et activa viventium percurrit. Si quid imitan- dum inveniat, per quod dilecto placens ad illum pertingat ; sed hic non invenit, quia, quandiu ejus visione non fruitury non quiescit. Hanc vigiles civitatis inveniunt, quia expositores sacrse Scripturae in doctrina pervigiles talem ani- mam quaerunt, quam suo dogmate ad Christum per- ducant. Hos interrogans paululum pertransit, et di- vita informata, et a Christo multis donis Spiritus sancti decorata, a secreto intimae contemplationis sponsi instinctu ad publicum bonse operationis, ct praedicationis processit, dum exempla patientlae per multa tormenta diversis temporibus proximis prae- buit, cujus immutationem ac palientiffi pro Christo virtulam iideles de Judaeis admirantes, magnis lau- dibus extollunt, et Chrislum de Synagoga expulsum^ in ea ut in lecto requievisse canunt. Est profecto Ecclesia lectus Christi, quia in ejus fide et dilectione ut aliquis in lecto fessus, requies- cit. Est et domus convivii, quia Cbristus ejus ope- ribus reficitur, vel esuriens in pauperibus cibatur. Sed et vitulus saginatus prodigo filio in ea occidi- lectam invenit, quia scripta corum perlegens cito B tur (Luc, xv, 27), dum gentilis populus corpore et Deum vero intuitu, invenit quem quaesivit. Per eos transit, quia in ipsis videt formam ejus quem quae- rit, et tamen transit, quia Deum qui ultra est inci- pil imitari et intueri ; hunc tenet dilectione, nec di- mittit, ulla perturbatione ; donec exemplis introdu- cat illum in claustrum, domum congregationis ma- tris snsBy quae iltum per exhortationem genuit, et in cubiculum genitricis suae, id est, intellectum sacrae Scripturae, quae eum nutrivit lacte scientise ; ut et alii eum intelligant Deum. Juxta altiorem vero intellectum, lectulus est cor- pus in quo anima quasi aegra recubat, nox vero hic mundus tenebris ignorantiae obsitus. Ecclesia hic sanguine Christi reQcitur, et esurientes et sitientes justitiam variis Scripturae ferculis saturantur. Igi* tur filia Pharaonis, hoc est Ecclesia de Judaeis, admiratur quod ei filia Babylonis, id est Ecclesia de gentibus, per omnia comparatur, ct congaudendo exclamat : Vers. 6. — Quas est ista quee ascendit per deser- tum . Similitudo est a populo, per Moysen de iEgy- pto per mare Rubrum educto, qui per desertum diflicili via ad patriam ascendit. Cui Amalec in via pugnam intulit, quem Josue, qui et Jesus, vicit, qui victorem populum manna refectum in terram pro- missionis introduxit. Sic Ecclesia gentium, de iEgy- Pharao- saoguine Christi rubricata , est educta. Quae per desertum mundi dura via ad patriam coeli ascendit, quia per multas tribulationes oportet eam introire in regnum coelorum . Cui Amalec, id est diabolus , pugnam in via aequitatis infert, per persccutores, per haereti- cos, et pcr falsos Christianos. Sed hsec omnia per vcrum Jcsum suum ducem vincit, qui eam corpore et sanguine suo pascit, et in terram viventium, sci- licct, paradisum introducit, dicit ergo : Quae est ista quae ascendit per desertum sicut virgula fumiy ex aromatibus myrrhm et thuris et universi pulveris pig mentarii^ Uoc admirando dicit, non interrogando Synagoga erat Dei terra, aratro legis cuita, prophe- tis et aliis justis fecunda. Gentilitas vero erat deser- ^H^^f^!, ^H' *""* °"^^* virtutum fruge fecunda, a nullo propheta vel angelo ad cultum Dei instituta. Virgula est timor puerorum correctio vitiorum, per virgam intelligitur timor Domini, per quam Ecclesia ad sapientiam ascenditl ut scribitur : Inilium sapientice timorDo-- mini {PsaL cx, 10). Fumus est sanctum desiderium, igne amoris divini procreatum, aromata sunt con- fcctio specierum , et notatur multitudo virtutum. Myrrha cst mortificatio martyrum, thus sacrificium confessorum, universus pulvis pigmenli, devotio omnium fidelium Christi, pigmentarius enim est medicus, qui pigmenta, id est diversa medicamina, eonficit, et intelligitur Christus, qui Scripturam ad varios vitiorum morbos mcdicamen fecit. pewgmans in lecto dUectun, per noctem qu»ri.. ^^^^. ^^^^^^ ^^ ^^ dum m corpore, quod aggravat animam pos.ta et C .^ ^^^ ^^^^. ^^ baptismum i tenebris ignoranUae obsita, aeternum lumen Chri- stum videre appetit. Quem dum invcnit surgit, ci- vitatem drcuit, per vicos et plateas, quem diligit, qusrit. Quia cuncta terrena ejus amore spernit, ad ccelestia scrutanda se erigit ; ordines angelorum et sanctorum mente lustrat, si forte per eos veram lu- cem aspiciat. Ilanc custodes civitatis inveniunt, quia angeli, qui semper vidcnt faciem Patris (Matth. xviii, 10), ei occurrunt et per contemplationem di- ledi gloriam ostendunt ; hos cum paululum per- transit, dilectum ioveuit, quia, cum choros angelo- mm mente transcenderit, Christum in dextera Pa- tns regnantem videbit. Ilunc tenet contemplando, nec dimitlet ultra terrena sectando, donec ipse in- troducat eam in coele^tem Jerusalem ter nostra et domus angelicae multitudinis, et in cu biculum genilricis suae, id est, in paradisum exsul- tationis, qui est cubiculum Ecclesiae Dulricis suae. De paradiso voluptatis expulsus est homo peccans cum suis sequacibus. In paradisum exsultationis receptus est latro poenitens cum suis sequacibus. Regina austri a quiete evigilans, ab ipso rege exci- tata, de cubiculo procedit gemmis ornata, quam fi- liab Jenisalem cum canlu (vers, 6) : Quas est ista, excipiunt, et ad lectum Salomonis honorifice dedu- cunt, ibi fortissimi ex I.>rael armati occurrunt, et eam [vers, 9) in lerculum Salomonis, id est in do- mum eonvivii cum magno apparatu introducunt, HONORII AUGtStODUN. OPP. PARS II. - 6XEGETICA. 403 llic sex gradus ascensionis ad peffeclionem scrl- A bunlur, vel sex ordines electorum in Ecclesia exprl- muntur. t)e virga quippe limoris, asceiidil ad fu- mum compunciionis, inde ad aromaia virtulum, deinde ad myrrham morlificationis, inde ad Ihus confessionis, ut hoslia viva fiat Deo, demum ati universum pulverem pigmentarii, hoc esl ad imi- tanda universa exempla sectatorum Ghrisli. Vel pet virgam, quse recla est, recli corde accipiuniuv ; per fumum poenilenles, per aromata claustrales, per myrrham martyres, per thus confos80re»> per uiil- verBum pulv«rem pfgmeiicarii conj*ig«ti et lili fida- les. Dieitur itaque quee esl ista qu» «Mendit per de- sertum» quasi dicat : ist« oltm desperata^ a Deo de* serta, nunc ad fidem conversa^ quem gloriota est, et quanta laude et admiratione digna, qu» aseendit q per gradus virtutumf per desertum mundi, ad elca coeiorum, sicut virgula fumi« virgula quffi de terra ad coelum se erigit, et fmnus qui ima desef ens aita petit, fumi dico ex aromalihus, id est) ex odort myrrh® et thuria, et universi pulverts pigmeatnrii, hoc est, ex omnibus speciebus medicinalibus. Fu« mus cx igne natus, in alta conscendens, paulatim se aubtrahit humanta tspeetibus ; aic Eeclesia ig ue sancti Spiritus in amorem Dei aecensa, transcen* dere non desinit, donee a terrenis sobtraeta ad in^ visibiiia coeli rapiatur. Fumus eodem tempore par- timorltur, partim in subiimioribtts dispar^; sio Ecctesia in quibusdam suis membris gigaitur nova, in quibusdam in sublimibus superius coiligilur ad coelestia. n Per myrrham mortlficatio camis, per ihus suavi- tas orationis, per pufverem omnia genera virtutum accipiunlur, per q\im Ecclesia in singulis ordinibus elcctonim ascendit ad summa populorum. Tropologice. Sponsa per de&ertum ascendit, quan- do anima a voluptatibus carnis ad alta virtutum ascendit, per desertum, id est per claustralis vit» secretum, ubi erit ab illecebrii mundi separata, et cQBleslibus prsDceptis dedita ; sicut virga et fumus, terrena deserens et caelestia peteni, aromata virtu- tum colligeos, et more aromatum odorem bona: £a- ma de se emittens, myrrham mortificaiionis, et thus orationia redolens^ et pulverem onmium virtutum per exemplum fratribus proebens. Anagoeice autem sponsa per desertum ascendit, ^ quando Kcclesia hie peregrinans per mundum ad ccelnm scandit, sicut virgula fumi, hoc est, sieot iUI qui fuerunt ot virga recd, et per fumum, id est, per turbatum cor peccata sua lacrymantes, et qai ut aromata odorem vtrtutum dabant, et qui se pro Ghristo mortiiieabant, et qui se incensum Deo per saoetam vitam offerebant, et qui aliis i>ona exempla dabaut. Piliabus lerosaiem admirantibus et interro- gantibus, quo regtoa per desertum asceaderit dicit eis : Ad lectam Salomonis. Fidelibus de ludaea re- peatinan gratiam Dei in Ecclesia gentium miranti- bus, qvod per ipsa tormeala scandebat ad coelestia dicit : Ne raireuMii oie per ardua ascendcoiem, sed m polius imilamiW Aie, Chtisti VeiUfia per difficiiia s6quehtem ; quia ad leetum Salomoais, id est sd aetemam beatlludinem festino, Mifici, ib qeo requie«eunt cum eo omaes saacti, et ui hic fiam ejus leetus per Rdem, ut in me r«qdieseat per gtatiam, Ut ibi iit cjus iccto re- qaiescam. Qum lectum ostendam vobis, ut et vofe ad eum asbendatiis, ^tin eo requiescatis. Vbrs. 7, 8. — £» leetultm Salomonii sexa^iHla fortes amhiunt ei fortUsimu IrrtLeU omn^ ienefi- ies gladioSj ei ad bella doctissimi. Quasi dicat : Ego Ecclesia sum lecttilus Christi veri pacifici, in quo sancti, in ejus amplexu delcctantur, tumultibus vi- tiorum sopitis. Et me sexaginta fortes cum gladiis ambiunt, hoc est, omnes perfecli in lcge, el Evange- lio, me scriptis suis ab hsereticis muniunt, et ideo venite, et in me securi requiescite. Diminutivum ideo leclulus ponilur, qui^ htc brevls est k*equte's sanclorum. Ad litieram ita intelligltu)-, quod SalO- mon ditissimus regum, lectum auro et g^ihtti^ Or- natum habuerit, qui ^equentium militum e!tcubils custodilus sil. Ad allegoriam autem Salomon, quod sohat paci'- ficuS| est Cbristus verus pacificus, qui omnia paci- ficavit in ccgUs et in terris ; ci^jus lectus est Bcclesiat in qua ipse per fidem requiescit, pulsus de Synago- ga. Qul lectus est auro et gemmis omatus, id est, sapientia et virtutibus deeoi^tus; hunc setaginta fortes cum armis ambiunt, quia omnes perfeeti Ec- clesiam scriplis et exemplis muniunt. Sciendum quod numeri pro magno mysterio in sacra Seriptura ponuntur, omois namque numeruS est perfeclus, &ut imperfectus ; perfecius numerus desiguat perfcctos in Gcclesia, impcrfeclus autem significai imperfe- ctos in ea : est aulem perfectus numerus, qui coiu* plelur in suis partibos ; imperfectus autem qui par- tibus suis ad summam non pervenit, aut eam exce- dit. Senarius numerus esi perfectus, quia ebustat suis parlibus. Sunt auiem sua^ partes, unitas, bina- rius, temarius; nam sexies unum, vtftl bis tria, vel ler dtto fiunt sex. Non ita fit in octonario uumero, cujus partes sunt unitas binariusj quatemarius ; octies enim unum, vet bis quatuor, vel quater duo sunt octo. Quse partes collectse non fiiciuBt octo, sed septem; nam unum, dao, quatuor, iilciunt septem. Duodenarius autsm numerus summam suam excc- dit, cujus partes sunt unitas, binarius, ternarius, quaternarius, senarius. Duodecies enim unuha, vel bis sex, vel ter quatuor, vel quater tria, vel sexies duo suBt dnodecim. Qo» partes in onom, collectfle> scilieet anum, duo, tria, quatuor, sex faclunt sedo- cim. Omoes autem numeri contiuentur io quatuor versibus ; primus dicitur simplex, soilicet unum. duo, tria, usque ad decem, in quo versu solus Se-» narius cst perfectus, alii omnes imperfecti. Secua- dtts versusdiciturmultiplex, scilicet decem, viginti, trighiu, et ita usque ad centum. In qoo solus sexa- genarius invenitur perfectus, eajus partes suoi de^ 405 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 406 cem, viginii, Crigiiita . Nam decem pro unitate, vi- A opera sua perfecit« qai coustat es teniano et biaa« ginti pro binario, triginta pro ternario poriuntur. Si- quidem sexies decem, vel bis iriginta, vel ter vi- ginti Bunt sexaginta, quod nullus alius numerus in- fra centiim facit. Tertius versus est etiam multiplex, scilicet centum ducenti trecenti et ita usque ad mille. la 4110 scSxCentenarius solus est perfectus; nam &B\i^i cefitUrb Vel feis (recenti, vel ter ducenti fiunt sejtcenti. Ibi qui))pe centum prounitale, ducenlipro binftfio, tfeCcinti pro temario ponuntur. Quartus versus est a mille usqiie ad mille millia, vel millies milttf mQlid ; qui sequuntur dicuntur myriades, ubi sMpet qui possidet sextum locum est perfectus, sdlic^t sejc tnillia, vel sexaginta millia, tel sexcenta milUa. Sexagefiarius igitur nuinenis constat ex se- rio et unitate; per terBariura, Irioitaa ; perbiffarwBii dilectio Dei et proximi, per unilatem vere exprii&i«- tur unitas Ecdesio, in qua emnes perfeali subI •» todes lecU Cbristi. Tpopologiee le^tolus 8ak>nAe«ils esi Si^rttualis etfft^ versatio vel anima justi, ifef ^\A reqtridscit Dmis uf scribitur : Super quem requiescam, niii super ku- milem et quietum et trementem verba mea ? (/m. xLii, 2) . Hunc lectum sexaginta ex Israeli boc eat omnes spiriiuales Deum mente contemplaatea, verbo et exemplo ambiunt, gladios discretionis teneates^ fdlsos fratres, a veris resecantes, ad bella vitioruiD virtutibus docti, quia uniuscujusque ensis super fe- ibur suuiriy id est severitas vitaB cuique carnalitati nario ei denario; nam sexies decem, vel deciessex 3 dominatur, dum carnem maceranl, corpusin servi- fiaat setagifita, pef denarium inteliigitur vetus lex propter Decalogum, ubi scribitur : noti occideSy non maehabmi (Exed. xx), atOM 1^^ seBt^ium aoMm DOva lex propter aex opera mlsericerdiie : Esuritn et dedutis mikimMdu€areiMattk.x%y),9Ui.?BrMnr giota, ergo aecipiunlur omoes perfecti iub Voleri et Novo Teataaiea49y ut propbat», et aposloli, armia spiritalibtts inatraeii, eootra vitia ibrtes, ad bona opera stabilea. Hi leotum SalomoAia ambiuftt^ quia Ecelesiam lectiwn Gbristi watiOBe, prtedicatione^ exemplo, et acripto muaiuat. Ipsi ex fortissimis Is^ rael aiuit, quia ex Christiatte populo Deom visvro electi auBl. Israel aamque eai nomen btnediciioiiia, et sonai vir videns Deum, el aigoifieal popolum fi-* delium^ qui vis»rus esi Deum. Ex his sunt iali ele«- ctt fortissimi, in virtulibua inauperabiles» el alios ad boDum confortantes, oronea in prompltt tenentea fide, et opere, gladios praedieationis Novi et Yeteria Testamenti, et ad beUa spiritualia doetiaaimi, scien* tes mille artes dsdmonum, et naiuras viliorttm ; aon enim pugnani contra hominesi aed contra apiritalea nequitiasj scripiia autem contra bflsreses* Tbrs. 8. — Uniuscujusque ensissuperfemur suum propter timores nocturnos. Hoc est, cujusque opus est ut prdedicatio ejus ; quia opere et ensc pugnat, praedieatione ut femore gignit, timens ne, dum ejus vita despicitur, sermo praedicationis contemnatur. Verbum praedicationis per simile dicitar gladius vel ensis, qtiia sicut gladius animam a corpore separat, tutem redigunt, propter timores nocturnos, scilicel propter insidias diabolicae fraudis, quibus improvi- dos pertrahunt ad noctem seternse damnationis. Juxia Aftftg6gefl Y«fo leetultis MomOttis tet 80t0ma be&Hludo, iff qnk requiMclt ^cclesia, qude jam migravlt de hujos muitd} exsilio. Hftne s^ta- giftia fortas ex Israel ambiuni, qtiia omn^s Veterls et novi Testamenti saneii Denm videntes eam cir- cumdant, tenentes gladios, id est, prsemia ei mon- strantes, quse jam receperutit, pro hoc quod in vita gladio rerbi salutis cotitra vitia pugnavemnt, quando ad bella spiritualla docti, id ^si, exercitati erant ; uniuscujusque ensis super femuf suum, quia cujus- que itterces apparebil, quam pro hoc recepit, quod Q ense discretionis llbidinem cartiis fesecavlt, propter timores noctumos, id est ne esset socius cum dae- monibus in nocte seternse mortis. Kegioa, domurr conrivil ingressa, multis comitata filiabus Jerusalenk admirantibuf, ascensum ejus ad lectuih Salomonis, horlaiur ut aecum inireni Bd cODviTiam, laadBOi de- corero domua, dioena : Ybrs. 9, 10. — Ferculum fecit sibi rex Salomon de lignis Libani, columnas ejus fecit arenteas.reclina' torium aureum, ascensum purpureum media chari" tale constravit propter filiai Jerusalem. Bt ideo me- cum intrate, et in tam celebri domo, celebre convi- vium frequentate. SciHcet Ecclesia gentium lectus Christiet domus conylvil ftictd, omnes de Judoeis vel gentibus invitat, ut per fldem veniant, in se per dilec- sic veriNim Dei animam a vitiia vd maloa a bonis q lionem requiescant, epulas aeternae dulcedinis per ope- separai. Per femur notatur generalia. Doo femora suni dvaaleges, pcr qaaa doetores gignuBt filiosipi* ritalea; iimares nocittrni aual inaidi» diaboli, qo» ducoai iacauios ad «temaa lenebraa infeni. Ui ergo ensis eorpua secaas soper femvr pooilar, ila verbum Dei reaeoana vilia, snpor predicaiiono uniBBCHJuaquo do Vetori el Novo Teatsmeoto prola- ta dominatar, oi eagiialionea ab anima et mala opera a coqMre ampulol, el iiiioe Ecoicai» hseredee regoi Dei pariat, el timorea nociamoa, sciliOM iosi- dias diaboli, et veraoiiaa hmreiicorum ficeiesie hos- tium repoUat. Notanddm quod Deus in senario numero omnia rationem ineant. Perculum est a^quivocum : fercu- lum est refectorium, est el lectus, et est mensa, et discus, et clbus, a ferendo dicium. Traditur quod coe- naculum grande, stratum, in quo Christus cum apo- stolis recubuit, quando corpus suum eis tribuit (Marc. XIV, 15), in eodem loco fuerit, ubi olim Salomon hoc ferculum fecit, in quod reginam introduxit. Sciendum vcro quod» juxta liitoram, rexSaloaion, multis deliciia afiluena, tale coosisioriam voli rofe- ctorium fecit, ut hic scribitur, in quo leoium, ei mensam auro et gemmis ornalaro, habuii, Esl aatom consistorium domus judtcii, roftclorium domoacoa* vivii. 407 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. -EXEGKTICA. M08 Sed juxla allegoriam, Christus fecit domum judi- A e«t purpura, scilicet Ecclesia, quae sequens Chrisli cii, in qua judicat bonos ad gloriam, malos ad poe- nam. Fecit etiam et domum convivii, in qua reficit corpore et Evangelio suo, omnes in se credentes, dicens : Venite ad me, fide et dilectione, (mnes qui ItUxnatis in tribulationibus mundi, et onerati estis peccatis, vel pressuris, et ego reficiam vos seterna refectione (Matth, xi, 28). In qua domo lectum et mensam, id est claustra- lem requiem, et sacram Scripturam posuit, ut vide- licet in laboribus saecuji fessi, in lecto requiescant et famem verbi Dei patientes de mensa cibum perci- piant. Salomon namque, quod sonat pacificust est Christus, qui inimicilias inter Deum et horainem vestigia proprio sanguine est purpurata. Perhunc ascensum ad Christum scandunt, qui exemplo mar- tyrum sanguinem suum fundunt pro Christo. Media strata sunt charitate : Quantum ad litteram pavi- mentum inter duos parietes medium erat marmoreis etvitreis crustis mirifice stratum, omnibus historiis ad dilectionem pertinenlibus distinctum. Variae quippe imaginum formse erant operi illi impressae. Signilicat autem ia domo Domini turbam fidelium agriculturae insudantium, qui imagines dilectionis sibi impressas ostendunt, dum proximis in necessi- tate rebus suis subveniunt. Hunc omatum fecit Sa- lomon, propter filias Jerusalem, quia Ghristus ec- clesiam, domum suam, disposuit, ut quidam in ea solvens, ct omnia m coelis et m tems pacificans, . , , . , r . • a ^ . . ' , . «1 ^»jI.«„ i?«^i^ D smt columnae, quidam reclmatonum, quidam ascen- qui est Rex gloriae, regens smgulos ordines Eccle- B .,_ ,_.._.._ /»__. /•!?__ * siae. Hic fecit sibi ferculum, id est domum convivii sus, quidam per opera charitatis fiant filiee Jerusa- de hgnis Libani, scilicet Ecclesiam de omnibus ele- ctis ad honorem sui. Libanus quippe est mons in terra repromissionis, ad cujus radices oritur Jordanis, cujus ligna sunt cedri, pulchritudine et proceritate super omnes ar- bores, et imputribiles, odoriferse eta vermibusillae- sse. Gum in sacra Scriptura ponuntur nomina mon- tium, vel urbium, vel locorum, tunc, aut nominum interpretatio, vel situs locorum, vel rerum ibi ges- tarum, signifioatio notatur ; et licet tota illa pars Scripturse quae agiographa nominatur, plena sit si- militudinibus, tamen prsecipue iste liber per simili- tudines est contextus. Ghristus per similitudinem di- citur mons, quia doo notantur in monte, scilicet fir- G mitas et altitudo, ita Christus firmus et in potentia, et altus in virtute. Hic mons secundum Danielem totum mundum implevit, quia Christi praedicatio totum orbem replevit. In hunc montem, secundum Isaiam^omnes gentes ascendunt, quia in Christum omnes gentes credunt. Super hunc montem, secundum David, civitas Dei aedificatur {PsaL xlvii, 3), quia super firmam fidem Christi, et ardua praecepta ejus Ecclesia fundatur. Libanus dicitur candidatio, et Christus est candi- dus, quia de casta Yirgine sine labe peccati natus . De quo monte oritur Jordanis, quia de Christo or- tus est baptismus. Hujus Libani ligna sunt omnes electi^ fide pulcbri, spe proceri, charitate odoriferi, de quibus facta est Ecclesia domus convivii. Colum- nae, quae hanc domum sustentant argenteae, sunt apostoli, et corum successores episcopi, praedica- tione recti, eloquentia et vita mundi, qui verbo et exemplo sustentant domum Domini. In hac est re- clinatorium aureum, communis vita claustralium, in qua se Christus inclinatad pausandum, et ipsi a la- bore mundi requiescunt ad Deum contemplandum . Quod est aureum, quia sapientia purum, cbaritate fulgidum . In hac ascensus purpureus est martyrum chorus, proprio sanguine purpuratus. Purpura ex sanguine piscis conficitur; piscis est Christus, qui in humano genere latuitutpiscis in undiS| sed captus est hamo nostrae mortalitatis. Cujus sanguine tincta lem aeternaepacis. Tropologice autem sic intelligitur : Ferculum fecit sibi rex Salomon de lignis Libani, hoc est lectum cedrinum, columnas, id est spondas lecti fecit ar- genteas, reclinatorium, ubi caput reclinatur, fecit aureum, ascensum, scilicet scabellum, fecit purpu- reum, media stravit charitate, scilicet lectistemia erant intexta rebus charitatem exprimentibus. Le- ctus de liguis Libani factus^ est sancta anima, de exemplis sanctorum requies Christi facta, ciuus co- lumnae sunt quatuor principales virtutes, scilicet prudentia, fortitudo, justitia, temperantia. Quae sunt argenteae, scilicet splendidae, quia faciunt animas splendidas, quas sustentant ; hujus reclinatorium est aureum, scilicet bona cooscicntia, in quam reclinat se sapientia, ut aurum pura, et in camino tribula- tionis excocta. Hujus ascensus est coelestium appe- titus, quia quodammodo ascendit, dum terrena con- temnit, ca^Iestia appetit ; qui est purpureus. Quia qui per ardua virtutem gressus molitur, mox a malis persecutionem patitur, et sine sanguinis eflfusione martyr efficilur. Media sunt strala charitate, quia in- ter reclinatorium aureum et ascensum purpureum, mediae sunt vigiliae, eleemosynae, jejunia quae chari- tate condita erunt accepta, sine charitate non pro- derunl, facta hujusmodi lectus factus est, propter filias Jerusalem, hoc est, ut fideles animae filiae Ec- clesiae in eo requiescant, et sponsus Chrislus in eis. ^ Anagogice vero sic exprimitur; Ferculum fecit sibi rex Salomon de lignis Libani, id est mensam cedrinam, coluranas, id est pedes mensae fecit ar- genteas, reclinatoriam aureum, in quo antiqui sole- bant prost prandium caput reclinare, ascensum gra- duum purpureum media eharitate constravit, id est mensale formis charitatem repraesentatibus variavit. Mensa est sacra Scriptura,in qua diversa sunt deli- ciarum fercula. Ferculum est etiam discus a fe- rendo dictus, quod iterum est sacra Scriptura ferens vitae fercula. Haec mensa facta est de lignis Libani, quia sacra Scriptura facta est de prophetis et apo- stolis Judaici popoli in cultu nnius Dei dealbati) et postea in baptismate Christi candidati. Utrumque 409 EXPOSITIO IN CAXTICA CANTIC. 410 eniffl sonat Libanus^ scilicet dealbatio vel candidatio, A Judaeoruni;quaDdo crucifixerunt Christum, ideo alia Quae ligna sunt imputribilia^ quia facta eorum sunt coram Deo durabilia. Hujus mensse columnse, scili- cet, pedes sunt quatuor intellectus, id est, historia, allegoria, tropologia, anagoge. Quse columnae sunt argenteae, quia Scriptui-ae sunt eloquentia splendidse, bujus reclinatorium aureum est corpus Dominicum sine labe peecati purum . In igne passionis excoctum, claritale immortalita- tis fulgidum, in quod se Deus reclinavit, dum huma- num gcnus visitavit. Hujus ascensus est purpureus, id est, sacra crux sanguine piscis Christi purpuratus, per quam Christus ad gloriam Patris ascendit , et per quam Ecclesia peregrinans eum sequens ad gau- dia scandit. Media strata sunt charitate, quia omnia Translatio habet : /n die solemnitatis et lcBtitice. Vcl in diademate vident regem, quando mente vident Christum iu humana carne , quia circumdedit eum mater sua Maria in die desponsationis illius, id est. in die incarnationis , quo humanam naturam sibi sponsam fecit, et in die laetiiise cordis ejus, scilicet in die resurrectionis, quo assumpta huraana natura jam immortalis facta in setemam laetitiam est trans- lata; vel Virgo mater multum de immortalitate iilii est laetata. Ad litteram etiam filise Sion sunt egressae videre Christum in spinea corona , quando multitudo po- poli et mulierum plangentium ad crucem eum se* quebantur, quibus dixit : Filias Jerusalem, noliie opera Christi ab incarnatione usque ad passionem B flere super me, sed super vos {Luc, \xiu, 28), etc. vel ascensionem plena sunt charitate. Yei mensa sacrae Scripturae plena est poculis charitatis. Qu» charitas in medio, id est, in commuoi est posita, ut omnes per eam funt fili» Jerusalem coelestis, et in lecto aeternae quietis, et in reclinatorio aureo, scili- cet in splendore aetemae clarilatis quiescant, et men- sam aeteroi convivii adeunt ac nuptias Agni cum angelis peragunt. Postquam regina adornata advenit, rex coronatus ad convivium procedit, et per plateas civitatis praeco conclamat filias Sion ad videndum coronatum regem Salomonem in diademate, et invitans dicit. Vebs. II.— Egrediminif fHice Sion , et videte regem Salamonem in diademate quo eoronavit eum mater sua, in die desponsationis illiuSy et in die UBiitUe cor- iis ejui» Vox est praedicatomm praeconum Christi fiiias Sion , id est omnes Ecclesias , per mundum invitantium ad visionem coronati Christi. Sion est mons in Jerusalem , super quem est arx in Jemsa- lem, quae dicitur turris David, et dicitur specula, Jerusalem dicilur visio pacis, Sion ergo iigurat pne- sentem Ecclesiam, quae per speeulum in a^nigmate il Cor. XIII, 12), adhuc speculatur futuram gtoriam. Jerasalem autem designat Ecclesiam regnantem in coelis , quae jam fruitur visione pacis aeternse , filise vero Sion sont omnes Ecclesiae per orbem difTusae, filis universalis Ecclesi^e. His dicitur a praedicatori- bus, scilicet aeterai Regis praeconibus, Egredimini de Babylonia filiae Sion et videte regem Jerusalem Juxta moralem sensum filiae Siou ad videndum regem coronatum egrediuntur, cum animae fidelium de ignorantia ad scientiam, vel de mala conscientia ad confessionem, vel de mala conversatione ad bo- nam conversationem convertuntur, ut corde visam Ctiristi patientiam sequantur, quam illa die habuit quo ei Jadaea mater sua spineam coronam imposuit,. et mente contemplentur illam gloriam quam ei Pa- ter dedit in die solemnitatis et la^litiae, id e&t, in die resurrectionis, quo eum gloria et honore coronavil, et super omnia opera sua constituit {PsaL viii, 67). Juxta altiorem sensum filiae Sion egrediuntur ut regem coronatum videant, quando animae de corpo- ribus egressae coeli palatium ingrediuntur, ut regem C gloriae in decore suo videant , quo eum mater sua coelestis Jerusalem coronavit, quando Deum homi- nem, victorem diaboli, a Deo coronatum, cum trium- pho excepit, in die solemnitatis et laetitiae, scilicct in die ascensionis, quo aeternam laetltiam Ecclesise contulit. PraBCone per urbem clamante et populum ad convivium invilanle.^Iiae Sion de domlbus caler- vatim evolant, regem coronatum ac reginam gem- mis ornalam videre properant. Quam rex araplexus per singula membra laadat, laudalara muUis mune- ribus donat, scilicel apostolica tuba per orbem into- uante et populos nationum ad aeternas epulas invi- tante, omnes gentes de domibus idololatrine prorue- runt ad videndam aeterai Regis, Christi, et Ecclesiae gloriam festinaverunt. Chrislus Ecclesiam ad se ve- : r, -j •nwi 'j. -'n nientem duici amplexu excepit, multa charismata ei coronatum. Quasi domi in Babylone residet, qm m U "•''"7;" """^ ^ . , . j j. 1 confusione infidelitatis latet. Quasi de Babylone egreditur, qui de infidelitate ad fidem Christi conver- tilur. Filiae Sion ad videndum regem Salomonem in diademate egrediuntur, dum Ecclesiae per orbcm de priori vita per fidem egressae Chrislum, Regem glo- riae, veram pacificum, in spinea corooa admirantes contemplantur : qua coronavit eum roaier sua Syna- goga in die Parasceves, quae fuit dies desponsalionis illius, quo eam desponsavit sanguioe suo, et in die laetitiae cordis ejus, hoc est in die Paschae, quo Ise- lata est, quod eum quasi malefactorem cum latroni- bus crucifixit. Salomnis namque dies erat Paschae contulit; hanc per singula membra laudat, dum operafidei in singulis ordioibus Ecclesiae comprobat. Tota quippe Ecclesia est unum corpus, cujus capui est Christus, caput Chmti Deus (/ Cor. xi, 3), cujus corporis membra sunt diversi ordines electorum, qui in septem hic distinguuntur , quia scptiformi Spiritu diaponuntur. Cui dicit : CAPUT IV. Vers. I . — Quam fulchra es, amica mea, quam pulchraeset decora! Quasi dicat, 0 Ecclesia, prius inimica cum esses in Babylonia, nunc amica ad me conversa, jam sciens secreta mea, quam pulchra es 4ii HONORII ADGDSTObUN. OfP. t^ARS H. -^ BXEGETICA. m es ift 6rti8tu tirtutiirtr, ^alde palclifa iBleriils iti ftde, A las ettttt in htetnbrJi dais pcfseqcHnr. Aeefvu» pulchra exterius iu opere, et decora, id e$t t^lde chara in p^aedicatione^ ({uia faciis qa» doces, exe/tiplo ostendis qute AoAes. OcuH tui columbdtum, ciiM membfadorporis inScriptarapoimdtuf, tunc aotantu^ ebruiti offlcid; ctim ates vel animalla bonuntur, eorum tuiS6 Hdtaniuf flatafae vel dolores. OcalonWi ofticium est de eapite Iticere , et dorpdri ducatam pi^bei^e. Coliimbab vero simplices sunt, et alias aves n6n lacdunf . Ocali er^o ficclesise 6unt epis6opi, et alii praelati, provi&ores ejus, a capitc Christo lucentes, qid eotam herminibiift verbo et opefe lueeixt; et ^ clesiaifi , c^rpoft dbristl , exeApIis et scripturli ad vitam daeaut. m oculi sunt ot ocoli oolumbafadi, M est, ut aptl dttees Ecclesiarum, qui Mlumb» sadt^ quW s«p(edi mmi tabew, ut «lft«bt«e|,ie»B;u;.';7ru7;v78'dltoM;\Tdr;rin;oc^^^^^^ naturas lapidufb est mnliitudo martyf^im^ qui eohgregairtur ad Christum. Hunc acervum bon licet Laban xii tran$eat, quia diabolo noii licet tit qaehiquam de credentibus ia Ghristum nooeat. Veis. %, 3. — DenUs tui iicut gro§ei detonsa- rum, subaadis ovium. Dentes mordeat< et cibum comminuunt, et in corpus mittunt : Oves autem aiios lacte alunt, et lana vestiunt. Dentes igitur Ecclesis sunt expositores sacrae Scripturae u( con- fdssores , qui haereticos mofdaces remordent , et diiram litloram Scripturs expohendo conterudt, et in diemoriam Bfcclesiae quJKsi ventrem trajiciunt. Hi sUnt sicut greges detonsaruiti ovium ^ hoc est| similes sunt illis qui sub apostotis omnia relique- Yel ipsi ocuii tui colufnbae sunt , qula siihplices sunt, et nemineiii labdere quserunt. Absqite eo qtlod intriniecus lalet, icillcet absque chdrilate, quse id solis oculis ineis apparet; in verbo et exeinplo piil- cbrli es quo exterius appiires hominibus , sed piil- chriores cbrkfri nie, quo lates ihterius iii charitate et in vif tiitibus. Tel tu pulchra es praedicatione , ih praetatis oculis tuis, absque hypocrisi, et haeresi, qUae intrlnsecus latent , in hypocritis eft haereticis. Capilli tui sicut greges caprarum, Capilli caput ortiant et munihht, daprfb ve^o ad alta ascefndnnt. Capilli Bcclesise sunt populares, qai eiim fide ornanty ut agricol^, vel armis mudiunt, ut nirlites ; greges muniter vixeruot. Hi lacte doctriaae proximos ahmt, et rebus suis^ ut lana pauperes vestiunt , et sicut oves mortuae carnibu« pascunt, pelUbus vestiunt : ita isii carae morlui » Scripturis suis ficclesiam pascunt, exemplis vestiunt. Quae oves ascenderunt de iavacro hoc est de virtute in virtutem asceUdunt, ut in baptlsmate loti promiserunt. Omaes illae oves sunt gemellis fetibus , quia omnes illi conteSmplo- res muhdi sunt pleni gemina dilectionc, et quos Christo docendo pariunt gemina dilecfionc doclos reddunt. £/ steritit non est inter eas, oves subau- dis, sed ejicitiir quia nilllus apud religidsos vftcat a bona operatione» et inulilis ab eia secludiiur : Sieut vitta coecinea labia tua : Labia secrela cor<^ caprarum sunt mdltitudines fideliuni, quaa sub apo- C dis aperiuat» vitta autem capillos slriiigit ne de- stolis de virthte in virtuterh iscenderuilt ad mar^ tyflum. Ad horum exempium, ut capilli ionumerabiles de laicis in Ecclesia martyres effecti sunt. Qui ascenderuhtf de monte Galaad, quod dicitur acer- vus testimonii , et intelligitur martyrum exercitus Christii qui testimonium perhibcnt Ghristo, dum sanguinem pro eo fuderunt, et ipse Christus est mons Galaad de quo ascenderunt, quia suo exemplo praecessit , quem patiendo secuti sunt , qui teslimo- nium perhibebit eis, quaodo confitebitur e6s coram Patre, qui hic eonfessi sunt eum coram hominibus (Matlh. Xi 32). Hisloria talis eat : Jacob a palre beDedletus, apud _. , -, - ,- , - - , Labail in Mesopotaniiam est peregrinatusj iibi duas ^ ttue. In genis est verecundia ; mala autem punica fluant* Labia Beelesia» luat magistri, qui docendo, aliis aperiuDt^ qun deoles scilieet expesitores ei- posoeriwli Hi suiR siout vitta eocciaeaf hoe esi sicul iili qui in primitiva Ecolesia passioaea Chri- sti doeueranlt el errantes a peccatis prohibu«riint« Coccinum quippe est rubri colorisi el praeferl pralium sangmois Chrisli , quo redempta est fio- clesia, quod isti proximis referaDt, et eos ab illi* cilis verbo al exemplo, ut vilta stringttDl ; Et elo- quium tuum dulce. Dulce esl eloqnittm doctrioas cum quis opera implet quod verbo docel, qoia cujus viia clespiciuir, hu>tis etiam sermo coolein* nitor. Vess. 3. — Sicut fragmen mali punici, ita gence uxoreil aaoepil) duodedim filios genuil, ad patl*em rediil. Quem Laban perseoulus eomprehendil , fos-' dus dum eo iniit; pro ligoo taujus foeieris acervum lapidum coDgregaYeruat, quem Galaad) id esl, aeer- vuib lestimonii oomiaaveruDl, ut neuler illoram huac ad nocendum alleri Iransirei. iaoob esl Ghri- stus, Laban diabolus. Jacob a patre benedictus in Mcsopotamiam mittitur, et Cttriftlus a Patre bene- dictus in mundum roittitur, qui apud Laban prin- cipem hdjus mundi peregrinatur. iacob ticcepit duas uxores et genuit duOdecim apostolos , ille ad pairem reveftitur et Laban eum persequitur, et Christus ftd Hirm In cccluffi revenltui', et dlabd- sunt rubea, punica esl terra Africa , a pomis , id cst phoenicibus illic advenientibus dlcta, ubi cre- scunt mala granata, scilicet pomae granis plena nimis rubicunda, et significat passionem Christi, vel martyrium in Ecclesia. Geoas Ecclesiae sunt, vereenndantes peccare, ut sunl monachi et ere- micae. Hi sunt sicut fragmen mali punici, hoc est sicut illi qui sub apostolis Christi exemplo passi sunt, et casti fbdrunt. Sicut enim fragmen mali punid exteriud rub^t, interias albet. tla isti exte- rius rubent passione, interius albent caslitate, et pleni suut granis , id est bonis cxemplis , abs- que eO qiiod Intrinsecus latet, scilicet absque 413 EXPOSITIO IN CANTIGA GANTIG. 414 charittte que ui corde latet, vel absque fomite pec- cati quod in niembris latet. VkA6.4. — ^icui tunU David eOllUm tuum, Gutn piDpria nohiina iki Scritituris ponUDtui*^ tune iilit ib- terpretaiio ttothitiis, aul ofliciUm personflS; iiut rei ab e& ^tae sigdificiltid notaiur. Si quidem in tit^U cfaissedeh boec triii coiisidienlnturi stilicet interpl*e- t^tio nomihis, qui tti rexjusHHie, et officium re^ale ei sacefdol<s ; et sacrificium panis et vini ab eoob- latttm. Qui pteeBguravit Christum, qul est i-ex jUBti- tiae ei Verus sacerdoft, qui obtulit in saerificio cor- poris sui panism et vinum. Similiter in Oavid tria considerantlif, Vidttlicet interpretaiib nominis, qui est dekidieMfiKs vel mdnu fortit ; et officium» qtii fuit rei et prbpheta, ei res ab eo gesta, (ttiod pu- ghans Goliid superavit. Qni similltet* Ghristom si- gnificbvil, t}tti est t^t gloriiei et ihlUA gldria lUt deidi- dBrallilis, in ^Ue^ tin^eli deMerdnt pretpiceH (/ Petir. h iV), tX est V«tii8 pHspheta; quilk otnnla futunt pMBditll ; m M mtiii fbrtls, qufe (bmtn diaboidm iii chiOd Vicit. Qblluni juiigit corpua et eaput; turfis aui«lh tamnil isiV^s th hbstibuft. GoUum efgd fitcle- sise ftUnt ih 8l*ri][ithris sapibdtes^ Eecle&iam ve^boet ekt^pio Jting^teb Ghristd. SieUt turris Divld in- ex)MigtMlbiiii, hdc e^t sicut primitiva Eede^id a Ghrl- sto vero DHVid, scilicet desiderdbili et mdnU fdrti, ut Inriris ftlttdtltd eohtfa persecuiored et hffireses, donis Bpfritds sadicil mudita, itft iati munimine Stsri- ptUktirUkti h Ghristd ! roris varii, quorum montes sunt haeresiarchae, sci- licet episcopi et magistri eorum, superbiet eloquen- tia tumidi. In talibus daemones ut bestiae in antris habitant. Contra tales pugnant membra Ecclesiae, et pro his victis et conversis coronatur Ecclesia. Ali- Ver, Amana dicitor excelsus, et pater notatur, qui super omnia exaltatur. Sanir dicitur de9»a lucerna, D 4{9 nONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. H. — EXEGETICA. i20 et Christtts intelllgitur, qui est lucerna Bcclesiae td A tute, venit in senectute, venit in decre^iita aelate, ve- vilam. Hermon autem dicitur consecratio, et Spiri- tus sanctus aecipitur, per quem Bcclesia in baptis- mate consecratur. Caput Amana, vel vertex Sanir, et Hermon est Deus Pater, de capite ergo Amana, vel vertice Sanir, et Hermon Bcclesia coronabitor, quando a Deo Patre pro fide Filii, et consecratione Spiritus sancti in gloria exaltabitur. Nunc rex miii- tes instigat ad pugnam, ut accipiant vit^e coronam, nemo enim coronabilur, nisi qui legitime certaverit (// Tim. iiy 5). Legitime certare est usque ad no- ctem, id est usque ad mortem pugnare, hoc est vi- tiis et peccatis resistere. Hos coronari, est seterna gloria sublevari. Dicit ergo : nit quoque ad fldem in baptismate, venit ad requiem in termino vitae, venit ad gloriam in resurrectione. Et lioc de Libano, id est de candore virtutumi el sic fit sponsa Christi in amore ei conjuucta. Aliter tres sunt abrenontiationes. Una cun quis abrenuntiat diabolo. Secunda cum abrenuntiat s»culo. Teriia cum abrenuntiat semetipsum et sequitur Christum. Anima ergo de Libano ad Christum venit, cum pom- pis diaboli in baptismate renuntiat ; venit de Libano cum deliciis mundi renuntiat ; venit tertio cum vo- luntatibus propriis renuntiat, et obedientiae majo- rum se per omnia mancipat. Haec coronabitur, pro hoc quod fugit de monte Amana, hoc est, de his qui sunt inquieti et turbulenti, et quod fugit de VBaa, 9. — Vulnerasti cor meum, uoror mea B "^^"^® ^*"^** ®* Hermon, id est de his qui sunt in sponsa, Qttaai dical : 0 Ecalesia, aoror mea» id est cohceres regni et sponsa raea, panens mibi filios coharedes coeli» iiod sit tibi onerosum causa mei, subire oertamiois laborem ; qqia ego prius caosa tui subivi pugtta^ sudorem, in qua vulneratus sum ttsque ad mortem • Per eor amor intelligitur, qui io corde esse dieitur» et oontineos pro contento poni- tur ; et est similitudo, ab illo qui nimirum aliquam amat, et ejus cor amore vuloeratQr. Ita Cbristus amore Ebclesifle vulneratus est in eruce. Prius Tnl- nerasti cor meum, quando causa amoris tui flagel- latus sum, ut te facerem mihi sororem, seilicet regni cohsredem, iterum vnlnerasti oor meum, qnando amore tui in cruce pendens vulneralas snm, ut te sponsam mihi facerem glori» partieipem, et hoc tn n uno oculorum tuArum et in uno cjine eolli tui, Si- militudo est ab illo, qui eapitur pulchritttdine oculo* rum, yel crinium pueiise. Stcut Holofemes indith. Oculi Ecelesfee sunt pnelatt ejus, qot eam dueunt ad coelestia. Crines snnt ^us subditi, coUum ejos sunt perfecti, quos omant taies capilli. Unum ocu- lonmi vel crinium, est unitas ffdei, qnam habent praelati et subditi. Pro hac unitate placuisti mihi, et amavi te, per hsBC vulnera suscepi, et pro hac de- bes tu pugnare, ut possis coronari. Hoc totum di- citnr spons» ad regnum designat», ut accipiat eoro- nam aemul», id est gloriam angelic» natur». Haec dicttur amiea, quia sponsns ei aperuit Scripturse se- creta ; hnc soror, quia fecit eara sibi eolMsredeni : hsec spOMa, quia parit ei ftlios regvi. Tropologloa peccatis fetentes, et in bono instabiles, et a bonis excommunicati, et pro hoe coronabitur, quod nunc est Spiritus sancti lemplum, cujus cor prius erat cubile leonum, id est daemonum, vel quod segregat se ab immundis, qni sunt cubilia dsemonum, et de montibus pardorum, de superbis falsorum fratrum. Haec cor Christi vulnerat, dnm ei poenitenti per in- dulgentiam eompatitur ; cor ejus volnerat dtun ei desideranti per gratiam condeseendit. El hoc in uno oeulorum, id est in una iotentione, quando unam rem tantura petit a DominOt ut inhabitet in domo D&mini omrUbus diebus vitce suas (Psal xxvi, 4), hoc est omni tempore Christi, qui est vita soa. E£ in uno erine colli sui, id est iii una cogitatione io- tellectus, quA intelligit esse imum Deum summtun bonum. Anagogice moas, quem rex adiit est coBlum, quod Christos rex gloria» subiit, quod esl moBs myrrhae et collis thuris, id est habitatio martymra et coBfessoram ibi conspicitQr, amica tota pulefara, hoc est Eeclesia regoans in omsibus ordinibus suis gloriosa. £t macula non est in ea, quia illa aula non reeipit uUam peccati nacularo, et quia aageli suot sine peoeato, oporlet et eos sine maeula esse pec- eati, qui eis suat ooequaodi. Hsec veoit de Libaiio, id est de candore mundanae gloriae in principibus, veoit etiam de Libano, id est de albedine vif tutum ia spiritstibus, venit de Libaoo ia baptizatis fide- libus. Hasc de capite trium montiua eoronabitur, quia 4eitate trium parsonarum gloriAcatibur, quod ioBunot -vocabttla monlium, Amana quippe sonat moas royrito est coBtemptattva vita ; oollis verd ^ essceisus, per quod Pater iatelUgit^, Samur, lueer- UMris aeliva vtta; Gontcmplalivi myrrha sturt, ^uia eamem suam eum vitiis et eoneufiseeniiis morlifi- caverant {Gal, v, t4). Aetivi vero thus soot, qoia bonis adibus Deo odorem suavilatis offerunt. Ad bos Christos v»dil, dum eis io tri^ulaliooibas el laiiU'- ttoaibos siri>veoit. In his ftdelis aBima tola est fMii- cfara, qiiando m omaibos mandatis et justifiealiooi- bus Domiai esl sioe qaerela, vai quando Deum ex tola diligit virtule, et proKiaMim sieat seipsvmi. la hac non esl macala quaa^o caral hsresi et eolpa. Umt vsMt ftde, vaait et operalioBe, veail prsediea- tione, veatt etiam ad CMslom cogilalieDe, val lo- caliooa, vanil opara; vsmI niliiloflBmios ia juvea- na, per quod Filius aeeipitor, Henaan consecratio, per quod Spiritus sanctus inauitor. Ex nerotaem moveai quod dirersse sunt ioterpre* talioaas reonliom Hebmorum, quia ialarprelalio- aes «ominom routantur, seeoadom Seriptore dtver- som seasam. Aliquando aamque in booo, aliqoando aeeipiuqtur in mato. lo beno aecipiuotar quaodo ad ierusalero, id esl ad moltiMdinem fidelium refe- ruotor; in mafo vero quando ad Babylonem, id esl ad tnfideles refeniBtor. In ilki gloria vtdebil regina regaiB glerise, dileettiffl sutnn majestete ooroaatnm, qoetn hte vidil soo anore ia erece vuhieretoffl. Ibi iii EXPOSITIO IN CANTICA CANTCC^ m erit ucuin oculorum et criniuai, id C6t unilas prsela- A rantur ; fonte lacrymtrum lavantur; in paradiso torum et subditorum omnium illa viaione fraenr tium, qnorum erit f^audium Deus pacis, et concor«- diie dolcedo omnium. Regina de LibanoadcoKK nandum vocata, cum maximo coraitatn yenit. In quo comitalUi quadraginta ex fortiasimia Israel ad bella dootiasimoa tenentes gladios, et fiiias Sion babuit, Cttm quibua pognam contra Amana et Sanir et Her- mon pro corona inivit, et victrix regem adiit, quam ipae hic laude exoepit. VBas. f 0-4 5. -- Quam pukhro! iunt mammo! tucg, i&ror mea, sponaa^ usque iurge, aquilo. In qna mul- tiplid laude fortia faeta ejns in bello gesta replicat, qood videlleet pngnatnrda mammis armavit, ube* Scripturarom reficiunlur. Bt sic io hortum delicia- rum ad fontem vits» Cbriatum transferuntnr. Post haec decem legiones pugnantium per decem gcnera arborum paradisi, scilioet per cyprum et nardum et reliquas notantur, quia qui armia prieceptofum in hac pugna doaudant^ ad denarium preimiorum perduountur. Ad ttUimuro fona et puteus in laude ponuntur, quod fivangelium et lex inteUiguntur. Quia Christus bellatores suos lluenUs legis et Evangelii refioit, et laureatos ad refrigerium perducit. Dicit ergo rex nutrici regime: Quam pulehn» sunt mam* me tusB, soror mea sponsa : MeUora auntuberatua vino. Marom» sunt puellaruro lao non habentium» sed habilfs ad lac habendum* Ubera vero sunt mn* riboa ad certamen informavit, in prwllo saocios un^ B ^^^'^™ ^ habenlium, et ab uberlale diountur. Mam- gnentis euravit, pavidoa labiis eonfortarft, lassos in pugna melie et kcte pavit, vestitos in pn- gnam reraisit, vielores in horto diversis herbis et fonte refecit, in paradisum ad diversa genera po^ mornm introdoxit. Deinde in laode decem legiones describit, qoas eontra aoies hostium in pugnam dbexit. Per haec omnia mullipHcitaa Ecclesise gen^ tiiun notatur, qam de Libano, id est de candore mondaBie glori» cnm roagno comitatu eredentium ad Cliriatnm venit. In qno comilatn reges, et prin* eipes profanoa, et omnia generis et professionis, et eonditionis soeioa babuit, cum qmbns spiritaTe belhim oontra dmnonea animanim hoslea iniit, et eoroDam vitaa a Rege glori» promemit. I>e qua po^ gnn unus de dncibus ^m dixit : Mon ett nciii col m» Ecclesi» sunt infantes in schoHs disceotes, et aUi in fide rudes adhuc lac doctrio» sugentes, ei nondum aliis docendo proferentes, sed ad proferen- dum habiles. H» mamm» valde pulohr» sunt, quia multum Deo placent, qui sunt in discendis virtuti* bus, qu» sunt arma contra vitia studiosi, quibus quandoque sunt oontra bostes Deipugnaturi. Ubera vero Ecclesi» sunt migistri, in utraque lege dooti, qui lac doctrin» pueris docandis infundunl, et os ad spiritale bellum instruunt. Vinom quod inebriat et dementat est sscularis philosophia, qo» mentes homiuum inflat et in jactaotiam elevat. Ubera autem Ecclesi» sunt meliora vino* quia doctriua magis» trorum de utraque lege perlata est utiUor, quia io geroina diiectione sdifjcatur; quam phiiosophiea luctaiw adveriui camem et ionguinem, ned ad^ " ^^^^^^* ^«« "^"^^ ^^»*- Notandum quod toties vmui frnuipei et potestatei (Ephei. vf, f9). Qnod eat dtoere : non eat nobis pngna eontra homi- nea, sed oontra demones. hem alins fortis pr»lia-> tor dieit : Mtiflia eit vita kominie super terram(Job vu, 1), euneUi Oehui quibui nunc milito, exipeeto donec veniat immutoHo mea (Jok xiv, 44). Pidelea quippe miUtant in castris regis sui contra eives Ba- byloni» pro corona quod est immutatio, quando ju. sti ut sol fulgebunt, et aequales angelis erant. Nota artificialem ordltiero. Prius corona meiitieBem fe- cit» deiade pugoam subintiilit, eum p«gnA praBoedal et corona qu» est pr»mittm pngo» seqiiatur, quiA nimirum eorona pugnantibus promitiitur, vincea* tibus dabitur. £t hoo notaadum quod in hao la«ide repetit soror et sponsa. Per hoc datur fiducia Ec- clesi» quod sit coh»re8 Christi, ut soror fratris, et consors regni ut sponsa regia. Et odor veitimentO' rum tuorum iuper omnia aromata^ uaguenta Eo* cleai» sunt virtutes spiritalium qui quasi ungoeotia vulnera peccatorum cnrant, dum eos ad virtotes io* formant. Aromata sunt qu»dam odoramenla ox multis speciebus ad condienda mortuorum corpora confecta, aed sunt superstitiosa quibus quam naaxi- roe Jud»i utebaotur, per qu» carnales obaervanti» superstitiose notantur. Odor unguentorum est Cama virtutum spiritalium ex charitate orientium, vel opiDlo operum qu» fiunt per Spiritum* aan« ctum. Hic odor eat super omoia aromata, hoe est. hisioria defioil, aicut aliqwando allegoria, vel tropo- D ^3«»» J>eo placel. quam omnia iegis saoriiicia, quB logia, vel anagoge non per omaia currit. In priinia sex inatmmenta spiriialis pugn» laudantur, sei^ licet mamm»» ubera, uaguenta, labta, liHgwt, vesli* mentfli, pcr qu»sex»tatespugn«ntiwiiiOl%ntiir. 8i** quidem per mammas iofsBte^ per ubern pueri» p«r uoguenta adolesceatea, per labia iavenes, per eor sub Hogua seaes, per veatimeata deerepiti fignran- tur: Qui sex operibus misericordi» in hac pagna laboraot, ut coronam aenarii^ <|0Qd est pleattna gaudium* perc'\piant. Deindo tria rafogia pogaaiH tium ponuotur» sQilicet hortoa, foaa, paradisus, qaia in hoc bcUo peccatis vulaeraU in horto catboUc» Ecdesi» herbis pcmteat^ et contasaioaia ^ fuerunt horum figura. U»c ideo in Caatieo aoK>ria introducuntur, quia pagaai contendebant cum Chri- stianis de philosophia ; Jiid»i de leg aii observaniia; Christiani confidebaal in sola divina gratia. Philo- sOphi affirmabant salutem horainam ooasiare ia alU'* dio sapieati» : Jud»i certabant eam constare in re« Hgioaelegalisobservanti» : CiiristiaBicertabanteam constare ia fide divio» grati». Haoo sentantiam sponsus judex approbat, iilorum coateationera ro- probat» diceas : Meliora suot ubefl^ taa vioo, hoe est, melias est studiom io sacra Soriptiira. qua gra^ tia qu»ritur/ qoam ia philoaophia, qiiia arbiirium sine grafia aakitem non operatur. Et odor aagttea* 423 HONORIUAUGUSTODUN. PARS 11. - KXEGETICA. ' iU (orum tuoriim super omnia aromata, id esl magis placent mihi doctrinse et virtules spiritalium, quam omnes traditiones Pharisseorum carnalium . Vers. II.— Favus disHllans labia tua^ sponsa. Labia Ecclesise sunt illi, qui aliis doctrinam nar- ranl, quam ipsi de uberibus matris Ecclesiae suxe- rant . Haec labia ut favus distillant, dum dulcem do- ctrinam ,quam a magistris hauserant auditoribus dulciter instillant. Favus est mel in cera.Mel au(em in cera est spiritalis intelligentia latens in littera. Sed favus distillat, dum dulcis allegoria de littera manat. Aliter. In favo mel lalet, cera videtur; sic fragilis caro videtur, in qua sapientia ut mel in cera absconditur. Mel et lac sub lingua tua, lingua est interpres cordis, quia quod cor cogitat hoc lingua profert. Cor Ecclesiae sunt sapientes, qui per spiri- tum sapientiae divinos sensus concipiunt, et eos scri- bunt. Lingua vero ejas sunt, qui ea interpretando proferunt, quae illi, lU cor, conceperun(. Mel est dulcis doctrina allegoriae, quae doctis congruit : Lac vero est simplex doctrina historiae, quae par- vulis, id est, indoctis convenit. Mel et lac sub lin- gua Ecclesiae esse dicitur, cum utraque doctrina allegorica et historica corde concepla, tanta verbo- rum dulcedine profertur, quanta dulcedo in melle et lacte sentilur. Et odor vestimeniorum tuorum sicut odor ihuris, vestimento nuda fetidas tegitur. Vestimenta Ecclesiae sunt bona opera, quibus tegi- tur turpitudo praecedentium delictorum. Od^r crgo vestimentorum est exemplum bonorum operum, quibus contra vitia pugnaturi, quasi lorica vestiun- tur^ qua possint, omnia iela nequissimi ignea ex- siinguere (Ephes, vi, 46). Qui oder est sicut tburis, quia sic placet Deo studium bonse actionis, sicut incensum orationis . Odor enim thuris designat in- censum orationis, ut scribitur : Dvigatur ora- tio mea sicut incensumin conspeciu tuo (PsaL C31L, %), A clusus in aclivis, qula muniraiiie doctorum contra haerelicos est circumseptus. In qno borto herbae et tlores sunt quique fideles, fide et opere florentes . Similitudo est ab horto paradisi, qui dicitur undi- que igneo muro esse conclusus, et cuslodia angelo- rum munitus, ut homines inde prohibeat ignis an- geli daemones ex eo arccant. Ita Ecclesia hortus Dei est, divino pi aesidio et igneo rouro circumdala, et angelica custodia munita, ut nec daemones nec mali homines ei ad nocendum praevaleant. Hoc ideo dicitur, ut in spirituali pugna eorum impetus non timeatur, cum eam tanta praesidia muniant. In hoc horto et fons qui eum irrigat, scilicet sacra Scri- ptura, cujus fluentis Ecclesia irrigatur. Hic fons est signatus, quia sacrae Seripturae intelligentia est cum Q littera signata, sicut sub aigillo scriptura, ne iodi- gnis pateat quid secreti sponsa hebeat. In hoc horto etiam est fons baptisma, in quo lavantur criminum vulnera, qui est signatus, scilicet sancta cruce vei verbo Dei coosecratus» ethnicis sigillatus, cathe- chumenis reseratus. Aliter, Foos sordes abluit, si- tim exstinguit, imaginem reddit . Qui fons est Cbri- stus, qui est fons vitae, de quo fluunt flumina aquae vivae, scilicet dona Spiritus sancti, quibus irrigat hortum Ecclesiae ut proferat spiramina florum vitae. Hic sordes peccatonmi abluit, silim sitieniium ju- stitiam, salietate suae visionis exstinguit, imaginem Dei amissam aoimabus reddit. Hicerat signatus, quia carne quasi sigillo erat velatus. Nunc est signatus, quia in gloria patris a nobis celatus. Hic etiam fons David patens scribitur, quia misericordia Christi ^ omnibus poenitentibus patet, ut lacrymis se abluant, sicut David vuhnera sui reatua in eo layabat, Sed et ipsa Ecclesia e.st fons, quia spiritali gratia et sa- pieiitia redundans, de qua manant plena fluenta doctrinae, quibus plantaria horti sui irrigat, ut plu- rimas emissiones proferant. Emissiones sunt vir- gulae de arboribus vel herbis pullulantes. De qui- bus subditur. Vers. 12. — Hortusconclusus, soror mea, sponsa^ hortus conclusus. In his qui sunt mammae, id est, imperfecti, es hortus conclusus et soror : in his qui sunt ubera, id est, perfecti, es hortus conclusus et soror sponsa. Iterum in his qui suntodor unguen- torum tuorum, id est contemplativi, es hortus con- clusus; in his qui sunt edor vestimentonim, id est, activi, es hortus conclusus. Item in his qui sunt labia, es hortus conclusus : in his qui sunt lingua, es hortus conclusus. In horto crescunt herbae me- (licinales, ct diversi flores. Hortus est Ecclesia in qua multae sanctorum virtutes sunt, diversae herba- rum speeies, diverais vulneribus peccatorum me- dicinales. In hoc horto sunt varii floresdiversi ele- clorum ordines, martyres, ut rosae, confessores, ut violae, virgines, ut lilia, alii fldeles, ut alii flores. Hujus horti hortulanus est Christus, qui et sponsus, qui eum plantat gratia, irrigat doctrina. Hic hortus est conclusus in contemplativis, scilicet praesidio angelorum contra daemones munitus. Hic etiam con- Vkrs. 13, 14. — Emissiones tuoe paraduus malo- rum punicorum cum pomorum fructibus, Hortus Ecclesiae irrigatus a fonte Scripturaetot virgulta emi- sit, quod inde paradisus succrevit. Hortus est locus ubi herbae vel olera crescunt, paradisus ubi arbores crescunt. Paradisus voluptatis ad litteram est locus ^ in orientis partibus, omnibns corporalibus delicii plenus, in quo primi parentes fuerunt, de quo p* pter culpam inobedientiae exclusi sunt. In hor fons de quo paradisus irrigatur, qui et in qu flumina dividitur. In hoc est etiam lignum vi est talis arbor si bomo inde comedisset n ^^V** corporehter mon posset. Unde post culpam k tur : Videte ne forte sumat de ligno mtce et ir cetemum (Gen. \n, 22). Ibi erat quoque scientiae boni et mali, de quo si comederent et malum scirent. Ante comestionem firuc' arboris Adam novit bonum et malum, b experientiam, malum tantum per scienf medicus novit dolorem vulneris per sci( 425 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 426 per expenentiam ; post peccalum autem oovit ma- A. aromatum, quae casia, robusti et purpurei corticis. lum, id est famem, sitim et alia incommoda per ex- perientiam, bonum tantum per scientiam ; quod non erat in arboris natura, sed in hominis inobedientia. Qui sunl provincialeg circa paradisum , dicunt ubi de paradiso immitti flores , et fructus per flumina quae inde exeunt, unde ille populus vivil. Allegorice Ecclesia est paradisus, omnibus spiritalibus deliciis plenus. Paradisus etenira dicitur hortus deliciarum, etin Ecclesia suntomnimodaedeliciaeScripturarumf diversarum artium, multarum virtutum. In quo pa- radiso est fons, id est baptismus vel Christus, per cujus fluenta, quod sunt spiritualia charismata, irri- gatur talis paradisus. Qualuor hijgus fontis flumina sunt quatuor Evangelia. Lignum vitae est sancta quae ad curandaa viscerum molestias valet, quae pro sui brevitate a quibusdam inter herbas odoriferas reputatur, quod sunt patientes pro Christo et pro fratribus animas ponere parati. Ibi crescit et cinno' momum arbor brevis, sed odorifera, et dulcis, cine- rei coloris ad medicamentum usum listulae duplo prsestans, quod suot pcenitentes, qui se infirmos reputant, et in cinere poenitentiam agentes, dulcem odorem Ecclesiae praestant. Cinnamomi arbor habet Ires cortices : superior dicitur fistula, medius cin- namomum, tertius amomum. Medius est dulcior caeteris ; hi autem ab aliquo divisi ex nimio fervore solvnntur ab arbore quod sunt monachi^ qui se sol- Yunt a mundo amore Christi. Hae arbores crescunt crux, cujus frucius est Christi corpus, de quo qui g in illo paradiso, cum universis lignis Libani^ id est digne comederit, non morietur in anima in aeter- num. Ligna fructifera sunt sancti; fructus lignorum sanctorum opera ; lignum seientiae boni et mali est libemm arbitrium. In hoc spiritali paradiso crescuut diversa genera arborum, id est diversi ordines ele- ctorum. Ibi crescunt mali punici, scilicet arbores Africanae quae proferunt mala punica, vel rul}ea, quae dicuntur malogranata, id est granis plena, quae sunt martyres rubei sanguine, operibus, ut granis, pleni. Has arbores ille hortus fonte irrigatus emisit, dum sancta Ecclesia, baptismate perfusa, martyres pro- tulit, cum pomorum fructibus, scilicet cum bonorum operum exemplis. Ibi crescit et cyprus, quae est arbor aromatica io iEgypto habens semen simile cedris et aliis odoriferis lignis , quod sunt universi fideles, quonim fides et operatio imputribilis et odo- rifera est. Ibi crescil ^imyrrha et abe cum omnilms primis unguentis. Myrrha est arbor cijuus succus est stacte, a vermibus et putredine carnem conservans, quod sunt eremita vel casti» se in vitiis mortifi- cantes, et camem suam a patredine libidinis con- servantes. Aloe est etiam arbor suavissimi odoris, adeo ut adoleatur altaribus vice thymiamatis; babet vero succum amarissimnm reststentem putredini, quod sunt continentes per araaritudinem vitae lasci- viam carnis reprimentes. Prima unguenta sunt pre- tiosiora , quae de prirais floribus pretiosarum spe- cierum fiunt, ut illud Mariae in Evaogelio spicatum eoriandro, at habuit manna album, sublucidum et p pretiosum, quod sunt praelati et alii primis chari I. ■ ^ -X ^1__ ^^^.-Zt<._ ^k 2^J^ ...^^..^ ^m^^^l ^^ ••nnnliivraa CmSmfna «AMAii a»i\lj.Mt nMnkSn AMjkJ•• odorum, quod oleo coquitnr, et inde succus expri mitur, qui cyprus dicitur, unde regium unguentum conficitur, ita dictum quod regius morbus eo cura« tur. Cypras arbor aromatica, abundans in iEgypto, est spiritalium conversatio, quae primitus florebat in iEgypto, sive in tenebris hujus mundi quod jEgyptns sonat. Hujus semen simile est mannae, quod habuit omne delectamentum, et omnem sapo- rem su&vitatis ; quia vita justorum habct omne spi- ritale delectamentum, et omnem saporem sanctitatis. Semen es»t album, lucidum, odorum; quia eorum conversatio est alba in castitate , lucida in opera- tione, odora in charitate. Succus ejus cum oleo co- quitnr, et in regium unguentum vertitur, quia iUomm vita flammis tentationum ut aurum pro- smatibus Spiritus sancti, scilicet primis credentium donis pleni, qui cum verbo et exemplo flagrant, quasi ulcera languidamm animarum curant. No- tandum quod hae species arborum vel herbarum introducuntur, de quibus unguenta conficiuntur, quia per has notantur ordines electoram, quasi cohortes in castris regis militantiam , quoram vul- nera per unguenta curantur. Ideo et sponsam horto et fonti et paradiso comparat, quasi ei aperle dicat, Ne timeas pugnarecontra acies Amana^ quia tales bella- tores in comitatu habes, de quorum constantia et armis secura hostes saperabis, et victrix a me coronaberis. Et tu vulneratos in bello herbis tuis curabis, quia tu es hortus medicinalium herbarum; et lassos fluentis tuis refocillabis, quia tu es fons spiritualium aqua- batar, qaia regius morbus, id est lepra animae ut ^ nim; el victores pomis tuis saturabis, quia tu es pa* unguento curatur. Hoc unguentum Maria Domino in domo Simonis leprosi obtulit, quia Ecclcsia suo exemplo haercticos a lepra animae, scilicet de haeresi curans Domino ofiert. Ibi crescit et nardus, quae est arbor aromatica, id est aromatibus apta, sed parva, bene redolens, et calens, unde optimum unguentum conficitur, quod sunt humiles et innocentes , qui se coram proximis parvos, id est despectos faciunt, et odore atque ardore charitatis saucios in peccatis UQgunt. Ibi crescit et crocus^ flos rubicundus, id est aurei coloris, quod sunt sapientes, divina sapientia fulgentes. Ibi crescit ct /istulay brevis arbuscula pAxaoL. CLXXn. radisusi id est hortus pomorum, spiritualium fercu* lorum. Sciendum vero ad litteram quod Salomon in Libano talero hortum muro conclusit, in quo has spe- cies herbamm vel arborum plautatas habuit ; in quo e( fons Jordanis erupit de quo et subditur. Vsas. \b.^ Fons hortorumyputeus aquarum vi^ ventium qwe fluunt impetu de Libano, Hortoram ideo dicitur, quia superius duos hortos posnit. Aquae viventes sant, quae fluont r Aqua enim qufe stat quasi mortua est, quasi vivit quae currit. No- tandum quod dicit , qaae flunnt impetu de Libanoi quia fluenta Jordanis cum magno impetu fluant do ii 427 HONORII AUGUSTODDN. PARS 11. — EXEGETICA. 428 fju^oC Jiprch^peni fluvi^np^ 6iQiu9t,, (dQO hic abuad^a- Ua iLq^a,n(q^ inU^odaciMir, u^ r^d^n4iA(ia pr^Bmioruin d^q[\c^tretur, qu^ viAM>ribus dabitur, qji^i 9A fiou- te|i) vio Cbristuqi et^ a^ puL^uin aquaniiA yivau* tiuro, i4 ^s|, Spirifcui» QQ,q(SAunf)« puieunt apirilMa- lium donoruii^, perducoiattr. Siquideiif daoem go- nera arborunji paradi&i poauit, per quae decem ordi- nea eloclorum apiriiualis para^iai expressil, qui aub d£oem pneceplia cooiira vitia pugnant, ui prsa- mium denarii, scilicet coponam gloriaa, peccipiant. lalia esti fructus hort4; km aulem ejas, id est, ir- rigatio «^us, eat fons hortorufn etputeus ac^uanim vivanlinm, qua& fluunt impetu de Libano. Fona est ubi flumen fuadijtur : puisua ubi aqua in profundo; ktet* Fona ergo l^ortorufn ast Bvaagetiam, irrigaiio B SDclesiarum in aettva et contemplaiiva vit^ degen- tium. Hio fons de Libauo erupil , in horlum Jeru- salem QucuFfit, de monte Sioa fluxiiy oipaes horlos orhia irriga^t, quia evangelica dectrina de Chnato eropit , in hortum ie^uaalem, id eal in primilivain Gcdesiam, cuourrit, de monte Sion peraposjtolosin gentaa fluxit, et omoes Boolesiaa irrigavit. Puteus aulem aquanim est pnofonda lex dtvinorum sea- suum, qui kleBt ia legia Kltepa, ut in profundo pu- teo aqaa. Qum aqu» suat viveates, quia eos vivere faoiuat, qui eas spinlualiter iatelligunt. H» aqwe ikiunt com impetu de Libano, quia veniuot eura abuadantia de Jadaioo populo. Libanus enini di- (Htur dealbatio, et intetligitur Judaious popuhis, di- viao oahu dealbatus. De hoo Libaao ftienta legis q et proj^elarum fluxerunt , el per aposlolos cam impetu in Rcclesia gentfURi maaaveruat , qui Scri- pturas abttode spiritualiter exposuerual. Aliter Li- baaus dicitur candidatiot et mfelligitup Christus de caata Virgine nalus. De hoo Libano aqaee cam im- petu fluxcirunt, quando dona SpiFitua sancti, t«a- quam Spiritas torreas in credeates iauadavepunt, el eos sciealia omoium liaguarttm repleverant. De his aquis ipse dixit : Qui or6an, vh, 38), id est, chariamala S^iritus sancti , qum fMiant eredentes cum Peo vivere. Hoc totum hio iatrodocitur, ut soiat spensa quod ita ejoa beHatores replentur do- otriaa Cbrisli et doaia Spiriltts aaaeti, et ita remu- nerabuatur, sioul aposlolr, bellatores Christi repkti ^ suat doctriaa Christi, et doais Spirilus sancti, re- muaerali sunt prmmio vit». Fbas etiam sigaificat eoa qui capaee&suot verbi Del, puteus vero eos qui \\% iatelMgoat mysteria. Cisteraa est colleclio aqua- rum pluvialium, quod sunt dogmata h»retioorofn . Xrog|^og\c^ 64ta]^ di^im esl, apo^sa Chri^lA, per amprm ei cQAiufipt^ ^ pftrieiM^ ap^riUN^e« fitiM* id e$t, bQa^o^erab Uffio eai etiam ejus^ aoroi*, ^ia 9^, cegai cpU^res.OMi eaim. patimdwf persccuHdir nem proj^^rjfMiiftioim^ ip*Qt*Hfn eU r£gnumcialQf*unk {it(it.th,.y^l%, Aaim(» S(9ion|Hif boi?i qt mali, Qbserv,atio man4ati. ynguenta^if^ sig^a^&^iUc^ bpqit^, buwUita^. et, ali. ^ ptei¥liivK» QWi»iui« g;9u4iQnWA< In Q9^m huj.u^ Q%p.itulit 4<#(^t %pagpgQ« SmuI ergaqvAl^ttor parad«s), sQilicQlpftra.- cUaus voruptaiis, terres(ri§ ; fMr«4l&uSi e«$rt^liQai4, cqolcstif.; par^di^uA reUg;iwis. KcclAsisurum; 'Bmdk' SiMs virtuAia» amnvM:um. PoaiqtAam ^aioa. i«^ Mto cui^ suji^. \i^ 9accahu.it,, qqcq a^g^ sim. hi9AJM grave IpeUun^ regipiR^ iiHuJiiit, &ed vim». in^ h!0fftu.m iMgit, ibiK|u.ei ut. (atro m, m^im latuik Ia quQ ifm regipa yictorQm exj^citum, refic^rej^ rex. «idrY^oil et hostem.lat|sate(p rep^ri^ ^ hqi;^.c^)f^fmm^^r Ivt, aMttc.aus^run^ CulMWQm hprli iavit^iili,. dio^ VEas. 46. — Supge, aquilo, et veni auster, per/tu hortum meum, SciKcet postquam cessavit perseca- tio tyrannoram el coronata est patientia sanetorum, protinus surrexit in Bcciesia vesania hscreticorum, qus atrocius Ecclesiae belhim iatuHt quam pnus a paganis pertulit. Pemiciosior eaim est hostis, qui mtra maeaia positus cives impugoat, quam qui extra exclusus muros oppugaat. Huo. ergo poil.amlorem 42^ Exposrrio in cantica cantic. 430 pcrsecutionis railites Christi in horto Ecclesias frue- rentur quiete pacis, ecce torttrosus draro a marty- ribus victus de antro malilise caput extu!it, virus perfidiae per agmina Christi fudil, et, ut latro, de insichis improvisus prosilivit, afque incautos milites tclis crroris usqucquaque prostravit, siquidem inau- dilam hseresiro per malignos homines mentibns fl- dclium infudit, qua totum hortum EccIesiaB quasi quadam lepra vitiavit. Sed Rex glorise Christus suis auxilium praebuit, dura universam haeresim pcr sa- pientes destruxit, et de horto suo flagellis anathema- tis expulit. Expulso autem Aquilone, Ausfer intra- vit, qnia ejecta hseresi de Ecclesia, auster, sciliccr Spiritus sanctus hortura pertlavit, dum veram fidem doctoribus inspiravit. Et raox fiuxerunt horti aro- mata, dum sancli Palres protulerunt verx fidei dogmata. Rcx ergo advenicns, dicit : 0 aquilo, hoslis maligne, de lalebris tuis surge, el de horto mco di^- cede ; tu autem ausler, cullor horti, veni, perfla hor- lum meum, ut fltiaHt aromata iltius, qu» sufficiant vicloribus. Aromata sunt odoramina, scilicet fruclus arborum praBdiclarum, nardi, cinnamomi, et alia- rum Libani. Ideo dicit fluant, quia aromata de arbo- ribus ardore spirilus fluunt, ul resina de cedro vel abiete. Aquilo est ventud durus et frigidus, qui tran- striogit ac flores, necat. Auster vero venlus calidus et blandus, qui terram solvit ei flores producit. Aquilo est diabolus, qui duram persccutioncm Ec- clesiae intulit, et ut striclam terram fideles de fru- clu boDorum operum prohibuit, el in fide florentes pcr varia tormenta necavit. Hic in horlo. ut lalro, ia iosidiis laluit, dum victus in persecutione virus oc- cultum, ut djaco, haeretica* pravitatis in fidelesevo- muit. Auster autem est Spiritus sanctus, qui sua gratia hortum perflavit, dum rectam fidom Ecclesiae inspiravit, et terram, id est corda subversa de gclu pcrfidlae solvit, el flores fidci produxit, quo flanle horli aromata fluxerunt, quia mox fidei documenta per scripta Patrum redundaverunt. Ecclesia vocalur hortus per simile, quia sicut in horto sunt lilia, rosae ct alii flores^ et herb» saUibres, et ilem cardui, urti- cae et aliae herba) nocivae et inuliles, sic sunt in Ec- clesia martyres, corifessores, virgines et alii fideles. Sunt etiam hseretici, schismatici, el falsi fratres. In his latel aquilo; iii illis flat auster, et de ipsis fluunt aromata virtutum. Aliter per aquilonem mundi aspc- ra, per austrum Intelligimtur prospera. His dicitur permittendo non jubendo, ut ad tentandum surgant, hortnm perflent, ut aromata fluanl , hoc est, tribula- tioncs fidclibus inferant, ul exemplo patientiae eorum et constantiae bene fragrantia, ut Job, ad nmUos perfluant. Saepius prospera quam adversa animnm teotaDl, quia adversa. animum ab illecebris car- nis abstrahunt, prospera vero ad lasciviara alli- ciunt. Tropologice hortus csl claustrum , flores et herbse sajubres, fralres in fide et dileclione unanimes : urlicae et herbae inuliles, sunl hypocrila* et falsi fralpes. Aquilo in horlo ad tentandum sur- git^ dum diabolus pqr faJsos fratres concordiam fra. trum perturbat ; sed auster veniens hortum per- A flat, dum Spiritus sanctus conventum fratrum in patientia et concordia corroborat. Aromata fluunt, dum virtutes prius occuItfD, tcntationibus probatce, ad notkiam proximorum prodeunt. Anagogicc vero aquilo in horto surgcl, cum Antichristus adhuc Ec- clesiara impugnabit, sed auster hortum perflabit, cum gratia Spiritus sancti, fidelibus constantiam fidei conlra eum inspiraverit; tunc aromata horti fluent, quia pro fide Christi martyria redundabunt. Aliteraquito surget, ut de horto discedat, cum oc- ciso Antichristo persocutio de Ecclesia recedet. Au- ster vero hortum perflabit, cum multitudo lapsorum ad poenilentiam per inspirationem sancti Spirilus redibit. Tunc fluenl horti aromata, quia exempla palienlioD et constantioc sanctorum suh Antichristo p in Ecclesia redundabunt. Aliter aquilo de horto re- cedet, cum diaboius de Ecclesia ultimo judicio dam- natus disccdet. Ausler hortum perflabit, cum Chri- S^us veniens consolalione Spirilus sancli Ecclesiam recreabit. Tunc horli aromata fluent, quandojusti aBlcrna prwmia pro meritis recipient. Aquilone re- cedente, et austro in horlum veniente, regina aro- roata colligit, quibus victores reficit, ct regem foris slantera ad epulas victorum invitat, dicens : CAPUT V. VfcRS. 1, 2. — Venial dllecius meu$ in kortum suum, ut comedai fructum ponorum suorum. Sci- licet persecutiooe per Cbristum aoxiihilalft etha^resi p ubique damnata, Ecclesia jam in pace et concordia fidei degens, ct multa tealameata sustioeos, scripta Patrum quasi aromata coUegit, exemplo illorum virtutura spirilualiura quasi convivium instlluit, cui Chrislura intcresse optat, ut opus suum acceplabile fiat dicens : Qui se promisit mecum usque ad con- bummationem soeculi mansurum^ ipse Dimc per gratiam vcniat in me hortum suum, ut qui me iuter persecutores et hocrelicos illaesam custodivit, nunc in pace deg^entcm a tentationibus adversitatum, et prosperitatum inconcussam custodiat, ac de rae ta- les eraissiones producat, quarum pomorum fructua ipse comedat, hoc est, taoa spiriiuales velit de me pullulare, quos sibi ut suavem cibum vclit incorpo- rare. Poma etenim horti sunt in Ecclesia elrcLi, Fructus poraorum, aunt opera bonorum. Fructua pomorura suorum dilectus comedet, cum Chrisius electos per bona opera bibi iocorporabit, ut suit unum cum Deo sicut cibus in corpus comedeotia verliiur. Aliter Ecclesia. doleas Synagogara a lide Chrisli landiu separari, orat eara sibi associari, di- cens : Dilectus meus, qui de me horto suo aquilo* nem diabolum per fidera expulit, el «wstrum Spiri- tura sanctum per graliam introduxil, el aromatft charismatum in mc multiplicavit ; ipse etiam per gratiam veniat in Judoeam hortum suum, ut come- dat fructus pomorum suorum, id est, ut per fidem incorporet sibi rauUitudioem coQverteodorum. Mo^ raliter. Dileclus in hortum venit, et fructum pomo- rum suorum comedit , cum Christus dona sua io 431 HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS 11. — EXEGETICA. 432 coetu spiritaalium nialtiplicavit , et se operibas eo- A ram at suavi cibo refecit. Juxta altiorem sensum, dilectus horti finictum comedit, cum Christus ele- ctos de hoc mundo in gloriam suam assumpserit. Rex ad convivium regin» ingressus, dicit : Veni in hortum meum, soror mea, sponsa ; me«- sui myrrham meam cum aromatibus meis. Comedi favum cum melle meo, biln vinum meum cum lacte meo. Per myrrham martyres; per aromata confesso- res accipiuntur. Favus est mel in cera, et significat animas in corpore : mel autem extra ceram animas extra corpora. Per favum exprimuntur hi qui cum Domino corporaliter surrexerunt, et cum eo corpo- cum melle meo^ jam bibi vinum meum cum lacte meo. Favus sunt hi qui in Scripturis dulcedinem spiritualis intelligentiae quaerunt, et aliis dilucidant. Mel sunt hi qui epulas divini verbi sibi appositas li- benter gustant, et his insatiabiliter vesci desiderant. Yinum sunt fortes coelestium doctores, alios sapien- tia inebriantes. Lao sunt infirmi adhuc auditores, qui lacte doctrinse natriuntur ad bonos mores. Hos omnes ut dulcem cibum mihi incorporavi, et ut sua- vem potum in me transfudi, quia omnes in gloriam assumpsi. Nunc alloquitur rex victores in horto epulantes, hoc est, omnes in Ecclesia de vitiis trium- phantes : raiiter ascenderunt. Per mel autem animae sancto- B i*um, de ioferno per Christum liberatorum. Per vi- num notantur hi, qui in primiliva Ecclesia alios do- ctrinis inebriaverunt ; per lac, hi qui lacte doctrinae nutriti sunt. Sex ordines electorum posuit quos ad gloriam perfectorum perduxit. Senarius quippe mi- merus qui perfectus est, perfectionem innuit, quasi dicat : 0 Ecclesia soror mea in hsereditate, sponsa mea in ^pirituali generatione; ego jam veni per incar- nationem, in hortum meum Judft*am, et jam messui myrrbam cum aromatibus quia collegi ad me messem marlyrum in ccDlum cum confessoribus fide et opere bene olentibus. Comedi favum cum melle, quia quos corporaliter suscitavi, jam in gloriam sumpsi cum animabus quas de infemo liberavi. Bibi vinum cum lacte, quia doctores cum auditoribus jam angeh's in coelis associavi dicens : 0 vos angeli amici comedite, ^ et vos archangeli, charissimi, bibite et inebriamini, quod est dicere : Illos quos de terris cum triumpho adduxi, ut suavem cibum vobis associando incorpo- rale, et ut dulcem potum in gaudium vestrum in- troducite. Et sicut epulantes variis ferculis et poli- bus gaudent satiari, ita gaudete istos vestro con- sortio annumerari . Hoc totum ideo replicat, quasi Ecclesiae gentium dicat : Sicut illos de primitiva Ec- clesia mea incarnatione, passione, resurreciione, et ascensione jam glorificavi ; ita adhuc convertendos de Judseis glorificabo. Siroiliter et de te ortos, etin fide perfectos angelis in gloria associabo. Aliler : 0 soror et sponsa, tu oras ut veniam in te hortum meum, ferendo tibi contra mundi tentamenta auxi- lium ; ego autem veni in hortum tempore persecu- J) tionis, ferens auxilium martyribus : quos jam coro- navi pro cruciatibus. Veni etiam in auFilium con- fessoribus, contra haereticos certantibus, quos jam glorificavi in ccBiestibus ; ita te contra tentamenta mundi certantem juvabo, ct vincentcm coronabo. Jaro in horto meo messui myrrham meam, id est martyres, in Ecclesia amara pro me passos, ad me in gloriam collegi cum aromatibus meis^ hoc est cum omnibus qui fiima bonorum operum sunt in- signes, ut confessorcs. Notandum quod dicit meis ; quia et hseretici habent suos martyres et suos con« fessores; qui non Christi, sed myrrha sunt diaboli. Tu invitas mc ad convivium, jam comedi favum Camedite^ amici, bibite et inebfiamini, cliaris' slmi, Quod cst dicere : Vos Ecclesiae bellatores, mei amici, qui facitis quse ego praecepi meo exemplo, co- medite favum cum melle, id est tales viros vobis associate, qui dulci doctrina vos esurientes justitiam reficiant ; et meo exeroplo bibite vinum cum lacte, hoc est, tales doctores vobis coadunate, qui vos si- tientes justitiam vino sapientise inebrient, et lacte doctrinae nutriant. A talibus sapientia inebriamini, et repleti charitate eritis mihi charissimi, et eritis mihi cibua et potus ut ipsi, et vos mihi at illos incorporabo, ct mecum in gloria coUocabo. Mo- raliter. Sponsus royrrham in borto metit, cum Chrislus de coetu spiritoalium mortificantes mem- bra sua, et crucifigentes vitiis et concupiscen- liis falce mortis praecidit, et in cellaria beatitudinis perducit. Aromata metit, cum redolentes in vir- tutibus ad vitam colligit. Favum cum melle co- medit, cum dulces in moribus et operibus assumit . Vinum cum lacte bibit, cum sapientes cum sim- pUcibus ad gloriam eligit. Juxta anagogem Chri- stus myrrham et aromata de horto metit, cum electos quosdam in Ecclesia tribulationibus ama- ricatos, quosdam virtutibas bene olentes in hortum beatitudinis colligit. Favum cum melle comedit, cam doctores dulcedinis in dulcedine aeternae quietis col- locabit. Vinum cum lacte bibit, cum subditos potum doctrinae haurientes, de torrente voluptatis suae ine- briabit, dieens angelis : Comedite, amici, bibite et ine- briamini, charissimi, hoc est, ita gaudete de societate istorum, sicut epulantes laetantur de diversi cibi et potus satietate. Solet quxri a quibusdam utrum homo esset eonditus, si angelus non fuisset lapsus.Putant enim lapsum angelorum cansam fuisse crealionis hominum ; sed hi failuotur. Ratione quippe docente, et sacra auctoritate consentiente, si tota numerositas angelorum in coelo perstitisset, tamen multitudo ho- minum in terra creata es&et. Et sicut angelus in uni- versitate habel suum locum, ita homo in oniversi- tate habet suum. Si quidem tota Scriptura clamat hnnc mundum propter hominem factum ; quod si homo non esset creatus, consequenter et hic mun- dus non esset conditus. Quod absnrdissimum est. Quem errorem Spiritus sanotns pnevidens, et per Scripturam praecavens quod ante creationcm angeli 433 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 434 vel hominU creatas sit pronuntiat , clamans : in A talls folt, et omnes qui in illo statu nati sunt. I^josti principio creavit Deui ctBlum et terram {Gen. i, 1) : coBlum autem et terra est mundus. Ad quid fedt coelum ? ut esset habitatio angeiorum. Ad quid ter- ram? ut esset habttatio hominum. Domino autem at- testante angelus et homo simul facti sunt , dicens ad Job : Eece Behemoth quem feci tecum {Job xl, i 0), quod est dicere : Quando feci angelum, feci et homi- nem. Sacra autem Scriptura omnia simul facta cla- mat dicens ; Qui manet in cetemum creaM omnia simul (Eccli. xyiii). Igitur homo non propter ange- lum, sed propter seipsum factus est : mundus autem propter ipsum factus est. Et iapsus angelorum per hominem reparatus est, quia Deus creator homo &ctus est, consequenter et homo Deus factus est. Item ifuaeritur utrum Fiiius Dei esset incamatufl, si homo non fuisset iapsus. Putant enim casum ho- minis cauaam fuisse Christi incamationis ; sed hi Don falluotar. Ratio enim manifeste clamat, et sacrBB Scriptura auctoritas consonat, quod, quia homo in paraidiso peccavit, propterea Deus hominem assum- pserit. Ab »temo quippe erat apud Deum prsedesti- natum quod homo doificaretur. Sicut enim Deus est immutabilis, ita et pnedestinatio ejus eat immutabi- lis. Et si Deus non incamaretur, homo non deifica- retor. Et sic prttdestinatio Dei immutaretur, quod erat impossibile. Igitur oportuit Deum incarnari, ut posset homo deificari. Huic rationi videtur auctori- tas astipalari. Siquidem antequam Adam peccaret, Deus per Adam predixit Christum de carae Adam et mortales propter Christom solum fuerunt... Bst autem Christus Deus et homo. Ex omnibus ergo injustis quidam per Christum justificantur, ut in ipso deificentur. Gur autem reliqui non deiflcentur vel non justificentur, nonne ille qui eligit quos vult, et abjicit quos vult ? Huc usque plenitudo gentium intravit. Ab hinc usque ad ingressnm Synagogse notatur tempus pacis BcclesiiB. Finito itaque convi- vio victorum, regina ivit domiitum, dicens cubicull excubitoribus : Si rex me quserat, dicite : Quia ego dormio et cor meum vigilat^ ut eum excipiat. Quasi magnum convivium Ecclesia cum victoribus habuit quando magnum consilium cam multis confessori- bus in Nicaea civitate habuit. In qua varia fercula, Q erant diversa capitula Scripturaram. Quo finito ivit dormitum, quia ibi damnata omni hsresi persecutio cessavit, quies pacis reditt, et Bcclesia curis snculi se subtraxit, divina officia instituit, divin» contem- platloni vacavit ; quae nunc dicit imperfectis adhuc terrenis inhiantibus : Meo exemplo frena postponite, c^Iestia quierite. Sicut ego dormio, id est a negotiis et curis sascuU quiesco, et cor meum in meditatione Scripturarum, et contemplatione setenue vitae vigi- lat, ut mansura bona percipiat. Regina dormiente, dissensio inter roilites est exorta, non ab hostibus, sed ab otio nata. Qua increscente rex reginam exci- tat, monet ut surgat, tumultum miiitum compescat, sed Ecclesia in contemplatione quiescente, muita vitia inter fideles exorta sunt, videlicet nov» hsre- ^ ses, discordi», secta, schismata, et alia plura. Unde incaroandum, et Ecdesiam ei conjungendam, ita C christus per Scripturara eam monuit, ut quietem dicens : Erunt duo in came una {Gen, ii, 24), hoc Apostolos ita exponit dicens : Sacramentum hoc ma- gnum ett, ego autem dico in Chriito et in Ecclesia {Ephes. T, 32). Ecce ante peccatum hominis predicta est incamatioDei, quia ergo homo peccavit, propterea Chriatus immortalis factus est mortalis. Qui si in statu immortalitalis nasceretur, nunquam moreretur, et homo aine interpositione inortis ejus deificaretur. Qaod fieri non potuit. Qnia ergo Christus in illo statu natus est quo mori posset, ideo mori voluit ; quia vero ad vitam resurrexit, mortem homini abstulit, et vitam amissam reddidit. Et sicut in iilo statu mor- tis omnes moriuntur, sic in isto statu vitae omnes in Christo vivificabuntur, et secuodum immutabiiem contemplationis intermitteret , tumultum vitiorum exhortando et corrigendo sedaret. Et notandum quod primo corona spons» proponitur pro certami- ne, contra Amana, id est pro ssvitia persecutoram ; deinde pro labore contra aquilonem , id est pro vexatione haereticoram. Tunc tertio prsemium pro- mittitur ei pro vigilantia contra guttas noctium, id est pro exhortatione et correctione lapsorum. Igitur sponsa repraesentat verba sponsi se excitantis , di- cens : Vbrs. 23. — Vox dilecti mei pulsantis ad ostium eubiculi mei fuit hsec : Aperi niihif soror mea,amica mea, columba mea^ immaculata mea, ut intrem ad praedestinaiionemDeideificabuntur.Undedicitapo-Ti'^'*'. ^^^^^ , . #^ . . ^ m Christoante mundiconstL ° i^,baUssima, Per manns operatio, per myrrham pei^icntio, per diginbi «tu- dia, per myrrham probatiastmem aumma trilralMio inaaitur. Myrrlia profoatiatima est optima tnyrrba, qMfle alibi dicitur myrrhe eleeta, et imeliigitur raore Chriati. Rcgina ergo quae tlante «lutro «ronmla collegit, myrrliam manibus tuiit , «nde Dunc dicit : Manus mese distillaveniot myrrtiam, hoc cst, opem mca, quw exempla moHiiicaCiottis Aierunt, penecn- tionis amaritudinem mihi movernnt. Dtgili mei ple- ni myrrha probatissima, id est studia mee, qnae erant imStantia patientiam Christi , moverant mihi tribulationem moriis, iastar mortts Ghriaii^ qw ab hia passus est, quos docuit viam salalii^ Notan- dum quod tres crucifixi sunl» Christus, latro confl- lens, lairo blasphemaus. Qui innocenter mala vel mortera palitur, cum Christo crucifigitur. Qui no- cenSf sed peccata confilens, cura lalrone confjtenle salvatur; qui nocens, et noA conlitcns palilur, cum latroue blasphemante damnalur. £go ad lactum sponsi surrexif ul aporirem ei, et per myrrham stil' 437 EXPOSITIO IN CANTIGA CANTIC. 438 (antcm, id est per amariludinem abundaDtem, quam A ejus, quare malos diu sustineat, bonos puniat, a)i- eiertipld Chrii^ti tntsda stml. pHtuTam dstii ihei apemi dflecto mto, l^^cle^ia ^t civita^, vel dom\'i8, vel t^toiphim DM, ctijtis o^iitid est ffdes, per qtiam intratnt id piitrcWfaTnitta» Chrishito.PessulOtai oitH est ftftdelitas vel durttfa cordis, qaa osiiam fidei obatiliittkr, tae Christus i'n domum abihise ingredia- tur. Sed p^sstilum ostii &pnpritur dum ittfi(j[elitas per ratiottem destrtilur, vel duritia cordts sermone blandd eitfollitiir. fit sic ^ul^attB ^potosus )n ictibi^u- lum t^ordis liecipitur. tTnde scribitnr : Ego ito ai 6tkiffrn, tt pulso, s( qufs aperaertt t^^hi, IniraU ad euYh, €t cctnAbo cu)n ilid, et ttte meeum{Apot. ttt, 20). AdosUtmiitat ChH]$t\!is, et ptilsat, duth cor malltia chtistim, supema t^Wi visitat, ised hoe quattdd mal6s per pOinitentiaYn eligat, feoAbs per c\\\pmi abjicTat, pAres \n ctilpa unurii cohvertat, alium relihT)'uat ! et non respondit mihif Id est per SciiiJtHras hon ilftdiciavil mihi, ul non ih nAeis ope- ribus, fie^ in siia misericordia fiduciam habeam. Ipse m€ (^uaesiVit, duih chOros angelorum in coelis reliqiiit, '6i ih6 ut oveni errahlem in munJo (lusc- sivit. Vocavit quando dixit : Cohvertimini ad me, fiiii revertenteSy et ego reficiam vos {ier. iii, 14). Aanc vocenl Coi^tempsl. tdeo clamantenii me in trtbulatione non axdhdH Ddihinus. ^e ita quae- r6nl'ehi *et Vttcahfem inveherunt cuslodes, qui cir- cildunt ctvitl&tem, kcilicet pfselali ^cclesiae verbo et exeihplo, cuslodesfegls t^i^ qui circueuni civitatem, ostium Jliierlt ^ui oblatam gratianl pter pCfinttehtiaitt B ^^ '6st Scripturis muhiunl Ecclesiam, inveneruht me reciptt. Christtts intrabH, et ifium e6 ctBtileibit, dhm animath pGgnit^ntis sapientia repieverit, et consola- ttohe iScripturarhm satiaverlt. ubi autem ))u1:^&t)ti non aptritur, dectibat et trahsit atl ^hih, f[\xi ei ja^ nilaih 6ordt8 re^eral : Und^ apte subditur : Ai ille drelinaverai atqae transierat, Ab itlis namque de- dinnt qui ei cor pessuh) dhritise obstrttuht : dd ittod Vero Iransit, qui ei ptBhitettdo aperiutit. Strhtlitudo est ab ilh) qhi diu ad hstiuhi amic^ puts&ns non inlrothtttiiur, et indignanS rfegrcdiltir. DetJtihat etiam diti^ctus , ^i tr&nsit , dum divinitas ejh^ mentis cogitationem exc^tt. Sed quia ubi Isermo diyinus rccipitur, ibi protinns cor in nialitia indu- rfttiitt) ad piBsaiteatittm emotliiiir recto aub{uii(itur : VteRB. 6. — Anima mea Hquefacta est Ut dttectus locutus tsty ditehs : Aperi mihi sorbr mcSBi. Sponsa ostium aperiens et dilectum noh ihvehtehs, v^uit ad chorum filiamm Jerusalem, qhae s»5fcuhi vene- rani, et querula voce refert eis, qiiod piiisanil dite- ctb don aperuerit, quod postea qusesitiith b6n ihvc- nerit, quod vero VocWus hon respohderit, quod icu- stodea civltetis eam ptagaverint, vulheraverittt, the- ristrutti ejus interiht ; aVque anxia fogat, Ut si eam inveticriht, quae passa sit pro ejus ^more ei hUh- lient. Simititudo est ab illa bmica amante, (}Uag anlicum attxia in hocte quaerit, vigilies lncauti& in- currit, vesies perdit, ptagds accipit, et hsgc poste& dolehs Cons6daIibus refert. t^ei' sjponsam in hoc loci:^ inlelligitur ficclesia poenilentium, dilectum in culpa p amissum poeniiebdo et contiliendo quaerentiuro, et gemebtihda v6ce Btiabus Jerusalem, td est spiritua- liba& et fellgiosls in confes^totte ttft dicentlum : Ahi- ma mea, quse aquilohe hante Itt malitia ihdurata est, flattte auBtro, liquefacta est, ui dilectu& i&t& lo- cntak est : Aperi mthi sorof mett, <)uam dfthguthe meo I^ei cbhaeredem rhihl. VLtt voci^ ahima meii GOttiputtcta ad exprimendlim imagittem spousi^ ut cera est Ihiuefltcta. Porro ^pirilus, id esi supei-Iot vis attim«fe hic loquilhr t QuasAvi cogiiando divilias patianti» suffi, qua me pect^ahtem ob^tinatum, s6 provocahtem tam dlh silstinuil, ei noii inveni im- mensam ttflisericordiam quae jpeccanlibus {)ari(5it. $'oeavi (it)imore cbrdis, vhlcud ^cire occulta jttdiici& peccatis et aboihihaiiohibus pleham ; percuMrunt mt timore judicii et peccalorum : et vulheraveruhi v/ie computtctiotte el pcRhitentia : tulermt patlium meum^ srfticel mulliludihem jpeccaloriim, qua clr- CUmdat^ eram per injuhctam poenilehtiam, custodes murOrUmy id est docthres libroruih, qiiiijuS cfngilur nl mur6 ftcclcsia dVilas Dei. Vel pktlium, id est ve- Idmett i^nordhtiae &bstule'runt, duih mihi bcculta bei JudiCil exposuerUttt . Cu&todibus ergo eivitatis, vel custodibus mur6rum, qui mis tial^m ittvenerunt, et me taliler tractaverunt, cum magno gemitu dixi : VkAs. 8. — Adjuro vos^iilUn ttierusalerh^ si ihve- Heritis Ailectum meum, nuhiiitis et quia amore n lahgueo . Quasi dicai : Vos spiritale^ dnimdb icoelesiis tiieru^dtiem, filisc per fidei saicraniehtum^ v6d cbn- strihgo, si ihveneritis ih Scriptiiris dileicliim iheuhi, id est si legendo ihtellexeritis Opiera dilecli ihei (illc quijppe alium ihvehit, qui ejiis mores vltamctue co- gnosClt), ut riuhtielis ei per me, hob cst, me doccalis gratlas agehdo, et aliis prsdicahdo nuniiare. Ille ete- him huntiat, qui alium huhtiare dbcet. Quia amore langueo, Id est causa aihoris ejus cirica lierrena lisin- guOO, et soI& Coelestla desidei'o. Elt quiae suhl bpera diltCtl, scilicet ((uod Altissimtis odio habet peCbatores, et miseriUS est JJoenitentibus : el quod universi vice dominl sunt mtserico)rdi'a et veritas '{Psal. xxiv, tO). MlserlCordia super'pomitentes, verilas superpec- Cantes. Iloc huntiabilis per me, quod est diligendus, *qUia misericot-ditei' parcil his dui ei poenitendo osiium COrdis aperiiihl, et juste punit nos qiii ei januam cor- dis miate VivendO bb^triiuht. Nota quod sex articulos dolentis attiih^ ponit, qiila ih sex setatibus tel sex dieLus, sfex, Oj^ierd misericordiffi facil, quibus ad se- ndrii perfectiohehi perVenit, sciticet, quod ahima ad Vocem Domihl in compuhctione liquescit ; qUod eum 66hversatioh(B ahxia quaeril; quod eum laihetttis iri- VOc&t, qu6d ejus desiderio tota die, id est omni tempOre Jidversis flagiellatur, doloribus vulneraiur, rebui nec^ssariis despblialur. Ideo autem hOc la- mentum in cdnlicb amoris jponiiur, quia attima fide- lis Chrtsti s()onsA per piieililehtiam ei iconjuhgitur : fil jaUdium erit ih ccstis dngelis super uno peccatoie pcenitenthm agente \luc. iv, tt)). Hoc lamentum 439 HONORII AlJGDSTODUN. OPP. PARS II. - EXEGETICA. 440 plus tropologi», quam allegoriae ascribitur, quia in A spiriiuales : Qualis est dilectus tuus ex dilecto, o hoc. Ecclesia ponnitentes ad bonos mores hortatur. Et ideo hic allegoria deficit. Juxta anagogen autem Ecclesia peregrinans dormit, et cor ejus vigilat, -quando ad terrena et caduca insensibilis fit, et ad sola coBlestia anhelat. Huic vox dilecti pulsat, quando eam per molesliam corporis vel vicinse mortis ad supernam palriam vocat. Cui mox aperit, quia ejus vocationem gratanter accipit. Nam ut soror in h»- reditatem Oomini introducitur, ut amica in aecretis coelestibus admittitur, ut columba a Spiritu sancto illustratur, ut immaculata in thalarao sponsi collo- catur. Tunica se spoliat, quando corpus deponit : pe- des lavat, quando vel exiguum pulverem cogitatio- num per ultimam pcenitenliam abluit. Dilectus manum pulcherrima mulierum. Hoc est dicere : 0 Ecclesia maler credentium, pulcherrima mulierum, id est fide et opere, et praedicalione integerrima omnium, spiritales partus edentium, doce nos quam magnus sit in divinitate dileclus tuus Christus natus ex di- lecto Deo Palre. Et doce nos, qualis sit dilectus tuus ex dilecto, hoc est, quam gloriosus sit per miracula in humanitate conccptus, ex Spiritu sancto natus de Virgine Maria matre, quia sic adjurasti nos, vei sic fidei sacramenta docuisti nos, ut Christum creda- mus ex Deo Patre Deum natum, el horainem ex ma- Ire factum. Qui Dominicus homo dicitur cx Spirilu sancto conceptus, quia nullis pr»cedentibus meritis, sed solo dono Dei in deitatcm est assumptus. Re- mittit, quando eam dolore mortistangit. Sed venter g spondit Ecclesia spiritualium, docens mysteriaChri- sti filias Jerusalem, id est Ecclesias vel animas im- perfeclorum, scilicet saecularium. Quam doctrinam quasi in docem membra corporis distinguit, quia loto sacrae Scripturae doctrina in Decalogo legis exi- stit. Ideo autem haec mystica doctrina huic capitulo inseritur, quoniam de pace Ecclesiae scribilur ; quia profunda sapientiae in pace sunt discenda, in perse- cutione facienda. Et hoc notandum quod islud ca- pitulum ab historia et ab anagoge deficit. Allegoria vero et tropologia splendescit, quia id solum Chri- stum et sua membra respicit. ad tactum ejus tremuit, quia de minimis peccatis, quae per fragilitatem camis commisit, judicis senten- tiam meruit. Surgit tamen ut ei aperiat, quia visio- nem ejus quae sursum est optat. Manus ejus myrrham stillant, quia opera quibus hic pro Christo est mortifi- cata repraesentat, ut pro his aetema praemia recipiat. In sequentibus anagoge deficit. Sponsae dilectum ab- sentem anxie quaerenti, et filias Hiemsalem de eo sciscitanti, respondit choms filiarum Hierusalem : Vers. 9. — Qualis est dilectus tuta ex dilectOy o pulcherrima mulieium^i Qualis est dilectus tuus ex dilectOt quia sic adjurasti nost Filiae Hierusalem sunt Ecclesiae, quae superius dictse sunt filiae Sion, quae egressae ad videndum regem coronatum, cum regina bellum contra Amana inierunt, et ab ea in hortis refectae sunt; et intelliguntur Ecclesiae de Judaea, in qua est Hierasalem vel Sion, ad fidem Christi conversae, quae cum Ecclesia gentium spiritale bellum contra diabolum iniemnt, et epulis spirita- libus, scilicet Scripturis vel corpore Christi refectae sunt. Interdum in hoc libro filiae Sion sunt Ecclesiae de Judaeis conversae, filiae vero Hierusalem, Eccle- siae de gentibus vocatae. Quia sicut ad litteram mi- ^or esi Sion in moeniis et numero inhabitanlium. flierusalem autem major et aedificiis et numero ci- vium, sic Ecclesiae de Judaeis paucioris numeri sunt fidelium, Ecclesiae autem de gentibus amplioris nu- meri sunt credentium . In hoc loco filiae Hiemsalem sunt Ecclesiae vel animae imperfectorum, de matre Vbrs. 10-16.— Dilectus meus candidus et ruW- cundus, electus ex milibus, Per candorem splendor sanctilatis, per roborem vero notatur ardor passio* nis. Dilectus Ecclesiae est Chrislus, quem pr» vita et prae omnibus terrenis dilexit, dum in persecu- tione honores, dignitates , amicitias mundi ejus amore contempsit, et ipsam mortem per varios cru- ciatus corporis subiit. Hic per humanitatem est candidus, quia de Virgine natus, et a labe peccati mundus. Et ipse rubicundus martyrio, quia pecca- lores lavit sanguine suo, a Dco Patre electus ex millibus apostolis et sanctorum agminibus, ut per eum reconciliaretur mundus. Per millenarium nota- tur perfectio. Christus electus ex millibus, scilicet ex omnibus perfectis ad redimendum genus huma- num, quod nullus alius facere potuit. £t notandum quod praetermissis omnibus virtutibus caeteris, per duo tantum dilectus laudatur, videlicet per mundi- Ecclesia, quae est perfectorum, secreta Christi di- ^ tiam vitae et martyrium ; quia per haec fideles ad ca- scere volentium. Et notandum quod in hoc Cantico dramatis, fit mutatio personamm, sicut in comoe- diis gentilium. Prius quippe introducta est vox Ec- desiae poenitentium ; et ecce introducitur vox Eccle- siae imperfectorum discere volentium, et mox sub- sequitur vox Ecclesiae perfectorum alios docentium, et hoc totum fit propter unitatem catholicae Eccle- siae, quae in omnibus membris suis est una sponsa Christi, quae in duabus naturis est una persona. Et propter hanc unionem aliquando dicit : Pater major me est {Joan. xiv, 28). Aliquando vero : Ego et Pa- ter unum sumus (Joan x. 30). Dicunt ergo filiae Je- msalem ad matrem Ecdesiam, id est imperfecti ad stitatem et patientiam informantur, per quae maxtme salvantur, ut scribitur : Sine sanctimonia nemo vi- debitDeum {Hebr. xii, 14). Et iterum : /n patientia vestrapossidebitis animas vestras (Luc. xxi, 19). Se- cundum divinitatem autem caput ejus aurum opti- fitum. Caput Christi est divinitas, quia sicut caput continet corpus, sic divinitas continet humani- tatem. Hoc caput est aurum optimum, id est pu- rissimum, quia sicut aurum omnia metalla prae- cellit fulgore et dignitate , ila Divinitas omnia praecellit bonore et majestate. Et hoc aurum est optimum, quia Divinitas est summum bonum, ex qua omne bonum ut de fonte profluit, sicut vigor Ul BXPOSmo m cantica. cantic. iki ^mnium sensuum a capitedescendit. ComcB ejus si' A omnibus lignis, ita Christus etii egregius pra omni cut elaitB palmarutn^ hoc est, angeJicse virtutes spe- cialiler Deo, ut com» capiti, inhaerentes, sunt sem- per pulchritudinem ejus intendentes. Vel comfle ejus sunt divinse dispensationes , quia sunt ut elatse pal- marum rects; sed nigrce quasi corvus^ quia stultis despicabiles. OcuU sicutcolumbaB super rivulosaqua- rum, hoc est, dona Spiritus Sancti quse ipse dat, amato- res suos non in coeno, more porcorum, volvi permit- tunt, sed in similitudinem aquarum claros et per- spicuos reddunt, nil tenebrosum habentes. Unde et rivulis et mundis aquis noo stagnis turbulentis com- paraotur, quia Deum vident, et divinorum charisma- tum luce replentur : quse charismata quia sola gra* tia dantur, snbditur : QuiB laete sunt lotcg, quia sicnt bus sanctis. Quomodo enim Libanusaltitudine etam^ plitudine est insignis , ita Christus inter omnes qui de terra orti sunt, antecellit. Et sicot ille moos oo- bilium est ferax arborum, ita ille omoes saoctos in se radicatos extoUit et oonservat. Et sicut cedrus pulchrituolne, fortitudioe, sublimitate, odore omne decus silvarum antecedit, sic dilectus, speciosns forma prse flliis hominom; quia ipse non accepit ad mensuram, sed totum Deum, et nos omnes de ple- nitudine ejus accepimus. Gutturillius suavissimum^ hoc est, intemus sapor et dulcedo verborum ejos, quam pauci gustant , est suavissima ; qui autem gustant, amplius esuriunt. Guttur etiam est occulta dispositio bonitatis ejus , qua factum est , ut foras mater sola dilectione naturali lac filiis mioistrat, sic b nobis loqueretur. Et totus desideraHUs, id estDeus Deus sola gratia dooa charismatum filiisdonat : Quas residentjuxtafluentaplenissima, quiaquantode Deo clarius vident, tanto magis ad altiora cognoscenda intendunt. Genag illius sicut areoUe aromatum, hoc est, modestia et pietas, quse in Christo singulariter refulsit, dulcedinedoctrinarum delectabat praesentes, attrahebat absentes ; sicut areolae aromatum delectant odoris et aspectus gratia aspicienles. Quse areolae SQo consitae a pigmentariis, id est medicis, scilicet apo&tolis et prophetis animarum medicis, qui con- cordi voce non solum Chrisli sermooes, sed et more sacris paginis, quasi areolis, descripsere. LaHa ejus distiUaot myrrham primam hoc est, verba doctriofle ejus, qose claritatem regoi cselestis promittuot gra- via patieotibus, myrroam primam, id esl cootem< et homo,quia ooo solum secundum divinitatem, sed etiam secundum humanitatem ab ipso initio con- ceptionis, usqoe ad triumphum passioois, resur- rectioois, et asceosioois est io omoibus desiderabilis. YEas. 16. — Talis est dilectus meus^ et ipse est amicus meuSffilicB Hierusalem, Quasi dicat : 0 Eccle- sis, vel fidelcs aoims, filiae Hierusalem, si vultis dir ligere Gbristum, et ab en diligi, oecesse est ut talem eum, qualem dixi, iotelligatis. Haec allegoria specia- liter Christo convenit; tropologia autem quse sequi- tur, magis membris ejus convenit. Christus est ca- put Ecclesiae, quia sicut a capite omnia membra re- guntur, sic omnes electi a Christo reguntur. Quod ptom mundi et voluptatum ^riedicant. Manus ejus ^ c^put est aurum optimum, id est obrizum. quia sicul tomaiilesy hoc est opera ejus sunt polita et perfecta uf tomatura. Qus' enim verbo docuit, opere com- plevit, ut de doctrina ejus mirantes operibus con- firmaret. Et hae manus sunt aurece, quia virtutes quaa io homine gessit, divinitatis gloria perfecit, quae nos ad spem et amorem ccelestium excitaot. Plence hyacinthis, Hyacintbus est herba purpurei floris, febres expellens suavitate odoris ; quod est passio Ghrisli, quae expellit morbum infldulitatis. Manus ejus pleoae erant hyaciothis, quia io Qmce perfora- tae clavis, quasi purpureo suot colore respersse m- bore saoguinis. Venter ejus ebumeus, hoc est, fragi- litas homaoitatis est oiteos caodore castitatis, et ab omoi peccato immuois. Et hic veoter est distinctus illo auro alia metalla deaurata auri fulgorem in- duuot, sic omnes a Christi nomine Christiani dicti, in regno ejus ut sol fulgebunt. Comse ejus elatae pal- marum. Palma dicitur victoria, est autem palma ar- bor inferius angusta, superius lata, et significat vitam justorum , qui per arclam et angustam viam , id est per jejunia et vigilias, et alia corporis aspera ad la- tiludinem charitatis ambulant, ut ad victoriam cer- taminis perveniant. ElataB palinarum sunt idem, quod spatulae , id est rami productiores , semper ad excelsa tendentes, qui virorem nunquam amittunt, quandiu in palma sunt, praecisi vero mox arescunt. Comae igitur illius sunt fidcles ad ccelestia per victo- riam virtutum tendentes, qui virorem fidei nunquam tapAiri*, quodestlapis sereno coelo similis, sublimi- D amittunt, quandiu per arctam viam ad vitam per- gunt ; ab hac devianles, mox a vita are&cunt. Aliqui dicunt elatas palmarum esse speciem arboris aroma- ticae, quam Latini abietem vel spatam vocant. Nam Graece abies elates dicitur, et significat sanctos ad supema tendentes. Et hae comae sunt nigrae quasi corvus, id est jusli despecti sunt in mundo, sicut fuit Christus. Corvus significat peccatores. Christus di- citur corvus, quia inter peccatores est repotatus a dicentibus : Nos scimus quia hic homo peccator est (Joan. IX, 24). Et iierum : Si hic non esset malefa- ctor, non tibi tradidissemus eum (Joan. xviii, 30). Comae nigrae suot , ut hic corvus , quia fideles ita despecti sunt ab impiis ut a Judaeis Christus, qui- tatem coelestium significans; quia partim humana fragilitas esorie, teotatione, fatigalione, morte ; par- tim divina celsituflo miraculis, resurrectione et ascensioneintelligitur. Crura ilUuscolumnasmarmO' rece, hoc est, iiinera incaraationis ejus sunt recta et firisa, quia quidquid per eum gestum est, ante tem- pora a Deo dispositum est. Qucr columnae fundatce sunt super bases aureas, id est prophetas, sapientia lucentes, quia talis in carae apparuit, qualis ab illis praedictus in divina dispositione fuil, species ejus ut Libani^ hoc est, pulchriludo ejus est decor omnium sacctorum , sicut Libanos est decor omnium mon- tium. Electus ut cedrij hoc est, «icut cedri sunt prae 443 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. - EXEGETICA. 444 bus dictum fest : Hi malefici sunt et seductores. Cor- A 08d sunt suavissimi. Et est totus desiderabilis, scili- VQS etiAm putlos sibi di6«Ail«s non pascit, ei Qiri- sUis Chnslutno^sibt dUsfmiles khikii, Geuii ejus sic* aC colnmhe soper rivulds aquaruni. Hoe suot aa- pientes eom eorde iatucotes , et por quotf alti eum intuentur; hi sunt ut colombffi simpIieeBi innixi super Scripturte, divino Spiriiu llueatea. QuiecO"* lurobffi laote suni lotie, id est dulci doctrina a terre- ois laundatae, et resident juxta fluaota plenisaima, id esi roorantur juxta dona Spiritua aaooti abundanlia- sima. Rivi sunt Scripturee Veteris Testamenti : fluenta plenissima , oopiosa , ei exuberaas Bvange- lii dooU-iaa. Soleni coiumb» juxta fluenta resi- dere » ui volatum avium in aqua per umbram vi- deani, et aic unguea vilent ; sic sancti in Scrtpiuria cel in le et in omi&ibuB menibriB eufs anMille laK^ est, ut dixi» difectin meya, in se ei in membris suit) ; et iate eai amteaa meas, quia huBC soiuffl am<^, et amjor ab eo, et voe amate eum, o ttfise fOemsalem^ id est Bodeaim pacam in eoeiia visune. Notandom quod, sieui deoem otdines eiectorum per daclam membra eorporis, id tei per capni, ei eoHM») et otttera deeoribiiaiur, iia virtaiea eoram per decero res, id eat per aorum, palmas et OHiieras exprimunittr, qoiB denario vitte rismanerebantur^ Qui ei inafogtt aasignatur. Priaiaa ordo eii prario- teram qai per eapui notaiur, oiqns Opera ui auhim lolgent, quia sapieniia et chariiaie aplendent. Qnod auTam eai optimum» quii ofaaritas et sipienlia om- fraude& daMnonum pereipiunt, ei ex deoeptione quam 3 ^ihuB viriuiibae aupereminent. SeeUndus onio est aitendunt» quaai ex umbra hoatem agnoaouni, ei Aifiuni. Qutefluenta f^eniaaima diouniur, quia de qutbuseunque consiiium in Sortpiuria quseriiur, per illam ad plenum invenitur. Genie iliius aicut areole aromatum. Hoe suni pra^lati pudibundi, quos podei turpia audire, nedum facere ; lii habent in se ger- mioa multarum virtutum : quae areplsp. consitas sunt d pigmentarfii, hocest pttgidae vlntitum seriptse sani ab Aj[>ostotis vel ^uifoasUb^t pr^ec^dentifotis p^tribtis. Lthh ejus lilift dislillantla myiThatn primam. k^rrha prima e^t opiim&, et intcUigituf mors Ghristi, quee est optim&, quia totius mundi rMemptio. Lftfoia Chrisil simt ajperiedies voltiniaiem e}us, qut sunt ut litia cahdtdi ia virtaiibus ; qui lilia sunt dletillantia myrfham primam, id est ipsi simt doeentes vetbo ef tdbditoruffi, id est ok)edientiam> qui per edoias ex- primuntur ; eajos aeito palm» vei corvo aftsimila- tar, quia aiodio bonie actionis di pAlma virei r tri« bdlaiione» nt oorvus sbrdet. Teriiua ordo est doeio- rum qui per oculos figufatur, eiuUs opera ooiumbis vel rivis comparaniurt quta aimplioiier vivnnt et doeirina fluUBt. Quartua eai reiigiosorum , qui per genaa demonsiraiury eqjus acius suni Ut aromata, quia redoient viia et buna. Quintus ordo est magi- stroiroro, qut per labili desiguatur, qui liiiia vel myr-* riMB admquatar, quia prtemtnent eordis ranndiiia, et oarnis moriifieatione. SetUia ordo eai militnm Boeieaiam armis defendbntinm, qui per manua oaiendiior> (^ttjus opera auro et h.yaeintho assigiian- tur, qtiia tempore pa», et cum dura mutatur, et suut sanctl iti Vinuiibus virentes, 6t ccelestta appetenies, el mores pro tempotnfous mutlrttds. Ventor eJUS eburtieus distibctu^ saphiri^. Ventek* ChHsti sUnt habcfites nxorcs, tanquam non habente$, fiJem castitatis conjugibus servahtes. Ele- pha^ n^mque, cujus os edt efotii*, cascum esi aHtmtil ei adeo rrtjjid^ ttatufse, ut super os ejtis, id e&t sup3r ebur pbsito ^racili llneo panno , et super ptinnum poslid pruna exstinguatui* lllreso p^nno. Et oos est tapls speciem se> reni ccell hafoetis. Venfer ergo Chrisli est di^tinctus dapphirls, quando eohjtigatl sunt contenti coelesti- bus dirjciplinis. Crura illius cdlumnac m^rmorete. Moc sutit illi, qui rebus suis religiosos sUstentanl. Qui ut columme mafmorese sunt recti lu stledtta, et irffrangifoile^ a viliis; quse fnndatce j«unt sUpef bases ftureds, id est super fldem patriarcharum et aposto- IdrUm per opei*a Castitatis lucenii-m. Specles ejud ut Libanl. Quod sUht virgines, munditia vitae atbae, ca- stitate 6ahdidee, nt cedd oporifous bdorlferfle. Gntlur ittfus su^visiimum, hoc est, emitteniea verba doctH- toa, huuc de sabditis ad pralatos, iraasferiur. Pro- pterea dotandum quod superius in iaude BecleaisB, in perseouiione miiitaoii^ septem ordtnes eiectorum per septem membra cbrporia bcribuiltur. Huie vero Boolesias tn pace degehti, deftem ordines prfeseripti aaslgnantur ; quia et iUa aepiem donis Spirilus san- cii armaia pugnavit contra persecuiores, et ista de- eem prttcepiia legis armata, contra viiie pro denario vitae dtmicai. Poaiquam apoosa 6iiabua Hterusalero» qualitatem dileoii expoauii, ehorus filiarum Hieru- salea reapondii : ViKs. ili -^QUO oMil 4it9ciUi Mii9, 0 puUkir* 4i5 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 446 rima mulierum. Similitado est a consodalibus, qui A soHicTte iilectum cum ainica quaerunt. Vtiix Hiefu- salem, sunt Elcclesiae vel animse rmpisrfectoTurfi ; Hierusalem vero Scclesia perTectorum. Ecclesiafe ^iclo! sunt mulieres, quia pariunt filios ^piriCuaks. Pulchra est, quae caret labe ba^re&is ; pulcTirioi*, qu» floret studio bonae aclionis ; pulcherrima, ({utb Fulget instantia prse^icationis . Dicunt ergo irtiper- fecti ad perfectos, cai^nales ad spiriluates, iictivi ad contemplativos, subdili ad praclalos, indoclS ad doclos : Quo abiit dilectus tuus, o t^^l*- cberrimay mulierum. 0 Kcclesia splritualitim, iide et opere, quam maxime Deo placen^ iti- ter )&cclesTas, spiHluales parlus edentes, docfe nos quomodo quserae quasi abscntefn, quem pm- dicas ubique praesentem ; et si esl prdesens. qua- £ lilcr sit vid^ndus ; et si absens, qualiter sit inve- niendus; et quctrcmus eum tecum 6de et devotlone. Aliud est abire, aliud decliiiare : ille abit, qui la ioQginquum vadit ; ille declinat, qui sestum devftati^, in proximum locum, In umbram secedit. Cbrtstus corporallter abiit, cum vidcntibi^s discipulis dcclo^ ascendit ; sphitUariler vero decliaavit, cum dfe Synagoga In Ccclcsiam per gratiam veni) . Hic vi- deddus est cr^dendo, quaerendus orando, inve- nien)us bene Vivendo, cum scriptum sil : Coelum et terram ego hnpleo \3er, xxiir, xxiv). Qoaeri- tur, quomodo Deus dicatur abire vel adire. Scien- dum est quod tres motus sunl : unus localis ct tem- poralis, qui proprfe est corporis, quod de loco ad locum per lempus movelur ; aUer fesl leraporalis, ^ et non localis, qui proprie esi spirilus, qul per "^ tcinpus, non per locum inovclur , cogitando praelerila vcl futurd ; lertius est ncc localis, nec tempofalis, sed aelemus, qui rroprie cst Dei, cum movoltir YDlemio Mi vi facttttdiMi, qttod eeiernaliter statuit licinteAi. DioiCiir txq^ Detis abira» ««m iiidifais Hraiiain MblriJMi; dieiiur aiira, twa grftiiaiii fttim iavgilir fais qpo& «Ufwos graiia «ua feeerii. Kt ibi Boii (il «luiaik» ioci Vel iMiporia. Iten i^ro {^emiiia vtt^ tDtom, etvenit Mfvir^(»/am Mma4is,^ est, «d cxt^ ttim spfHtoaUtiWi, abi «^m eoReetie tMttoAram tfp^ fum, nt patcatur fn A^rffo, iioc ebt', delecleittr de Mnts opetibors \A Boe)esiis> Bde et opere Motifisria» \H ih cla^sbis fioribea virtiftttm odoriiMls, ei UHa eeHtigai, M Mt opertt oitslonim lo unltatett fidoi congreget, ei in virtttlibttft etMMoa togeiis tbao^ c^. Ift me ^^ iKNto soo noii exint eslt qaierendtta ^ pfofectptt^ itt areolis ttromttlttm) ct ia hortis» id ciA in clauslH^, itt conveAttt sipirilaiittm, ifma eg^ ^lecto medt ^andis pnfif an) (oeom ia me manctt^ ^ httmiliieteet eatttiate, et HieciHs mews prepttrai tnt^i apttd se toottm receptioma, ifui pa^dtur Mer Hlia^ Id est deteettttttr ittlra saocta de^idttHa casta- rtim metttittin, ibi esi inv^oiendi». Bcteiiesitt esiber* ttt« Cbristi a ^iK, quia aicut boruxs profftrt vttrioa l^dtmitittm i^s, iltt fioolesitt prdfbri divtraoa vif- tUliirttt sedtttores. ftt bttnc bttrtom dtleetua deecen^ tlU, cum Gbfistus in Bcclesia (IdelibQS per miseK^ eofdiam eottdeeeeodit^ aiit dMm Spiritu» «litteti lar- flttttdo, attt peccMa remitteiKio, aoi ^tittt tnbtten^ do. Aftola etti leiira itt hoHo «qttit IttteribttA bittt iMtt ttom^itt, Merti rttMttiforie ersberrittie re^ lFei<6a pradioaveraDl». mm pere notandum, quod duodecies a sponso vei a sponsa est pugnalum. Sexies ante Christi adven- tum, et ilerum sexies post Christi adventum. Pn- roum bellum fuit in aula inier tyrannum el impera- torem, et inter utriusque principes et potestates ; quando tyraonus imperium. invasit, et similis Al- tissiroo esse voluit. In hoc bello regioa, scijicet an- gelica natura, tyranno diaboh) consensit, et cum illo aeternuro exsilium. subiit. Nam victus a rege Deo cum omnibus suis da aula coeli cecidit, et carceris inferni supplicium subiit» Secunduro belluro fhit sub gigantibus inter filios Dei et filias horoinuro^ id est inter posteros Abel et progeniero Cain, quod coeptum est ab Abel et Cain el terroinatum est in diluvio. post, .tol graAiuruai muBMa ad aeftesDim.bealftudineni q In hoc beUo signif^r sponsae Abel cecidit, sed taroen eun vooavi audiemnti. Beata esat ISeelesia, qne de idolofaitiHa ad fidem Gfarisli es6 veceltt ; beeiior» q«aado ¥ariis donia Spirilus saneii esi ditota ; beati&- sima en^ qaando io smnoia bealstodioe anfslifi adf^ soeiila Beun videbit. RegUue etiem efc concubino!, hoo eat spintoales ei cemles, mirendo et peeidt- eandq negnalia Dei, Uutdauiruni eams dicentes: VEas. 9. — Qu(e e$^ ista quas progreditur quaH aurora consurgens : Id est, quam gloriosa est ista, iot virtutibus, M donis glorificata, quae ex omnibns roundi partibus» fide, et opere, et prffidicattone, ad Christum progredilur qoasi anrora consurgens sub apostolis. Sicut eniro aorora surgens, tenebras no- victor coronam promeruit. Tertiura bellum fuit sub aedificatoribus turris, inier liberos et servos, quod coepit a Sero et Cham, et finitum est in divisione linguaruro. Quarturo belluro fuit sub patriarchis, inter circurocisos, quod coBpit ab Abraham et Pha- raone, et termioum habuit in subversione exercitus Pbaraonls in roari Rubro. In hoc bello persecutus est Ismael Isaac, Laban Jacob, fratres Joseph, ^gyptii Israel. Quintum bellum fuit snb data lege, inter Dei cultores et gentiles., quod coeptum est a Josue et Amalec, et finitum est sub pacifico regno Salomo- uis. Sexturo bellum sub regibus et prophetis, inter Judaeos et Israelitas, vel inter Babylonios el Judsos ; quod coepit a Roboam et Jcroboara, et terminatum clis depellit, solcro mundo indaoTt, sic Ecclesia na- n ®«* *"^ Augusto teropore pacis. In hoc bello oranes scens, tenebras ignorantia^ repnlH, et solero mundo dictis et exeroplis induxit. Pnlchra ut huna subper secntoribus; quia a vero sole iHnstrata, aoctero sse- culi Evangelica luce perfodit ; electa ut sol, hi pace sub religiosis, qnia imagmcro veri Soli in se repra^- sentat, ambulans in omni justitia, et- sanctitate et veritate. Bt in his omnibus terriMlls at castromm acies ordtnata. quia in oronibus ordintbQs suis^ et in oronibus teroporibus erat prasrounita spiritualibus «,rmis, ut nuUa adAforsitAi/e possel cohiJl>eri, qujn in sc praori^Qstraret puichritqdiDeialunaB io, nocte labo- rios«i a«Uoais, et soli^ iroa|;ioein in spe retribu- tionis. Alit^r S^cclesia erat aurora aotie legemf luna sub lege, sol sub EvaAneiio,, acies caslroruip siib an- duces pcimitivae Ecclesiae, scilicct Prophelae cecide- runt, et tamen palmas victoriae receperunt. Snb gratia vero priimjm bellufD fbit iater spo»- suiR et adulterum, videlioet inter Cbnstum et dia- h(Amn quod ooeptum ab Herode, ei poeris, ei fitti* tum eel in deslraetione idololatri», el focatione gentiuro. In hoc bello sponsus cum adiillero doel» luro iniit, quando euro in die belli, id est, in Pa- rasoevB eoapide cracts tranafixit, rooxqua duces exeroilus sui misil, qni eivitaies ii^nsla a tyranno possessas, eum populo reciperent, qoia Apostolos per orbeai misit', qoi vioos, eastelia, civitates, a dish bolo per idololalmm obsessaa, ad fidera vcei Begis, Cfaristfr, revoeai>enl. Seenndum beUom foil aub pep- aQbrislo.Ife^eEatau|ronii4iproj?heiU -^^^^ Christ«aDOs ei paganos, qnod cuU.digniiatibus» sol ia sapieotibus.. Simiiitcf esi i|»sa sjuxiora iA coaiugatjis, lufxa in conUnentibus, Qol iu. doctQribu&, acies oi:dinajLa in omnibus. Slc eait qihilominus- aurora in. pueris, luna in juvenibusj soi io,sen.ibus« acies.ca^^lrQruqo insiogulis cpntra dae- mQPQs Qt fahos fcs^ires. Qwanlnr omr loties in hec €a9lico amtntium.inr trodncantisr eastroi pwfnaniimnw Hoo ideo fi(, oms duouot, ita fi^ delea aaimss posft miiilmmi hiiiioe viim ^poasii sui Ghfieli amfitoviitf ndisiwli. Et buman^ qsiuca de pa- M4iso^Q«ptalM iiM tempQTe' Imim^ ^\m pugnando kbot^ x^ Qmmm. suup< recipiei» quo coronam regni promissam percipiat. Post sudorem quippe empit a Pelro et Narone„ velSSmooo Msfo^ ot finem habuil snb Confltantino. In hoc beiio sigttifer reginse SthepkAous cecidit, omBcequo diuces ^us^ soilioet apostoii corniepuDi, neo noo: ooMsfi |exesoiliifl mar* lyrom sMoubaiiv et oononam vitai' pfomeruiii. Xer* tiam bellnin. fuit soi) oonGsasoRibus, inler toretieoe el oat)iolico&, quod ccnpii ai) Ario el ideiandro epk- aeopo, ei finilum eoi in Conataatinopoteoo coocir ktK In hoo b^lo Atimnasios, Hieeonyaras, Aognsl*- nus, eb aiii quamplures chmi fiaerunt, qui miiites Clirisli prBclaria araais ialnaeront. Quar.tuio bellun} nupc. geribir sub (eIj^Q8is,.i.ot(Qr veros et falsos fratres, quod quidem coepit a Juda et 453 EXf OSITIO IN CANTiCA CANTIC. 454 PetrQ« sed m^^^ime iuvaluit, quAndo cl9U3lraUa re- ligio instiiui coppit ; fioietur auteio $ub j^utichnstp, vel potius. ii^ fioQ niuQdli . (^jiotuui beUvm eri,t sub A^ticbri^to, qupd iopi- pieta ]^j:aG4kaiioQe Eliise et EopQb, ^t iiQietur io mort^ AQiichrUti. lo hoc bello^ corrii^o.t ducea regi- Q^e, Elia;» e( ^ocb^ et omnia e^ercitus maj^tyrum, et ipse du;^ ^\ caput^ malorum 4ntichdst,ua. Tunc Sun^roilis. re^vo^ Au^lri CQnfoedier^iMir, et Mao- dra^o^ eis. iu»$oci^bUur. A. $e\lum belium eril ioter reg^em gloriae, et reg^em auperbi^; ioler ajngelos et honwes. In hpc bello cex Ch.riatua cum. uniyqrso e>^ercitu apgelorum adve- o,ieus» hanc Babyloniaoji, ciyUateo» diaboli cprobu- ret ; ipsum. bpstei^ cu/Q omoibus suis io slagauqfi igois e( sulphuris pr^ecipitabit,, et sponsam suam glo(ia et bpopre p£i;ajclo beljo. corpnabit, et in tha- lamo gWrij^ cvtlpcabit ^ sibique copulabit , quia Si^ip^um ei,l^fiO)^qt^alis est, pi^tri sequali.s^ n^ani- fe^tabit. ^ .. .1 j..' ♦»'..> .. TRACTATU3 TERTIU&. ^^ii^ pr^c^e^s reAvlil r^gi#«m 4^1 tria b^m iKOi coomt ges^iw* ^^m QQQtm, An^iw, 4iiud:<}99^ti» «}MiioiMm>, t«Kiifiiii mtm. ^ntias m- «tiuoK $A \ki4ma. %ir TCigeni Qonoiiindiim v^oim ; ^ in «WHtptjii afi)(9giAtA r^giiMiai et oolQ^tft coo- cwWfi«s, «t» ioDumEikbilM aA>to8QeotJBl«k baboiaae, baAoqvea.c^ bvovabi^lAr mfieptam; f uifie. Qufe 4e eastria ^em- ordiAfttaai prodiuit;; iBoigaia balli aufPimt hintm ^t Sokm proUitit ; ifMR wn. noi- \fitt4k. Qoiniuitu aiio triuaipbaJMM pvoeeaNt. Bmk) ^nUwil w^ma^J^^uioAf^oolQfi^aoiemMiAiFiHiin prsecessit, qa® contra agmen persecutonua oei- tajneo iniit, quorum d(ix Aman(i fuit. Vexillum au- tcm luo^e candjc^o splendore aciem. confessorupi prs^at, qoap contra agmeo,I|aerelicoruiQsearmaxie. rat, quorum prjnceps aquilo fuit. Vexillupi vero solis igneo fulgor^ aciem sapientiun^ aotecessi^, quse arma contra agmen. fal^qrum fratrtiroj quigutUe noctium sunl, sumpsil. Sequens autem expositio refert novam sponsam de ooeidant* ad«^isfl&, at h^ ra^Mf^ nafiiifice «uoapisae. ftggiiMb n>mfinrauatia.cuBi aniii inw»- p^»tei, et eooi rege bripadiaBte^ ecea pae— ypplii, Biies eftiBiioel^. anniwlom ia. qaadii^E Anwnedah, eoni «mltit miUibns a^idvrunt; qiMMQ.Mghn eljcoi»- euJiiQfli. aef noi. epJokea^ealoi» ema- ipaa. oaqponeqi regiea^iM^nMipleBao exfiigiieDtv ekkk hoflleaa o%- eMo, em megno jubik>t refidedeeiiii^ de ei^aa lu.M&Uileoaiiiiv etbocoermen ei Vers. 10, t*. — Descendi inhortum nucufn, ut viderem poma convallium. Fostquam onim in fine mundi plenitudo gentium ad fidem Ghristi intrave- ril» l«pi^ eliMft.Syoigogft. i» Rrsediealioaeoa Bte et Bnoeh.MmtQMiii aMfiifttet, qatBiipae bee9ervi e#0«m«i0^ ^ym ia omadaii^ uk lid^ reiH poim eoiMfalKum, i<>eal mi reBaanaBeatin opeta hMflwJwi* QoMidifiiiitSgmgogiiieAMBmiiieaieile: WcariWl ¥€Mi ed m«^ %iiiei09 veaA pMre^lfwqBaadf dA on^ deitM^i iOrJMMm^ v^ mk haeUia aar cmK H eal^ M>itAlift iidiiiiumi, qnod nrtm|ii.i paiina Uif ORMgitqdiJyii^i^tmbMletiiM^ iotoiiai^ heha^daif^ cedinem per apem remuQeratiom'8. In nuce tria no- B tantur, cortex exterior, qui est, amaros^ t^sta. iot^- rior, quae est dura, et eouclear quod esl dulce. Cor- tex suot hi, qufhns amara sunt vitfa; testa, qui iVan^nt corpus vigiliis et jejuniis, enuclear vero, spiritales viri. Ideo autem descendi in hortum no- cum, id est, in Judseam, ut viderem poma conval- Hum, id est, opera popuK in Jerusalem habitantis, qutt coBvallis dicitur, quia inter regoa geotium quasl inler montes erat posita. Et inspicerem si/to- rumet vineaj hoc est, si in fide florentes proferret Synago^, qnae vinea Domini eat dicta ; qnam ipse de iEg}'pto transtulit, et in Judsea planlavit. Bt vi- derem si germinoisent mala punica^ hpc est^siali- qui per fidem optarent proprio crnore perfdndi. Et si ista ihi non invenlrem, eos taKa facere docerem ; Q sed ipsi me repulerunt, iusuper contumellisaffectum 'occiderunt. Ad qii» v^rbe! Syoag!Og% tnrhate r^poodit< : N^Sfcmj aobeudie.ist^; ideo feoi tiiUe. Queodiovidi Ve iolfiir hoiBiooe u^ heiaioena^ eooifjerwitein» nei^ivi 1« Bie¥in.fiiiaioi : qMimdOTidi t#.iater leAtooea vtm- deatena^ at^ci^i le SaWMor^im; qoii^.ai te Domioaia glom sciviaeem, aooquaior t« orueiflaiaaemv Sed tu QiLfiaMeati me» ut seUileMi hwwawi gen^ria. per me operereffisiot idoo oweivk quid iacic qiiieia«im««i>ea aeiii«r6airi^ «a vr^f^^f^qmMfu Ammdcilb^ ho^ miimlitaa mee.focil me diSedepeprQpteri Kvengelir eam.doetiHiam»quw>Rie.i» cireumeiiiooe aa9eo4elA» et a.legsiiil>uii'C«reaiQqiia prQbibuit; en bepti^ineeitr queeUoooyatioiiitatadoeoiif Trie,aoiitio hooMoe, D w^> aaimelitaa, spirituo. C«r» eet poodaa.et:aggn^ «eAioi ameMti(ae.Ubitttm o«r^.ie.OQodiwfhqiiod>y^ vimoe. Qt(«ihil Mid sepinwe; spiriMi» esir qw iaiU- ^Mk\ AFQtieQOtna ^m laoiftltpogpi^veniot» qtnhua devictis arqiopi Dei; rapuefOPt Quefa^optordivif^ujlr tione percussi in posteriora;a dtis confrultis respon- sumacccperunt, quGd'ah)i|ie,i||Armitate non pos- sent liberari, nisi arcam remitterent, quae tunc im- ponita quadrigis reducta est in domum Aroinadab sacerdotis. Qoadriga Christi est Bvangelium ; qua- tner-ret»^, aoal quet«N»r evangeiistei quieireofifiem Huiadi pev telai laaodam oarfenl» itvea eeli Ghviali bumenitaa; manoa in arca est Christi divinitas. 435 HONORIl AUGUSTODDM. OPP. PARS II. — EXEGETICA. 456 Arca est ducla in AUophylos, el Christasductusest j^ roae credentium, conlra viiia pugDantium, et pro ad gentes per apostolos. Arca est reducta in quadri- gis in Judaeam, et Christus in fme mundi reducelur per Evangelia in 5ynagogam. De domo Aminadab reducta est per David in Jerusalem . Aminadab dici- tur spontaneus populimei, et est Christus sponteob- latns pro peccatis populi, cujus domus fuit Jerusa- lem, de qua eum pater transtulit in coelestem Jeru- salem. Quadriga hnjus Aminadab, ut dictura est, sunt quatuor Evangelia, propter quae conturbata est synagogae anima, quia animalis sensus ejus multum coepit perturbari, quando pcrmundumaudivitEvan- gelium Christi praedicari ; sed in hac quadriga tunc vehit, quando per evangelicam doctrinam ad fidem Christi perducetur. Nova ergo speusa praesentiam victoria exsullantium. Est autem chorus aequivo- cum : Chorus est mensura triginta modiorum, de qua in Evangelio dicitur centum chorof tritici (Luc, XVI, 7). Chorus etiam est ventus. Chorus quod est musicum instrumentum. Chorus nihilominus est locus psallentium . Chorus item est multitudo ca- nentium. Quasi dicat : 0 Ecclesia^ nil aliud videbis in Synagoga ad me conversa, nisi choros mihi lau- dem canentium, et castra pro veritate pugnantium. Erit enim tunc tale tempus, quale non fuit ab initio mundi scilicet persecutionis, tribulationis, et erro- ris. Surgent quippe tunc pseudoprophetae, etfacient tanta signa et prodigia, ut in errorem quique etiam doctissimi ducantur. Insuper dux et caput omnium regis ferre non vaIuit,quempostmuItaprobramorte 3 malorum antichristus, homo peccati, filius perditio- turpissima condemnavit ; et ideo a facie ejus coepit abire, sed chorus reginarum et filiarum Jerusalem revocat eum, dicems : Vers. 12. — Revertere, revertere, Sunamitis, rever tere, revertere, ut intueamur te. Scilicet Synagoga postquam Christum regem occidit, sub ejus dominio esse erubuit ; sed vox praedicatorum revocat eam, dicens : Revertere, reverter^ Sunamitis. Sunamestci- vitas, in qua Elisaeus mortuum suscitavit, et signi- ficat muudum, in quo Christus suscitavit genus hu- manum. Sunam aulem dicitur captivitas ; inde di- citur Sunamitis captiva, et intelligilur Synagoga a diabolo in perfidia captiva. Dicitur etiam Sunamitis coccinea sanguine Christi redempta. Huic dicitur a praedicatoribus Evangelii quater revertere, scilicet a q quatuor plagis mundi ; ab errore perfidiae ad fidem Christi convertere, vel revertere ad Redemptorem tuum te vocantem, te suscipere volentem, in eum credendo ; revertereadeum, illum diligendo ; rever- tere ad eum ejus praecepta operando ; ut intueamur te, id est, ut imitemur te. Yel revertere perquatuor £vangelia, revertere per quatuor virtutes, ut conver- sationem tuam intuentes laudemus Dominuro ; Judaei namque in fine mundi conversi; tantae conversatio- nis erunt, quod Ecclesia admirabitur, et ejus exem- plo tttetur ; convertenturenim perEIiametEnochad vesperam mundi, et famem patientur verbi Dei ut canes, et circuibuntBcclesiamcivitatem Dei, audire a Chrislianis verbum Domini, et vivent iisdem in- stitutis ut olim Ecclesia sub apostolis. Ad hanc vo- cationis vocem Sunamitis ad regem est regressa, et ab eo in gratiam est recepta ; quae mox instituit in laudem ejus choros canentium, et castra contra ho- stes pugnantium. Conversa namque Synagoga pro- tinus in omni loco Christum laudabit, ubique contra vitia pugnabit. Unde rex dicit ad reginam Sunami- tem intuentem ejus omatum et mirantem : CAPUT VU. Vbrs. i . — Quid videlis in Sunamite nisi choros cajtronim ^ Choroscastrorum dixit propter choros cantorum, Chori castrorum sunt agmina militan- tium, pro victoria caotantinm, et intelliguntur tur^ nis, qui extoUitur super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, ostendet se in omnibus signis, et prodigiis mcndacibus, id est, ad nullam utilitatem valentibuS; tanquam sit Deus, quibus electos tenta- bit, et non consenlientes omnibus poenis cruciabit. Denique ut Daniel et Apocalypsis testantur; cum decem regibus Ecclesiam impugnabit, contra quem haec Sunamitis bellum suscipiens, decem ordines justorum, quasi decem legiones in castris ordina> bit, quibus spiritualibus armis instructis, bellum cum eo inibit : quos ordines rex enumerat, dam decem membra Sunamitis laudat, quia opera se laudantium, et pro justitia pugnaBtium approbat, dicens. Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia pnncipis^ subaudis David,cujus filia erat Synagoga. Princeps Ecclesiae est Christus, cujus filia est Suna- mitis, per fidem et regenerationem ; hujus gressus sunt bonae affectiones, quibus graditur de virtute in virtutem qui sunt pulchri bona operatione, et hoc in calceamentis, id est in Apostolonim exemplis. Calceamenta quippe fiunt de pellibns mortuorum animalium, et sunt exempla justorum in Christo mortuorum. Ecclesia est corpus Christi, c^jiis membra sunt ordines justonim. Similitudines vero rerum virtutes eorum . Per gressus ergo, scilicet per pedes conversae synagogae, notatur primus ordc justorum ; in eo sunt agricultores, qui qnasi pedes corpus portant, dum rebus necessariis Ecclesiam D 3ustentant. Hi calceamenlis incedunt, dum secun- dum exempla justorum vivunt, et hi in prima acie antichristo resistunt, dum eo contempto, vitam cum rebus pro Christo amittunt; Secundus ordo, justorum, in eo sunt conjugati, qui per juncturam femorum designantur, unde subditur : Junctura femorumtuorumsicutmonilia quas fabricata sunt manu artifieis, Femur femons est virorum; femen feminis est mulierum. Per jancturam feminum fecunditas prolis accipitur, per monilia, omatus et munimen ; per manum arti flcis, excellentia operis. Dignius est enim opus ipsins artificis, quam discipuli discentis. Junctura femi- num synagogae sunt sicut monilia, quia conjugati 457 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 458 in ea per femora conjuncti ; ipsi et filii, quos gcne- A aliis dispcnsant. Sed hi beae faciunt, qui utrumque, rant, Ecclesiam fide et operatione ornant, ut manus artificis fecit, id est, ut operatio Christi docuii. Vel junctura femonim est concordia duorum populo- rum, scilicet Judaici et gentilis in una fide Christi, quos sacramenta Christiana conjungunt, et filios spi- ritales gignunt. Quse junctura est sicut monilia, quia concordia iliorum ita convenit, sicul duonim Testementoram congruit ; quod utrumque isiam con- junctionem praedixit. Quae monilia tabricaia sunt manu arlificis, quia ut duo Testamenta, quaeEccIe- siam exemplis sanctonim, ut monilia, omant, et sententiis contra haereticos muniunt, composita sunt a Deo Patre oranium artifice, per Filium, qui est manus ejns, per quem fecit omnia ; in quo opere ignis erat Spiritus sanctus. Ita junctura, id est, g corda illorum ornat Synagogam, et munit contra saevitiam Antichristi. Quae junctura facta est manu artiGcis, id est conjunctio illorum populo- nim ordinata est consilio Christi , qul solus novit, cur usque ad illud tempus JJudaeos excitave- rit. Tertius ordo sunt delicati et moUes, qui urobi- licum notant, de quibus subditur : Vbrs. 2. — Umbilicus tuuscrater tomatiliSf nun- quam indigens poculis . Umbilicus est molle mem- bmm, et est media pars hominis, qui babet supra sex partes ; quae sunt, eaput, ocoli, nasus, os, eol- lum, pectus, septimus est umbilicus. Inferius habet S6X ; qosB sunt, pes, tibia, crux, coxa, femur, ven- ter ; septimus est umbilicus, qui signiiicat illos, qui per septem opera misericordiae aspirant ad septena* Q rium requiei, quae dabitur per septem dona Spiritus sancti. Hi sunt ut crater tomatilis, nunquam indi- gens pocolis, id est semper plenuspocuUs, qui sunt charitate toraati, exercitio virtutum plantati, pocu- lis doctrinie semper pleni, unde sitientes justitiam possint abunde inebriari. Hoc ideo dicitur, ut si mollea, id est imperfecti, in Synagoga tales erunt, quales perfecti in ea crcdendi sant ? Qoartus ordo sunt uxorati; vel hi qui utuntur hoc mundo, tanqoam non utantur, qui per ventrem de- monstrantur, de quibus protinus subinfertur. Ven- ter tuus sicut acervus triticivallatus liliis. Per ven- trem spiritualis generatio, per acervum tritid, elee- mosynaram largitio exprimitur ? triticum pro omni sciiicet cibum et potum, iadigentibus corporaliter impertiunt. Et nolandum, quod acervus in imo est latior, in summo angustior, quia multi sunt, qui eleemosynas tribuunt, pauci qui possessiones relin- quunt. Quintusordoest doctonim, qui per ubera no- tantur, de quibus dicitur : Vers 3 . — Duo ubera tua^ sicut duo hinnuli ge- melli caprecB^ quasi dicat, hi qui lactali sunt lacte uberam tuorum, vel qui instracU sunt doctrina utrius- que legis doctoram, sunt sicut duo populi, ex Ju- daeis et gentibus , sub apostolis conversi, qui fuerant hinnuli, quia ad studia religionis ascendentes. Ge- malli, quia in gemina dileclione fcrventes, filii ca- prese bonas herbasa noxiis eligentes, id est Ecclesiae malos a bonis disceraentes. Caprea a canibus inse- cuta, de rape se pr»cipitat, et praemittit coraua, ne corpus laedatur) ita Synagogaconversa^apersecato- ribtts iusecuta, terrena contemnit, corpus ad sup- plicium dabit, ne anima laedator. Hiyus filii per ubera ejus lactati erant hinnuli, scilicet in Christo renati, in fide et charitate gemelli^ aestum vitioram fugientes, et ad martyrium pro Christo curreotes. Sextus ordo est religiosorum , qni per collum exprimuntar, de qnibos subditur : Vers. 4. — Collum tuumsicui lurris ebumea^hi sunt spirituales, qui Sunamitem Christo verbis et exemplis conjungunt, et quia ut collum, caput et corpus co^jungont, sunt sicut turris eburaea id est sicut elephas, inexpugnabiles in virtutibas. Solent elephantes turres portare, de quibas pugnatur, ut in libra Machabaeoram legitur; ita spiritaales viri sa- cram Scripturam, quaai firmam turrim portant, ex qua eontra hostes regni Dei pugnant. Sed et per ebur castitas illoram intelligitur, sicut illud animal castae naturae esse perhibetur. Septimus ordo illoram est, qni pralati dicun- tur, qui per oculos notificanlur, de quo hic se- quitur : Oculi tui sicut piseinos in Hesebon , qwe sunt in porta filiorum multitudinis, Hesebon est civitas, unam tantum habens portam, in qua est fons unus, qui efficit multas piscinas , in quibus egredientes urbem abluuntse, et quae abluenda sunt eis, et nemo potest ingredi civitatem, nisi per eas. framento posuit, scilicet speciem pro generc. Venter D Hesebon dicitur cingulum mwrons, et intelligitur Synagogae est sicut acervus iritici, quia quae in ea possessores mondi habent, spirituales partus per eleemosynarum largitionem edunt, et dum bona opera curonlanf, quasi triticum in unum cumulant sive coacervant, qui acervus est vallatus liliis, id est munitus virtutibus. Valli dicuntur sudes, quibus acervua vallatus statne cadat. Acervus ergo tritici liliiB vallator, dum largitio eleemosynaram candore virtotum circomdatur, quae facile vento humanfle lan- dis dissipatur, nisi aliis virtutibus fulciaiur. Nota quod superius posuit poculnm, hic vera tri* ticum, quia illi sitientes justitiam inebriant, istiesu* rientes justitiam satiant, dum triticum verbi Oei Patrol. CLXXII. Ecclesia, quae ad se venientes clngit moerore poeni- tentiae ; qui etiam non possunt intrare per eam, hisi per portam fidei, et per fontem baptismatis, qui licet mutta loca repleat , tamen unus bapUsmus est. Oculi Synagogae sunt sicut piscinae in Hesebon, id est provisores ejus, presbyteri sunt sicot praelati Ec- clesiae, qui sunt pleni fluentis doctrinae, et qui infi- deles praedicando docunt per portam fidei, et per fontem baptismatis in Ecclesiam, in qua est mceror pcenitentiae, et potant eos aqua sapientiae. Quas pi- scinae suntinporta/iHorum multitudiniSf id est in introitu Synagogae ad Gbristum, qufleestfiliamuUi- tudinis gentium, quia multiplicitas gentiom genera- 16 45'd HONORII AUGUSTODUN. OPl^. PAUS II. — EXEGETICA. 460 bit Svnagogam per EvangeUum quasi filiam, ^el pi- A Purpura, quse fU de sanguine piscis, est passio scinse sacrac mtelligentla perfundet eam. Octavus ordo est discretoium, qui per na«um in- nuitur, de quo bic scribilur : Nasus tutis sicut tur- ris Libani^ quoi respicit contra Datnascum. Rcx sa- pientissimus Salomon fecit in Libano delectationis, gratia turrim altissimam, de qua prospicere, contra Daittaseiim^, t[\m sest metropblis Syrwe, cuju« Irtbi- lafK^res ftwpugnmbatii hatic turrim. Ibi etiam, irt fer- tur, ^sl Abcl cwcistts, ^lMeo ^mrsanguinem 'fc«- bensyeA sitienSy qai« ibi in prmiis terra aperoit os sumn, et bfibit iiufflMmm saii(ftiinem . Libanus ^dm- tur i^andidHtio, et sigiii^t Chrisrtttm, qui in secre- deittes fticH candid6s, in ba^ptisnfiate, sive m virlti' tibtfs. Tcm4s, io hoc monte posiita, «sl ficclesia,4o- Christi ut piscis in igne crucis assi, in salo sfleculi homo nostrae mortis captl. Canalis est aftluentia Spi- rilus sancti, vel cor vel conscientia. Comae ergoca- pitis Synagogae, id est,, principes ejus sacerdotio adhaerentes, sunt sicul principes iBcclesiae ; qui eam ornant et muniunt. Qui sunt sicut purpura l*egis ; quia exemplo passionis Christi fervorem proprium pro Chrislo fondunt, ut v^stis Ctkristi regis tiant, quae purpura est juncta canalihus, quia passioChri- sti fixa est in illorum cordibus per altluenliam sancti Spiritus : vcl juncta est canalibus, hoc est, posita juxta doaa sancli Spiritus. Ideo sponsus singula membra sponsae» laudat, quia Christus singulos ordines conversas Synagogac clofibiss «tScripliiris mOBifa : h«ec conlra Dawm- B^" ^*^® ^^ °P®^® ^^ remunerandum approbal. scfetm, 94 lest cofrtra diabohim, hcnmairam saTiguinem sitientem respJcit, «t ejas lnsi, respuens circumcisionem Judaeorum. Caput ergo Synagogae est, ut Carmelus, id esl pontifices ejus sunt, ut pon- titices Ecclesiae, qui habent scientinm circumci- sionis, ut vitia resecent, non camem ut Juda^i de- truncenl. Decimus ordo est principum eum defendentium, Et notandum, quod laus sponsi a capite ccBpii, et usque ad crura descendit; laus vero sponse a pe- dibus ccepit, et usque ad comas capitis aacendit ; quia Christus deorsum ad terra8descendit;Ecclesia vero a terris ad coBium ascensura eril. Sed et hoc notandum ; quod ibi superiora et di- gniora membra laudantur; hic vero inferiora ctde- biHdta, qnhi 'qniqlic perftfcti •pfcr Chrisli exempla ad alta viittrtum coftstfrgunt ; fnfhwi Ve*o Aftnpter- fecti per doclritojmi ficfctesi» ift 'bohis Ipfrrfficiotii. "Praeterea notandum quod sicut Ecdesia decem ordines justorum, quasi lotidem aclcs cohtra Ama- na, id est diaWum prmcipem pers^cutorum pro- dpcit : ila Synagoga ifecemdrdinesjustorum, quasi C fctidem isicies contra Antichristum, principem rtialo- rum, producet ; quia utraque armis Defcalogi^ugnat pro denario "pracmii. Per cldnarium quippe Aotaiftur decem status Eccle- siae, quoram quinque erant ante adventum Christi, qulnque post ejus adventum. f^rimus status fuit sub data non scripia iege in paradiso, quae Aixit, non comedas ne moriaris, quam si servasset, nunquam legi mortis succubuis- sel ; sed -pi^varicrftrilc hujtft lejfisTadta fe^t moi-tlitis. 'Sectfnaus Siatos (jlns ersfi ^rfb Yiatui-ati l^e, ^uae dij^lt : QuodWinonvis fieAy alteri ne feceris, Wic slatus feril afb Adam us(lile Tid ATirafhtfm ; In quo statu tina'Ifngu&, ^timodivino cuTtu litebiilur. Tertius ^rat sub circumcisione, ab Abraham usque qui per comas capilis notantur ; cle quibus mox se- D^ld Tffoysen, in (Juo siatu orla est diversitas Uogua- quitur. Comce capitis tui sicutpurpur a Mojse usque ad David vel Salomonem ; sub quo statu taberaaoulo, et mysticis sacrificiis ad fuUira iostiiuebatur. iQuiolus eratsub etriplis proph^larutn, a David usque ad Joannem Baptiatam; in q«o hx'M pMflhe- tae oessabani; siibquosiatuipropheiioa dooiriBa-att meliora informalMtur. Sextos crat Isub Evang^, sab^^ab 1)^ npeAMO Chriato et parsiiymphts «postolonrtii , ^d Hsplilts Agm iavitabaiur, ei iper 'doaum SpMHm «anoii » scientia omnium linguarum Iruebatur. 46T Seplimus eral sub marlyribus, sub quo q perse- A culoribus impugnabalur ; ct pro palienlia quotidie coronabatur. OcSavus enat sub coa^essoribus, sub ()uo abhse- reticis et schisoaaticis nwltimodis vcxabatuir, &ed scriplis sapientium ad rcctara iidem imbuebaUir. ^ODusj^uAC est 8ub xeligijtfiis^ bui> quo a falsis fratribLUS ct faypocritiis detbnus BK>]esiai>ur, qwuaa a publicis hosiibus, paganis vei Judseis ; &ed aMuUiiu- dine clauatralium ^[uam maxime adorfiatur. OeciHHis erit sub A«Udbii*i»i9» sub qiio eUenu^ cmciaiu coi^p^ris^ lAleriiiis falkwcia Mgfiorui» taftU- bilur, sub quo etiam stalu Suaamitis et NAad/a- gora ad reginam austri conveniunt, et simul adve- FAPOSITIO IN CANTICA CANTIC. 46fi Castera qus sequuntur, sic de Synagoga inteUi- genda sunt, ut supra exposila sunt. De Ecclesia an- tem coepta aiiegoria est prosequenda, qnae dieit : ^ejtcivij animafnea coniurhavit rne. Quasi dicat, nescivi verum Deqm, eX ideo sccuta suni alienum quem, {M>slquam CQgiUoyi^ anima mea conturbavit n^i pro|)ter quadrigas AiiQi,aadab, hoc e^t, animiaiis vita mea conturbat me, pro|]Xejr ^tuor J^vajdgelia Christi, spontanee pro jne cruciCxi ; \fx quibusChr^- stus dicit : l^isi jaoauiienliam egeritis, pcribitis, et in igoem aeternum ibitis. Porro aposloli yel eorum jdi- scipuli, qui hanc quadrigam j^er mundum Irax^rAjinl dixer^int inihi : f{everterQ^Tevtrtere^SiunamUis,revertsre,revertere nientem sponaum excipiunt. . . , . ^ .. - .. ., ^. , j; ^ . j^ut intmeatMur te. Sunamitis quod dieilur mptiva, H«cd£Syn4gqga4juatthi8torioedicAasuot:iwncdei3 ^.^j^ „«aiiiia. « ivron«n -^«ri„aio i„ iAMM^t^ j.««. Ecclefiia sunt aliegorice 4lQea4a : cui dicit spoDSUS. Descendi in bDrloin nueiuBB. Qu$ai dicat, quod tu es pulohra ut luoa, eleota ut ao^, non eat ex ie, sed CK me^ qui ego Sol jttstiiiffi, <^ui iUustro iieu jseter- nuiB aogelorum, deseendi ad te iunam, et itkmunasri te, ut tu illuminares noctem, id esl ignorantiaa infidelium, ut essent lux in Donuao, et posui in ie casLra, et ordinavi oonlra yiiia, .et feci te Jioi lum nucum, dd est custodiam acies fidLelium, in quem hortum descendi per gratiam^ ^uanUo dcberui vi- neam xueam, scilicet JudaBam, propLer perfiUiain. In nuce tria eonslMerantur, ficiiieet.amuncaama]'a, testa dura, et nucleus dulcis. Per baec notantur tres ordines in Ecclesia : Per fttit geotilitas a tyranno eaptivala in idbldatrk, hssc reyensa esC ab -errore iniidelitatis, ad veruDi n^giaa Christum per Hdem; leversa est desordibusidolola- trie per baptismum, reversa est de mala vita, per pQBnilentiam, reversa est de ritu gentili pcr boca opera. Uane intuilse sunt iiliae Sion, id est Ecclesiae de Judffiis conversae, in studio sanctae conversationis fervere, et imitatae sunt eam. Primitiva igitur Ecciesia audiens, quod rex Ecde- siam gentium aurorae comparaverit in conjim^atis lunae in contlnentibus, soli in doctorihus, casLris in nutrtynbus, intuetur .ejus pulcbritudjnem, et inira- tur ejus sabitam immutatiQnem ; (j^uam rex alloqui- tur, dicens : Qidd videlntis in Sunatnitef nisi choros ^caslrorum ? Quasi dicat : o primitiva Ecoleaia io Su« amurcam conjugati in tribulationibus mundi ama- ^ namite, id est, in gentiUtate prius captiva, a tyranno ricati ; per testam continentes contra vitia duri, per nucleum virgines in virtuLibus dulces. Nota quod Ecclesia iiLvenit sponsum in horto aro- matum, coUigentem lilia.Synagoga irkvenit eum in horto nucum coUigenlem niala punica ; quia in pace Ecdlesiae colligit ad regnum suum caslos in bouis studiis redolentcs. In persecutione coUigit martyres proprio sanguine rubentes. Et quare iu hortum de- scendh, ut videret poma convatllium, id est ut con- vriles sorlicet humiles faceret bona opera proferre ; et hos alios ad exeroplum faceretvidere. Quodenim altis deroonstramus, hoc ipsi dlligenter aspicimus, et yidendo probaraus. Convallis est locus inler duos montes posilus, et intelliguirtnr iiumites positi inter duas leges. Et ideo descendit, ul viderct si floruissent vincae, hoc esl, ul Ecclesias, quae sunt vinesc vilis Chrisli^ in iidc fa- ceret florere, et hoc ad exeraplum alios facerel in- spicere, et ul vidprel, si germinassent mala puuica, id est utfaceret martyres ficri, et alios faceret co- rum patientiam videre et imitari . Aliter Syqagoga conversa erit hartus nucuni, id esl cuslodia conversorum, qui erunl foris amari in tribulationibus, intus dulces in virlutibus ; in quem bortum Christus descendit per gratiam, ut poma comrallium, et vineas 'florentes, et mailapunicavide- ret, id «est, itt opera 'humilium, et fidem fidelium, etpatfentiam nftartyrum rcmuneraret. nunc pcr me libera facta ; olim non vidisti nisi dis- cordiam bellorum, sed amplius non videbis nisi choros castrorum, choros Deum oanentium ; castra contra .daemones et vitia puguantium. Qnos .choros et casitra mox laudando enume- rat, qoia eocum opera ad renumeraodum apfMro* bat. Quampulchri suntgressus tui in calceamentis^ filia prmcipis! Quod eet dicere : o Ecclesia prius filia priflcipia mundi, id eat diaboli, nunc filia prinoipis pacis, idest Cbristi, valde polchri sunt corain me in fide, ei coram ihominibus in opere, 'bi qui te por- tant ad bona studia euis exhortationibus qu»si qui- rx bosdam gresaibus, >et hoc iu caleeammtiSj id e8t,'in sanctorum .exemplie ; per quorum vestigia gradiun^ tur, et te sequi hoptantur. iunctura siiam femorum tuorum sicutmonilia.qum fabricaiamntmanu ai*tificis. Koc eslilli, qui conjun- gunt duas leges, quae sunt tua femora per spiritalcm intelligentiam. ut spirildles partus edant, ut monile te sua doctrina ornant, qux intclligeatia facta est per Christum, qui est raanus Patris omnium arlifi- cis, qoando aperuit illis sensum, ut iotelligerent Scripturas. Necnon ufnbilicus.iuus crater tornatilis, nunquam indigenspoculisMocesiiWit qui in teadhuc fragileset infirmi sunt| quasi torno bonae operalionis planati 463 ' HONORII AUGUSTODUN. OPP et ut craterplenus poeulis propiuant proximis pocula A charitatis. VenUrquoque tuus i^icut acervus tritici vallatus li- liis. Hoc est iUi. qui spiritales filios generant. elec- niosynis nunc seminant, quae postea acervos tritici, id est mercedes operum metant, quse vallata snnt liliis, id est, stipata virtutibus. Christus quippe est triticum, dc cujus pane qnotidie reficimur, cajusest acervus multitudo fidelium. Duo etiam ubera tua, sicutduohinnuligemelUca' preag. Hoc est illi, qui sugunt duo Testamenta, quie sunt tua ubera, sunt ita in divino cultu studiosi sicut duo olim populi, Judaicus et Israeliticns, qui erant gemelli, scilicet pares in lege Dei, filii caprete, videlicet Synagogx. Ubera posuit pro his quisugunt ubera, efiiciens pro effectu. Vel duo ubera sunt duo B praecepta charitatis ; duo verohtnnuli,activi etcon- templativi, qui sunt in dileciione gemelli filii capreae, scilicet Ecclesiae. Coltum vero tuumsicutturriseburnea.HocesiiWi, quiverboetexemplo jungunt te corpus mihi captli, sunt firmi in virtutibus, ut turris, et ut elephas, cu- jus os est ebur, casti in moribus. Oculi tui sicutfiseinwin Hesebon. Hoc est illi, qui praevident tibi futura bona, et ducunt te doctrina sua ad ista , sunt pieni aquis sapicntiae, sicut piscinae in Hesebon, id est sicut prophetae et apostoli^ qui docuerunt moerorem poenitentiae, pro gaudio futurae gloriae ; quae piscinae, id est apostolicae vel prophe* ticsB doctrinae sunt in porta filim muliitudinis, hoc est, in fide Bcclesiae multitudinis fideiium, quae ideo C filia dicitur, quia rcgni haeres creditur. Nasus quoque tuus sicut turris Libani , quo! respi- citcontra Damascum. Hoc est iili, qui sunt in te dis- creti, qui vitia a virtutibus discemunt, in hoc sunt fortes ut lurris, et hoc Libani, id est in Christo fir- maii ; ad quos timidi confugiunt, quia ipsi contra Damascuin respiciunt, id est diabolam, humanum sanguinem sitientem, ejus insidias vigilanter praeve- niunt. Copumetiam tuumsicut Carmelus. Hocest, praelali ttti qui te regunt in spiritualibus, ut caput membra regit, qui in vertiee Christi capitis tui tibi praesuni, sunt in virtutibus alti, et circumcidunt te a vitiis et peccatis, circumcisione spirituali. ConuB tuicapitissicutpurpuraregisjunctacanali' D bus. Uoc est, principes tui adhaerentes fide et devo- tione capiti Christo, vel sacerdotio, sunt purpurati sanguine passionis, sicut caro Chrisli, aelemiRegis. Quae purpura est juncta canalibus, sciiicet passio Chrisliy est fixa in iJlorum cordibus vel jnncta ca- nalibus, sciiicet passio Christi juncta donis Spiritus sancti. In his omnibus es pulchra et laudabilis, quia cunctis populis imitabilia. Tropologice autem hortus nucum est quodibet daustram, vel locus spiritualium, qui sunt, ut nu- ces, exterius amari affiictiooe camis , interius dul- ces ia virtulibus. In hunc hortumdescenditChristus, dum eis varia Spirilus sancti dona tribuit, sive cha- . PARS II. — EXEGETICA. 464 rismata : alii sapientiam, alii scieutiam, alii caslita- tem, alii humilitatem, ibi videt poma convallium, dam remunerat opera humilium ; vel per alios ea videt; dum ea imitantur quae praecipit, dicens : Lu^ ceat lux vestra coram hominibuSt ut videant opera vestra bona, etglori/icent Patrem vestrum qui in cm- lisest{Matth.r. 16). Ibi etiam videt vineas floren- tes, id estcellasdiversisdisciplinisariiom ferventes, quamm studia probat, et aliis ad imitandum demon- strat. Ibi quoque videt mala punica, id est patien- tes exemplo niartyrum se mortificantes. Quos in- spicit, dum aliis in exemplum proponit. Suum eoim videre, est probare, vel alits demonstrare, vel re- munerare. In hoc horto quemque eonvcrsum de saeculo anima sua conturbat, dum eum animalis vita transacta conturbat ; et hoc propter quadrigas AnUnadab, id est propter comminationem Evangelioram Dei, qu« di- cunt : Ibunt impii in ignemasternum. Cnrras quoque Christi est anima justi, quam vi- dens conversus conturbatur, dum de sua caraali conversatione confunditur, cui vel Evangelium vel jttstus dicit : Revertere, revertere, SunamiUs, revertere, rever- tere ut intueamur te. Sunamitis, quod dicitar ca- pHva, est anima in peccatis et vitiis a diabolo capta. Haec ab ilia captivitate quatuor modis ad Christum revertitur, scilicet per poenitentiam, per confessio- nem, per bonam operationem, et per bonam exhor- tationem . Oportet cnim ut peccator in primis peccata poeni- tendo deflcal, deinde ad sacerdoles confitendo con- fugiat, deinde satisfaciat bene operando, postremo alios ad conversationem pertrahat exhoriando. Vel quatuor modis anima redit, dum quatuor principales viriutes arripit. Talem ald ad imitandum intuentur, dum quisque saecularis relicto seeculo claustrum mundo moriturus ingreditur. H^jus subitam conversionem, dum quisque sae- cularis mirator, ei per spirituales dicitur : Quid vi- debis in Sunamite nisi ehoros eastrorum f hocest, in anima prius eaptiva in vitiis, sed nnnc ad virtutes conversa, uon videbis amplius nisi taudes Dei, et pu- gnam contra insidias diaboli. Conversi quippe semper Deum pro sua salvatione laudant et jugiter conlra vitia pugnant ; sed et in claustris snnt veri chori castroram, qui in choris Deo jubilact, et in claustris quasi in castris contra daemones militant, et quia anima habet sua mem- bra sibi congrua^ singula laadantur per propria of- ficia. Quam pulchri sunt gressus tui incalceamentis, fi- liaprincipis ! Anima quae erat filia principis diaboii, quando erat ab eo captiva, nunc per conversationem facta est filia principis Chrisli. Hujus gressus sunt quatuor affecius, scilicet con- cupiscentiai limor, gaudium, dolor, qui eam portani ad opera, sisut pedes corpus portant ad loca. Hi m EXPOSITIO IN polchri sunt in calccamcnlis, dnm sccundura cxcm- pla Patrum, virtutcs vd vilam aelcrnam concupiscit, pcccatum vel gehcnnam timet, gaudct dc bonis, do- let dc malis. Vd gressus anime sunt cogitationes, pcr quas graditur ad lcctioncs. Junetura femorum iuorum xicut monilia. Fcmora anun» sunt timor, et amor, pcr quae gignit bonum opus, quod cst spirituale, qu» eril regni h»re8. Per timorcm quippe, decUnat a malo ; pcr amorem, Cacit bonnm, horum junctura est fidcs, quia credit suppli- cium quod limet, ct credit gaudium quod amal : haec junctura cst, sicut moniiia, quia sicut monilc pectns omat el munil, iu fides animam omat cl mu- nit, haec manu artificis est faeta, quia fides pcr Christum est data. UmbUicus iuui crater tomatilii, nunquam Stce tu pnlckra esy aniica mea (Cant. i, 14). ia qua tria raembra seilicet ganse, (^llum^ el oculi hittdan- tur, et tres ordines jbsiortim irt ea, videlioet apos- toli, mundi contcmpIoreH, poenitentes figurantar. Pe^ oculos quippe ajlosloli eju* duC^s exj)f<»fesi sunt qtii eadem de tehebris ignofahlite dd laudem veritalis perduxerunt. Per collum religiosi notatl sunt, qui dotitempto mundo, communeiti vitaro duxerunt, qnl spiritualem cibum dortrinae de capile Christo aCceperuHl, et in borem scandit, et pendenlia poraa altrahil ; sicCbri- D corpus Ecclesiffi rivcndo et docendo Mederunl. sliis in arhordm crucis ascendit, ct eleclos in mullis erroribus dispefsos ad se coUegit. Fruotus paim» Crueis sunt resurrectio, ascen^io, adventus Spirilus sancti, et salus mundi. Quos fructus Christus ap- prehenditi quando humanum genus in Adam mor- tuumr io seipso ad vitam resuscitavit, et hominibus seientiam omnium linguarum pcr Spirilum sanctum dedit et oinncs per baplismum sux morlis salvavit. Ideo Qutem conversae Synagogae palnmm crucis in memoriam reducit, ut memoret sc per cruccm re- deroptam, ct diligat Redemptorem. Et pcr hanc palnoam, eruni ubera tua sicut botriis vinece, ei odo- res iui sictU malorum. Botrum vineae, qui est dulcis, Per genas pcBnilentes denuntiati sunl, qui se pcc- casse erubuerunt, hajc laus ternario ideo contloetur, quia Trinitas huic Ecclcsise primilus notific(ttur. Secunda laus est Ecclesia* genlium, ubi scribilUr : Quam pulchra es, amica mea.\Cani, iV, 1.) In qua seplem membra laudantur, quia seplem rebus mysti- cis comparatur, et in membris ordines Ecclesiae, in lebus virlules eorum intelliguntur ; qui ordiucs per scptiforraem Spiritum dislribuunlur dum alii ?piritu sapicnlia;, alii spirilu intelligenli.T, alii spirilu consi- lii, alii spiritu furtitudinis, alii spirilu scientias, aiii spir.tu pietaiis, alii spiritu timoris Domini pleni refe- runtur. £1 per sepienarium seterna requies accipitur 469 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC 470 qiue post septem era sunl sapienlia et scientia, quibns indoctos quasi parvotos lactal, quflc assimilata suol botris, qaia plena sunl doclriois. Vel , ubera animee sunt duo priecepia charitatis, de quibus lac doctrinae utriasqae legis pnebel : quce foolris comparanlor propter mundi pressuram et doctrinee abundantiam. D Aniroa in palroam ascendlt, qose se per victoriam crocis salvalam credit, fructus palmae apprebendlt, ifoando digne corpus Chrisli comedil quod in arbore crucis pependit. Vel fruotus ejus apprehendit, dum pnemiam yil« per crucem propositum perceperit. Posl Hdem erucis erunl obera animae sicul botrus vinese, nonsilv»; quia prsedicationes ejus dulce- dine plen». Significatio namquererom mutatur se- eundum diversilatem sensuum. In hoc quippe loco obera animfle sunt ejus doclrinee, viao prsedicationis piense, ut bolri vioeae. Ejus odores sunt sicut malo- rom, id esl opinio virlulum ejus sunl sicul sancto- Twn ; vel ora1i<»ies ejus sunl sicUt odor incensorum corae(Jerit non morietur in aelernum. yi)ora ejus sunt sicut bolrus vine», quia gaodia, qoibus pro preasuris nuadi inel>piatur, sttnl sioot gaudia Gbrisii io cruoa pressi. Ipse esi enisft l>otnis vine9, poius Eoolesife, fons yilse. Ab ipso inebriabi- lur quando ei dicelur : Mra m gaudium Domini tui {Mattk, nw, ii). Tone eraol odores ejus ut malarttBs, id esi deliciae ejus erunl ul angelorom. El gullur ejus eril siout vioum oplimom , id est iaus ejus erii aiout laos epulantium. Dum aponsus guliur SoB^milift laudavil, id csl dum Chrisliis profereoles verbum prndieatiooia iii Synageiga viao oplimo eoraparavit, ipsa verbom per qaod salas inundo dalur de ore loquentis rapuit, diooBs : ^ Dignum dileeto meo ad poiandum, labiisque et dentibus illiu» ruminandum. Quasi dicat r Mea pora preedicatio per te, ideo vino optimo o«)llata ; quia preedicatores non inflat, sed auditores aedificat, est digna dilecto meo ad potandum, hoc est dignos facit quos ipse potet, quos in corpos snum Beclesiam quasi suave vinum l\indat. Bt digna est labiis et denltiHis illins niminanda, id est doeloribus illios memoriffi commendanda. Dentes Chrisli suni Scrip- ture exposilores; labia ejus sunt exposila proferen- les. Hi optimum vinom ruminant, dum suavem doc- irinam in veotrem memorise recondunl , el ileram ad docendum retrahunt, sicut pecus dum ruminat escam jam comestam , de venlre in os relrabit et msDdil; et iterum in ventrem reeondil. Bt nota quod sponsus vinum potat , et labia den- tesque ruminant; quia doctores cum magno labore Scripturas exponunt, et auditores vix convertunt ; ipse vero facill nutu inspirationis prsedestinatos con- vertit, et quasi potum sine diificultate in corpus Kc- clesia; fundit. Sponsa post raptum verbum ab orc spongi guttur aperit , et verbum salutis quasi opti- mura vinum eruclal , et gentibus adhuc incredulis propinat, dicens : Vos gentes incredulae, converti- mini ad Christum, et recipiet vos sicut me recepit. Quia ego dilecto meo conversa sum, et ad me conver- sio ejus facta est. Quasi dicat : Ego Sunamitis a diabolo diu captiva , ego Synagoga a Christo diu aversa, ad eum sum jam conversa : ei ipse conver- 471 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — BXEGETICA, 472 SU5 est ad me per graiiam, qui diu aversos est a me A Tropologice fidelis anima ad dilectum convertitur. propter perfidiam. Potest et hoc de Ecclesia gentium intelligi , quse dictt ad adolescentulas : Ego dilecto meo, et ad me conversio ejus, quasi dicat : Ego prius exsul a Deo, ab omni errore ad eum sum conversa , ut civis et domestica ; et ipse prius iratus humano generi ad me est conversus, natura nostrse mortalitatis indutus . Et vos ergo de mala conversatione convertimini ad primam, et convertet se ad vos per indulgentiam. cum de mala vita ad po^nitenliam , vel de s^eculari vita ad spiritualem converlitur ; et dilectus ad eani convertitur, cum ei graliam suam largitur, quam prius ei subtraxit, cum ob culpam se ab ea avertit. Anagogice autem Ecclesia ad supema suspirans, td dilectum se convertit, cum de mundo ad coelum mi- grat; et ipse se ad eam convertit, cum eam in so- cietatem angelorum recipit. Huc usque Synagoga intravit; jam Mandragora in sequentibus intrabit. TRAGTATUS QUARTUS. Postquam totus coniitatus Sunamitis in aulam re- gis est receptus, et regalibns nuptiis admissus ; ecce ab aquilone nova sponsa cum magno apparatu, sci- n licet Mandragora sine capite sponso adducitur ; cui ab eo aureum caput imponitur diademate rediroi- tum, in nuptits recipitur. Sunamitis quippede regia urbe regressa^ invenit Mandragoram regalem puel- lam sine eapite in agro jacentem : cui nimium com- passa, et ad regem regressa, obnixe supplicat ut se- eum eat, miserse subveniat. Rex ergo, cum Suna- mite in agrum veniens et miseram miserabiliter BQdam inveniensy ctevat, vestit, aureum eaput im- ponit ad nnptias inlroducit. Mandragora est herba formam humani corporis habens sine capite, et in- telligitur multitudo infidelium ; que tunc erit, eujus caput Antichristus erit, qui est caput omnium ma- lorum. Sed caput Mandragone amputabitur, quando ADtichristus occidetur. Post cujus occisionem videns Synagoga converaionem infidelium sine capite An- ^ ticbristo, et etiam carere capite Ghristo , optat eani sibi in fide Christi associari, et captte Christo subli- mari, dicit ergo sponso : Vbrs. i1, i2.— VefiifdHecle tni, egrediamur in agrum, commoremur in vilUs. Quod est dicere : 0 dilecte mi, quem prse omnibus diligo, qui ad me per gratiam venisti, et per praesentiam donorum visi- tasti, veni etiam nuftc per gratiam ad muUitudinem infidelium, et visita eam perpoenitentiam charisma- tum, et prsedicatores. Egrediamur in agrum mundi, et spargamus perpopulos semen verbi Dei; tu aspi- rando, ego prsedicando , et operando, et docendo. Diu commoremur in villis, id est in paganorum con- venticulis; mane surgamui ad vineas, hoc est ma- «ure faciamus Ecclesias. Ager est Christianus popu- D lu8, aratro Evangelii cultus ; villse vero sunt pagani in infidelitate et vitiis inculti. Dileclus quasi in oc- eulto sedet, dum Christus perversos per manifesta flagella ad conversionem non admonet, vel infidelcs per prsedicatores ad fidem non vocat. Qui ad publi- cum in agrum egreditur, dum pravos manifeste fla- gellat ut se corriganl, vel infideles per doctores ad fidem convocat. Ecclesia vero quasi in occulto lat^t, dum contemplationi vacat, et proximis errantibus non prsedicat; de occulto in agrum egreditur, dum ad publicam praedicationem accingitur. Post mortem ergo Antichristi sponsus et sponsa in dgrum cohve- niunt, quando Christus et Ecclesia per prselatos coa- silium ioeunt, qua Christianos propter timorem An- tichristi ad perfidiam prolapsos ad pcenitentiam re- vocent, vel adhuc incredulos per praedicatores ad fidem convertant. In villis commorantur, dum paga- norum conventibus maxime prsedicando immorantur. Similitudo est ab illis qui in agrum spatiatum va- dunt, in villas ad spectaculum conveniunt. Nox fuii tempus persecutionis Autichristi; mane vero tem- pus pacis post mortem Antichristi. Mane ergo spon- sus et sponsa ad vineas surgunt, qui quasi in nocte dormierunt, dum se post necem Antichristi ad fa- cieodas Bcclesias erigunt, vel sub eo destructas eri- gunt, et rencvant, vel dispersas congregant, quas sub eo destrui viderunl, sed quasi dormientes non restiterunt. Sequitur : Vsas. 12, in. — Videamus si floruU vinea, si fio- res fructus parluriunt, si floruerunt mala jmnica^f Hoc est per prsedicatores faciamos eos videre si vi- nea, scilicet Synagoga, in fide floruit, ut eam in fide imitentur ; si florentes in fide opera fidei exsequun- tur, ut illos imitentur ; si imitatores martyrum in patientia florent, ut illos imitentur. M dabo tibi ubera mea^ hoc est, ia illo agro proferam ad hono- rem tui omnem doctrinam utriusque legis, quse sunt ubera mea, ut rudes in fide sugant inde lac doctri- nae. Et postquam ego expressi ubera, mandragorne dederunt odorem in portis nostris. Mandragora, ut dictum est, herba est formam humani corporis ha- bens, sed capite carens, ad multas medicinas uti- lis; et intelligitur gentilitas, quse rationem huma- nam habuit, sed Christum caput fidelium non habuit, et multas utiles sententias habuit. Uuic sponsus aureum oaput imposutt, dom ei deitateni suam , que omnia transcendit , ut aurum omnia metalla, in fide proposuit, gloria et honore co- ronabit, et in claritate suae visionis sibi copulabit. Mandragorse ergo sine capite , suot pagani sine ca- pite Christo, ablato sibi capile Antichristo. Hi de^ derunt odorem in portis , id est exemplum bono- rum operum in virtutibus, per quas intratur ad coelum ad beatitudinis praemium. Vel portee Eccle- sise et Christi sunt prophetse et apostoU ; in his por- tis dederunt maadragorae odorem , dum pagani ad Christum conver^ , in doctrinis apostoiicis et pro hsereticis famam bonae o^inibnis apdrserunt: Noa 4t3 EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC 474 solum ubera dabo libi, sed eliam omnia poma nova et vetertty dilecte mt, seroaui tibi. Hoc est, non solum doctrinam utriusque legis tunc convertendis proferam, aed etiam omnia opera apostolorum nov» legis, et omnia opera prophetarum veteris legis ser- yavi libi, id est pro te exponendo illis, et non solum illonim opera, sed etiam tua facla per ordinem illis narrabo, quae utinam vidissem oculis ut illi viderunt I Ita intelligi sequentia volunt : CAPUT vni. Vbrs. 1, 2. — Quis mifii det te fratrem meum? Uoc est, quis de sanctis patriarcha vel propheta po- test mihi conferre ut inveniam te foris^ id est ut vi- deam te in came cum hominibus conversantem, ex Scripturis docentem, miracula facientem , sicut te olim viderunt, quorum oculi beati faerunt; et de- osculer te sicut Simeon, et Anna, et alii quamplures, et audiam ex ore tuo verba pacis per te reddiUB hominibtts ; et jan me nemo ex infidelibns despiciat^ sicut hactenus fecit, dicens me excecatam et repro- batam. Te dieo, Christe, Rex gloriae, existentem fra- trem meum, de mea progenie genitum, sugentem uhera matris mem^ interrogantem doctores de lege et prophetis, quse sunt ubera matris mee Synagogae, quando sedebas sapientia Patris in medio doctorum, audiens ct interrogans ilJos ; vel quando per Sab- bata in Synagogis de lege et prophelis legebas et aliis exponebas. Nota quod quasi ad praesentem et secum in agro deambulanlem loquitur, per quod nimius affectus amoris, vei doloris exprimitur. Islud quippe est quasi quoddam lamentum fidelis Synagogee, nimium dolentis quod roater sua Synagoga Dominum glorise cruciBxit quem tot miracula facere vidit, quasi di- ceret : Utinam essei possibile ut Cbristum, per le- gem et prophetas mibi promissum, palribus nostris jam missum, in humana carne de sinu Patris egressum, ita sicut ipsi possem videre, de mea pro- genie natum, meum fratrem , factum, legem et pro- phelas spiritualiler exponentem , mulla signa fa- cientem : ut eum tolo corde amplecterer, el amplius a nullo Christiano velut extorris a regno Dei despl- cerer ! Similiiudo est ab illa quae uimio amore ac- censa, diiigenter observat sicubi dilectum suum foris invenial, ut ei loquatur et ejus consortio per- fruatur ; sed quia te in came ut ilii non pos&um vi- dere, aaltem apprehendam te fide me.fugientem in deitatis sublimitatem, et ducam te prafdicando in domum matris meag^ id est in Jud«eam, quse est do- mus matris mee Synagogae, et in cubiculum geni- tricis meas, id est in Jerusalem, quae est cubiculum legis genitricis meae. Vel te fugienlem Judaeos adhuc iocredulos, scilicet tuam cogoitionem eis subtra- hentem, apprehendam orando, et ducam te docendo et exemplum praebendo in doraum matris mese, id est in mnltiludinem Synagogse matris mese, et du- cam te in cubiculum genitricis mese, id est in spiri- tualem intellectnm legia, nutricis meae, ut per legem et prophetas intelligant te verum Deum esse ; t^t A me docebis^ videlicet in illa fide mihi cognitionem tuam manifestabis, plusquam per prophetas et per legem. Bt dabo tiin poculum ex vino condito, hoc est per inlellectum fldei faeiam tibi poculum ex mul- tis virtutibus compositum, tuo corpori Ecclesise in- fundendum, ut suave vinum cx muitis speciebus con- ditum. Et mustum malorum granatorum meorum, subaudis dabo tibi ; hoc est divinum servitium ex imitaioribus martyrum impendamtibi. Mala granata aunt eadem quae et mala punica, quse sunt rubea et granis plena quorum succus habet saporem musti ; significant autem patiientes martyrum imitatores, bonis actibus ut granis plenos, et doctrina ut mustum suaves. Per vinum ergo doctores veteris legis, per roustum inteUiguntur doctores novae legis, quorum 3 laborem offeram tibi ad honorem. Rex itaque vino et musto accepto a sponsa, amplexatus est eam,imde gratulabunda canit, dicens; Vebs. 3. — Loiva ejus sub capite meo, et dextra illius amplexabitur me» Quasi dicat : Divitias et gloriam mundi ejus amori postpono, et f^oia aetemae beatitudinis pnemia ab eo promissa diligo. Caput quippe £cciesiae est Christus, ctjuus loeva est poeni- tentis vilae gloria ; dextera vero iilius aeterna bea- titudo, ut scribitur : Longitudo dierum in dextera ejus : in sinistra illus divitias et gloria {Prov. iii, 16). Laeva ergo sponsi sub capite sponsae est, quando amorem Christi divitiis mundi praeponit, et dextera illius amplexabilur eam , quando chorus sanctoram in aeterna beatitudine constitutus, propter hoc eam C diligit. Hic versus superius primitivae Ecclesiae ascri- bitur ; hic rursus in conversione Synagogae repeti- tur, quia eadem perfectio fidei et operationis in ista quae in illa invenitur. Sub amplexu sponsi, sponsa, quasi amore et dolore fatigati, obdormit ; et ne quis eam ab hac quiete inquietet sponsus interdicit,dicens. Vers. 4. — Adjuro vos, filias Jei^usalem, ne susei- tetis^ neque evigilare faciatis dilectam meamy donec ipsa velit. Scilicet Synagoga, ad fidem conversa, terrena fastidiens, sola ca^lestia appetens quasi ob- dormit, quando cunctis terrenis negotiis se sublra- hit, et solis coelestibus contemplandis tota incumbit. Quam filiae Jerusalem , id est nniversalis EccIesW filite ab hoc somno excitant, dum spirituales ad prae- dicationem camalium provocanl. Quod sponsus. ^ prohibel, ne lucri causa vel humani favoris gratia fiat dicens : 0 vos universalis Bcclesiae fiiiae, aeter- nam pacem in superaa Jerusaiem visurse, adjuro vos, id est tidei sacramento conslringo vos, ne dile- ctam meam Synagogam, nuper ad me conversam, a quiete suscitetis, qua quiescit a sfficuli negotiis : nequc evigilare faciatis a somno suae coutempla- tionis, donec ipsa velit ad laborem praedicalionis accingi sola causa Dei. Isle versus jam tertio esl repetitus, primo primitivae Ecclesiae, secundo Ec- cleaiae gentium, tertio Synagogae conversae adnoia- tur, et concordia omnino in una tide Trinilatis no- tatur. Istud quasi historice dc Synagoga dictum aliegorice quoque de Ecclesia gentium lnteiiigilur* 475 IIONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA 476 Spoosus cum sponsa egrediturinagrum^dum Chri- A ^ub capite Eeclesiae est, quia mysterium incarna- atus per prsBdieatores Ecelesi» aefncn verbi Dei apargit io mttBdom, arairo evaDgeUi exaralun. In villis oain illa commoratur, duoA in populis, in w^ bibua et io villia babitaDlibus, per pnadieatioBom immoratur. Mane cum ilia sargil ad vineas, dnm festinat mullas facere Eeeleaia». Nox (ail ab Adam usque ad Cbriali reaurreelionem ; deinde fuil mane quo Idx veritaiia resplenduit, in quo Chrialua et Eeelesia ad vineaa awrfoxeniDly quia posl reaar- reetionem muhas Eool^iaa inaliloerunl. Cum iUa viaeam ftorere, el florea fruQlua parturire, el m«)a puiiiea llorore vidit» dum alios ia fide floreQtas, alioa iidei fruotaa pjroferenlea, alios marlyria paa- sos, in eeeleaiis ia exemplufn iafirmia propoaail; ibi dedit ei aua ubera, qoia talibaa protulil Gbriati ^ imcrmiaao leotionia et oralioais stodio, manibuM tuis tiooia, e( doM qu«a dat in praaeali, erual sob eapi- te, id est sqb mente niua, quia per ea sualeatata in pr»B6Qti ooatra perlurbalionea mundaikas quieaoit, el quodaramodo cum ea dormit. Et dexlera ejos, id est futara boaa et plena ipsiua visio ampiexabi- (ar eam, quia ita undique cireumdabit eam, ut nul- his Uirbo miaerise possit intervenire. Haoc A somno aaaoularoa excitani, dum eam a qaiete ooatereptotionis ad exteriora negotia portrabere teoUiU ; aed Cbriaius per Scripturas eos adjurat, ne hoc lucri causa faciant. Tropolofioe fideKs anina in agpum egreditur , ia villis oommoratur, dam agrestea vel villanoa ia bo~ ais moribus imitatar, vel dum qoiaque apintalts causa ulriusque Testameaii dogmala. Poal bseo maadragors dedenint odorem ia portis, qui^ Judsei sine capite Christo foraiam si^nct» conversationis sparserunt in populis, constituti in fide et diiectio- nem (M3) vif» portis. Omnia poma nova et vetera, sponsa dilecto servavit, qula omnia opera novae et ve- (eris legis ad honorem Christi Ecclesia Judieis expo- suit. SifniHtudo est ab illo cui» diu absenti, amica poma servat, qufe revertenti Iseia offert; ItaEeoIesia Judaico populo, diu a fide pcregrinanli, mysteria utriusque legis servavit, quse ei ad fidem venienti per Christom reseravit. Chrlstus f\it frater Eccle- sise, qula Deum suum naturalem Patrero, feoit per gratiam Eceleslte Patrem ; et ipsam feeit sibi soro- rem, scilieet regni coelestis coha&redem. Hic ubera matris su», videlicet prlmifivse Eccleslw suxit, quando ei legem et prophetas spiritualiter exposuit. Ipsa dilectum foris invenit, dum verbum carnem factum credidlt : qu» quasi Intus latoit, dum ver- bum in prinelpio mansit. Hujus osculum sumpsit, dum pacem slbi per ipsam redditam audivit. Hanc postea nemo despexit, quia pcr Christum sedata pcrsaculione, omnis ordo regum el prin^ipqm eam hoaoravit. HaH^dilectum quasi per manum appre- hcndit^ et ia domum matris susb induxit, dum op^- rando at prsedicaado Chri:>tum in corpus ipsius Sy- aagogsB ialroduxit, et in oubiculum geqilricis indu- xit, dum eum in iotellectum Judaicffi gentis duxit. QufiB gena ejus mater et nutrix cxstilit, quia ex e& apostoli nati auot, qui Ecclesiam p(ir Evangeliqm gonueruat, et doclrina legis pulrierunt. D Ibi est docta Ecclesia, quod ipsa est pcr gratiam Chrisli vocata; Synagoga autera propter falsam ju- slitiam exc^ecala, sed nunc ilerum per gratlam illu- minala. Quae Ecclesia dat Chrislo poculum ex vino condilo, dum offert ad honorem Christi bonum opus, sapienlia et charitate et facundia inebrians proximos, vel dum qffert in sacrificio s^ngqinem Chrisli ex vino consecratum, et dat Chrjsto muslum malorum granatorum, dum exhibet divinum servi- tium hominum virtutibus repletorum , vel dum profert exempla virtulibus sanctoruin. La?va dilecti (M3) VidMor doease aliquid. laborat, ut ki^beat unde irilnMt neeessitaidm pa- Henti {Ephes, iv, it). Mane aorgit ad vioeas, dum 80 totam erigit ad imitaodas olaaatpaKom vitas; claustra etenim aaot apiritalea vioer, io qoibus auot pocula vitsB. Fidelia qaisque flores vine», fra- ctus florom, flores maloram punieoram videf, dom fldem fiedeaiae, opera fldeliam .«patiantiam mavty- rom imitari atudet. Ibi dat ubera proximis, dom profert dootrinam gemioss etaaritalia. Tono dabont mandragOTO odorom in portU, qoia saecelarea jam oonversi, qoi aiaa capite faeront, dom oollom pr«e- latom habere volueruol; famam boosa operationis in virtotibus, qoss aupt port» vttaa, sparguot. Omnia poma Dova et vetera servat, dum coaveraas omnia , opera antiquorom et raodernorum PatruRi ad imi- ' tandom sibi eongregat. Huno aibi ChristoB fratrem facit , dom eom sibi oohisredem regni elagit. Qui Christus abera matris, fldelis anims sogit, dqm doo Testanaota Ecoleaiae matris fldeliofa fralribos io uaom babitaotibos spiritaliter expooit. Vel mater alicojus eonversi est congregatio spiritalium, cujos obepa suot regularia iostituta, qu» Chrislua sugit, dum quemque eooversum regularibas discipliois iostrait. Christom foris iovenit, qui opera dilectio- ois in neoeasitate proximovum paragit. Hone inlqs invenit qoi earcis coneapiscentias per Chrlstam vioeit. Christom deoacolator, qni ei intimo amore conjnngitor. Huoc nemo deapicit, qoia et aogelis et homioibos placabit. Christum quasi per maoum apprehendit , et in domom matrit? ause inducit, dum bona opera iu claustrum, domom eongregatiooia matris eonver- aorum inducit. Et in cubiculum genitricis sofle eom inducit, id est in intellectum regolffi claoatralis suffi nulricis, dum eum in ea intelligi docet, Ibi soilicet In claustro docetur, quid oonversia in coeto promitta- tur : Ibi dabitnr ei poculum ex vioo eoadito, id est doctrina ex Scripturls aapientium composita, et mustum malorum granaiorum, id estexemplajusto- rum. Lseva Christi eat sub ejos eapite, id est bona pocaitentis vitas sont in ajus mente , quae est caput aniniaB : et dextera illius ampleiabitur eum , id est virtutes et bona opera in eorpore et anima ; opera in 477 EXPXSITIO IN CANTICA CANTIC 478 corpore, virtutes io anima. Sub hac dextera obdor- roif , (fom itrttm ahWyhtWitty et 6«fc!ie»Cift eofrt«m- platar ei tie c(ui^ e\m ab hac qoiete feffftbal ttd stt- cuH (umuIftiM, a ChrtsCo per SeripCardd &djttra(ur. ADagoice autefn Ecelesia bic peregrinans com Cbriste ia agruin ilonbusplenumegreditur,dumde ho€ mundo nMgraoft paradisum voluptatis cum Chri- afo ingfedilur. la viUi^ CMnmoraUiry diim ]» nan- aioiiibua aibt a Deo praparaiis recipitur. Mane aur- git ad tioeas, dum io die judieii se erigit adsaper- nas Beoloalas . Tolum quippe tempus huias ssBcali, esl qaasl nax ad eomparaiioQem futuri soeeuli. Dies aatem judieii qnoddam maiie elerni diei, qui melior esl super millia anDorum. Vel vita cujusque hominis est quasi nox, mane autem vita futura. In quo maoe quisque fidelis sur- git ad vineas, dum pOst mortem pervenit ad coele- stes Ecclesias. Ibi videt flores vineas et florum fru- ctus, et flores malorum punicorum, id est prsbroia fidetlait), 6i (feritifium qu! dabitnr bene operanti- bus, et mefcedem qttae fecompensabittirmartyHbus. Ibi dablt ficcle^ia Christo ttbera sua^ quia doctOfes. utritisqti6 legls repCaeseiltahit iti Bni&rM gloria. Ibi mandragOi^ Iti poHis dtlbtint odofem, quiil \n mor- te, qdae esl poftft vilae, dftbitnl viVentibus suae rit» opinionem , dum miracalis coruscant iii terris , quorum Animae vivunl ift co^Hs. ' ui matidragofae otlm (bef(mt, dtttti diabotum cdput omnium malo- Mrfi amis^runt, 6t capui omnlum justorum Chri- stum induefunt , et tlunc ut mattdragora muttis xnafbi^ m^dicttmenta stmt. Ibi omnia pomd hoirtt et vetera sponsa dilecto servavit , quitt omnia opera satictofum Veteri^ lcgis, et omnia opoftt sftncttofum tiovae l^gis, l^dclcsia (Toclestis ChHsfo fecompen- saildd repfa?s6ntdbi(. Ibl ChrisCum trfttrem suum, sciiicct homlncm de humano gcncf6 tiatum, in Dedvldebit, qui eam sofotem viddKcM eohierc'- d^m f^^hi fectt. Qui fl^ttter iibefa Befbl» fuit. Ibt dileeinm diu qUHi^lttim vix Uind^m allqutttido Itiveittum, ftiefna dilectlon^ ttp- pffefaendit, dt In damum matris su», id est in coele- stem Jerusalem, qum 6sl domns matnd Bceltftiae angeliea indueeti dnm cum iito in illam ad 6Blemas nuptitts itttlt>ibit, et in eubioulum gcnitricis suie, id e^t in teoretum glOfid» humanilatis Christi, quam in paiarna gloria videbit. Ibi doeebit eam Christus, quod oculus non viditf nec auris audmt, necincor hominisascendil.quceprmparavit Deus diiiger\tibus se (f. Cor. 11, 9). Ibi dabit ei poculum de vino coudilo, et mustum malorum granalorum, id cst plenum gau- dium et angelorum et hominum ; quod erit ut Vi- num el mustum , quae laetilia sunt epulanliUm. Vel A sponsa dabit dilecto vinum ct mistum, quia sanctos veleris novae Icgis profer,t quibos dabitur plentim gaudium. Ibi crit fa^va sponsi snb capite ejus, quia omnem gloriam mundi videbft sub potentia Chnsti, qui est caput ejus. Et dextera iltins amplexabrtnr eam, quia angelica societas, et sanctorom unani- mitas, qnae in dextera Christi in judicfo erit, illam sibi associabit. In hac dextera ab omni perturba- (ione requiescef ; et nemo eam ab hac quicte excita- bit, quia gaudium (*jns nemo tollet ab ea. Sunamite in brachio sponsi dormienCe, ecce Maadragora, au- reo capite adomata, cum magno comitatn sponso adducitur, quae a choro fllianim Jerusalem cum bac laude excipilur. Vers. 5. — Quas est isiaquee ascenditde desertOn B deliciis affltuns, innixa super dilectum suum ? Sci- licet fideli Synagoga post persecutionem Anti- christi in pacequiescente, mulliiudo infidelium ca- pite Antichrislo ablato, et vero capile Christo rece- plo, per pnedioatores Cliristo coojungenda ad Eccle- siam ducitur, atque a cunctis fidelibus lioc tripudio laudis eifccipitttr •: Qaai' est ista quae ascendit dc de- serlo? hoc est, quam gloriosa, et quanta laude di- gna est ista, qu«3 de deserto intideiitatis ascendit per gradus virtutum ad ChrisUm, prius variis mundi deliciis atHuens» nunc spiritualibus deiiciis Scripturae, vel operibus juslorum afflueus, non in se conhdens, sed innixa super dilectum suum, id est spem totara in eo ponens, a quo solo est omnis salus, ut scribi- tur : Non est aliud nomen dalum sub ccelOf in quo G Qporteatsaluari {Act. iv, i2). Siroililudo estab illo populo qui eductus de .£gyplo, de iilo deserto per Jesum Navc ad terram repromissionis ascandit, de- liaiis legaiium observationum et tabernaculi myste- riorum afflucns , innixus super Moysen dilectum suum, Et significat populum qui de infidelitate ad Ecelesiam, et mundo ad ffiternam gloriam per Je- sum Christum ascendit/ deliciis Scripturarum af fluens, in solo duce suo Christo confidens. Nova sponsa ad regem ingressa his verbis ab eo est sus- eepta. Sequitur : 8uh arbore inalo susoitavi te. Quasi dieei*el : Be- nri quidem fecisti , quod ad me venisli, qaia te mor- luam susciftavi, me aaput tibi imposui^ Quod autem diciftt sub arbore malo sasaitavi te« ad totum genus D humanum respiciti quod sub arbore praetTaricatio- ni^ mortuum, sub arbore arucis per Ghristum est susoitatum. Ibi sciiicet sub arbore maledictiouis eorrupta eit maier tuuf ibi violata esi genitrix tua. Mater hnmadi generls humana natura^ qu» aate peoeatnm eral incorfuplibilis, iinpassibilis, immor- tali«) per fallaoiam aulem diaboli eorrupla, faciaest passibilis et mortalis. Porro genitrix fejui efat Evtt mftt^f omnium, qUae efai ante peccfttUm iuvioltttft, quia ndc eoncupiscen- tla, nec sordibud |»oliula ; qUft iCf|ieriima sUttslOHe- violjita, mox cohcuplsc^nllae et ftofdibus et dolori- bus est &ubttcta ; sed Chri^tus cdf l^UptM mtttri ihebr- fuptibnem feddidit, dum httmahftm attturttm it sui 419 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — liXEGETICA. 480 pcrsona incorraplibilem resurgens a inorte fecit. A ignis atque flammarum. Umpadea snnt vasa lucis , et intelliguntur spiriluales vasa charitatis ; quiintos ardent diiectione, foris iucent operatione. Lampades ignis sunt, qui sibi ardenl. iampades flammarum, quia proximis lucent. Tales tormenta et mortem carnis conteronunt, quia aeternam vitam diligunt. Aqua multce nan poiueruntexstinguere ckarUatem , necfluminaobruent eam. Hoc est, nec bianditise, nec minie, nec persecutiones, nec terrores vincunt amantem, quin impleat meam volantatem. Isquippe diligit roe, ideo serroonein meum servabit : Hoe est^ fneum praeceptum ut dUigatis invieem, sieut dilexi vos (Joan, x\, 12). Similitudo est de magno incen- dio, quod nec pluvise, nec flumina possunt exstin- guere. Per aquas blanditiae, per flumina accipiunlur B tentationes, quae non possunt de bono ad maium fle- Genitricem violatam reparavit, dum Yirginem, ge- nitricem suaro, inviolatam servavit. Dicit ergo : Sub arbore malo suscitavi te , quasi universitati bumani gencris dicat : Sub arbore crucis te roorle roea su- ficitavi de morte perpetua, quae roortua eras sub arbore malediclionis, ubi corrupla est a diabolo mater tua, humana natura, quando omatum suum, scilicet obedieniiam abjecit, cum de interdicto po- mo comedit ; et ideo damnata, quia mox incorni- ptionis et immortalitatis honorem amisit. Et ibi vio- lata est a serpente geuitrix tua Eva, quando de pa- radiso pulsa honestatem perdidit concipiendi, etdo- iorero invenit pariendi. Et quia te de morte ad vitam suscitavi. Vbrs. 6, 7. — Ponemeutsignnculumsuper cor tuum. Hoc est : Ita imaginero mei, tui amici, iropri- me memorise tuae, sicut signaculum cer» imprimi- tur, ut imago exprimatur, ut me ita diltgas sicut ego te dilexi, qui pro te animam meam posui. Bt pone me utsignaculum super brachium tuum. Hoc est, exemplum mei super operationem tuam, ut ita opereris, sicut ego, qui inimicos dilexi, et pro im- piis mortuus suro. Per signaculuro quippe imago, per cor memoria, per brachium accipitur operatio. Antiqui in annulis vel in armillis lapillos sculplos portabant, quibus litteras amicis mlssas signabant, inde similitudo ista trahitar. Sigillo est imago in- sculpta, quse cerae impresste imaginem reddit. Sigil- ctere spiritales. Dilectio est pretiosior omnibus re- bus, quia. VBna. 7. — SidederU homoomnem substantiam domussuaepro dilectione^ guasi nihil despiciet eam. Hoc est : Si quis ratione utens omnem substantiam auam dederit in cibos pauperum, et seipsam tradi- derit ad martyriam absque dilectione, ut mereatur Deum, qui est dilectio, habere, quasi nihil dederit ; despiciet enim omnia quae dedit, niai ipsam dilectio- nem habuerit. Hoc totum ideo dicitur, ut si sponsa velit sponso conjungi, quam maxime eum in dile- ctione imitetur, quia qui diligit in Deo manet{Joan. IV, 16), eiqui non diligit^ in morte manet {Joan, iii, lum esl Christi humanitas, cui iroago insculpta est q f4). Haesc quasi historice sunt ascripta mandragorae, Christi divinitas, cera vero humana anima, ad ima- ginem Dei forroata. Christus quippe , ut scribitur, est imago Dei inuisibilu (Col. i, 15), quia Patri aequalis. Quaro imaginem Deus homini iropressit, quando interiorem hominem ad imaginem et simili- tudinem Dei creavit. In imagine TriniUs , in simili- tudine notatur aequalitas, imaginem Christi in corde suo format qui eum Patri mqualem cogitat. Huic suam imaginem imprimit, qui humanam nataram deitati unitam credit, Signaculum Christi super brachium suum ponit, qui exemplum operationis Christi sibi ad imitandum proponit, et in sanctitate et justitia vivendo ad similitudinem Doi se compo- nit. Bt quae sunt opera Christi, quae sponsa sunt imitanda, scilicet quod Inimicos in tantum dilexit, ut pro impiis moreretur . Et hoc ideo, quia fortU est ut morsdilectio^durasicutinfemus asmulatio, quod est dicere : Sicut mors omnes fortes vincit, et ideo fortior omnibus existit, ita diiectio fortior est om- nibus, quae me forlissimum vicit, et me cauaa tui ad mortem coegit. Et sicut infemus durior est om- nibus duris, et ideo infrangibilis ; ita aemulatio, id est invidia mea, est insuperabilis, qua iovidebam diaboio quod te sponsam meam possedit, et crudeli roorte affecit, qiiia intantum te dilexi, quod te morte mea redemi. Et ideo justum est ut me inUntum di- ligas, ut me imitando, roortem pro me subeas. fit si dilectionem habuerisj pro roe mortem subire po- teriS) quit lampadei kjus^ charitatis lampadessunt possunt etiam allegorice adaptari Synagogae conver- sae. Postquam Sunamitis de somno evigilavit, mul- tis sibi adjunctis, regio cultu ad regem venit : cui innixa ad thronum regni ascendit, quam cborus fl- iiaram Jenisalem hac laude excepit : Quoi est Uta quee ascendit de deserto delieiU af- fluens^ innixa super dilectum suumf Scilicet Ecele- sise gentium admirantes Synagogam naper conver- sam, in tantum culmen virtuUim aacendisse, et un- dique infideles sibi praedicando et operando attra- here, in laudem ejus erampunt, dieentes : Quae est ista, id est quam laudabilis est isla, qusB aseendit de virtute in virtutem ad Chrislum, de populo in caecitale perfidiae, de deserto deliciis Scripturarom j) ei virtutum aflluens, innixa auper dilectuni suum. Vel, super dilectum meum, cum ipsa esset excaeca- ta, nunc quoque dilectum suum factam, poatqoam ab eo ut luna a sole est illuminata. Notandum quod isto laus, Quae est ista, nanc ter- tio est posita. Primo quippe in laude BcclesisB gen- tium ponitur. Secundo laudi EcdesiaD poenitentium ascribitur. Tertio Bcclesiae de iudaeis et gentiba& convertendae assignatur, quia omnes in eadem fide Trinitatis collaudantur. Aliter quia omnis multitudo fidelium a primo Abel usque ad ultlmuro electum una Ecclesia dici- tur, quae tribus temporibus roundi in fldero Trinita- tis colligitur, scilicet ante legem sub patriarcbi^, in 481 GXPOSITIO IN CANTICA CANTIC 482 lege sub prophelis, io Evangelio sub apostolis. He A quoque tres laudes possunt referri ad tres Ecclesise distinctiones. Prima, ad illarn, quae sub patriarchis ascendit ad fidem TrinitBtis ; secunda, ad illam quae sub prophetis ascendit ad fidem Trinitatis ; ter- tia, ad illam quae sub apostolis el eonim successo- ribus usque ad finero mundi ascendit ad fidem Tri- nitatis. Sanamitem autem in solio regali sedentem rex alloquitur, dicens : Sub arbore malo suscitavi ie. Per hoc datur intel- ligif quod sub arbore dormierit , et eam ibi excita* verit. In malo notantur tria, scilicet fructus, odor, umbra. Arbormali, est crux Christi, cujus fru- ctus est Christus, qui est odor suavitatis, et refrige- B rium ab Astu viliorum ad vitam itinerantium. Su- namitis sub arboredormivit, quando Synagoga de arbore pnevaricationis morlua jacuit. Hanc Christus sob arbore mali ad vitam suscitavit, quando in cni- ce, qus erat lignum vitae, pro ea mortem subivit. Dicit ergo : Sub arbore malo suscitavi te, quasi conversae Synagoga; dicat : Merito diligendus sum a te, qoia prior dilexi tc, et morte mea rcdemi te in cruce. Ibi corrupia est maier tua^ scilicet sub cruce Synagoga in infemo damnata, quse clamavit dicens : Sanguisejus super nos^ ei superfilios nosiros (Maith, xxvii, 25). Ibi violata est geniirix /ua, videlicetlex Dutrix tua prsevaricata est, quae dicit : Innoceniem ei fustum ne interficias (Dan. xiii, 53). Yel genitrix est violata, quando lex de littera est ad spiritum p matata. Vel genitrix, videlicet Judaica gens est vio- lata, quando ob vindictam crucis a Tito et Yespa- siano eft captivata. Et quia te ab hoc malo eripui, et mihi sponsam assumpsi : Pone me ut signaculum super cor tuum^ id est imaginem meam imprime memori» tuae, ut sigillum cerae, ut diligas me sicut dilexi te. Et pone me ut signaculum super brachium tuum, id est cxemplar meie operationis impriroe tuae operationi , ut sicut ego per multa tormenta mortous sum amore tui, ita tu per varia tormenta moriaris amore mei. Hoc fecit Ecclesia in martyri- bas tempore persecutionis. Quia fortis est ut mors dilectio, hoc est, sicut mors oronia vincit, ita dile- ciio omnia vincit, quae me causa tui ad mortem co- egit : Dura ut infernus mmulaiio. iEmuIatio accipitur in bono et in malo. Dicitur enim imitatio vel indi- ^ goatio, id est invidia. Jlmulari enim est bonos imi- tari, vel malis indignari, vel melioribus invidere. De bonodicit Apostolus : jEmulamini^id est imitamini, charismata meliora (ICor. xii,di). De malo autem : jEmulanlur vos non bene (GaL i\, 17). Et de Joseph scribitur : jEmulabantur eum fraires (Gen. xxxvu, 11), id est invidebant ei. iEmulatio ergo Ecclesiae fuit dora ut iofemus ; quia sicut infernus est infrangibi- lis, ita imitatio Bcclesiae, qua imitata est Christi dile- ctionem vel operationem, fuit insuperabilis. Hoc ideo, quia lampades ejus^ lampades ignis atque flamma- rum , hoc est , habentes charitatem intus ut ignis ardebant, foris lucebant ut flammae, operatione. Per ignem quippe ardor, per flammas accipitur splendor. Laurcnlius, Stephanus, et alii eis similes, lampades, id est vasa charitalis, exsliterant, in qui- bus ignis Spirilus sancti ardebat , et foris flamma operalionis lucebat. Aquce multtPy id est blanditi« et delectationes mundanae, non poiuerunt^ in eis, exstinguere charilatem , neque flumina , id est roinae et tribulationes. obruent illam^ ut cos a veri- tate avertant ; quia neque mors, neque vita, neque aliqua creaiura poierii eos separare n charitate Christi (Rom. viii, 39). Sidederit homoomneni substantiam domus suns pro dileciioney quasi nihil despiciet eam. Hoc est eum omni substantia mundi noti potest dilectio com- parari, quia Deus charitas est {IJoan. iv, 16), qu»: sola moilc est mercanda, et sine fine tenenda. Fide- lis anima de deserto ascendit , cum malam vitam deserit, et ad spiritalem conversationem per gradus virtutum ascend:t. Hsec deliciis aflluit, cum fercolis Scriplurarum deliciose pascitur. Super dilectum est innixa, quia soli amori Christi est insita. Hanc sub arbore roali Christus suscitavit, dum mortuam in peccalis per fidem crucis vivificavit. Ibi corrupta est mater ejus , scilicet in peccato concupisceotiae mortalis facta est humana nalura, et ibi vioiata est genitrix ejus, videlicet propter peccatum passibilis facta eat caro Evae. Quam Christus adhuc suscita- bit, et incorruptibilem atque impassibilem faciet. Ideo Christum ponit super cor souro ut signaculum, quia ejus doctrinam et vitam in corde ita format, quasi enm semper praesentem videat. Super bra- chiuro euro ponit ut signacolum , dum exemplum operum Christi semper inspicit, et ea imitari cupit. In tali horoine fortis est ut roors dilectio, quia sicut mofs corpus interimit^ et insensibile reddit, ita vera dilectio animam concupiscentiis mundi perimit, et ad cuneta terrena desideria insensibilem facit. Et in ea dura esl sicut infernus aemulatio , quia sicut infemus duriler quos absorbuerit tenet, ita anima forliter iroitationem virtutum, quam cceperit, tenet, nec propler aliqua dura mundi eam deserit. Hsec anima est laropas charitatis , in qua ardet ignis di- vini arooris, et foris lucet flaroma boni operis. In hac anima aquae roultae, id est roultiplices delecta- tiones carnis, non poterunt exstinguere charitatem : neque flumina, id est tentationes, obruent illam, quin semper ardeat et luceat. Haec dilectio talis est : Si dederit homo oronero substantiaro dorous sua: pro dilectione, quasi uihil despiciet earo . Hoc est si oronia roundi relinquat, nihil ei prodest, nisi ipsam charitatem, quae Deus est, habeat. Videjiduro autem quid sit dilectio. Dilectio igitur est magna appelitio alicujus rei perfruendx, quam qois habere cupit. Haec dividitur in duo : in dile- ctionem videlicet Dei et proximi. Dilectio Dei est oronia coromoda et incomrooda conleronere , causa perfraendi Deo. Haec tribus verbis iropletur, ut dili- garous Deum ex tota anima, ex tota mente, ex tota virtute, id est ex sensu, ex ratione, ex intellectu. 483 HONORII AUGtSrODUN. OP?. PARS 11. — EXEGETICA. 484 Dileaio proximi est privata commoda poslpcmere, gratia perfruendi amico. Baec per duo prscepla im- pletur, scilicet : Quod ilbi non vis /ieri alii ne fece- ris {Tob, iv, 46), et : Quod vulds ui vobis faciant ho- minesy faciie eis similiier {Hlatih. vii, H). Nemo vuU daranum pati, nemini faciat. Omnis vult siT)i in necessitate subveniri, aliis in necessitate subve- niat. Hoc tctum per illud implelur : Beclinaamalo, et fac bonum {PsaL xxxvi, 2^). Proximo damnum non inferre est a malo declinare, in necessilale pro- ximo subvenire est bonum facere. Ideo lex scripta fuit in duabus tabulis, quia continet in se duo prae- cepta cbaritatis. Timor est auctor cbaritatis. Est aulem timor anxietas pjerielitandi . Qui dividitur in duo, videlicet in servilem et filialem timorem . Ser- vilis lamor est maliim devitare, ne supplicium luat. Filiaiis vero est bonum facere, ne ofifensam Patris iucurrat. Servilis timor animam terebrat ut ferrum aeutum coriuni .perCorftt. Timor filiafis dilectionem auoKe >i&ducLt, ut animam Deo alliget , sicut seia linum filam ioducit, ut corium colliget. Ferrum du- rum est servilis timor, sela minus dura e&t filialis tiiDor, Unum lene est 4iIectio. Ferrum et seta exeuut, linum iattts pennanot, sic cbaritas timores expellit, et ipsa intus permanet. hem limor ittr : fimor Do- mini tanctus pmMmem m smcuUm sasamli {Psai, xvm, 40). De limone aiitem s»cttli dioilur : Psrfe- cta oharitas foras nUiiit timor^m (IJoan. JV, d8). Timor Dei >eist veneratk» ipsins, ^ui •bafoet duas spe- cles ; onm «mat^r Bei limet 4)e vel aili«(aid de m»&* dalis^i neffle^tftsse, v^l oonad ^plaoitiimBei ontiiia implevisse. Timor autem smqU hifbet quatuor «pe« cies qage sont : ttmor vilrtatts, limor fragitit&tis, ti- mor mtmdanus, timor servHls vd lu4aieus. TinMnr viHtatis est etrm qnis malnm perpetrat ne «iits 'vilis appttre» , verbi "gratia , ttm *qms 'homicitfiwi ^vel adulteritmi faeit, ne homicidis v^I adaherrs viMs sit. Timor fragllittttis e«t, omn qnis nwttem, sollicet ho- micidia, rapioas, irel incendta perpetrat, ne adomi- nis suis -temporalia beneficia perdat. Timor mundanus est, cum quis malum devilait ne supplicium luat, utpote, cum quis devitat fuftum, quia timet suspendium, vel devilat sacrilegium, quia timet crurifragium. Timor servilis vel ludaicus e^t, cum quis mandata legis facit, ne lege dampetur. Du% species priores impeilunt ad malum, duae sequentes retrahunt a malo, qnas omncs diaritas foras mlttit, qu85 sola dilectione justitide bonum facit . Juxta ana^Qgen sponsa de deserto ascendit.glo- riosa, quando Ecclesia hic peregrinans de desei^to mundi ad gaudia ctBli migrabit glorificanda . 'Quam choruscoelestisJerusalem, scilicct concenlus ange- Iorum,bac'Iaudeexcipiet:^uae est ista, id est quam beata, qua: ascendit de mundo ad c(Blum; 6t in con- sortium suum introducet ubi deliciis paradisi af- fluel, quia de bonis Domini gaudebit , cum ipsqm Deum in quem desiderant angeli prospicere, facie A ad faciem videbit ; ubi concentum angeloruni et or- gana sanctorum audiet, et ipsum odorem suavitatis sentiet; ubi inebriabitur ab ubertatedomusDomini, et satiabitur cum apparuerit gloria Domini. Ibl erit super dilectum suum innixa, qula semper in gandio Doraini erit stabilila. Hanc sub arbore mali Chri- stus suscilabit, quia post hanc vitam omne genus humanum ad vitam per victoriam crucis vivificabit, quod per arborem tran.«gresaionis mortem subiit. Tunc Ecclesia recipietur in illa gloria^ ubi per su- perbiam corrupta esl mater ejus, scilicet dignitas angelica, et nbi genitrix cjns est violala, scilicetwi- merositas eJectonim inrmrunita. eiM esl dUeelio ; qui euten eam Don habe^ inereditatem ia regno Del tton habet. Aliter, «oro^ noMra, iiia«dragoni, panrola esc, iii numero Melium, et ubera non habei, id eat doMr^ res qai lae dootrinae j^beMk) nurnerttiii ejtH adau- geain. Qakl ergo fht in die judicii, qoaado anjgelia erit associaoda, ai numerus electonim Don erit im- pletus ? Re^ondez Sunamitis : Vers . 9 . — 5i' muVui eU (edificemut super eam propugnacula Argeniea. Quod etl dicefe : Si parva est fkciamos eam magnam, sciKcet mtttamus aiiifi- ces qai collig^anl pretiosos laptdes, et faciamus de ea muruM ; el super e^m ftidificemiis propagnacnla argentea, ^bc est mittamtrs praedicatores, tu inspi- rando ego opei^atido, r(tii vi\t)s tapides, id cst ele- ctos homlnes docendo in untiln fidem colligant, e't habiiaculum t)eo de ds faciant : qnibus tales prae- lalos pr&fici^mus, q\ii sdtit. ut argentum dplendeti- tes eloquenda, 6t snbdftos & viliis et haereticis ar- mis vii^otum defen^entes. Ei siosHum est compifi' gamui illud tabulis cedrinis, quOd est dicere : Si ubera, Id est doctores, non habet, toapiagamns !i- gna cedrin^, Id esl congtegemus multa ^nctorum exempla, quorum opera sunt impulribilia, et ver- me», BoilteQtdfleiQOnea^fdgantta; et4e iUisfadianMa ostiiira, tdisst f|lttmdam fidei iBtraitnin, fwr qoem multt ad eam 4Bgtlect«e eat e^a», apepieiM aliia mimero,ifadttL sum BieltipleK finiiisfidilllbus, aie«t'mut*t(8'in lapi'- dibWj^^dee^^igea^m ut^flupei- me ai^geDteapt^O'^ pugtMteiiift Miftoenlur, id e^ftalespricflatimihi pr^^ ficitnttir, qtKme spletidorestis etoqttentiee^ehttrita- tem% 8potiso'fttihi ctfrttm^ndttHim doeMiH; ^t armis Scripturas ab hsereticis defendant. Et qus ubera non A habui, id est doctoivs, jam tales habeo^ qai aoat alti ot firmi ia vtrtolibtts, ut Uirria, per qtios poasii esse introitus ad viam salatis ; et tdeo digna aum, ut compingantur tabulis cedrinis, id est ut confir- mentur sanctorum exemplis, quibus me instruaRt opera charitatis. Per tabulas pictura, per cednim iatelligitur imputribilitas^ per compactionem concor- dia ; quasi tabulse pictae caram hominibns expan- dunlur, cum exempla sanctorum eis proponuntur, quae suat ut cedrus coram Deo imputribilia, et ser- pentes, id est dsemones fugantia, quse compiugunt doctores et electos imitationis concordla. Aiiter. Quisque perfeclus daeit : Kgoeon niaras, sotticet ooAtra vitia fortis, et ideo ia ttcdeaie lediii- eio ioeaindas, ut saper cae «dificeiittir :pn)pagBaea4a B ai^gentea, eeilieet aaerie Scriptura verbo De& apkn- did^ quibua aim ficcleaiae BMiaiiMi et deceni. fit ubwa«iea aicut turris, id est doctriaa mea eat fir- ma, qtne facit eaditeFes in niodum Urrium aurgera ineltara viftttturo. Nota qftbd perfectusmtfro coraparatar ; nbera fl- lius, id est doctrina, turri assimilatar, quiai^ cjtis est cotftfa vitta mondi muifita ; doctrina vero ejasin viremibits alta. Imperfectis dich : Ego sum osttum {Joan, X, 9), qirfa docendo aperiotnmas doctis vfrae introitum^ et ideo cofflpiingi debeo tabatis cedrinis, id esfcotrfltmari sanclorum^xemplis. Kgo sponsa ccepildlis esse, et quo, subaudis tempore, snm fa- cta coram eo quasi pacem reperiens, hoc est, ex quo lempore cessavit persecutio Aatichrisll, et mibi red- C dita est pax Chrrsli, coepi a suis opificibus {edificari murus de vivis rapidibus, et ubera mea cocperunt sulrgere in virtutibus. Post morlem namque Antichristi crit raaxima pax in mundo ; sed brevi tempore ut scribitur : Cum dixerintpax et securitas, tunc repentinus eis veniet interilus (T thess, v, 3), id est diesjudicii, etinilla pace congtegabitur Kcclesia in cultum unius Dei. De qua suddit sponsa : Vfias. «li . — Vinea fuit pttcifico in ea quos hab&t populoi ; trudidit eam cutMHirus . Quod efSt dicere : Aiiticbristo ouctore discordi» occiso, Chri^us vertis paefficus fhciet 'pacem tmmdo, et in illa pace IkciCA siin vtaeam, ecfiicet tmfversalem Scclesfam, quae profert palmites vhto abundantes, id est doctorea ^ potum vita; ftmdentes. -Qtti vfnea ertt tn ea pace qose hal)et poptflos, td'e8t gentes 'Oiiraes ; noti sitntt illa pa(X'qttie fhft snb Salouioue in tma lada^rum gente. Et 'favnc vineani tradet cnstodibus, id est praelatis custodiendatn etTCgendam. Hoc ideo dicitur; quia dabitalitr tttrcfm Bcclesla iltolemporc aliqiiitwfts prae- latis regattrr, com dhes jadi6ii hnrainet*e credatur. Sed sciendum est qaia Et^clesia iHi^ diebus erh in suis offt6iis t!t ordinibus sicat hodie \ dicente Do- mitao, si&at tn di^us f^oe platlwbatft, arabant, et caetera opera faciebant, usque dum ventt diluvium ; it(tin^trebus FiHi*hombiisXLttc,xxUy t6), fd est atite diem jadtcii ^rdbunt, -pltratabunt tit es^tcrra opera facient, usque dum venerit incendium. Ideo autem 481 HONOR» AOGUSTODUN. OPP. PARS 11. — EXEGETICA 488 prateritum fuit, et tradidit pro futuro, posuit, ut cer- A ducuatur, et Ecclesia universalis el electi in ca in- titudinem ostendat, quod ita est a Deo dispositum, quasi jam sit transactum. Qualem autem tructum ilia vinea proferat subjungit : Yir afferi pro fructu ejus mille argenteoi. Hoc est quilibet relinquet omina hujus mundi, quse possi- det, et dabit ea pauperibus, ut percipiat praemium promissum in hac vinea laborantibus. Omnis enim, qui in hac vinea usque ad noctem, id est usque ad fmem vitae laboraverit, denarium, id est Ghristum, qui estsummum bonum, in prdemio habebit. Fru- ctus quippe hujus vineae, est regnum coelcste . Per millenarium autem intelligitur perfectio. Hi autem dicuntur perfecti, qui omnia mundi relinquunt, di- ctfi\Al>ox\\\tkOiSivisperfectuBene^verideomnxaqum habest et da pauperibus {Matth. xtx, 21). Per argen- B quando de fide tentanda est ? Quid respondebii nuuDtur, cujus vitis est CUristu^, palmites apo- stoli et omnes clecti, vinum doctriaa eorum, quae laetificat corda fidclium. Haec qu» dicta sunl de mandragora, possuat etiam intelligi de Sunamitc, dc qua conqueritur regina anstri tilia Pharaonis, scilicet Eoclesia gentium, per doctorcs primitivs Ecclesiae, ita dicens : Soror nostra, Sunamitis, videlicet Synagoga novi- ter conversa, parvula e$t, sub Elia et Enoch in nu- mero conversorum, et ubera, id est doctores sufti- cientes, et ubera legis, et prophetarum sibi spirita- liter exponentes, nonfiabet, Quidlergo faciemus so- roiinostrasindie quando alloquenda est^ Hoc est quid fiet de ea in tempore persecutionisAntichristi, tum quod est ir pretio, intelligitur hnjiis mnndi substantia, qus hominibus videtur pretiosa. Mil!e ergo argenteos affert pro fructu vinese, qui omnia hujus mundi relinquit, et dat indigentibus propter regnum coeleste. AUter, vir aflert pro fructu ejus mille argenteos, scilicet Christus ex Patre Deus, et nobis factus vir, affert pro labore hiyus vineae ple- num gandlum. Per mille quippe plenitudo gaudii, per argentum accipitur prsmium operis. Mille ar- gentei sunt quatuor libr«, et comprehensi sunt om* nes electi hoc numero. Omncs elecli quippe qui per quatuor Evangelia, de quatuor partibus mundi ad opus hujus vinead vocati, usque in fiaem in ea labo- rabunt, et plenum gaudium in praemio percipiunt. Operarii hujus vineae, pondere diei et aestus fatigati, p et ab adversariis multis malis vexati; dicunt patri- familias : Vineam suam de custodia sua emisit , quam custodibus commisit, ideo non eripil nos de tribulatione, quos videt tantopere causa sui labo- rare. Respondet paterfamilias : Vers. 12. — Vineaineacorammeest.llo^tsi in custodia mea est. Ego video operantes. Ego video custodientes. Ego video tribulantes. Ego video otiantes. Et reddo unicuique mercedem secundum suum laborem. Nam mii/« tuipacifici^ et ducentihis qui custodiunt fructus ejus Hoc est mille argentei dabuntur operariis, et ducenti custodibus. 0 vinea, mille argentei erunt tui pacifici, id est, pacem tibi apud Deum impetrantes, et ducenti argentei erunt adversariis de fide se interrogantibus ? Respondet per Scripturas primliva Ecclesia, scilicet Epislolas Petri et Pauli et aliorum. Si murus est , adificemus super eam propugnacula argentea . Hoc est , si velit firma esse in fide, et constans in passione, ut mu- rus contra hostes in obsidionc, componamus et ta- les scripturas, quibus se ab adversariis defendat, et copiose capitosis respondeat, et baereticis fortiter resistat. St autem est ostium^ eompingamus tabulis cedri- nis. Hoc est, si veiit verbo et exemplo essealiis in* troitus ad vitam, proponamus ei multa exempla ao- tiquorum sanctorum , quibus sufBcienter introdu- cendos ad fidem instruat. Synagoga igitur, Scriptu- risaedificata, exemplis justorum compacta, exclamat laetabunda : Ega murus^ id est firma in fide et fortis in passione ; Et uberameasicut turriSf id est docto- res mei sunt alti in virtutibus et hostibus ierribi- les. Yel doctrina mea est inexpugnabilis. Ex quo faeta sumcoram eo quasipacem reperiens, id est ex qno tempore fidem Ghristi recepi, et ejas gratiam promerui. Judaea pacem cum Christo et hominibus non ha- buit, postquam infelix clamabat : Sanguis ejus super nos et superfilios nostros {Malth. xxvn^5). Per to- tum quippe orbem dispersa omnibus - -**^ tribato servit, et omnis populns sap de manu ejus requirit. Sed postquam ad Chnbt .^ i conversa fuerit pacem cum omnibus gentitui» \\\u, - pacifici his qui custodiunt fructus ejus, hoc est ^ ^^** Qo^si coram eo pacem rep'.nf, rum Kccles erunt impetrantes pacem vineae cnstodibus. Duode- cies ccntum sunt mille dncenti. Innuit hic numerus, quod hi qui exemplo duodecim apostolorum omnia reliquerunt, cl in hac vinea secundum doctrinam eorum laboraverunt, hic centuplum accipiuot, et in fuluro miile argenteos, id est plenum gaudium ha- bebunt. Custodes autem vinea>, id est pnelati Ec- clesiae ducentos argenteos, id est dupiex praemium in corpore et anima reportabunt, quando minores ut stellae, majores ut luna, docti autem ut splendor firmamenti, id estut solfulgebunt. Notandum quod saepius in hoc Cantico nuptiali a principio libri usque in finem vineae el botri intro- communionem promeruit, quam " ^•{«'nam hah- bit, quando angelis associata ^-ncipo par. gaudebit. De qua Synagoga su! * Vinea fuitpacifico in ea, qua: h' /^i' > . ; i didit eam custodibus. Vir affert ^ * c / u < k ^ /' . argenteos. Scilicet Judaea fuit su^ . n ^ wv w uw^ ma pace, et habuit multos populo - v ti ihtjio, ju.i ut fertilis vinea de ^gypto transla t, v \i\ tcran- repromissionis plantata, nobis pro; )i{.ines. sritirei prophetas protulit» de quibus p^ ^< .ip^ini':) .' sicut de nvis fiuxit. Hanc tradit n\<^ '.iit. •. custodiendam, quando eam distribu cibus ro- gendam ; pro cujus f ructn vir mille ai « c< i ? > • 1 1 1: 489 EXPOSITIO IN CAXTICA CANTIC. 4d0 quando Ptolomaeus, rex iEgyptt in Scripturis studio- A tando partqrit , convertendo parit. Respondet vox sus, copiosam pecuniam pontifici Judseorum transmi- sit, eo quod sibi sacram Scripturam per LXX inter- pretes misit. Haec vinea postmodum in amaritudinem conversa non uvas, sed labruscas attulit, quando contra legem justum et innocentem Christum veram vitae vitem, occidit, et palmites ejus apostolos, fructum vitae fe- rentes, a se expulit. Ideo vindemiabant eam omnes qui prsetergressi sunt vias, quando Romani, et omDes gentes in circuitu vestabant eam. Haec vinea iterum prsedicatione Eliae et Enoch ex* culu, erit vero pacifico scilicel Christo vinea in ea pace, vel in ea vinea quse habet populos, id eat in ca- tholica Ecclesia, quse continet orones populos. Quam spiritu consimiii plenorum : Si illa anima murus est^ id est si velit esse stabiliter in congregatione , (Bdi- /icemtu super eam propugnacula argentea^ hoc est, instruamus eam sententiis eloquentia lucidis, quibus se a tentationibus muniat, et alios se a vitiis absti- nere doceat. Et si est ostium, aliis verbo et exempto ad conversionem, compingamus illud tabulis tedri- niSj id est ornemus illud multis Patrum exemplis, ut multispateat introitus per illud ad vitam. Anima, doctrinis praelatorum ut lapidibus opificum sedificata et exemplis Patrum omatai clamat ssecularibus : Vos, qui in saeculi negotiis laboratis, meo exemplo, quasi per ostium ad spiritualis vitae requiem intrate, quia ego prius vobis similis in peccatis labilis, facta sum tradet custodibus, videlicet fidei doctoribus, sub q ut murus, in spiritualibus stabilis, et ubera mea, id quorum custodia proferet pretiosum fructum, scili cet gloriosum sanguinem martyrum . Pro quo fru ctu vir afifert mille argenteos, scilicet Christus ex ea vir factus, dabit ei pro laborc aetemae vitae prae- mium, quod notatur per millenarium. Unde subjun- gitur : Vinea mea coram me est. Yidelicet Synagoga^ prius propter perfidiam non mea, sed a regno Dei aliena, nunc propter fidem mea, coram me est, bona operando, et alios docendo, ut remunerem in ea la- boranles, et eam custodientes, et puniam eam vastan- tes. Nunc convertit se ad vineam, dicens : Mille tui pacificif et ducenti his qui custodiunt fructus ejus. Quasi dicat, o Synagoga ad me conversa, ne timeas ; jam enim coram me reperisti pacem, quia mille n erunt tui pacifici, id est omnes perfecti rogant Chri- sli pacem fieri, et ducenti pacifici, id est omnes perfecti veteris et novae legis, rogant pacem his qni custodiunt fructus ejus. Cum prsemiserit mille tui pacifici, quaeritur quare subintulerit fructus ejus, et non fmctus tuos. Quia nimirum verba dirigit ad eos qui extra vineam sunt ut festinent per fidem eam ingredi , et per dilectionem in ea operari, ut pro tali fractu mereantur remunerari. Tropologice intelligitur hoc totum de fideli anima, de saeculo ad specialem vitam conversa, de qua dicit vox praela- toram. Soror nostra parvula est et ubera non habel, Quid faciemus sorori nostras in die quando allo- guenda est ? Quasi dicaty anima fratris nostri nuper conversi, quae nostra soror est, in professione parvula, id est rudis et inscia est in conversatione, et ubera, id est doGtrinam reginae sufficienter non habet. Quid ergo fiet de ea, in die tentationis, quando a pristinis vitiis, id est a daemonibus tentanda est? Diaboius enim multo acrius tentat ad religionem conversos, quam fluctibus saBCuli immersos. Anima parvnla est, ante- quam crescat perincrementa virtutum, etideo ubera prcedicationis non habet, qns infirmis auditoribus praebet. Adulta autem est quando verbo Dei copu- lata, sancto Spiritu replcta, per praedicationis mys- terium in filioram conceptione fetatur qaos exhor- Patrol. CLXXU. est doctrina vitae meae ut turris inexpugnabilis. Ex quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens^ id est ex quo me de tumultu saeculi ad quietem claus- tralem contuli ; quasi enim in fremitu belloram de- sudat, qui inter adversa mundi et carois illecebras laborat ; sed quasi pacem coram Deo reperit, dum in spirituali vita requiescit, quam pacem plenam habe- bit, quando nuUam pugnam inter caroem et spiri- tum sentiens, in aeteraapacegaudebit. Quod autem subditur : vinea fuit pacifica^ intelligitur quaevis justorum congregatio, in qua palmites sunt viri spi- rituales : vinum vero suavis doctrina : et haec habet populos, scilicet mullos ad religionem conversos. Hanc tradidit veras pacificus Christus custodibus ad colendam, scilicet praelatis spiritualibus, ut Augu- stino, Benedicto ad erudiendam. Pro fructu ejus affert vir mille argenteos, quando quisque relinquit omnia quae sunt mundi, et claustram intrat, ut cen* tuplum recipiat, et vitam aeternam possideat. Vel pro fructu ejus affert mille argenteos, quando Christus huic in bono perseveravit usque in finem, vitam aeter- nam dabit. Unde subditur : vinea mea coram me est^ hoc est claustralis vita quae causa mei fit in praesentia mea est, ut remunerem omnes in ea laborantes pro me, et damnem in ea prave viventes. Et, o tu anima, quae pacem reperisti coram me, quando de saecnlo conversa es ad me; adhuc plenam pacem habebis, quando me in aeteraa pace videbis : quia mille emnt tui pacifici^ id est omnes perfecti pacificabunt me tibi, et ducenti pacifici erunt his qui custodiunt ^ fructus ejus vineae, id est omnes perfecti in activa vita et contemplativa pacificabunt hos apud me, qui spiri- tualis vitae instituta custodiunt. Sicut enim mille, ita centum perfectionem vel plenitudinem praemii signi- ficat; et ducenti quantum duo millia. Juxta anago- gen est haec vox Ecclesiae jam in coelo regnantis, ad angelicaro turbam de Ecclesia peregrinante con- querentis. Soror nostra parvula est^ id est Ecdesia adbuo peregrtnans nostra cohaeres futura adhuc in numero electoram imperfecta est, et ubera non habet, id esi plures doctores qui eam ad perfeetionem instraant . Quid faciemus sorori nostrte in die quando allo- i6 491 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. - EXEGETIGA. 492 gwnia ^st, hOC «^sti q^id flet de imperfectis ia die A jn4icii, (jwdo a iudice ju3te jqdicandi sunl? MuUi non supl^ (Jiui non solum omnia ut perfecti relique- riMU» sed neQ peccalp sua eleemosynis pauperum re- d^m.^runt, ?t ideo damnati ^runt. Respondet vox an- g^liQ^ : Si e$t Qonstructa per opifices ut murus de vJYis lapidij)^s, (Bdi/icemus exhortando super eam bQEMi OP^ra^ yt sint eis in die judicii yropugnacula ut ar^Oalum spUndidqi, quando sinis^ris dicelur : Disce- dite operarii iniquitatit^ nescio vos {Luc. xiii, 37), et si Cft pra^dicando aperta,, ut ostium, ut sit fideli- l^iAS inlr^itus per eam a.d vilapi; compingamus eam tabulis Qedrinis^ id est admonendo con^tipemus eam spiriluciUbus iiliis qiu numerum electorum impleant, Qt de ^P^tr^ soQietate cpngaudeant. Ecclesia ergo videns 99 de vivis lapidibus ut murum in habitacu- g lum Pei jedifiQari, et lurrim angelicam coelestis Je- rusaUm per se reparari, nanit exsuUans : Hgo, m^rt^t et viera mea sicut turris, Quasi di- C(^t : Iggp, sum cou^truQta per opificem Cbristum 4e electis hQminibus, ut murus de lapidibus in ambitum J^rus^leni QpelestiSj ut murus in circuitum civitatis. I^t uberc^ i^^a, id est doctores qqi mihi lac doctrinac prapbent sicut turris in Xerusalem erecti sunt per an- gelos qui inde ceciderunt, et ita ccBpi aedificari ut civitaiS pcir doctos p^iGces apostolos, et iJIorum suc- cessores, qx illo tempore, ex guo facia sum coram eo guasi pac$m reperiens^ humanum geuus pacerrt cum Deo ^t angelis i(ioa habuiti postquam in paradiso mt^udftt^ip Pei per primum pareptem praeterut. Sed qua^i pacen) cum Dep reperit, dum in Christum, qui ^ est pax vera, credidit. llaQC pacem chorus angelicus hoDUjPi^)US bpnae voluntatis cecinit, qyando Princeps pacis, Christus, de aula coeli in carcerem mundi veoit ; haaQ suis hinc discedens reUquit dicens : Pa- cfm meam do vohi^^ pacem meam relinguo vobis {Uan. %iv^ %T). Hanc pacem, devicla morte, des- truQto bellprum auctore diabolO; attulit filiis pacis, id est pftcificis (iicens : Pax vobis {Joan. xx, 19). Hac P^ce Optavit se super Ecclesias gentium Deo pacifi- cari, dicens : Osculetur me qscuIo oris sui^ id est per Christum reddat mihi pacem qui^m amisi. Ilanc p^em Qunc habet in se spe, postea babebit in re; quaudo ipsam pacem faciQ ad faQieni videbit, et om- n»& fmes JerusalQpi in pace possidebit. Hsec Epcle- sia fuit vinea verp paQiQco Christo, in ea pace, gui^ D ii^M populoSt subaudjs Christianos, vel qu^ habet p(krvuh4, '\i est humiles ; in qua ipse fuU viiis veraj viaum Jiivaogelici^ doctriua. Hanc tradidit custodi- btt^f SCiUc^t appstolis et aliis prailatis ad propagan- df^oi et ^ilatdod^m, sub quibius npbUem fructum pro- tulit^ scilicet martyres, confessores, virgines, et alios fideles. Pro quo fructu vir Chrislas affert mille ar- genUos, aeilioat OBmibus ki^ua viara OfttniriM pne- mii ianflrinm quod eat pieanni gaudim. Und^ aufcK dkur : Vwsa maa eonam tae eei. afiiteat ficaleaia mea In hec vila, vinoat par me patremfaniiikft plan* iaia et per a^sloloa per orbem propeg«la, «iniipAr erit in aoeUa coram me, videns gloriam meam, et Patris, et Spiritus sancti praeseotiam. Et ibi o vinea erunt miUe tui pacifici, hoc est, omnes angeli, et sancti, o Ecclesia, per me pacem tecum habebunt. Et ducenti hisgui custodiunt fructus ejus, hoc est, omnes qui huic vineae bene praefuerint, pacem cor- poris et animae in aeternum habebunt. Hucusque rex cum regina austri et filia Pharaonis in horto nucuni mansit^ ubi Sunamitem et Mandragoram in gratiam recepit, qu$ nunc ad summam reginam dicit : Vers. 13. -- Quat luiMas i» kortis, amici ^u^out- tantt fae me auiUre voeem ii^am, Quaai dical ; O legioa peginaruna» qu« cum reginie et fiiiabus 4eni- saien habiUks, hic meeuia in hortia jam (e regaii ornelu oraavi, jam Qinaes gentes io luuoi domiMuiiL oongr^gavi, fao me nano audire vpcem Uvmt i4 esi petiiioQem Ujmvi, Q«id As^pliufi peia^^ iimici, i4 est pfiecip^a m^ ai^aidtant quid i^fnpUus velis« et quid % roja ezigas? HQapoiidei regiua : H^ eit petitio mea, ui hvic reoedais, et me teoum dudt», hoo aaqui- poUeoler dicit : Vers. ii.—Fuge,dilecte mi, et assimilare capreoi hinnulogue cervorum super montes aromatum. Quod esl dicere : Recede dc loco islo, et rcvertere ad Libanum qui est mons aromatum, ubi est regate pa- latium, in quod me duc teeam. El sicut caprea salu- bres herbas eligit a noxiis, itasegrega meab bosti- bus meis ; et aggrega mihi omnes electos et amicos meos in nuptiis mihi praeparatis. Bt sicut hinnalus velocitcr currit de sestu ro umbram, ita velociter per- duc me in regiam aulam. Scilicet Ecclesia, de omni- bus gentilKis congregata ad Ghristum, et ab eo om- nibus virtutibus adornata, orat, ut eam aliquando de valle lacrymarum ducal In roontem ccelorum, in coe- leste palatium, ubi ab hostibus sais segregata, cum amicis suis exsultet in perenni gloria. Notaodum quod quatuor hprti io faoc iibro ponuntur , sciticet hortus conclusus, hortus pomoram, hortas aroma- tum, hortus nucum. Hortus conclasus fuit vir^o Ma- ria, mater Dei incorrupta, in quem hortum sponsus Christus descendit quando in clausum Virginis utc- rum venit. Hortus pomorum fhrt gens Judsorum, qui dulcia poma protulit, dum ia primitiva Ecclesia mutitudinem credentiam edidit ; quae eor unum et animam unam habuit. la quo horto rayprhaffl nMs- suit, dum amaratitudinem passioois io iudiea s«sti- nuit. Hovftus aroniatum fuit Eeclesia geAttum, in qua fuit colJeotio s^neionim ; i|i quem sponsus descea- dit, dum per pnodieatioBem apoetolorum ia gentili- tal^m veaH. UonusMCunest Synagogaadhuoooii- vertenda; in qqo sunt muhi ainara oamia exlariua sustiBenies, ioterius dttleediaem vinutumhabeBles; in quem sponsus deseendet, eum per praedieaiienam EliflB et Snook SyDanogam yisitabit. In his horlia Bocleeia bahitat, quia fio divepsis t^mpenJMia di^ versos status mulat. Atia Translatio habet Hspor^, et iatelliguntur virlutes, vel aposloUcsa Seripturaa, quis povt» vitflB, in quibua Eeflesia ha|utat, doBi per apoatolicas Scripturas se yirtidibus oroat. Edoit ergo Sponsus Ecclesi» : 493 EXPOSmO IN CANTIGA CANTIC. m Qucp kabitas in hortis^ fae me audite voeem iuam, Ac si Christas di6at Ecchsis& perreetonim : Qu» per instituta religionia habitas in Bccleslis, in qmtms profers gcrmina virtntnm, et floi*es sanctoram, flte me andire vocem tuam, hoc est fae talem prtBdica- tiopem tuam in perfectis, quse dfgna sii ot ego eam, audiam : quia amici , id est angeli per me facti, tui amici, ct tui paciflci auscuttaniy ut eam ad me remo- nerandam pcrferant. Vet fac me audfre vocem tuam, id est petitionem toam, quia angeli amtci tui auscui- tant, ut eam ad me implendam perferanl. Tel iao me audire vocem tuam, id est petitionem taam, quia angcH , etc. SimiKtudo est inde , nl>i aiDifi apoflsi aoscultant, qoid sponsa petat, ut ejns petilionem a sponso obtineat. Deum facit audi^e voeem snam, A hessibitie faetua eit , ei diviBitate uiteHigenliaiik nostrt 9e98us exeedit. CapreiB $t himnuloassimiUm'' tur, qui aseeadttnt in montea aromatttm ; quia ia iUeB per gratiam aacendit eC requiaacit, qoi «ml amper in odore virtittitm. Juata aaafogen amioa io hoptia habitat qoaiidoBociesia iti paradis<» tp^odial. Val in portia habitat , dm per apostolos q«t vmH perta vitse natienea judieat. Xpaa eliam diea judieii dicitur, ut ?bi : Men eenfundetur^ cum lequetu^ iumieis in porki {NaL cxxvi 5), soilicet Beetesia 1d dia juiitii non conftmdetm» ctun iaimicis siiia pag asia, Mtaris, haereticis loqnelur imaltaDS eria, q«MMI iiio eaaa 009^ ' fuderent, et ideo eonfaai siiiil. Httt dies eit porla vfr- t»; quia justi per eam intrabunt in vitam atemam. Bt etiam porta mortis, qoia impii per eam ibiiiit m qui non lucri causa, scd tantum pro Dea de «teriia g suppUcium setenium. hi illa porta latit Eccltsia vita proximis pnedicat. Yel Deum fiMsit audire vooem suam, c[tri non terrena sed setema a Deo postulat. Porro tota praedicatio vel oratio Ecelesi» est, nl fiitt inter bonos et malos separatio, ut boiii cfuiele, quam anHint, fniantnr, et mali ut ad eos coiivertaiitur, a»t ab eis disceraantur. Unde sequHur ; ' Fuge dilecte mi. Id est Iransi a paleis, et subtrahc me inimicis. Sicut ille qui fugil, et abscondit se ab eis. Eta^smmlarecaprem, disaensendo booosama- liSy aicttt caproa disoemit bocas herbfts a malis, et assimiktre hionuio, disoeraens inceatoa, et re- qoiesaens in oastis, sioaS liinnulas £;2Slum declinans in umbra requiescit. Tu dico, qui es hinnuius ser-* vorum, id esl filius patriarcharum, qui transilierunt p spineta peccatorum, et esto in granis, scilicet in no- bis, qui sumus monies aromaium, id est alti in virtutibus et per bona opera redolcntes. Vel tu qui cs hinnulus cervorum, in humana carne de pa- triarchis assumpta, esto super montes aromatum, videlicet super choros angehmim, associans eis mul- tituuinem hominnm ; hinnulum cervorum posuit ad distinctionera hinnuli capreae, qui alta petit, ille vero velociter currit. Universiles regni cusiastis esil in Itod versu comprehensa. Per dilrctum quippe Christus, per fugam transitus de mundo ad v lam , per ca- pream ficclesia, per hinnuluni corvorttin populaa sanctorum, per mooles aromatum ordines angelo- mm iQlftliipmttir : ^ omnea in nuptiia Afii con sponsum audire voeam suam, dioens : Doroine si in* veni gpacim in eonspectu tuo, ostenda mihi tamotb* ip9nm, ut videam faeiem tuam, in qoam aageli da»* siderant prospioere. £t tuno ipsa voeem spoasi ao- diet, emn ipsam super omaia bona sua conalitttal dkens : fntra in ga^iufnRomim tui(Matih, xxir, 21). Seqnitnr vox sponstt, quam sponaas vult ao^ dire : Fuge, dileete mi, et assimilare capreas Aimtt- loque cervorum super manies aromatum. Dilaetus a malis fbgtt, cum sponsam suam de isrumais mundi ad gaudia C(eli ducit. Caprese similis erit, etimekeolos a reprobis ot grana a paleis eligit. Hinnole simiiis erit, cum in sanstis ut hinnulus in umbra requiescit. Tunc vero super montes erit aromatum, quando re* gnabit snper altitudisem angeloimm et hominum, in quibus fragrat odor virtotum . Vel ipsa caprea cum hinnulo crit super montes aromalum. quando Eoele- sia cum populo iidelium possidebit portas inimico** ram suorom, sciNecl oum hsereditabit loca apostata- rum angelorum. Ecce quo islud carmen est dedu- ctuffl, quod genus humanum lapsum deduxil ante Dei conspectum. Hic liber ideo legitur de festo S. Mariae, qua ipsa |essit typum BcclesisB^ qu» vi^go est et mater. Virgo, quia ab omni hseresi incorrupta : mater, quia parit semper spirituales filios ex gratia. £t ideo omnia qosede Ekielesia dictasunt, possunt etiam de ipsa Yirgine, sponsa et roalre sponsi intelligi. Exstut libellus a nobis ecUtus, qui iutitulatur Sigillum S, fnegttbivitur, q«aqdo-Soelesia a rnhih scparabUur, Mari«, iu quo tota CanUca apecialitcr adaptata sunt cjua p^rsooa^. ei in coileiiti leimsaieao gioria ethooore coropata, ia solio vegni pro sniQlA sofi^ aciiieet aogelica natura damnata, regina loeabitur, et spense suo Vcrho Dei in came aihi unito in ^oria queque copulabitur. Tropoiogise quftli^el fldeiis aniona in lM>rtis hahitat, qua. viri^te spei et beoorum operum est replcla. Sicca quippe est spea hujus muodi, quia omnia, quaa hic amantur cum festinatione arescunt. Qua; ergo in hortis habitat, oporlet ut sponso vocem suam audire faciat, id est in tantum donum preedicationis emitiat, in quanlum iilo delectatur quem desideret, qula amici, videlicet omncs electi auscultant, qui ut ooe- lestem pairiam revisant, verba vitse audire deside- rant, huic dilectus fugit, quia qui ex carne oompre* Ut labor noster omnibns iiat fruotiMStta, brevi epilogo euncta repetamus. Hic liber incipit, ubi humanum gcnus pacem, id est Dei gratiam recepit. Per osculetur me^ Christi iucarnalio nolatur, quae homini paccm attulit, quam io primo parente perdidit, quam Ecclesia semper optavit. Christus quippe, verbum Dei, sponsus hu'* manffi naturae, esl pax vera, cni unita est nostra na- tura. Et quando Deus fiictaa est homo, tunc utique bomo factus esl Dens. Pacem vero quam o^luHt vietor mortis, re&ufgena ofedentibns reddidit, di-> oens : Pax v^i^ (Joan. xx^ 19). Et hee erat oseu-* 495 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS 11. - EXEGETICA. 496 lum oiis Dei, pax reddita per Verbum Dei, quia tnnc A tium, qui erant pardi et leones, scilicet saevi p^rse- impassibilis et immortalis facta est in Christo nostra natura, sicut ab initio erat, creata. Per ubera^ acci- pitur evangelica doctrina. Per unguenta sancti Spi- ritus charismata. Per fiamen ut oleum effutum, novum nomen Christianitalis innuitur, quod per oleum san- ctum in baptismate credentibus imponitur. Per trahe mef Christi ascensio notatur, post quem Ecclesia optat trahi in ccplum. Ideo sequitur : Odor unguen- torum^ quod fuit suavitas Spiritus sancti donorum. Introduxit me rex, conversionem primitivseEcclesiae exprimit, quae post datum Spiritum sanctum conli- git. Nigra sum^ tribulationem primitivap Ecclesiae in- nuit, quam a perftdis Judseis pertulit. Indica mihi, angustiam depromit, quam ei hxreticorum pravitas cutorea armis fidei et patienlise pugnabat. Per illud autem hortuiconelusut, usqueiur^e, aquilOt per di- versa genera herbarum aromaticarum, intelliguntur diversi ordines justorum « quasi diversse legiones martyrum pro Christo pngnantium. Per turge^ aquilo, usque ego dormio, exprimitur Ecclesis affli- ctio, qua sub hsreticis pro fide afflicta est. Per ego dormio^ pax et securitas Ecclesi® accipiiur. Per sur- rexi ut aperirem, ejuspraedicatio innuitur. Per anima mea liquefacta est, Ecclesia poenitentium accipitur. Per quoHs est dilectus tutu, usque descendi in hortum mettni, Bcclesia imperfectorum mysteria Christi docetnr ab Ecclesia perfectorum. Per des- cendi in hortum meumt usque veni dilecte mi, intulit. Siignoras ^e, dcmonstral tuteiam apostolo- 3 couversio Synagogae, et ejus certamen sub Anti- rum, qufle ei erat ut tabernacula pastorum. Per nar- dum et fasciculum myrrhas et botrum cypri^ passio Christi ei proponilur, ut hanc per patientiam imi- tetur. Nam per nardum incarnatio, per myrrham passio, per botrum cypri resurrectio Christi accipi- tur. Per ecce tu pulchra es amica mea^ et reliqua qu» sequuntur, usque in lectulo meo^ laus fidei et laboris primitivse Eeclesiffi a Christo; et gratiarum actio ipsius Ecclesiae, pro donisSpiritus sancti et praedicatio ipsius ad gentes exprimitur. Per illud vero, in lectulo meoy usque vadam ad montem myrrhce introductio Ecclesise gentium notatur, quse per apostolos de de- serto infidelitatis in lectulum Salomonis , et in fer- culum ad convivium est ducla , et a filiabus Sion suscepta, et a rege pacifico magnifice laudata. Per illud vadam ad montem myrrhas^ usque hortus con- ^ f/unij, certamenEcclesiffi innuitur, ufoicontra Ama- na^ Sanir et Hermon, id est contra principes gen- txplicit expositio HonorU super Cantica canticorum christo, et laus membrorum , id est ordinum ejus dcscribitur. Inde usque ad fidem libri, vocatio infi- delium post Antichristum, et remuneratio fidelium, et separatio bonorum et malorum per ultimum judi- cium exprimitur. Post quod universalis Ecclesia, Christi sponsa, per carnem unita Verbo Dei, gloria et honore pro certamine suo coronabitur, et in thalamo gloriae, id est in manifesta visione Dei sponso suo copulabitur. Sicut patrem David, Fatre Deo opitulante, ex- planavimus : ita Hlium Salomonem, Filio Deo a4ju- vante, elucidavimus. Ideo omnes Spiritui sancto, compositori et expositori utriusque operis gratias referamus. Cantica digna toris caste flagrantis atnoris Digne scripta meo sunt simul officio. Digna Deo regi finitur laus hymenasi. SIGILLUM BEATiE MABIM UBI EXPONUNTUR CANTICA CANTICORUM. tHscipuli ad magistrum. Optimo magistro, librorum registro, frequcntia discipulorum , videre in Sion Deum deorum . Om- nium fratrum conventus tua; diligentise grates sol- vit, quod eis spiritus sapientise tot involucra per tuum laborem in elucidario evolvit. Rogarous igitur te omnes uno ore iterum novum laborem subire, et nobis causa charitatis aperire cur Evangelium : /n- travit Jesus in quoddam c^tellum (luc. x, 38), et Cantica canticorum de sancta Maria legantur, cum nihil penitus ad eam pertinere videantur. Responsio Magistri. Quia pondus diei et aestus decrevi in vinea Domini pro denario portare , nolo terram , ut sterilis ficul- nea , in vacuum occupare , sed ut oliva fructifera D domui Dei ahquid decoris adducere, ut merear in ea quandoque maosionem percipens. Igitor quia ve- strum collegium gratanter suscepit, quem misi libellum, dabo operam per clavem David vobis rese- rare, de quibus videmini dubitare. Ad gloriam itaque Filii Dei, et ad honorem geni- tricis suae, hic libellus edatur, et nomen ei Sigillum saneUe Marias imponatur. Ipse autem intellectum tribuat, cujus sapientia omnem sensum superat. Sigillum sanctas Maria. Dicitis vos mirari cur Evangelinm, Intravit Je- sus, et Cantica in feativitate sanctae Mariae reciten- lur, cum quasi nihil de ea sonare utraque a simpli- cibus aestimentur.Debetisigiturinprimis de Evange- lio scirC; quod nihil potuit inveniri in lota Scriptur» 497 SIGlLLUtf B. MARI£. 498 serie, quod convenieDtius, quodaptias, quod dignius A (Eeeli. xxnr, 11), eausa satis probabilis deelaratur. t^eteiiir inedus saera solemnitate. Dicitur itaque Intravit Jeiui IH qUoddam eastellum (Luc. x, 34). In castello est turris alta, in qua Contra hostes propu- gnacula ; munis vero exterius, qui est tuteia civibus interius. Hoc castelium fuit illud sancti Spiritus sa- cellum, sciiicet gloriosa Dei genitrix virgo Maria, qu8e jugi angelorum custodia fiiit undiqne munita. In qua turris alta , videlieet humiliUs, pertingens ttsque ad cceli culmina, unde dicitur : Reipexlt Do- minui humilitatem ancillce ium (Lue. i, 48).Murus vero exterius, ejus castitas fuit quae caeteris virtutibus interius munimen pnebult. Hoc castelium Dominus intravit, quando in utero virginis humanam naturam sibi copulavit : Et mulier quiedam Martha nomine Ghristus est Dei Sapientia, ccyus hic loquitur per- sona : In omnUnu , subauditur gentibus requiem quaiiivi^ sed in hwritatM Domini tantum, id est in Ecclesia morandi locum inveni. Qu» gratulando subjungit : Qui me creavit in tabemaculo meo re- quieuit. Tabernaculum Ecclesiae vel Dei est beata semper virgo Maria, ut dicitur : /n iole poiuit ta^ bemaculum iuum (PiaL xxiii, 6). In quo Filius Dei homo veniens requievit, et de quo ut sponsus de tha- lamo processit(i^.). In Jacob inhabita^ et in Uael hoareditare ; et in electis meii mitte radieei. Ordo Apostolicus est Jacob, id est iupplantator tfiHorum; ipse etiam Israel, scilicet vir videm Deum. In quo Jacob Virgo Dei habitavit et cum quo Israei regnum excepit iilum tn domum f uam, et huic erat ioror q Dei haereditavit, et in ipsis electas radices suse casti- nomine Maria. Per Martham activa vita ; per Mariam contemplativa designatur, quam utramque perpetua Virgo Maria in Ghristo excellentius excoluisse pr»- dicatur. Omnia namque Evangelii opera impendit eiper activae vite ministeria. A pueritia namque propter nos exsulem, et in hoc mundo hospitem suscepitin uteri sui hospitium gemmis virtutum conspicuum. Propriis uberibus pavit eum esurien- tem, super genua consolabatur flentem. InBrmum eum fovit balneis, nudam involvit pannis, vagientem fasciis cinxit, arridenti dulcia oscula fixit. Nimium erat sollicita circa frequens ministerium, fugiens a facie Herodis in iEgyplum, denuo rediens Arche- laum inveniens, Multum conturbabatur ei ga plurima, ubique tuta quaerens abscondendi et celandi eum latibula. Quod autem dicilur conqueri de sorore quod eam solam reliquerit in labore, hoc est, Maria videns Christum ab impiis capi, crudeliter trahi, ligari, colaphisari, c««Hli, derideri, cum reis damnari, in crucis patibulo acerbiter cruciari; si possibile essct, vitam suam libenter pro sui ereptione dedisset. Et cum in eo divinitatem corporaliter habitare sciret, quodammodo in animo suo anxia querebatur quod ei non subveniret, sed quasi noxium reliquis- set, quem velut abjectiiium tot malis exposuit. Secus pedei Domini iedem verba illiui corde et aure sitie- bat, quae etiam in corde suo, per contemplativae officium conferens, conservabat ; et scmper spiritua- lia meditans coelestia desiderabat. Ipse quippe fons sapientiae in ea maosionem feccrat, et ideo omnes thesauri sapieutiae et scientiat in ea absconditi erant. Nunc Marthae labore sublalo, in illa vita fruilur non significata, sed vera Maria illo uno necessario, quo Filii sui inhaerens complexibus perenniterdivinitatis ejus cum angelis satiatur aspectibus. Ad quam glo- riam hodie gloriosa virgo migravit, in qua eam Filius reginam coelorum super omnes ordines ange- lorum sublimavit. Opiimam partem quam hic e/^pi/, duplicem hodie de manu Domini percepit; guw nunquam ab ea auferetur, sed cum plenum gaudium sanctis dabitur centupium augetur. De Epiilola. Cur autem de laude Sapientiae in ejus die legatur tatis et humilitalis misit. Sic in Sion firmata ium. Sion didtur speoula, et est Ecclesia, in qua Dei ge- nitrix scriptis et praedicationibus est tirmata ut columna : super c^jns laudabilem vitam tota Eccle- sia innititur fulta. Et in ciuitate ianctificata iimi^ lUer requieui. Civitas sanctificata est supema patrta, aetema claritate illustrata. In qua nunc perpetua Virgo cum angelis et sanctis requiescit, sed prae omnibus gloria et honore coronata fulgescit. Unde dicit : /n Jeruialem potatai mea. Sion praesens Bcclesia; Jerusalem vero coplestas patria intel- Itgitur. Maria autem regina coelorum vocatur, ideo non immerito Jerusalem potestas ejus praedlcatur. Et quia hic in populo honorificato^ id est in populo credentium exemplo sanctimoniae radicavit, ideo ^ hmreditai Uliui in parte Dei iui, id est Filii sui di- vinitate erit. Et hoc in plenitudine ianetomm, id est, cum completus fuerit electorum numerus, lau- dem et gloriam habebit ex omnibus. Quoii cedrui exaltata ium in Libano. Libanus est mons in terra repromissionis, in quo cedri et de cujus radice fluit Jordanis, Libanus dicitur candidatio, et est Judai- cus populus, cultu Dei et sacra Scriptura candidatus. In quo gloriosa Yirgo ut cedrus fuit exaltata, idest odore et decore sanctitatis transcendens omnium merita ; de cujus utero, ut Jordanis de monte ma- navit, qui fontem baptismatis mundo consecravit. Quaii cypreaui in monte Sion. Cypressus incisa non revirescit, ideo antiquibus portabatur ante mortuo- rum funera. Dei itaque genitrix Virgo Maria cypres- D sus in monte Sion fiiit, id est in vera specula, sci- licet Ecclesia c^jus mens cum semel aruit sicut ficus nunquam reviruit de mundi gaudiia; ideo praedicatione antefertur omuibus pro Christo mor- tificandis» Quasi palma exaltata ium in Cadei. Palma datur victoribus, et hoc Cades, id est san- ctificatis, quibus virgo alma exstas sanctificationis palma, dum per ejusgenerosamsobolemnanciscnn- tor victoriam et sanctificationem. Quaii plantatio roice in Jericho. Jericho dicitur luna, id est Eccle- sia, in qua rosa significat martyres, quos omnes sancta Ocvrtfxoc eminentia suae passionis ita tran- scendit, ut rosa alios flores rubedine praecellit. Cum enim Dei Filium ex se genitum tam innocenter in 499 HONORII AUGUSTODOK. OPP. PAHS. II. - EXEGETICA. 500 0An6 lorqaori vidil, mfljora» praD onuiibus m«Fty- nbua eroGiatQm ia aniroo softliiMiit. Uode ei pius quom m«rtyr fait, dum aJii in, «erporef ipivt vero in aniiDtt prata feii, ut dicitaf : Tutnn ipsUu mimani p$rtf»9^ibit gladius {Lua. ii» 95). — Quati oliva speeioM in eampis, Oletim ugnifiQat misericordinm ; eampiit aatim «st teriu iiiavaia, et u||iu^cet virgi- aed, qom nOtt sunfc mshMBB yer viriiis ao^plei^UA vo- meres. Iti cjoibus est casta l^fmtnin^ vaJde apecio- tt, et iit eampift oliva d^cora; de <|ua proiloxit Otoum gkva^ el miserioordiie^ qoed noe sanans eb inihmitalef uftgit in refnom ccekatis giori». Qmsi plat^Ui edtalUUa sumjuxiaaquos inpiai§is,Aqt2B eonl popuU per plataaa gradientee, id eat in a«eu- lari vite, aeilicei io eoDjugio fiiigeBtee; inlec qoos pmclera virgo ut platanus dBrait, cum ftobilem pfdem feetmda attulit* Skui dammnomum* Cimia - momom dicitur immaeulali ; et atgmiicat innoceii- les, quikis bieo i4rga oiDnamoroum exslitil, eum de immaeulato> uiero largilorem imuocenli» edidit. Bai aotem «ripor aiv>maliea cifurei colorie» et sigm- im iMMiieiMee, qoUnie iteram hnc glorio^a cioae- momvei int< coni eia remedion vilft Jeeum profu- M. Sicui balrnnum aromatis^ans odorem dedii* Jkii- seriium eoetiier redoiett boe freaiee Chrisliooonim slgoe^tiir ; boc eiiam sacerdoles et lempla Dei con- seeraiitur« Ut pretiosam batsamttm basc Yirgo ode- vtm dedH, cum ewnrem aoimarnm odorem Cluriitam moftde geauil qui nos ad soiim regnum chrismate sigoal, «I tK)s sua lempla effecio», ipse rex el saoer - 4o8 i« rege consecral. Quasi myrrka electa» Myrrha mofluorum cei^ra eooAebaatur. Omadbaa muodo renuntiaoiilKis el Cbrislo commorieotibas jsm as^e (Ncta Virgo el ssBpius diceada Maria, non soktfn myrrha exsiitit, sed etiem elccta, cum caroem suem mondl illeeebris croeifixit, el se jejuniia et vigiliis afllmil. Odofom suaviiaHs spiravit, cum Cl»ristttm geoeravit odorem angelorom, qui prm omoibus ele- eta myrrha se morti pro oobi» Deo Palri obtulit in odorem Suavitaiis, ut nos moitificatos vitiis, parti- dpee efitoeret saa divinitatie. Nuoc ipsa, de qoa loqaimur^ auxiHanle, et veslra simul oratione suf- frogaoie, stylum ad Gantiea vcrtamus^ et cur hsoc de ea leganiar disseraBias. Cantica canticorum. Gloriosa virgo Maria typum CcolesiflS gerii, qu» virgo ti mater exstitit, eiiam water pnBdicatar, qiiia l^ifitu sanoto fecaodaia, per eam qootidie iilii Deo iii bsptlsinate generantor. Virgo aolem dicitur, quie inlegrttacem fidei serfaos ipviolabiliter, ab hee- retica pravi^ate neo oorrumpiiar. Ita Maria mater foit ChHsium gignendo, virgo podt partum clausa permenendo. Ideo ettocta quse de Beclesia seribao- tur, de ipse etiam satis oongrue legontur. Dicitur erjfo: CAPUT PRIMU.V. Osoutetur me osouh oris sui^ Quem reges et pro- pheCB ooo mrsruerunt vldere vel audire, huoc Yirgo A noo solum meruil in utero portare, sed eUsm aaio crebra oecuia darc ; plucima a saacto sjus ore per- cipere. Quia meliora susU vbera tua vinQ* Qui paacit angelos in siau PaU*is^ hic suxit ubera YirgiAis ma^ris. FragranUa unguentis opUmiSf id est repleta Spiritus sancU doiais, quamvis noa sU irivQlum ad lilleram inte)ligere virginem eharissimum fiUuni . suum uogueoUs optimis ssppe peruoxisse, Oleu^n effusmmnonksn ^uum. Olem&aliisliquoribttsinfusutffii sQpereoetei, et etiam ia^mos se^t. Non^eo aulom virgiQisest Ala?ia, quod sooa^ maris siella. Q}ii in IribuletioDe ejus auxilium invocaot, pmnia aidversa, ui oleum, per eem superenatani, ut pue- ruUis Jradteos, qoem in fornace a flamma prptexil ; quem pater sous ob hoc iotas proyecit, <|uia corpus 3 Domini ioter Christianos pueros accepii. Qai vero peeeotis intirmi m eam coofidimt, per oleum Chri- stum citiutS salutem recipiuat, ul, Theoj^ulus, qui seriplo Christum abnegavit, el se diabolo manibus Iradidit; pec ea^ chirograpbum a diabolp recepit, el iodulgeotiam reatus meruit. Similiior Maria, molUs sordibus iavoluta, per eam non solum ve- oiam fecioorum habuit, verumeli|im gUn^iosis nu- raeulis clsi-uil. Qui aulem in salo hm'us s^qli oavi- gexkt, el ^os immilitaUm et castitatem imilando ut steliam consi4erant, porlum vit» per eam tuli io- tvaot. Ut de quodam feii^, quod quotidie cum sate altare Yirginis Iransiret, Ave Maria iodinando dice- ret. In extremis positus cum d^mones de eo certi cooveoissent, ut eum ad bnratlhrum deducereoJL, pia p viJTgo subiio adveniens, et papeiianum suuj;a pro- iiteos, ab impiis jam de&peratum er^uit» et sio iJle vertice tuto per eam evasit. ideo adolescentuUe di- lexerunt te, id est virgioes imilaoLur te« Trake me post tCt dicit ad Filium, scilicet ad exercitia virlu- t^m. Maria namque non didicU a iilio suo qgcIos crcare, sed humililate ei mansuetudine radicare^ ut dixit : Discite a me, guia mitis sum^ et humilis corde {Matth, XI, 29). Ideo Iracta csl post Chrislum in coe- lum. Curremus in odore unguentorum tuorum^ id est fideles festinantes ad gaudia imitantur vitae ejus exempla. Introdxixii me rcx in cellam suam, id est Rex glorise assumpsit eam in vitam aeternam. Exsul- tabimus et lcetabimur in te^ id est fidelcs gaudcnt de ejus intercessione. Memores uberum tuorum. Ubera Mariae fuerunf castitas et humilitas, in his dc- D leclalur iuslorum societas. Super vinum, id esl hu- per humanara gloriam, recti diligunt te^ id cstau- geli honorant te. Nigra sum^ hoc esl nata a paupe- rit)us. Ut tabernacula Cedar^ id est aliqua de pecca- tricibus. Formosa slcut pellis SalomoTiis^ id csl ego sum pellis veri pacifici, qui texitarcam, idest Chri- stum. Et ideo filia Jerusalem, id est confors visio- nis vera) pacis. Nolite me considerare^ quod fusca sim, quia decotoravit me sol, lioc est, quamvis ab humilibus sim orta, tamen Sol justitiae elegU me hu* milem sibi matrem. Ideo /ilii matris mece pugnave- rant contra me, id est prophetae filii Synagogae prac- dicaverunt de me. Vel apostoli, filii gratiae matris, pugnaverunt contra mc, id est pro me contra hae- 501 SI6ILLUM fi. MARLE. 5oa reticos praedicando ; qui dixerunl non Deum , sed A phantasma, vel de bomine peperisse : bi posuerunt in^ custodem in vineiti id eslaxemplutn virginKatis in omnibus Ecclesiis. Vmeam m^am, id est virgini- tatem meam non cuetodivi, sed Spirim« sanclus. In- dica mihi quem diligit anima mea* Anima Marise Christnm dilexit, ideo omnia secreta Patris ei ifino- tuit. Vbi pascas, ubi cubes in meridie, Castissima virgo Maria fuit meridies, de Spiritu sancto splen- dens, et fervens, in quaib Ohristus declinavit sestum ^mmamrvem. Cnbatit iii tjus h«militil&, {)a9sus «it iii DJQs easlitate. Ni vagaH inciinam p9r ^ge^ «Nto/teni tuwwrn^ td m notiflca oitiDibuB qaod tli me t dlecmM : Si ^nrgo peperit» phantimiHt fuiu >Per sacramcnia «ppBront tui sodales^ ideo ego vagor per eorom gre*- a gea^ qina in sectia et in convencictiis eoniAi svm ^Ims iUnrmn. Si ignoras te^ o:pttkhf%i iniermu- Ueret, Maria ignoravit iBaoulaiii aordia, et ideo pal» ehra, id est tcnediota inler onmes mnhek^a. Qtice egretaa est de i&Qliebn levvtate, et abiit de virtute 4n virtutemv PotivesMgii^ grtgwm^ id est per exem^ pla aaocboriim^ et pavit hcedoe, id est> camates saBetiseperitMn. iussta Mbemaculapastorum^id eaC aeeuodam 4obtriliara apoatoioram. Equitaiui meo in curri^us PhHraonis (Mffma/itvi ie amioa 9Hm. Sicvl popnhis Dei a Phataone per virgam Moysi, ita £ocie^ sia a dkboh) per virgam Jesse lleriam et florem suom^ id eal Chriatinii iiherata est. Puichrce tmnt gente <««k Oenie faejas virginia sutit ejus coBversationes, in activa et contertipktive vita, qo» siwt [^udibundfl») vereeaiida«ieepeocare,ci^toKli?*tj^8cilicetgemetateB ^ de terreuis, et suspirantes gaudia regni coslestis. Caltstm tuum, id est fides qoa» eam Deo eapiti con- janxil^ eet eicnt moniiia, iA est omlitas in tota Et^ ciesia. Mwrenulasaureasfaoiemus tibi, vetnUcniata» argenio^ hoe eat apostoli et eomm Beqaaees de hfa eanlbua eompenant ad honorem tui Bcripturam, sapientiB et eloqnentia omatam. Cum esset rtm H tceuhitu sms id esi ChriBtus in sinu Patris : nnrdn^ mea dedii edorem summ, td est per humilitatem iA'^ gressus eM nt in utefum Virgikiis» NaMtts enirti hu- militatem, odor signifieat GhriBti ineaiiinitionem. Ai- ter ubera mea commorabitur, id est in ventre meo incarnalus portabitur. Fasciculus myirhce dileetus meus mihi. tanc erat quando m cruce coram ea pen- debat. Bolrus cypri dileclus meus mihi, hoc est fuit D ei laetitia in resurrectione. In vineis Engaddi^ id est in Ecclesiis fidelium. Ecce tu pulchra es.amica mea. Marilt vocalur anlica, quia porlavit Patris secreta, ecce iu putchra coram Deo io faumilitate, ecce iu pulchra coram hominibus in castitate. Pulchra vir^ ginitate, pulcbra feciindiiate, pulchra in virtutibus, pulclira in operibus. Pulchra hic laude hominumy pulcbra in coclis laude angelorum. Pulcbra bis prs-* dicatur, quia sine ihteriori et exteriori macula de- claratur. Oculi lui, id est operum tuorum intentio- nes, sicui columbarum^ id est sinceri et simplic^^s. Vel oculi tui, id est exempla quse alios ut oculi du-* cunt, donis Spiritus sancti plena sunt. Ecee iu puU cher esj dilecte mij et decorus^ Christus pulcher ex casta vrrgine; decOrus ex tatre. tectus noster fto- ridus, Lectus Christi Mana Tuit, In qua ul in kclo requievit. Nosler dicit, quia Pater elSpirftus sfen- ctus semper cum eo fuerunt. Floridus, scilicfel ih virtutibus. Ipsa eliam domus I)ei, in qua habitaVit. Ligna principales ejus virtules, prudentia, fertitudo, justitia, temperantia. laquearia bona ^'uis opeFa. IpSa campus, videlicet iharala terra, a viro ihlaclk, vel humilis. cAPtjt n. Ego fioi cmpi. ffujns flos estfilius ejus.lpsaKtihm convttlUum, id esi drnatns hamiiitfrti parenttrtn. Sieni IfUum inter tptnas , «ic atnlca inen inftr ^ttdj, id cst, sicnl liliuWi c&fduos et urttcsrs ddcorfe et «Travi^ tdte ; sic Maria prs^ccilit omnes ficdeshtB ctoiftatts decore ei sanctitatismvilatfe. "Sicvt mttluih inttr ligna tllvarum, sic Chri^s fuit ihtcr ommfS prophe- tas et apo^olos UaH», otmrnbrans «am Spifitn ^ncto, ab omni camali defectatiofte. Sti^ mthra illius quem desiderabiitn iedi,hot t5st,ifarequleM tA iisionem efas jam vetri, nbl pnithyitadineM i^jtrs sol et luna miraYitur. Fructut ejus dulcls gnttiiri meOy id esl gloria ejus dulcls attimae tnc». Hanc enim nu&c coi!ksptcio, quia introdu!cit me Rc)c glorTS^ in tellam tinariam, id est in cceleBt^m lerusatem ; ibi ordlnavit in M chatilalem, ut queto prius ut ft- lium, nunc diligam uiDeum. Fulcite me fldtibns, stipateme malls, t*er floffes Inrtocenles, J^er malos, id 6st domesticas arbores, Alii sanctl inielHguntU!*. Ab iiinoceniibus ipsa inDocens etattattir, a sanctis ipsa sanctior gldnfioaiur. Amord langriet, qaiii in Deum jugitfir prosplCere destderai. Laiva tjU^ sub eapile meOt tt dtxlera illius amplexabltur me, Hoc est , ccBlestia et terrestria magnif^Cant iltam. Adjuro vos filice Jerusalem, id est sacramento me^ incarnalionii Vos conSlringo, anlm» fldellarti , lo- . quens per capreas cervosque camporum, id esl pcr prophctas et apostolos doctores populorum, ne su- scitetts dilectam, id esl ne aliqua j)erversa doctrina inquiet^tis genitKcem meam, quoadusque ipsa velit, scilicet ut prophetsB et apostoli (locueruot, quod Deum et hominem Virgo genuerit. Voxdilecti mei, scilicet filii mei, praecepit hsec quae dixi, qui de sinu Patris saltavit in uterum matris. Ecce iste venit la* liens in monUbus^ tramiliens coUes, Qui saltat, nunc sursum, nunc est deorsum. Christus venit ad Virginam quasi sallans , quia divinitate transcendil montes, id est in coelo angeios humanitate trans- cendit, in terra colles , id est apostolos. De coelo saltavit in Virginis uterum, inde in mundum, exindc in infernum, decuo in coelum. Similis est dilectus filius meus caprece, quae eligit bonas herbas a malia , sic ipse bonos a perversis, hinnuioque cervorum , qui in umbra quiesoit^ ita ipse in easta Yirgine quievit* Kn ipse statpostparietem nosirum. Parks est nostra mortaliUa. Post parietem Chriattts steHt, enm morialM etraam de Vii^iM 503 HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS H. — BXEGETICA. 504 Bumpsit. Sub pariete nos pressi jacuimus, quia na- A turaliter mortales fuimus. Ipse vero non sub, sed post parietem stetit, quia voluntate; noa natura mortalis exstitit. Stetit autem ut parietem impelleret^ id est mortalitatem destnie- ret. Respiciens per fenettrat^ natus de Virgine, in mundum respexit, quando per apostolos hominibus innotuit. Prospexit etiam per cancellos^ quia per scripta prophetanim est manifestatus. Ipsa quoque beata Yirgo coeli fenestra fuit , per quam Sol justitis in domum mundi splenduit. Dile- ctu$, videlicet filius meuB loquitur mihi : Surge de mortali vita, propera ad immortalia, amicaf id est aecretalis mea, formosa in castitate, et veni ad c(bU gaudia ; jam enim hiems angustiad tu» erga me transiit, imber tribulationum tuarum abiit , omnis B dolor penitus recessit, Flores, id est mercedes tuas, apparuerunt in terra nostra, id est splendent in terra viventium. Tempus putationit totius mali a te, et tttseretributionisadvenit. Vosturturit audita est in ierra nosira, id est vox exsultationia et lietitie ju- giter auditur in tabernaculis justorum. Ficus quod tu fuisti fructuosa, protulit grossos tuotM est bona opera»pro quibus remuneraberis. Vineos fidesiEc- desi» per tua exempla in virtulibus florentet, odo- rem iwnorum operum dederunt^ pro quibus etiam coronaberis. Surge de temporali miseria, amicamea, in humilitate ; tpeciota mea^ incastitate; et veni ad aetema praemia, columba mea,\d estsimpliciter cen- fidentes in foraminibut petras, id est in vulneribus meis quae pertuli pro tua ereptione, in cavema ma- q eeruB^ id est credens sententise sacrs Scripturfle, quae dicit : Ipse Deusveniet et salvabit nos(Isa. xxxv, 4). Et item : Cujus livore sanati sumut (Ita. liii, 5). Sicut namque maceria vineam, sic sacra Scriptura munit Ecclesiam. Haecvirgo ad memoriam reduxit, cum eum clavis perforatum vidit. Ottende mihi fa- ciem tuamy tonet vox tua inauribut meit. Per faciem pulchritudo glorise, per sonum vocis ejus laus ab angelis intelligitur. Vox enim tua duldt^ id est laus tua maxiraa ab angelis ; faeiet tua decora, id est glo- ria tua prsecipua . Capite nobit vulpeculat paj*vat. Yulpeculae sunthaereticiy^uo; demoliunturvineas /id est venenis suis in6ciunt simplicium Ecclesias, di- centes : Si Yirgo peperit, phantasma fuit. Hi quasi rete capiuntur» cum tali syllogismo concluduntur : Deus omnia quse vul potest, a Virgine nasci voluit ; D igitur quod Virgo genuit » Deus et homo fuit. Nam vinea nostra floruit, id est Maria Christum peperit. IHlectut ment filius miki sic iocutus est, ut dixi, et ego gratias ago illi^ qui patcitur inter lilia, id est delectatur inter castrorum Hgmina ; donec atpiret diet setemitatis, et inclinentur umhras hujus temporalitatis. Orado Virginit pro convertit. 0 dilecte mi, quem genui , qui incestos fugisti, ad poenitentes jam revertere^ et similis esto capreae, secemens castos jam ab inceslis. Aothinnulo c«r- vomm velociter currenti similare, auscipiens veloci- ter vota et preces conversoram a pravitate ; et coft- stitue eos super montes, id est altos in virtulibus in domo Dominl, scilicet in Ecclesia. IpsaetiamDei Genitrix est Bethel, id est domus Dei, in qua habi- tavit Filius Doi. Montes sunt ejus prophetae, qui de ea praedixeront. Sunt etiam apostoli qui de ea prae- dicaverunt; quae vero per Spiritum de Christo sen- tiat, his verbis pronuntiat : CAPUT m. /n lectulo meo, id est in requie meae contempla- tionis, per noctem^ id est in hac vita, qttassivi, in- tellige divinitatem Christi, quem diligU aninta mea* Qumtiuiillumin deitatc cognoscere, et noninveni^ id est non potui ad ejus altitudinem pertiogere. Et dixi : Surgam, corde ad coelestia, etmentectrcut^ civitatem, id est angelorum agmina, pervieos et pla- teat, id est per angelos et archangelos, quagram Christum quem diligit anima mea. Qumtivi illum inter ordines angelorum, et non inveni similem illi uUum illoram. Invenemnt me vigilet, id est Angeii, qui euttodiunt civitatemyiA est Ecclesiam. Non esi dubitandum quin crebro habuerant angeli cum sa- cra Virgine colloquium. Et interrogavi eos : Num quemdiligit anima mea viditHt,id est dicite si sal- tem vos Christi divinitatem intelligatis. Qui dixerant paululum. Quanquam angeli deDeo intelligant nnil- tum, tamen ad comparationem ipsius veritatis vi- detur paululum. Nullus enim angeloram ita Deum intelligit, ui ipse cognoscit. Nam : Nemo novit Pa- tremniti Filiut.necFilium nisiPater.etcuivolue' ritFiliut revelare (Matth. xi, 27); quod creditur matri fecisse. Cumpertrantittemeot, id est cum eoram naturam contemplando transcenderem, inveni quem diligit anima mea, omnem intellectum angelorum longe excellere. Tenui eum Patri aequalem credendo» nec dimiftam eum diligendo, donec introducam iHum verbo et exemplo in domumy id est in Ecclesiam, matrit meoe, id est gratiae, et in cubiculum genilridt meoR^ id est in conventum Synagogae, quod est dice- re : Quae Spiritu sancto revelante cognovi de Christo^ haec Judaeis et gentibus annuntio. Corput de Virgine ad doctoret. Adjurovott filug Jerutalem.ne sutcitetit ditectam^ ut superius dictum est, aliquid docendo contra eam , hoc hic iteram repetitur, ne quid frivolum de ea praedicetur. Sequitur laus angelorum cum ei occu- rerent petendo regna coelorum : Quag^ id est quam gloriosa, ett itta, quas atcendit ad coeli palatia, per detertum, id est deserens periculosum muudum. Ipsa virgula, id est recta norma, fumi ex aromatibut , scilicet compunctionis et diversarum virtutum, et hoc myrrhoe yid est martyribus, et thurit, id est con- fessoribus, et universo pulveri pigmentarii^ id est universis fidelibus Christi. Ipse enim est verus pigmentarias, id est animaram medicus. Congrega- tio justoram est collectio ejus herbarum. Quibus omnibus Virgo fuit condimentum virtutum ut pre- tiosus pulvis aromatum. Quae sequuntur viden- m SIGILLUM B. MARliE. 506 tur verba tese Beclesise deassumptione corporis &(a- A nBR,Enleciulum Salomonis sexaginta fortesambi- unt, Beat® Virginis corpus, veri pacifici, scilicet Christi, lectulus. Quod sexagintafortes.idestmultamiL lia ex fortissimis Israel, id est summis angelorum Deum vere videatium ambiunt, et ad sethera producunt. Omnestenentes gladios, id est contra dcemonis ciis- loaias» et ad bella doctissimi, scilicet contra aereas potestates potentissimi. Uniuscujusque ensiSf id est tutela, superfemur suum^ id est circa corpus, cujus femur genuit Ghristum ^proptertimoresnoctumos, id est ne timores incutiant ei dwmones. Sequuntur verba doctorum de ea docentium , Ferculum fecit sibirex Salomon, Christus, verus rexpacificus,/«d/ sibi ferculum, id estlectum ad conymum^ delignis Libani^ id est ex patriarchis et regibus Virginem p elegit ; in qua ut in lecto recubuit ipse positusadcon- vivium ; quia fideles de came, quam de Virgine sumpsit, epulantur. Columnas ejus fecit argenteas . Columnae quibus fulcitur Virginis vita sunt quataor Evangelia de ea scripta^ quae sunt argentea veritate, videlicet nitida et praedicatione sonora. ReclinatO' riumaureum, hoc fuitcorpus Dominicum de ea sumptum ; in quod divinitas se reclinavit. Quod fuit aureum, scilicet sapientia et charitate ornatum. Ipsa etiam Virgo fuit reclinatorium, in cujus Christus se reclinavit uterum ; aureum, splendore castitatis ful- gidum . Ascensum purpureum . Sancta crux fuit, in qua nobisFilius ejus sua passione ascensum adcce- los fecit. Media charitate constravit^ id est com- munem vitam ejus dulcedine charitalis replevit, ^ propter filias Jerusalem^ id est ad imitationem fideliara. Ideo fHioe Sion^ id est animse fiWse Ecclesise, egredimini de vestra camali conver- salione, et videte oculis cordis, regem Salomonem, id est Christum verum pacificum, in diademate quo eoronavit eum mater sua, id estinortali caraequa circumdedit eum mater sua^ Maria, in die des- ponsationis illiuSf scilicet in die nativitatis, quando desponsavit Ecclesiam, vel in die pas- sionis, quando posuit pro illa animam ; et in die laetitue cordis illius, id est in die resurrectionis ejus. Quando eadem Virgo et apostoli tantum sunt Iffitificati, quantum prius de morte ejus con- tristati. CAPUT IV. Laus Filii de Matre. 0 amica mea, cui notiflcavi Patris secreta ; quam pulchra es humilitatc et castitate ! quampulchra es fide et operatione, et ideo decora in coclesti gloria. Oculi tui siroplices ut columbarum^ qu» alias aves contuentes non cupiunt eas dilacerare, ita tu viden.s juvenes non cupisti te cis per obscenos amplexus sociare. Absque eo quod intrinsecus latety scilicet cbaritate. Oculi Virginis prophetse sunt, qui eam longe ante prsevidentes, multa de ea prsedixerunt. Oculi ejus apostoli sunt, qui ejus magnalia et filii sui miracula popuio demonstraverunt. Qui colum- barum fuenint, quia Spiritu sancto pleni, simpli- citer vixerunt. Ipsa etiam beata Virgo oculus est columbae, quia praevia dux est Ecclesiae. Absque eo dulci affectu qui intrinsecus latet, in Dei solius conspectu. Capilli iui non erant torti, ut per eos allicerentur juvenum animi. Virginis capilli sunt casti, quia ita ejus inhaerent religioni, ut capilii capiti. Hi sunt ut greges caprarum, qui ad alta scan- dunt. Ita ipsi de virtute in virtutem ad Galaad, sci- Hcet ad Christum nostri testimonii montem ascen- dunt. Dentes tui non erant cibi delicati edaces« Dentes Virginis sunt, qui de ^a subtilia exponendo proferant. Qui ut greges tonsarum ovium sunt, quce delavacro ascenderunt, quiain baptismatelotse sunt, et se pro Christo rebus mundidenudaverunt. Omnes gemellis fetibus^ id est pleni gemina dileclione, et sterilis non est inter eas, hoc est nuUus vacans a bona actione. Labia tua non erant dolosa, sed a vanitate camis maceratione stricta, ut capilli coc^ cineavita. Et eloquium tuum dulce, quia totum de Deo et futura reqnie. LaHa etiam Virginis sunt, qui secreta Dei de ea aliis aperiemnt. Eloquium ejtts, prsedicatio illorum. Genas ^tra^eranta viris verecundantes, illorum contubemia devitantes, abs- que eo pudore qui intrinsecus latet in corde. Sicut fragmen mali punici exterius rubet, inteiius can- det : ita tu passioneeras rubens,castitatealbescens. Gense etiam illius virgines sunt, qui peccare embe- scunt. Collum tuum non erat in superbia extentum, ideo fecit te David, «cilicet Christus turrim, id est Ecclesise munimen. CoIIum etiaro Virginis sunt de ea scribentes, qui quasi collum cibum. verbum Dei degluliunt, et in alios quasi in corpus transmittunt. Hi sunt ut turris David ab haereticis inexpugnabiles : qua: a^di/icata est cum propugnaculis, id est multis instructisententiis. Mille clypei pendent ex ea, sd- licet defensionis sacrse Scripturae^ omnis armatura fortiumBd expugnandam pravitatem hsereticorum sanctam Virginem impugnantium. Vbera tua non sunt ilKus viri manu tacta, ideo hinnulus qui pa- scitur in liliis, scilicet Christus, qui delectatur in castis, suxit ea. Duo etiam ubera Virginis sunt duae leges, quae de ea el filii ejus scriptse sunt prseconiis, Duo hinnuli gemelli caprea», sunt duo populi Ecclesiae inhiante sugentes de sacra Scriptura lac sententia- rum de sancta Maria, ^tit pascuntur in liliis, id est delectantur in Scripturis, donec aspiret dies^ id est Christus, quo gloriam Dei genitricis aspiciant ; et inclinentur umbroe, idest transeant quae nuncin aenigmate considerant. Per verba sequentia vocat matrem Christus ad ccelestia. Yadam ad moniem myrrhiB, et ad collem thuris. Quid est dicere : Ve- niam cum multitudine angelorum advocare reginam coelomm» quae est mons myrrhae, id est martyribus, qui sunt myrrba, id est altitudo et coliis thoris, id est confessoribus, qui sunt thus, celsitudo. Et loquar ei haec verba : Amica mea, quae portasti Patris se- creta, tota es pulchra, quia in singulis sensibas tuis ut dixi, es per virtutes gratiosa . Et quia in te non est peccati roacula, veni de LibanOy id est de casti- I>e7 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAAS II. — EXEGETICA. bM tatis candone ad ccBligaodia^ Sponsa idao»^a, quia cum Patre &\m uoum, cui geauiaii dausa f.ilium. Veni d$ JLibtmo^ jsoilicct 4t saoct^ vii^ caodore, uimio exaltanda ia supejrDorum .ciYiuni ^ricdiiuo. Yenx ad spirUalia i^audia, c9romberis de numU AmanHt hoc est recipie» xroroQaui de iriumpho» quam promeruiali a diabolo, qui est moDa AmAM, qui -cat uQcturaa a^vis, id est ijp4e esi Hexsmiper uni- versa$ film sMpsrbm {Job. xu, 2&), iuceos errantea ad nQcteiQ nr.oriis. CaroiM^ij etiaai,id^OQroBam recipies, de vestice $amr et Uermon, vidalicetquad pnncipes sseculi ip^T fructum v,epUi6 Ui suat bp^ isiliaarQn vei arborum hortus, id est plena virtu- libua ; quae erat in partu oonclusus, scilicat signa* tiulo sancti 8pintua. Horius conclusus iteram, quta poet portum non astreolusum virginitatis signa'- eulura. Fons signaius, IpEa etiam erat foas, id esi yrimura exemplum virginitaiis. Qui fops erat si* gnatas, id ast Cbristi pauiona conseorataa. EmiS" A siones ium^ id est imitatores tui suot ut paradisua diversarum arborum. Quidam mala pnnica, scilicet martyrea ; quidam pomorum fructus, videlicet coa- fessores ; quidam eyprus, qui alios ungaenio aa- uani exea\plis ; quidam oardus, id est humiles. Alii crocus charitate rubentes ; aHi iistula viiia morti- ficantes ; alii cinnamomum pceoitentes, et universa ligna Ubani, id est omnes iideles Chciali. Be te iluxit fpns horiorum, id est per te venit baptismn fidelium. Et putetu aqmrumviueniium.ide&iChn'- stus, qui est aaj>ientia sanctarum Scripturarum. Et hsc cum magno impetu de Ubano fluunt, quia cum abundantia^pintus sancti de ^ndoreaanctitatis tuae .exundaverunt. Unde hsec omxua, quia Deus Pater prasoepit taGe« dicens : SurgCy aquUo, et veni /ou- jg ster perfla hdirium meum, hocest aquilo,idestI)ia- bolus, locum te tentandi non habeat, sed auster, td cst Spiritus sanctus te hortum meum possideat. Et fluant aromata UUus^ id est per te inoarnetur Uni- genitus meus. CAPiUT V. Seguuntur verba Virginis^ Christum in se venire ojrtnntis. Veniat dilecius m^s^ id eat CbriBtttS, inmm h&r- tum euum eicomedat frucimmpomarum suorumk, id ^t incorporet aibi obsequium Qpeinm meorttra. VeriMS Chrisli applauAeBtis llatri : 0 soror mea, oo>h«res in Pairia gloria, eponsa Patris, eo qiiod megeaueria. Veni in te Aarttim m^nMGarnem assn- Q mendo« meesui mffrrham meam^ meafitssione mar- tjrres ooiligendo, cum ^rotnatiims, idest cum coa- fiessorilm* Com^i favim ^um melle meo. Pef fa- vum corpos, per mel anima Okristi aecipitur. Fa* vum quippe cum melle comedit, cum resuv^ens cor- pus de Virgine sumptum animae ultra oon moriturus conjunxit. Bibivinum meum cum lucte meo. Per lac homines ; per vinum angeli iateUiguntur. Vinura cum lacte bibit, cum ascendens in huraaoa cara« Virginre genita honiiaes angelts sociavit. Ad quos mox gratulahuodtts diclt : Comedite oMitci, et ine- briamiui charissimiy quod est dicere : Sicut ooo- vivantes de variis epuUsjucundantar et de amioorum prflesentia congratulantur^ ita vos aogeli meiamici congaudete, et congratulamini, quia vestrum gau- dium numerosa hominum frequentia adauxi. Insu- ^ pcr nova festa contuli, dum matrem meam, vestram utique leginam, vestris gaudiis induxi. Per ea quoe sequuntur, Ecclesiam adhuc hlc laborantem Virgo conaolalur : Ego dormio^ hoe esttnglonareqaiesco. et (or tneum vigUat pro vobis orando. Voa; dilecH meiy soilioet filii est pulsttntiSy id est ita me mo* nentis : Aperi mihi, id est impetra a me tuis pre- cibus, quo juste debeam misereri omnibus, soror mea in Patris jam gloria , amicamea^ gerensdivina secreta ; eolumba m«o, Spiritu sancto plena ; imma* eulata meUy ab omni sorde peccati segregata, quia caput miumplenum estrore^et cm£tnnttr*n, idest aleeti sunt cum perversis permisti. Sieut gutta io caput detidenttSi de capiilis alabuntur, ila reprobi 509 SI6ILLUM B. NARIiE. 510 ad fidem venientes male operaudo, per goclem , id est diabolum retrahuntur. Subsequitur virgo : Si vultis preces meas non eassart, in his debetis me imitari. Spoliavime tuniea mea, id est dimtsi sae- cnlaria, et dixi ; Quomodo induarilla ? id est, nun- quam revertar ad illa. Latn etiam pedesmeos, id est emundavi affectiones meas, et dixi : Quomodo in- quinabo iUos f id est, non rcvertar ad vomitum co- gitando camales illecebras. Idco(f{7^£rlus m^ttf, sei- llcet Deus, quem ele^ prse omnibus, misit manum suam, id est Pilinm suum in mundum, per fora- men, scilieet per me, qu«e facta sum ei ad homines veniendi foramen, humilitate quidem angustum, sed castitate lucidum, et ideo illi soli pervium. Bt ventermeusintremuitadtactumefus^ id estobstu- puit de ingressu illius. Surrexifid est mentuni sur- sum erexi, ut aperirem dtlecto meo precibus, quo eum placarem pro hominibus et orationi operajnnxi. Manus meoe distillaveimnt myrrkam, id est opera- tiones me® oamis mortificatione redundavemnt. Et digiti mei plenimyrrha probatissima^ id est sto- dia mea variis tribulationibus comprobata. Tali modo aperux dileciOt scilieet filio meo, pessulum ostiimei. In hac significantia est mea intransitiva grammatica. Tacra namque Virgo ostinm fuit^ per quod Ghrishis in raundnm introivit ; pessulus au - tem erat moles peccatoram hominum, qnod ideo ejus dicitur, quia ct ipsa in peccatis nata creditur. IIoc ipsa ab ostio reroovit, cum sancte vivendo pec- cata declinavit. Yel cum dilecto ingreditnr, quia pcr ipsam misericordia in Ecclesiam venit. Unde se- ({uitur : Et ille per me deelinaveraty et in Ecclesiam transierat, quotidie pessulum peccatomm precibns removet, et per eam ingressus gratise Christi ad nos patet. Animamea liquefacta est in compunctione, ut dilectus locutus est, de mirabili et desiderabili Patris visione. Qwesivi iUum cogitando, et inveni magnitudinem ejus oamiB gravatam nubiio. Yocavi valde des^derando, et non respondil mihi majestatem (livini&atis suie demonstrando. Invenerunt me con- templaodo, quffirentem custodes angeli circu7nie- runt civitatemt id est muoiunt Ecdesiam Dei, per- cus^erunt me dolore, c^m dicerent, nec se ad per- fectum Deum scire, et mevulneraverunty quia magis ad studium qusrendi aceendcrunt. Custodes muro- i'uiit,id est prophetse et apostoli instructores U- brorum, pallium meum tulerunt, id eit carna- lem vitam exuere docuerunt. 0 filide Jerusalem, scilicet aoimae tideles, pro quibus ego sedule fundo preces, Adjuro vos meo exemplo, si inveneriiis dilectum meum Filium, Palri aequalem, contem- plan io ; nuntietis ei, id est per bona opera vos notificetis illi, ut sicut ego langui ejus bmore, iia vos omnia incommoda pro ejus sustineatis di- lectione. Sequitur laus Ecclesias ad Virginem de Christo. Qualisestdileclusmeusex dilectOy id est quam magnificus filius tuus genitu^ ex Patris utero, pulcherrima mulierum, id est beoedicta inter Q^nne A genus parientium. Qualis estdilechis tuus ex dile- eto, id est quam gloriosus Filius tuus ex Patqs gremio, ideo quarimus enm Bde et opttratio&e , quia sic adjurasti dos, id est verbo et exempio do- cuisti nos. Laus Virginis de Fitio. Dilectus FiVmmeus candidust id est nfttus per virginem, rubicundus per passioneio, electus a Pa- tre ex mHlibus^ scilicel pr» angelis et saoctis ho- minibus. Caput ejus aurum optimumy id esl sicut auram omnia metalla; sic divinitas ejus prdecellit universa. Sive Gbristus est caput. Ecclesiae, qui mt aurum decorat eam suo fulgore. Comm ejus sicut palmoielata^^ videlioet spinis ad nQstram victoriam B coronatae, quasi coruus niQras, id est cum sceleratis reputatffi. Com^ eiiam Chrisli sunt ei i^t capiti ia- heereates, ut palma in virtutibua virentes, qui suot ut corvus nigri, scilicet tribulationibus denigr#U ad exemplum Christi. Oculi ejus sicut columbas, lucen- tes Spiritus sancti plenitudine. Per columban quippe septiformis grttta Spiriias saneti inteUigitur, quae septem naturis vigere dicitur. Unde et super domi- num in columba apparuit. Oculi etiam Christi sunt doctores Ecclesiae, pleni Spiritus sancti muuere, et boc super rivulos aquarum^ id est in scientia Scri- plurarum. Qtto? lacie sunt iotce^ id est quomm ani- mae sunt c&ndore virlulum emundatae. Ei resident juxta fluenta plenissimay id esl conversantur per dunasancti Spiritus copiosissima. Genxillius sicut Q areolce aromatum, quiaamabiliseratoculisomnium eum intuentium. Gena^ quoque i//itii sunt verecundi qui sunt velutareolas aromatum, id est collcclione virtutum, consitce a pigmentariis^ id esl ornatae do- clrinis apostolicis. Labia ejus sicut cloquia, delec- labilia sunt ut lilia , candore videlicet castitalis dccentia, myrrhem primam slillanlia id est morlifi- calionem per charitatem inslruenlia. Labia ejus suut voluntalem illius aperientes ; qui myrrham primam slillant^ qaiaprajcipuaoperacharitalispra?- dicant. ilanus ejus tornales^ vel tornatiles aureee , id cst opera ejus io perftjctiono rotunda, el omni grft- lia fulgentia, plenoi hyacinthis, id esl virlilubus. Ma- nus quoque ipsius sunt bona opcrantes, qui sunt lornatiles et aurei, id est in moribus perfecti et in bonilate coospicui ; pleni byacinlhis, id esl eleemo- *^ synis. Venter ejuseburneus, id cst fragilltas huma- nilalis ejus Cct casta, quia de virgine nata; et ideo ut ebur quod de elephante toUilur, quod casti^si- mum animal esse perhibetur. Disiiiictu: sapphiris, id est variatus coelesiibus signis. Ventereliam Chri- sli sunt debiles iu Ecclcsia, qui sunt eburnei, id est casti, sapphiris distiucli, id est , pura conscientia variati. Crura illius columnoi marmorect, iJestde- cora firraitas ejus in resurrcctione, qua) esl infran- gibile fulcimentum Ecclesiae : qu(e sunt fundatas su- per bases aureas, id esl super fldcm et charitatera crura etiam ipsius suot , in juslilia fortcs , et alios per exempla suslinentes : qui sunt columnas marmo- reasy id est recti et inflexibiles a vitiis : fundati SU' 611 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS If. — BXfiG^tidA. sii per aureasbases, id esl ia Evangelica et apostolica A utpossintadoctobeatitudiaesperveDire,e^aiofe«(;«H- doctriaa stabiles. SpeciesejusutLibani^ id est ipse est pulchritado omaium sanclorum, ut Libanu» est decor omnium monlium. Et ut cedri prae omnibus lignis, ita ipse electus prse omnibus sanctis angelis. Guttur, id est doctrina vel promis»io ejus suavissi- ma : et totus scilicet in humanitate et divinitate liesiderabilis, unde et angelica sublimitas est ejus vlsione insatiabilis . Talis est ut dixi dilectus Ftlius meus^ et iste est nunc in Patris gloria amicus meus, 0 filise Jerusalem, scilicet Ecclesise fidclium. Ecclesia ad Virginem. Quo abiit dilectus tuus, qui ubique est totus, o pulcherrimamulierumf id est sanotior omniumpa- tularum non est numerust hoc est fidelium sub eis degens populus. Tu una omnium transcendisti me- nta, et ideo pr» omnibus sola electa. Columba mea^ in quam transfudi Spiritus sancti chansmata ; per- fecta mea, quam perfeci per virtutum munera. Hsdc est una imitabilis matri suoe^ scilicet prsesenti Eccle- sm\electa genitrici fiup,scilicetangelorum frequen- tiae. Viderunt eam oculis cordis /iliai Sion, id esi Ecclesiae ; et beatissimam proedicaverunt, ut dicitur : Beatammedicent omnes generationes (Luc,it 48). Et reginas et concnbinas, id est activi et comtempla- tivi laudaverunt eam, ita dicentes : Quasest ista, hoc est qualis, est ista, quae progreditur de peccatrice massa, quasi aurora de tenebris consurgens^ de rientium. Quo declinavit dileetustuus.quem noncA' g q^a procedit Sol ;ustiti», hos qui in tenebris et in pit ullus locus ; dic nobis si in aliquos veniat fami- liarius, et te imitando Bde etopere ^um tecumquce- remus. CAPUT VI. Sequitur responsio Virginis. Dilectus meus^ quem cum Patre non totus capit munduS; de me carnem sumens, descendit de sinu Patris ad hortum suumf id est Ecclesiam, ut coUi- ^ gat virtutes, ut pascatur in hortis, id est ut delecte- tur in fructuosis, et colligat lilia, id est castos in seterna horrea. Ego dilecto meo ad hoc opusplacui, et dilectus meus pree omnibus placet mihi. Qui pa- sciturinterlHiat id est delectatur inter castorum agmina, et sic blande locntus est ad me : Pulchra es in castimonia, et Meo amica mea suavis per pia ^ exempla, et ideo decora in coelesti gloria jri^M^ Jeru- salem, id est sicnt angeli qui vident faciem Patris el frouniur pace Domini ; terribilis contra vitia ut castrorum acies adversus haereticos, et dsemones ordinata. Averte oculos tuos ame^qula ipsi me avO" lare fecerunt ; quod est dicere : In humanitatc mea delectare, quia divinilati non poteris perfecte appro- pinquarei quam quanto subtilius oculis mentis in- spexeris, tanto a tua conditione elongari videbis. Capilli tui non fuerunt auro torti^ ideo sunl angelo- rum diademate redimiti. Capilli etiam ejussnnt vir. gines per imitationem ei inbaerentes : quse sunt sicut grex caprarum ascendentes ad alla virtutum. Quce de Galaadapparuerunt^ id est pro testimonio Christi lioc faciunt . Dentes tui non fuerunt edacitate assue- ti ideo nunc deliciantur in dulcedine Dei. Dentes quoque ipsius sunt subtilia de ea exponantes, qui sunt sicutgreges ovium tousi a peccatis, sicut ascen^ derunt de lavacro baptismatiif . Omnes gemellis feti- ^114, id est pleni geminadilectione ; «/m/i^non^f/ in eiSf id est vacans a bona operatione. Sicut cortex mali punici mbet : ita genas tuas, id est verecundia tua exterius in castitate fulget absque occuUis tuis^ sc licet absque cliaritate quae interius latet. Sexa- ginta sunt reginas, hoc est multse animae, quae suos monesin activa vita regunt per sex opera misericor- diae, et octoginia concubina!, id est multi in contem- plativa vita sataguntsesponsiamplexibusinnectere, umbra mortb sedenl iiluminare. Haec in praesenti est pulchra ut in nocte luna ; electa in sapema patria ut sol inter sidera ; terribilis exemplis contra vitia, tt^i;a4/rorumaci^« contradaemones ordinata. Quia Virgo dilectum in hortum descendisse dixit, Fiiius affirmando subjungit : Descendi de sinu Patris in te hortum nucum per materiam camis. Nuces sunt qaique fideles, exterius amari per camis afflictio- nem ; interius in anima dulces. His per partum Vir- ginis fructuosos hortus exstitit, in quo lignam vitae Christus germinavit, quando fructus aeternilatis in suo tempore pertulit. Hoc ideofeciti^ viderempoma convallium^ id est remunerarem opera hureilium, tao exemplo viventium. Etinspicerem si flomissent vi- nea^ hoc est vineas scilicet Ecclesias, faceremtuam ^ vitam inspicere, et tao exmplo in bonis actibus florere. Et germinassent mala punica, id est nt exemplo tuae patientiae cupiant pro me passionem subire. Sequuntur verba pasnitentis Ecclesias^quandoque de Judads convertendas. Dolet se tam diu de Virgine et ejas prole errasse, et satisfacit his verbisde suo errore. Nescivite^ glo- riosa Virgo, gratia plenam fuisse, et fontem gratiae ex te fluxisse. Anima mea turbavitme, id est aemu- latio legis quam pro anima mea habui, ipsa docuit me facere, et hoc contingit propter quadrigas Ami- nadabf id est propter Christi Evangelia, ut a me re- pulsa, imo tmpulsa ruerent per mundi dimata. 0 Q Sunamitis jam diu a diabolo captiva, revertere per fidem ad Christi mysteria, revertere per spem, re- vertere per Dei etproximidilcctionem, reperfer^ per operationem ; ut qui jamdudum sunt in Christo m- tueantur te verba et facta tua imitando. CAPUT VU. ChristusadMatremde Ecclesia convertenda. Quid videbis in Sunamite nisi choros castrorum^t quod est dicere : In Bcclesia de Judaeis convertenda, non videbitur nisi chorus laudantium Deum, et ca- stra contra vitia pagaantium. Laus Ecclesiof convertendce de Virgine. Quam pulchri sunt gressus tui^in caleeamentis, 513 SIGILLUM B. MARL£. m filia principU i Princeps David rex intelligitur, qui princep3 in popu]o Dei fuisse legitur, de cnjus se- mine quia Virgo propagatur, ejus filia appellatur. G7'essti8 suui ejus affectiones, qui erunt pulchri in calceamentis, idest insanctorum exemphs, Junctu- ra femorum tuorum sicut monilia, hoc est dicere, femora tua sunt felicia, de quibus processit pretio- sum margaritum, scilicet Ghristus inaeslimabile mo- nile, qui est hortus totius creaturas. Quas fabricata sunt manu artificis. Artifex est Deus Pater, manus cjus Fiiius, per quem fecit omnia ; per quem etiam incarnatio est disposita. UmHlicus tuus^ subaudis beatus, in quo pependit Dei Fiiius. Ut enim in divo clypeus ; sic pendet in uberibus infantulus. Qui Fi* lius est cratertornatilisnunquamindigens poculis^ hoc est, omnibus se sitientibus prsebet larga pocula intimi gustus. Ulerus etiam tuus beatus, in quo la- tet Unigenitus Dei incamatus, qui fuit triticum, de quo conficitur panis fidelium. Ipse etiam aceruus, quia in eo cumulatur credentium populus ; vallatus Hliis^ id est stipatus virginum choris. Duo ubera iua, subaadis feiicia, quia suxit ea Dei sapientia. Caprea estEccIesia. Duo hinnuli sunt duo fidelium populi, ex circumcisione et prseputio ; qui lac humiiitatem et castitatem imitando suxerunt de uberibus beat» Virginis. Collum hium beatum, quod saepins est brachio Filii Dei te amplexantis circumdatum. Et ideo sicut turris eburnea^ quia castitate contra su- perbiam firmiter munita. Oculi tui beati, quivide- runt quod reges et prophetae videre non meruerunt. Vel oculi Virginis sunt ejus doctrinae verba, quse sicut piscinm in Hesebon^ id est ad moerorem poeni- tenti»' sunt ducentia, ut dixit : Misericordias ejus a progenie in progenies, super eumtimentes {Luc. i, 50), scilicetpasnitentes. Et haec in portafilia! muUi' iudinis. Porla estperpetua Virgo, per quam clau- sam Rex ccelorum ad nos intravit in mundum. Et hsec est filios multitttdinis^ quia multitudo fi- delium per eam intrabit coeli palatium. Na- sus tuus beatus, qui odorem aetemse vitae Ghristum, estodoratus. Vel nasus ejusfuit ejus praenoscentia, quit per spintum sensit dicta proplietdrum in se complenda. TurrU Li^ant,id estmunimen fuitChri- sti, quae respicit contra Damascum^ id est erecta contrt diabolum. Caput iuum beatum, quod toties inclinasti ad Dci Filium osculandum, ut Carmelus, id est circumspectum in virtutibu^. Com(B capitlstui beatse, quas Christus infans deificis manibus suis voluit contrectare. Et Iiae sicut purpura regis, quia eas lacerasti prse dolore in tempore ejus passionis. Kt haec omnia sunt juncta canalibust id est fixa in credentium cordibus. Gum Christus matrem lauda- vit, a capite coepit ; laus autem Ecclesise a pede in* choavit ; quia Christus de summis venit ad ima nt matrem levaretad 8umma;EccIesiaautemperVirgi- nis merita conscendit ad alla. Sequitur laus Filii. 0 Mater, eharissimat quampulchra es in castimo- nia, etideodecoray in coelesti gloria lEtquia mihi A charissima ex istis, ideo frueris coelesti desiderio. Statura tua assimilata estpalmoi . Christ us fuit pahna incruce, quia per eum adipisciturpalma victoria. Cui assimilata est statura, id est alta gloria Mariae, quia sicut ipse Rex coelorum, iia ipsa regina acge- lomm. Et ubera tua botris, id est merita lua assi- milantur martyribus, qui velut botri pressi sunt in passionibu5. £t ideo contigit, quia ego dixi, id est istudcumPatrestatui : DeVirginecaraemassumam. In palmam, id est in emzemascendam^ fructusejus apprehendam ; omnia ad me traham. El tunc erunt ubera tua sicut botrus vineos, id est mcrita tua erunt omnibus imitabilia, ulmeaEvangelia, quisum vineas bolrus, scilicet Ecclesiae potus. Et hic est botrus quem portaverunt filiilsraelin vecte {Num. xiii, 23). B Vectis erat crux ; Botrus vero Christas : portantes erant apostoli et prophetae. Vinea de qua latus est bolrus, fuit floridum Vir- ginis corpus, qui botrus in prselo crucis est pressus, et inde fluxit fideliumpotus. Et odores tui sicut ma- lorum, id est exempla tua sunt imitanda sicut apo- slolorum . Guttur tuum sicut vinum optimum . Bonum vinum est legalis instractio ; melius est evangelica eruditio ; optimum est Spiritus sancti infusio. Gut- tur Virginisest ejus doctrina, aSpiritu sancto inspi- rata, quae est ut vinum ad polandum, id est placens ad imitandum. Dixit enim : Dispersit superbos^exal- tavit humiles{Luc. i, 51, 52). Applaudit laudiejus dicens : Dignum dilecto meo hoc facere, scilicet Q Parcere subjeciis et debellaresuperbos. Labiis etden- tibus ejus ruminandum, Labia Dei sunt voluntatem ejus aperientes ; dentes vero ejus vitia conterentes. His est doctrica Virginis rumintnda, idest memoriae tradenda, scilicetqtiod Deus superbisresistitfhumi. libusaulem dat gratiam (I Petr.y, 5). Insequenti- bus Virgo vcrba repraesenlat, quae pro Ecclesia de Judseis convertenda ad^ Filium fecerat. Ego dilecto meo pro vobis preces fudi, et ad me conversio ejusy id est per me voluit ad vos in misericordia con- verti. lla namque dixi : Veniy diiecte mi, ad Syna- gogam per misericordiam, quoniam ab ea fugisti ob pcrfidiae culpam. Egrediamur per fidem in agrum^ scilicet in universum mundum ; commoremur per operationem in viiiis, id esl in omnibus gentibus. Manesurgamus advineas, id est ad Judaeorum Syn- ^ agogas, hoc est iliud instans ultimum mane facia- mus in cordibus illorum splendescere. Videamus si fioruerunt vinecsj id est faciamus eos mente videre qualiter in fide floruit Ecclesia. Si fiores frucius parturiunt, hoc est faciamus eos videre quomodo claruerunt per martyria. Ibi dabo tibi ubera mea^ id est ad honorem tui imitabuntur mea exempla. Notandum quod ter si dicilnr, hoc est si haec et haec viderint imitabuntur ea cogitando, loquendo, operando. Mandragoras, id est gentilitas, quse ut mandragorae sine capite Deo fuerunt, odorem bono- rum operum in portis nostris. id est in virtutibus dederunt, Et quia jam pienitudo gcntium intravit, jamtempusestut aeternus Israel salvus fitt, ad quod 51b HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. - EXfiaKTICA. 516 omniapoma, novaei vsUrq.dilfcfcmi^ servauitibi, A vel di\i{ixnQnpotHerunte:^stinguereillonimchari- quq^ ^si dicere : Ipsi copversi oin^ia prapcepta Np vi e^ Yeieris TestameAti sery^liUDt a4 hoaoreix) lui. CARDT VIH. Quismihi det tefrairem meum, de JudsBa genta Datum, sugentem ubera matfismeoB, id estinSyna- go^a sub lege cducatum, utforis te invenUimf id eal a Judaeis, qui a fide adhuc foris sunt, (e coli videam, et deosculer, id est ab eis diligi conspiqiam et jam me nemo despiciat, scilicet nullusde Judaeis quim^ virginem permansisse non crcdat. Apprehendam te, id est probabo te carnem de me sumpsisse sine viri semine ; et ducam ie per fidem in domum matrismea»^ id est in corpus ipsius SyaagogsB ; et in cubiculum genitricis mem, Id eslin intellectum legis Judaiea. Ibi me docebis, ab eis coli et servaye [ raecepta Do- B Enoch et Elia erit praediGatio ? mini. Etdabo tibipoculum, id est ab eis me iroi- tantibus deferetur tibi opus bonum,(?ar vinocondiio^ scilicct sapientia et charitate inebrians alios, et mu- stomalorum granatorum meorum, id est divinum servitium virtulibus repletum. Lceva ejus sub capite meOf id esl lemporaKa pro Chrislo, qui est c;»put meum, despicient, et dextra ilHus amplexabitur me^ id est sola ccclestii ipso instigante quasrent. Filius pro.Matre alloquitur Ecclesiam de Judasis nuper cQnversam, Adjuro vof, filias Jerusalem, n^ dil^ctam suspiteti^, id eat nc aliquid sini^rym de matre mea Vir^ine sentiatis, Hoeideo tenio repeUtur, ut qua^ata vene- raUoive Dei Greniirix sit dign^ dpc^^ur. Sequitur laus Ecclcme conversos de JudmU qdmi" raniisgloriam Vir.ginis. Qumestistay id es^ quaota vel quam digiia qua yiri^ossLascenditde desento mundi^ delidU affiuens cceli, innixa super dileetum suum,ideBX adeoexai- tala supee chores angelorum ? Fitius matri pravi- talem JudsBonim reeitat, e» conversatioiiem qua»- doque ooQversorum insimiat. Sub arhore malo te suscitavi, id est ia eruce te redtraess super sBthei^ exallavi. Ibi corrupta esjt mater tua, seiMGel Syna- goga proprio ore maledicta me craeifigens, eum. dixit : Sanguis ejus super nos etsuperfilios notiroe (Matth, ixvii, 35). M viaUUaeslgenitrix tua^ ideet lex ab eis pr^evaricata, ques dicii : Justum ne intev^ jicias (Bm, xiii, 53). Nune autem quia loto cor^ ad me eoaverluntur : Pon^ me ulsignaeulum mper ^ fi^ciat. cm* tuum, id est impvime imagiiiem meam in eor*- (fibus eorum per dilectionem, ut signaeulum euper brachium tuum, id est exemplum mei imprime per operationem : quia forti» esi ut morsdxkctioM^^ sicut ppius moFtem per infideliutem raeruerunt, sie niino per dilecttonem viiam invenianti. Dura sicut infemus asmulatiOt id est stcut ppios propter dori^ tiam eornieruntiaiQfernuro, sienoac pvopter emeii- dationem vitioFam iatrabunt ia C(Blum. Lampades ejusy lampades ignis atque flammarumy id est qai inter eos eruiii charitatemt habenteai enuit igae saneti Spiiilus ardentea, ei boois operibus Ivceatea. Dico tibi quod aquo! multa^, id est saBCuIares delicise tatem ; nec fl^mina, id est omaia tribulationum ge- nera obruerunt illam. Si dederit homo ofnnem sub- slQ^ntinm domus suor. pro dilectione^ guasi nihil despi- ciet eaiHy hqc est, ^i quis eis groncm gloriam mundi obtqlerit, a charUat^ Christi oos sep^rare qon po- teril, Seq^^iuj: saHicitudo Virgini^ pro Eccle^ia de Jtfimi^^ Soror nosira Synagoga, in haereditajte Patria ^obis pepiidem socianda, innumfiFO nostrorum eiviufiQ dinumera&da, parwlaest, einon habetuibera,ii^ prsedicaiionem unde viveadi sumat exempbvD- Qwd faciemus sorori nosirm, in die quando alhqwBnda est ? hoc est, quid ecit de Synagoga in teaifiore qqed ab Elia erit pr Consolatio Chri$ti ad Virginem, Si murus est, mdifieemus supereumjho^ estaodi- fkcabo eam in virtutibus ei munim, eoBtra viya undiquemunitam. Bt hoeper propugnaeula argeutea, boc est per Scripturas nitentes eloqueotia. & o«eum ^nuifthacnoctegenita fuit, Quod Hret qb homi- tu^.4 ismor^fur,qb(inq^Hs incc^li^ cele}>r4 kqb^tHr* Qua revalatioM divuigata, ejuaNaiivitili»Qal^br«liP ab ^cclesia esl inslitola. Cur autem mos iaolevit, quod flores el herj)ae in ejus feslivitate consecrantur, ob duas causas fieri comprobatur. Una quod floribus ejus festivitas decoralur, quia ea die de ea cantalur : Circumdi^ant eam fiores rosarum ei HUa conval- lium. Per ro^as roartyres, per Hlia intolltgimus virgi- nea, pfiT alios flores vel berb^s sanctQs qupsque '\fx bo- oitateoi^s. Be4(a ftutera Dei Genitrif virgo et roi^r- tyv Aiil. Quamvia er^a muUum a sanolis OBaaibus, f amen a virginibus et martjribus credituir glorificari speci^lius» 4^1^ causa est, utquiajurepmpcsfructua novi ante gii^tum d^ber^ipt beoedid, ?t 1^/b vix ia mooasteriis obaarvaiur, atatui| Eaolesia ut ia «iua Pe^tivitate primiti» frugum a aaaefdotibus benadi' corentur. Cur autem eo die processio fiat, duse cousa^ ^Q^ insiQu^^t. \Jn^, qjui^a a^nclissimum ejua Aonm y^ iUi omn pi^aeewotAf aposMriorttmet A aliorum Gfaristi disotpulorum ad lumukindum por- tabatnr. Allera, quia ejus beatissimus spiritus an- gelis ouri^ Fi^o Dei profedenlibus ad ccclestia fere- batur. Gujus ooppus postca resuscitalum, et in su- perna gloria credilur collocalum . Quod autem Ecclesia candelas in ejus feslivilate s^pibui (.eslsire consuevit, de ritu gentilium exce- pit. Romanum imperium subjugaverat sibi univer- sum mundun^, u^de qtiam ^olv^balur Romanis census ab bmnibus gantibus. Quicum venissent, ci- vitalem cum luminaribus lustrabaut ob honorem suorum deorum, imo daemouum, quod sibi orhem subdideriBt, i|l pu^b^nt. Car au.t,m ^op i^ februa- rio, in quo signum est aquarii, fecerunt; haec causa exstitit. Signum aquarii oppositum esl signo Leoiiis. 3 Sex elenim signa, sex aliis sunl opposita, dicebanl philotsapbi ^nims^s ^b aeternp poadilas et ia ^omjp^- ribua sleibs coUocalaa. Quop cum ab alto prospi- eerent corposcula in malribus procreari, cuperent incorpor;\ri et hoc desiderip a cojleslibus labi. pog- m^tizab^nt ru«rs^$ pbilo^pi^i duas jai^ua^ ^s^ cGeli. Uuci in signo. Cancri per quam a^mae exirent; ai- teram in aigno Caprioorni, per quam redirenl, et cum animqp de Cancro exunles ad Leonem perYe- nir^, ib^ ctesp^n^er^ contra i^qu^rium iacip^eut, et sic per omnes planelaa laberantur, atque taii mo- do iucorporarenlur. Postea autem corpus exuerent per re^num Plutonis, scilicet ten^bro^uro, qui etiaira Pluto eodemnaense coleb^^r,i:;cverti4ebe];qotet«ia %d Aquarium perv^aieotea, pristioAm digoiialem peeipereat. Portabant ergo hao iotentione lumina, ul ^ intrarenl, Porlabanl eigp iaac iiilenlioac lumina, ul tran^itu^ els ppslmodura luc^dus Goace^^set^ per- loca tenebrosa. Haec quidem iili agebant ex ei^r^e decepti. Nps ^atem gerimus ^iritualitei; ^iviao nulu in^ti- tu(i. C]kri§ti iippQrio loms muQ4tta ^btjicimr, unde el ab omnibus divvii aervitii census soWilur. la candela tria consideraati^r, l^men, cera, Ijcbnus. Luqiea lucet, cer^ li(juescil, lydmi^s ardeado ^vf^- n^sci^ \ qus^. sigaijicaBt C^rislusa. iumen eal eiua divii\itaa, ut ipae dixtl : Egosum luxmundi {Joan. VIII, 12). Gera est ejus humanitas, u( item dipcit : Fgicius «i4tu tgiuqt^nk c^ra^ litme^cens (Psal. xx. ^5). Lycbpus aat a;i)^ in.a«t^^ qm igae pa^ioAk e&t coDsuflppla, quia hoc Simeoa ie Cbristo iatellexit, ^ ideo eum pprt^ndo in mani^)us exsuUans dixit : luim^n (^d, revelationm geniii^ el glorim plebis tuas Israel (Luc. ii, 39t).OU biutf sigaificaliooaw por- tat Bccleata illa die lumen in manibus, ul cum quinquc virginibus, per quinquc sensus accensis virlulom lainp^dibu^ po^t mor^fun ca^fuis merea,tur regaa, te- QPbros^ eYftdercy at p^r s^itam oiarissimam, I>ei gai^itricero Ifariam, in lumine Fa|re, lumen Cbri- ^tum Yidere. Votivis ergo l^udibu^ celebrate Regioi^m cpcJorum, ui ipaa pro vo];uaj^giter ialerpelieti^iUuai Xegaw «agekxfuio, ai povt baoo miaeram peregri- nationem cum ipsa regnotis in seeoula. Ameo. 519 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA. 520 APPEM AD COMHTABIIJM HONOBII. AUGTORIS INGERTI EXPOSITIO IN CANTICA CANTICORUM. INCIPIT PROLOGUS SEQUENTIS OPBRIS. Hasc causaest cur Ubri sacrce autorllatU non ma- nifestey sed quasi per involucrum sint conscripti : Cumsponsussponsasannulum velquodlihet munus- culummiserit, linteoinvolvit.posteasigillat. Qui si- gillat ex parte cernit, portitoremvidere non licet; ipsa vero cum acceperit ejnlvit, resigillat, et videt quid missum fuerit, Sponsus Christus misit sponsce SWB Ecclesiasannulum, idestsacram Scripturam, et involvit linteo, id est carnalibus observantiis. Pro- jfhefce scribentessigillaverunt litteramy quiexparte in spiritu futura viderunt : Jui(ei vero portttores ommno non viderunt. Sponsa^ id est Ecclesia accipiens per clavem Da- vid, id est Christum, resigiUavit, carnales obser- vantias quasi linteum removit. Aurumquod latuit, id est spintualem inteUigen- tiam vidit. Dominus demonstravit Moysi in monte secum posito Christum incarnandum, et futurum Ecclesicestatum etipsum in duo^ id est in contempla- tivoset activos diviaendum. Etjussit sub hacfigura arcamde lignis ei deaurofieri^ atque tabemaculum de auroet argento etasre, hyacintlw, purpura, cocco, bysso, pilis caprarum confici. Arca de auro etde lignis facta^ est Christusde divinitate et humanitate exi- stens. Tabemaculum est Ecclesia, aurum sapientes ut apostoli; argentum, eloquentesy ut expositores ; oes aoctores ; hyacinthus^ caslestia ^con templantes ^pur- puramartyres\coccusin dileclione Dei ardentes; byssvs, confessores vel virgines; pilicaprarum, pa^ niteptes. In tabernaculo erat quod diciiur sancta, in quibus sacerdotesministrabant; et erat quoddicebatursan- cta sanctorum^ inquodarcaponebatur. Quoddicitur sanctasunt activi, m quibusaocto7'es laborant ; quod vero sancta sanctorum, sunt contemplativi, in qui" bus Christus habitat. Quod tabernaculum in domum convertitur, cum Ecciesiade hoc carcere assumpta, in caslesH palatio coUocabitur. Cujus domus futurum statum prawi- dens Salomon, construxit septemannis domum Do* mini Jerosolymis, de lapidibus quadratis^ de lignis cedrinis, deauropurissimo. In cujus constructtone malleus nec securis audiebatur . Salomon est Christus. Templum in Jerusalem est coUectio justorum, in supernis xdificatio est in cas- lis coUocatio. Tres ordines sunt in Ecclesia : Noe, Job, Daniel. Noe doctoresy Job conjugati, Daniel contemplativi, Igitur lapides quaaranguli sunt homines conju-- gati, in ^uatuorvirtutibusquadrati,inpinidentia,in (orHtudine, injustitia^ in temperantia.Frudentiaest in diviniset humanis peritumexistere et providum, Fortitudo est nec minis nec prasmiis de bono ad malumflecti. JustitiaestDeosuay hominibus sua red- dere. Temperantia est in his omnibus modum non excedere, etimpetu^carnisrefrasnare. Lianacedrina sunt doctores, quorum opera suntimputnbiUa^ et re* A dolent in virtutibus. Aurumsunt contemplativiy aui mundo corde fulgent coram Deo. His vivis lapidiaus construitur domus in coslisseptem annis, id est per septem donaSpiritus sancti. Malleus non auditur ibi quia dolor et mors non erit ibi. Salomon ergo de tabernaculo fcederis, id est de prmsentistatu Ecclesias, etde templo DominiM est de futuro statu ejus materiam sumens, conscripsit hunc librum, qui intulatur Cantica canticorum, id estexceUens omnia cantica. In quo descripsit des- ponsationem Ecclesiw per incarnationeni Christi^ et custodiam ejus^ qua hic apud Babylonem a pu" ranymphis eustoditur, et ultimam copulationem, qua assutnitur in caslum. Hujus libri auetor est SpirUus sanctus, scrvptor vero, Salomon. Materiaejusest sponsuset sponsa, id est Christus et Ecclesia^ quam dividii in amicos et amicas^ id est in contempiativos et activos. Intentio ejus est animam.Jam amore Deiperfectam factam 3 conjungere Deo. Finalis causa et utilitas estperlecto Ub7'o scire DeumetproximumdiUgere. Seriesautem circa quam stylus versatur talis est: Filius regisJeru- salemdesponsavitsibifiUam regis Babylonis per in- temuncios ;illa tandemfastiditadelegationihtssres~ pondit : Ipse Dominus vester veniat et loquatur mihi quod sibi placeat. Ille veniens subarrhavit eam eom- mendans eam amicis et amicabus, abiit pararenup- tias. Denuo reversus cum ingenti exercitu, duxit sponsam a BabyloneinJerusalem civitatem suam; illos qui eam male tractaverunty trusiiin carcerem; qui honeste, invitavit secum ad nuptias, etregni fecit hceredes. Jerusalemestregnum caslomm; rex hujus civitatis, Deus ; fiUus ejus, Christus ; intemuncit, prophetce ; Babiflonia, iste mundus ; rex hujus civi- tatis, diaboius ;filiaejus, gentUitas ; advefitussponsi, Christi incamatio ; arrha^ sanguis ipsius ; amicx spi- ritualeSyUt episcopi; amicas soeculares^ ut reges et principes. Sponsi abscessus est Christi ascensus. Re- n ditus ejus estdiesjudicii ; exercituSj ordinesangelo^ rum ; male tractantes, hmreUci et mali CathoUci ; carcer,infemus. Honeste tractantes suntbonicatho- lici; nuptias, dulcedo reqni ccelestis sine fine, ExpUcit prologus. Tribus nominibus nuacupatus est Salomon et se* cundum unumquodque unum edidit volumen, vide- licet, Parabolas secundum hoc est Ydida, id est di- lectuSf illo rudes et stuUos instruit, et sic ab iilis Erius incipit diligi. Ecclesiasten autem secundum oc, quod est Bcclesiastes , id est concionator, qui- bus illos, quos in proverbiis bonos mores habere docuit concionavit ; ut scientes res roundanas esse transitorias, eas spemerent. Secundum hoc quod est Salomon, id est pacificus, cantica canticorum , quae Graece "AorjAa &(j(xaTtov, Hebraice Sir hasirim , Latine autem Cantica canticomm dicuntur, quibus jam instructis oslendit Deum verbo et opere deside- rare. Ideoque in Proverbiis ethicus, id esl de mo- ribus tractans, in Ecclesiaste physicus, id est de na- tura rerum, in Canticis theologicus, id est sermo- EXPOSltlO IN CANTICA CANtiC. 521 cinans de divinis dicitur, qnia quse huic realiter, Sa- A lomoni vero spiritualiter convenire deputamus. Ipse enim nidibus in Proverbiis locutus cst, ipse praeci- pue dilectus, de quo dictum est : Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui [Matth, iii, 17). Ipse quoque concionator, qui eos spernere transito- na, ct tendere ad ccelestia docuit. Ipse pacificuj, qui destructo pariete fecit utraquc unum. IN PROVEBBIIS EST TITVLATUS : INCIPIUNT PBOVEBBIA SALOMONISy FILII DAVID BEGIS ISBABL. Item Nota. Jam duro mullis qui non sapicntiam, sed perso- nam eligunt loqueretur, oportuit ostendere aucto- ritatcm. In Canticis vero nullam praemibit, quia non praedicat, sed tantum perfectae animse desiderium ostendit. Titulus quoque bene congruit Christo, qui est Sa- lomonfilius David; id est manu fortis. Quis enim manu fortis, nisi de quo dictum est? Qui confregit g portas mreas {PsaL cvi. 16). Regis Israel, id est videmtium Deum, regem quo- que cceleslis Jerusalem. Prius enim iideles agno- scunt Deum. et sic loquuntur in Jerusalem. Hislorialiter enim prius unctus est in Hebron, unde dictus est rex Israel apud illam partem regoi ; postea per totam Judasam, quse fuit caput regni. Iste Salomon praevidens in Spiritu sancto et In 6U0 tempore et in futuro statum Ecclesiae, hoc modo ad intentionem scripturse suae titulos praemisit. Incipiunt Cantica canticorum, id esl hic habet principium collectio signorum voces exhibentium, quae signiiicant Cantica, id est bonas operationes, id est bona verba, quae dicuntur Cantica cantico- rum. Ac si apertius dicat, hic notantur operationes et verba quae excellunt in perfectione, omnia qui- bus Deum laudat Ecclesia. Sic ergo incipit perfecta Kcclesia. tn CAPUT PRIMUM. ,;C Ybbs. 1-3. —Osculetur me, Ac si dicat. Ille qui in Farabolis, ille qui in Bcdesiaste mihi praedicavit, ubi dicit : Audi, ftHaf et vide, {PsaL xliv, 11), etc. qui me ab adulterio eripuit, jungat me sibi. Hanc enim conjunctionem notamus per oeculetur, quia iste liber nuptialis dicitur, ubi quatuor introducun- tur personae, scilicet sponsus, sponsa, amici et ami- cse. Sponsus enim prius osculatur sponsam, el eam conjungit sibi osculo oris sni. Et quta ad horam qui- dam iuncti Christo, ut Judas, dicit osculo, illa con- junctione quae praecipitur in Yeteri per prophetas, in Novo TesUmento per apostolos; qui sunt os ejus; quia per eos locntus est. Quia meliora sunt ubera tua vino. Christus audiens desiderium animse fidelis, sibi respondet : Quia video te dignam, quod optas implebo, videlicet quia nutries bonos niios mihi. Unde niihi hoc si^um est? quia ubera tua, id est praedicatores , qui nutriunt auditores, ut pueros, ineliora sunt vino, id est saeculari scieotia, quae in- y^ ilat hominem, ut vinum, ut dicitur : Addit cornua ^ pauperi (Horat. Carm. I. ui, ad xxi, 18), quia adhuc competit hsbreticis, qui quodammodo melius docent quam saeculares. Addit fragranlia^ id est redoientia unguentis optimis, id estdonis sancii Spiritus. Opti- inis posuit ad distantiam carnalium, quasi dicat : Quod tui praedicatores benedicunt non ex mala co- gitatione, sed inspiratione divina. Sed bene non tantum in voce, sed in opere considerandum est et in cogitatione. Quia fidelis animae opera ipsa adDeum clamantia dicunt : Osculetur , dum coffitat , si ita operor ut digna sim Christo conjungi. Neque enim aliter intelligendum est Christum Ecclesiae loqui, nisi quia ipsa cogitet : Si hoc egero, talis ero. Ec- clesia audiens se a Sponso laudari, sciens quia omne donum perfectum de sursum est {Jac. i, il), dicit : Domine, quod bene doceo non mifai itnpu- tandum est, sed nomini tuo, quia nomen tuum, id est fama toi nominis, est oleum effusum. Oiectm Patbol. CLXXU. cum in vase continetur, non multum redolet ; sed postquam effunditur, maximum reddit odorem ; sup- positum etiam vulneii interiora penelrat, et vulnera sanat ; sic dum Filius Dei conlinebatur in sinu Pa- tris iion redoiebat ; sed postquam descendit de coelo et incamatus est, nomen ejus ubique praedicatum est, in terrisque receplum ; et bene inteilectum, sa- navit vulnera peccatorum. Et quia praedicatum sa- navit nos, o Christe, ideo adolescentulx dilexerunt te, id est diligent, et quod noviter erunt conversae, non in conversatione veteris, sed novi Adae ambu- labunt. Cum ergo diUgunt te illae propter oleum no- roinis tui quanto magis ego. Et quia talis sum et hoc per te. Vbbs. 3. — Trahe me post te^ id est praecede ut sequar te. Et si caro repugnat, tamen me trahe ad te. Amicae, audientes sponsam optantem sponso suo conjungi, sponsum quoque assentire sibi dicunt. Domina, tu traheris, nos quoque fide et operae cur- remus. Gurremus in|;redi tecum in illam requlem, Nos quoque positae m odore^ id est in bona fama un- guentorum tuorum, id est operum, c^uae procedunt tibi ex donis Spirilus sancti, post te, id est ad imita- tionem sponsi. Quibus sponsa respondet : Vos dicitis quod post me curritis, et bene facitis ; quia looum habeo vos remunerandi. Nam xntroduxit me rex in cellaria sua, id est in plenitudinem beatitudinis suas ibi me remunerabit. Et est dictum a simiii, quia si quis rex debet ducere reginam, prius divitias suas ostendit. Amicae audientes eam introduclam esse, sperantes ejos beatitudtids participes fieri, apo- strophen ad Christum faciunt, ita : 0 Christe, quia sponsam introduxisti, ideo ut el nos iiluc secum introducamur^ exsultabimiu, id est bene operabi- mur. Quando enim quis bene operatur, totum corpus movelur. Sic etiam exsultabimuB et lastabimur, aed mente; ac si dicat : Et bene operabimur et cogita- bimus, quod erit nobis gaudium, in te^ scilicet ten- dente8,id est in spe tui. Et quia boc ad horam pos- sit esse dicit : Memores^ id est memoriter imitantes ubera tua, id est praecepta tua, quae sunt super vi- num, id est meliora saeculari scientia, id est nunquam obliviscemur praeceptorum tuorum, quae dicunt : Non qui coeperit, sed perseveraveritf hic salvus erit {Matth. XXIV, 15). Et hoc merito, q«ia roagistri no- stri qui sunt diltgunt te^ ideoque imitatores eorum debemus te diligere.Sponsainteliig:ens illas se velle sequi, timens ne deficiant ingruenlibus malis, prae- dicit sibi quae immineant, ut postea hortetur ad per- severantiam. Vebs. 4, 5. — Nigra sum, sed formosa, quasi di- cat : Si volueritis imitari me, oportet vos multas tribulationes pati, sicut et ego passa sum ; et ponit effectum pro causa, id est, nigra sum quidem corpore propter tribulationes, sed lormosa mterius. vobis hoc dico, quae nitimini ut silis, filiae instructae doctri- na, quae jam locantur in superiori ccelesti Jerusa- lem. Et ita sum nigra sicut tabemaculum Cedar, qui merito fuit niger. Cedar enim interpretalur tenebra, filius Ismaelis, qui pro nequitia sua adeo omnibus odiosus fuit, ut nunquam ausus esset in certa sede manere, sed semper in tabemaculis, de quo scriptum est : Manus ejus contra omnes, et manus omnium contra eum {Gen. xvi, 12) Non autem debemus in- telligere taberuacula esse nigra, sed ipsum in taber- naculis. Ita nigra sum immerito, sicut Cedar taber- naculum est merito, sed interius formosa sicut pel^ lis Salomonis^ de mortuis animalibus sumpta, a piUs rcundala, arcam Dei protegebat. Quisque fidelis est pellis Salomonis, propter quem carnem suam mor- tificat, et mundat a pilis superfluitatum , et protegit aurum Domini, id est Ecclesiam, in qua continen- tur sancta sanctorum, a pluviis daemoniaci impetus. Nolite considerare quod fusca sim^ scilicet quamvis patior tribulationes, propter quas niffra sum, nolite tamen terreri considerantes quod fusca sim, quia decoloravit me solf id est popter Jerusalem paasa 17 323 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — iiXEGETlCA. 324 Bum tribalatioDes. filii mairii mem^ id est ideo A vitoB turluris, qusB pro cantu gemitum solet cdere, auia propter eum sum passa, illi qui jam sunt filii, 1 est inatructi eorum prsMiioatione quorum ego^pu- gnaverunt pofiili conlra fne^ id est imitante» roe, oontra ▼itia pugnavenmt. Contra me dicit ad simili- tudinem eorum qui volentes imitari aliquos, ponunt se in coospectu eorum, ut plene videant habitum eorumt et quia posuerunt me custodem in vineis^ id •st proposuerunt nt exemplo meo se custodirent. In vineis, id est in seipsis, meo exemplo vtneis factis, qui interius per virlutes sunt virides, ezterius per tribulationes, per Jejunia sicci siout vinea Ego au- tero tantum illis custodiendis innitebar, quod vmeani meam, id est vitam meam, per quem vineam aliam, id est alios bonos mihi ucquirerem , quibus essem custos, id est me ipsum non cusiodivi^ id est mei ipsiuB curam non pgii Vbrb. 6-8. — Indieamihit quem diligit anima mea, ubi foicae^ ubi cubes in meridie. Vos amicarum, ac et quaa uno maiito conteuta est. Per geuas ideo prflBdicatores intelligimus, quia in genis duo notan- tur, denles scilicel quibus cibus annulatur, et si- gnum est pudoris; quae in iidelibus nolantur praedi- catoribus, in quibus semper est pudor peccandi, et in quibu.s pnfidicatoribus dentes sunl annullantes vilia. Qui turturi merito comparantur, cum tota vila sua sit gemitus et dolor pro suis et alienis vi- tiis, et uno sint contenti marito, scilicet Christo. Per collum diversa similitudine notamus eosdem, quia per collum inferiora capiti iunguntur, et omni- Dus ad inferiora trajicitur, sic per praedicatores pra^- ceptorum capitis nostri, scilicet Chrbti, transroit- tuntur in inreriora membra Ecclesise, per eos, quasi per columnas jungimur Christo ; qui bene monili- bus comparantur , quia Grnant Ecclesiam sapientia et doctrina, ot nutriunt sinum virtulum, ne adulter diabolus manum violcntiae iojiciat. Amici, id est per- si dicat : Quohiam iili jam imitalione mei tantum 5 fecti in ficelesia, audientes se a sponso vocari genas Bunt proveoti) ut non dicantur filii tui, sed filii ma- iris to8i, id est fratres et patres tut. volo et ego tmi- tari te, sed cum video te in tormentis deni^rari, video non minus atios ; ideoque cum te ab iliis ne- queam discemere, o Ghriste, quem diligit aniroa mea, indica mihi, id est disoretionem cognoscendi. Ubi pascas, id est in quibus sunt pascua tua, id est in quibuB delecteris. Ubi cubes, id est frequenter qoiescas, in meridie) id est in fervoro charitatis. ne vagari incip^iam pott greges sodalium tuorum^ id est ad imitattonem hsBreticorum, qui sunt greges, id est bestisliler viventes, non coelestibus inhsren- tes , sed lasctviam implentes, quia adeo se extol- lunt, ut dtcant sc sodales, id est pares tuis, vel ami- COB primos. Si igncras te, o pulohra. Ac si Christus dicat : Bene faois, quod lllos in qnibus pasco, discer- nere cupis. Nam si ignoras te, id est tuos quos tu debes imitari, 0 puleherrima mulierum^ id est quo et collum, seque promitti JScelesia; duces futuros, libenter sibi ducatum ofiferunt; ita murenulas id est inaures, quia murenula, dun capilur, in orbem voluntatur ut inauris. Per inaures, quse ad aurem pendent, praedicationcm , qufle ad aurem tendil, notamus; per rotunditalem inaurium perfectio- nem nolsmus prsedicationis. Aureas, Qaid auro est pretiosius intcr metalla? Per aurum notamus charitatem, quae inter virtutes major videtur, quia magno labore excoquitur : Ideoque per illud nota- mus sapientiam, quia magoo iabore acquiritur. Fa- ciemu% tlbi^ id est ad tuai» utilitatem faciemus prae- dicationem tuam cum sapientia el charitate. Ver- miculatas argento , di^junctas ut vermes, argento, id est divino eloquio compositionis dictamine lu- cente, ui argento. £t hoc merito, quia sponsus tuus inenarrabiiia fccit, et faoc est quod didt. Qum esset rex, id est nullius indigens, in accubilu suo, id imodo sis ia virtutibus exteris sectis valentior, hes q est in majestale divlnitatis suee, fecit me in virtu- eordida per muiieres. Ideo secus acoepimus, quia «icut mulieres pariunt, et nutriunt filios, ita quseque seeta» E^redieris, id est si ignoras, egredere^ id est egredieris a oonsortio booomm . Et abi, id est penltus recedes, id est non tantum tu errabis, sed etiam aiios seduces. Tu abiens post vesiigia^ id est imitans dida et opera gregumi, id est haereticorom, et hoc est qood dicit : Pasee, id eet vel nutries has- doe tuoSi id est «ubditos tuoa, verbo et opere putri- dos. iuxta tabemacula pastorum, Haeretici semper associant se fidelibus, sed nunquam faabitationem Ghristiaoas retigionis intrant, sed juxta sunt, quia Bdeles se similant, ideoque maxima cura adfaibenda est, ne putantes haereticos esse fideles, post illos va- gemur. Tabernaeola pastornm dicit, quia 6deles quique, qui invigilant ut ftregem custodiant, dum itt hoc mundo sunt, semper quasi impeditiooe labo- rant. Equitatui meo, ac si dicat : Dixi, si ignoras, tibus redundarei el boc est quod dicit : Nardus mea, id est humilitas mea, dedit odorem suum, id est for- mam bom» operationis. Gum superius dixit /orie- mii5 pluraii, hic ideo aingulari utitur, quia, cum sint plures in Ecclesia, tamen uoitate 6dci unum sunt, et non tantum me redolere fecit, sed et in- carnatus et mortuus est pro me. Ideoque dilectus meus est fasciculus, id est pondus, myrrhffii id est tristitifle, sed habitae de morte ejus, quia myrrha in sepulcris moriuorum aolebat poni; unde Magi ad cunabulom Domini vagientis myrrham tuleront, mortem ejus significanles mihi ad honorem meum, quia plures sunt qui non modo ad konorem utuntur, sed potioB ad dedeeus, sed Dominicae passionis re- niinisci sommus honor est. Inter ubera mea, id est in praedicatione mea commorabitur, id est quidquid prsedicavero men:K>ria ejus condietur, vel intus ubera mea^ id est in corde, qood inlUM ubera situm est. egredieris, sed neque Ignoraberis neque eeredieris. y^ Ipse erat mihi botrus Cypri, id est calix inebrians Nam educam te a seauotoribus, sicut eauxi filios ^ fiotrus est fasciculus uvarum; Gyprus est insula Israel a superbia Pharaonis, et hoc est quod dicit, equitatui, hoc est exerciloi meo, qoi mihi milita- bat, f»ciltcet exislenti in eurribus, idf est in snperbia. Superbia eiiim in curribos residebat Pharaonis, qui interpretatur diabolus^ quasi diceret : Iliis qui eraot in tempore PharaoBis assimilavi to, ut quemadmo- dum illos ab MfyfiUh eduxi, et per mare Rubrum in ierram transduxi deeerti, sic et te ab iSgypto, id esi a tenebrfs hujiiB mundi per mare Rubrum, id est per baptismum transduxi ad terram proraissionis, id esl matrem taam ierusalem, Pharaone et pom- pis ejus in mari baptismatis submersis^ ut sic amica mea maneres. VBas. ^\%. — Pulchrm svnigence tua sicut tur- ftcris, ac si dicat : Ego educam te, et hoc per genas tuas el collum tunm. Qni enim suot gen» tu® et edlufia iuum, hoe tibi sit siffDum, quia pulchrae de- eote ftnatvm waii^ •etiieei aabentes similem vitam optimis abundans vineis. Dnde dicit : VBns. 43-16. — Botrus Cypri, id est memoria passionis ejus inebriavit me , ut non immemor pro meis prsdicando, non dubitem mortem aobire. Vel obliviscitur sui, (|ui vinoCypn inebriatur. In vineis, id est in illis qui inteiius virides, exterius sicci facti sunt. Per me mebriabor apud me, pro ilio mortem subitums, sed qnia quidam videntur vine», et non sunt, addidit, EngaddU id est purgati. Bngaddi est mons et interpreiatur jf^ons hadi, id est baptiamatis, ad (]uem haedi, id est putridi vitiis conveniunt, ei agni.iJ estpnrgati recedunt. Vel ita : Ideo quia me i*edolentem fecit, commorabttur in corde meo pondus trislitiae. DiUctus meus mihi, id est semper passio- nem eius recolens multoin dolebo, et ipse in vineis fingaddi, id est ia nobis erit botrus Gypri, id est iae- titia resurrectioni^ ejus, ut per vinum Isatiiiam no- temus. Ghristos aadieos companclioiiem praedicato- 52o EXPOSITIO IN CANTICA CANTIO. — APPEND. m nim e( beoigiiitatem qutm eiiga mioores habeat, ad A ^i^sMerlwnaspiaarume6iiimAbi]iof,sicamicus ip6am quam superiufi dixit rlodtea mifat» elc, dicil Bcee quam effressuram dixi, et soididam futuram, si le ignores eum et ipti tibi lil>enter afisentiaot, quos duces tibt ad fidem, pulchra es fide islos imitaodo, et amica mea, id est sic facta cs eoascia secretorum meorum.£iu;^ iupulckra es operaaone, et boc roe- rito, quia oculi tui^ id est prcvisores tui, quos genas et coUum superius dixi,eieutcof um^aruti». Intranst- tione dictum est, oculi tui sicut columlias. ia co- lumba septem naturas notamus, quce virtutibus fide- lium annotantuT, per quee septem dona sancti Spiri- tus notamus. Ipsa felle caret, neroinem leedit, sic fi- deliSf omni feile carens nequitiae, iieminem dolocir* cumvenit. Ipsa alienos puilos nutrit, sic fiiios ioiqui- tatis incorporat sibi fidelis, et doctrina spirituali nutrit. Graoa decora legit, sibt fidelis de Scripturis sanciis legens, salubres eligit sibi sentenlias. In fo- raminibus petrsc niditicat, ut serpentum lapsus evi- meus interfUios, id est fideles in Ecdesia. In malp tria notamus, fructum, umbram, et odorem. Unde Eeregrini.a calore solis et labore ilincris fessi, nul- m magis optanl arborem cujus umbra ab ardore refrigerentur, et fructu et odore reficianlur, sic tide- les, in ardoie hujus tormenti et itinere feasi ad Christura confugiunt» et umbra confes.<;ionis ejus refri^erantur, ejusque fructu , id est Eucharistia reficiuntur, et odore bouitalis ejus fator vitiorum ex- pellitur, Et ideo quia talis est desiderabam eum et sedi, id est quievi aestus tormentorum et saec^iares laboresdevitans. Subumbraillius quemdesiderabam sedi, idest fnictus, idest eucharistia» dulcis gui- iuri meo, quia sicut guttur carnalia , ita cor sapit spiritualia. Si qui autera ita remoti sunt, ut jam aspe^tiis hominum aufugiant ut piures eremilaB , et eucharistia non fungantur corporaliter, sed spih- tualiter, tamen fide ot spe utuotor. Introduxit me tet« sic fidelis in foramioibus lateris Ghristi pooit 3 rex in ceUaiia, Ac si dicat, quia ad eum confugi. sedem, et sic diabolum peiUt, quia lantaest sibi spes ia eo qui pro se moiiuus eet, quod diabolus nullate- nus posftit ingredi. Supcrrivulos aquarum versntur, ut in aquis umbram accipitris prospiciens, acute ad- ventum ejus declinet, et inde puliis suis polum de- ferat, sie fidelis in ScriptuHs studeos, declinat ad- venium hostts : unde et colligit seotentias, quibus pultos potet. Gemitum pro cantu habet , sic fidelis suis ei alienis ingemiscit deiictis. Iliii audiens laudari se a Sponso, ait : 0 Domine, tu dicis me pulchram, sed ecce tu solus oaturaliter es pulcher, dilecte mi, in divinitate, et decorus in humanitate. £go vero per te et tuos. Et qoia ego pulchra , ct tu pulcher, ine- rito lectus noster^ id est scieotia : quoego et tu quie- scimus, est floridui virtutibus. Kt quia posset fieri nt flanle vento tentationis oitorera perdat virtuUun, inqml.utfloscampi^ flante aquilone. Tv§na domorum nostrarumeedrina^ la^u^ariacypressina, Tignasunt inlroduxit me in ceilam, id est in beatitudinem vioa- riam, id est obliviosam, id esl tanla donavit me bea- titudine, ut peoitus praeteritorum obliviscerer velut ebrius. Ordinavit in me chariiatem, id est omnes ordines cbaritaiis posuit in me, videlicet ut proxi- mum et Deum diligeram, et inimicum propter Deum, ne dubiuirem pro salule fiiiorum mortis subire pa- tibulu m . Fulcite me floribus. Ac si dicat, quia charita- tem me fecit babere, ideo vosdiligo, et quia vos diligo fulcite, id est impjete me io numerum perfectorum, floribus, id est virtutibus. Ac si dicatur. Ita abundate virtutibus, quae vos sustineant, ut sitis digni partici- pea fieri donorum Dei in Ecclesia , ei ita operamini ut ipsa yos v^estiat a frigore iniquilatis. Hoc autem vobis dico, non pro terreno commodo, sed quia pro amore larigueo, id est iotolerabiliter diiigo eum qui ordlnavit in me charitatem, quiA etiam inimicos oos jussit diligere, cui vos coojuogere oilor. Et quia eum Mipertor pars domus, quae pluvias repellit, per quae q tantum diligo, ideo iceva ejus sub capite meo^ id est ^. ■_._.,:_• _..:r--.i_.: u :„i _. sioistra ejus sub capitc, id «st sub meole mea , quBB est caput cogitationum. Ac si dicatur. Omoia terre- na qusB in crealuris sunt Dri debiliora, quemadmo- dum sinistra pars in homioe ad comparatioaem dex- terrae, eruutsubnaentemea, idest mens mea despiciet ea. Et dextera iUius^ id est caelestia araplexabitur me,id est quidquid in hoc muodo fecero ad respec- tum coQlestium erit. Ac si dicatur. Non tantum ego hoc vobis suadeo, sed i^ vobis dicit. VkR"*. 7. — Adjuro vos, fllias Jerusalem idest alligo vos, per capreas cervosque camoorum, id est per fideles in ficelesia cooversantes. m fiuscitstis et ne commoveatisa quietementis, id est ut sitis obedieotes magistris vestris. Dum autem fidelibus non rebeJIi- bus pnedicat» quasi in lecto quiescit. Vel si ad horaoi repellalis, noR tameo evigilare facietis , id est ex toto cooturbetis dilectam meam, idest spoo- sam meam, guoadusque ipsa veUt, scilicet vos oorri- j> gere, idest quod diu in vut»is displicuerit, quod sit ^digoum correptiooe. Per hoc quod dicit , adjuro, notamus eos eam volentes quibus prsedicatur ad fidem saoctorua convertere. Noo enim valeret ad- juralio per sanctos Dei ad infideles, magis quod si 3[uis pagaQHS aliquem per Jovem adjuraret. 0 filiae erusaiem,sciIioet futune. lo ca|>rea quaUtor ootan- tur, quse fidelibus ouoque conveniunt : Acutus visus herbas eligendi saJubres, sic fideiis divinas eenten- tias. De moote ad mootem ascenduot, sic fidcles de virtute io virUitem. Gibum comestum rumioant, fideles divinas senteatias intellectas ad noemoriam reducunt. Si quando vulneratur, herbam dictamnum comedit, sic fideles^ si quando sagitta diaboli percu* tiuntur, ad Ghristttm recurruntet sanaotur. lo cervis tria ootaotur. Serpeotes transglutiunt, el postea our- runt ad fontem ; quo gustato purgantur a veneoo, et pilis renovantur, fideles quoque, veoeno gustato diaboJi, ad foulem Ghristum currunt, et piiis vilio- rum AudAoitir* Cuoi fug«otur a caaibus coraibus pnedicatores intelligimus, qui Ecctcsiam ab imbre daemooiaeo tuentur. Pcr domos diversas, secundum regeAeratiooes Ecclesias inteliigimus. in quibus di- versi fldeles coadimantar, ut in domo diversa^paric- tes : paries tectiim, fundamentwn cedrina, imputi*i- biles, id est iodefieienCes sunt, qtiorum odor opera- tiones fugaA ser^enlis, id est doemonis. Cedrus est arbor imputribilis, cujus odor fugat serpentes . La- (fuearia aosira, id est qui infra praddieatores sunt ut eremilee, sieni laquearia, id est c^nelatum domus sub tignis, illa siint cypressiiia, id est imputribiJia. Ac si dicatur : Et si in praediootione non expellant dae- mones, fide tamen et opere indefici<^ntes stuit. Cy- pressns eet arfeor imputribilis. Cui respondet Spon- sns.Vene dicis mc pulchrum, ideoqoe lectulum oo- strum floridum, quia ego sum honor campi, id est honor Ecclesise. Per campum ideo Ecclesiaro inteU iigimas^ qutaqoomadnAodum diversi in oampo oa- scuftiwr flores, sic in Eeclesia diversi fideles. Vel campas est pilaoos et apertus, sic fides sanotorum . CAPUT II. TsM. 4 -6. — F^ga flos eampi H lilium cowvalliwn^ iJ cst iionor humiU«m qni irrigantur aqua praedica- tionis sfiiUantis ab utroque monte, id est Veteri et Novo Testamento. Etsicui ego sum lUium interspi- nas, id e6t tormenta pangentia, et oon amttto odo- rem, nc U\ amica mea es interfUias^ id est diversas sedas, quse te pimgunt ot spinfle; Au tamen nilorem virtutum tenes. Vel ita :£go tlos partus, quia sicut flos sioe mistione erailtitur, sic Christus sine semi- ne, kl est campo inarato, id est eb intemcrala Vir- gine procrei^us est. Bt iilium convallium, id est gloria et decos humilium parentum. Sicut enim nlium sum ioter spinas, id est tutores, sic, tu amica mea debes osse intcr filias pungentes. Et ipsa plura si paiiar, ad te , conftigiam , cajus fructu , et umbra rebciar, et odor-e. Vel ita. Non est mirum si hono- rem inier spinaa fvtinoo, quia iu me ausliiies* Skut 521 HONORII AUGUSlObUN. OPP. PARS H. — EXEGETICA. 528 super tergum positis , per spinas faciunt sibi Yiam, ul ibi impetum eorum oevitent, sic fideles cornibus virtutum super fragilitatem carnis positis , devitant minas tyrannorum. Mutant pascua, in unum con^re- gati quasi agmen faciunt, et sic praecedens unus- quisque caput sequentis supportat ne deflciant , propter onus cornuumf sic fidelis si viderit proximum e^ere necessariis, supportat eum, alimenta praebens eiy ut sanctus Nicolaus illi qui stupro iilias desti- naverat. Si viderit eum pcenitentia peccatorum gravari, allevat eum, partem in se recipiens. Vers. 8, 9. — Vox ailecti mei. Ac si dicat : Ista vox quam modo dixi, non est mea, sed dilecti mei. Tunc enim nos adjuravit, et omne genus humanum quando pro nobis redimendis dignatus est camem suscipere, et mortem subire. Quis enim lam durus, lam lapideus est, cam sit ralionabiiis , si noverit Deum tanta pro servis passum , qui non cogitet se monitum fuisse ad patriam unde est oriundus rever- ti. Quasi ipse Chrislus voce sua locutus e.sseiiEcce vcniet ifte. Ac si dicatur ; vere hoc modo locutus est. Nam ipse venit incarnari, et adventus ejus valet. Ac si esset locutus , si rationabilitatem habueritis, Saliens, id est venit ut sallus suos ostenderet, sciiicet de cobIo in uteruro, hinc in crucem, et reliqua. /n montibuSt id est in apostolis, sed nos minores quasi colles transiliens, quia pro parvitate intelligentiae non pleniler sallus suos novirous, ut apostoli quibus secretacoelestiapaiuerunt. Similis estdilectus osten- sione, quaJis venit in prsecedenti versu ostendit, per quos vcteres, qui pleniter adventum ejus noverunt, et pleniter testimonium adventus ejus perhibere potue- runt. Nunc enim quia sapiens ct velox in destituen- dis peccatis,et faciendis miraculis,in caprea discre- tionem , qui fuissent eligendi , qui non , in hinnulo velocitatem, qui parentibus velocior est in cervis, patriarchas, de quorum progenie apostoli, et ipse Christus secundum camem natus est, accipimus. Vere ipse erat velocior, neque enim levita, neque sacerdos semivivum qui descenderat a Jemsalem in Jerichoavulneribus sanaverunti donec Samaritanus eum in jumentum |>osuit, et stabulario commisit. En ipse stat. Ac si dicatur : Quandoquidem vos adjurat ipse, bene suis et ipsi obedire debetis; quia ipse stat {>ost parietem , quia ipse moratur ad aes- truenda vitia nostra, quse sunt quasi paries inter nos et ipsum , et lioc est dictum ad similitudinem alicujus principis, qui cum vult alicujus civitatem intrare, stat juxla muros tam diu, donec interpellat eos respiciens per fenespram, Cujus gratia noi»tri miserta est, per fenestras id est per prsesentia mi- racula , quia sicut fenestrae domum illuminant sic miracula Christi corda hominum. Quod ven> dici- mus praesentia, non habemus auctoritatero verbi, sed per hoc quod sequitur, notamus prseterita. Et bene respexit, quia non tantum pi-aedicavit, sed mi- raculafecit, ut qui nobis nolicnt credere, saltem miraculis acquiescerent. Tanta enim attentio reme- dendi nos erat in eo per cancellos, id est per prae- teritos Patres, videlicet Moysen et Aaron et caeteros nobis multa miracula promisit, qui Ecclesia; prin- cipium fuemnt, velut cancelli sunt templi. Vers. <0-17. — Endilectiis meus toquitur mihi, id est in iliis praedictis vobis dicit , hoc est mihi ut vos ad fidem ducam . Surge, id est propera, terrenis posthabitis; propera absque dilatione amica mea, columba mea, in fide, formosa mea in operatione, et venU id est fac alios venire, quod potes benefacere. Jam enim hiems^ id est frigus iniquitatis, transiit; imber, idest persecutio tyrannidis abiit et penitus recessit; floreSy id est initia virtutum apparuerunt^ id est incipiunt bene operari, quod est signum vir- tutis in terra nostra sed futura, quicunque se colunt vomere correctionis pro spe aeternae retributionis. Tempus putationis, id est ut amputentur praedicatio- ne superHua, si qua in eis maneant. Vox turturis au- dita est in terra nostra. Ac si dicatur: Vere tempus A est, nara audivit priedicationem meam. Christus se turturi comparat propter castitatem et gemitum vo- cis. Ficus, id est Judea hactenus sterilis, protulit qrossos suos, id est bona opera. Vineoe^ id est gentes futurse vine» florentes in opere, dederunt odorem suum^ id esl famam bonae operationis.Sur^e, prope- ra, amica mea^ columba mea, propter interposita re- perit superius dicta. /n foraminibus petrm^ id est ia vulneribus Christi. Quidquidpraedices de vulneribus Christi, ne exeat quin de illo loquaris, qui sunl libi in hostes, ut foramen petrae, columbae est in serpen- tes. In caverncemacerias, id est in custodiaPatmm, quia multi prophelae ad unum tendunt, ut multi la- pides ad parietem construendum. Ostende mihi fa» ciem tuam, id est mentem tuam, quia ut homo in facie aspicit, sicOeus in corde. Ac si dicatur : Ita sit meos tua pura, ut digna sit in conspectu meo. Sonet vox tuaM est prsedicatio tn auribus meis^ idcbltalis sit ut digna a me exaudiri. Vere si prsedicaveris, a me B exaudieris, et faciem tuam videbo. Nam vox tua dulciSf et facies tua decora. Capite nobis vulpes par- vulaSy quofdemoliunturvineas.Ac si dicat : Tu qui- quidem praedicabis, sed cavendum est ne haeretici praedicando te decipiant , et hoc est quod dicit , ca- pite, id est intercipite sententias eorum, ne quid ba- beant contra miscere. Vulpes, id est haereticos» pro- pter astuliam , parvulae, quia se humiles fingunt. Quae demoliunlur, id est corrodunt dente deceptionis vineas, id est Ecclesias, et cavendum est. Nam vi- nea^ scilicet futura, floruU^ id est jam incoepit bene operari, et dilectus m^us loquitur mihi^ et ideo illi obediam donec aspiret^ id est refrigeret nos a labore mundi dies, scilicel judicii, et inclinenturf id est transeant umbroe, id est terrena. Et ut obedire tibi possim, ut ad effectum perve- niat, respirety id est appnreit te mihi in auxiiio ad- esse. Sed <|uod dixit revertere, notandum est quas- dam praedicationes non exaudissc. Tunc enim vide- Q tur Oeus abesse, quando auditores indurari non acquiescunt. Similis esto capreas acutum visum ha- bens, hinnuloque cervorum velocius miracula fa- ciens, et genus humanuin ab hoste redimens, id est ita venias ut citoeligasquisunteligendi. Supermon- tesBethel, id cst nos protegas qui sumus montesOei, id est praedicatores in donioDei. Beth enim interpre- tatur domus, vel Deus. Domine, tu debes reverti ut per me praedicatio tua repleatur^ quia nisi quis prae- dicet illis, non poterunt converti magis quam ego potui. Sed quia praedicalores me invenerunt, ideo conversa sum. Et hoc est quod narrat. CAPUT III. Vers. i-5. — In lectuio meo^ id est eram in le- ctulo, id est in terrenis divitiis in qiiibus dormivi a bono in peccatis. Pernoctes, id est per pa^anosau- ctores, qui ad inferni noctem ducunt, ouiBstvi^ id est imitando exempla eorum^ volui jungi Deo, a quibus nomen Dei audivi, non viam quae ad eum tendil, r\ auem diligit scilicet anima mea^ id est intentio mea. Qusesivi iUum. Ac si dicalur, saepius pro nimia af- flictione, etnon inveni, id est non potui habere noti- tiam osculi sui super illos. Et ideo proposui mecum dicens : Surgam a lectulo vitiorum, et circuibo ctui- tatem, id est nitar imitari dicta ei facta illomm qui sunt in civitate, id est in Ecclesia. Quia sicut civitas circumdata est muris et magis culta m urbanitate, sic fideles in virluttbus colunlur, quibus tutantur : Per vieos etplaieas, quae circumeunt civitatem, id estcir- cuibo civitatem, ut quem diligit anima mea quaeram per vicos, id est martyres, qui acriorem ducunt vi* tam. Per plateas, id est confessores et caeteros bo- nos,qui latiorem viam habent, id est imitando eos. Quassivi illum, scilicet per noctem, et non inveni. Repetita est causa superius dicta. Ideo autem istos imitor, cum per auditores, id est, libros gentilium non perfeci, quidi invenerunt me, id est prsedicave- runt mihi vigiles, id est praedicatores, qui vigilanl ad cuslodiendam dvitqtem, quibus dixi : Num quem 529 EXPOSmO IN CANTICA CANTIC. — APPIiND. 530 diligiianima meavidi»Ht?Xc si dicatur : Priusquam A et sapientes, tales videlicetinquibns filius horoinis illis' crederem, perscrulata sum si tales verbo et opere quod vidissent, id est habuissent notitiam Dei vivi. Paululum cum pertransissemeos quasi perscru* tata sum eos, didici errorem meum per illos eiuere, et cum pululum pertransissem ab errore meo, per eos, id est praedicationem eorum. Hoc autem dictum est, et sxut diceret, transitum feci de loco ad locam : Inveni quem diligit aima mea^ majorem ardorem bene operandi habitu, vei majorem scien- tiam, et quia eum inveni et meo desiderio et osten- sione vigilavi, tenui eum, id est a memoria mea nnnquara postea dicessit, nec^fimi^tom.don^c tn^ro- ducam^ id est manifestem eum pnedicatione mea, m domum, id est in nationem gentium, qu» eat ma- ter mea eamaliter, et non solum in gentem scilioet introducam eum,sedet- Hortus conclusus.sorormea.sponsa^ quasi dicat : Ideo ad te vadam, quia polero in tede- lectari, qui es bortus, JdeatrepletarouUisviriulibus, Gonclusus oircumquaque clave virlutum, ne quis bo- Dusegredi, aut raaius ingredi possil, hortus oonolu- sus vlrtutitniB et operationihus. Fons^ id est queDi- admodum fons irrigatloUim bortum, sic fons bapti- bmatistotam Ecclesiam. Fons, id estin illaEccIasia id est martyrii, qni royrrha ungebantur corpora Q est baptismuSf n^na^uf crucis signaculo. Emissio^ mortuorum, ut incorrupla servarentur, sic marty- rinm non corruptum servat iideles a tentalionibus. Et ai coUes thuris, id est ad confe^sores, quia, et si noB sint tam alti ut martyres, tamen vila corum redolet ut tbus. Ac sio dicatur : Elio martyribus et in coufeacoribus miracula ostendam, et non lantum quod ea martyr et confessor; sed quia tu pulchra es^ et seeundum minores amica mea^ et maeula, id esi intermiasio bene operandi non est in te, quia fidelis eum dorroiat Domino dormit, sive comedat Domino comedit. Bt hoc estdictum ad similitudinem lori- cse, ubi foramina annulorum maculse vocantur, perqusB minimumferrumquem pernimpit^sedopera fidelium adeo sunt assidua, ut nullatenus perrumpti possint. Vbhs. 8-11. — \eni de Libano» Ao si dicatur : Cnm cgo te tantum diligo« venit id est persiste, ila utte et aiios exoolendo, utcursu consumroatoettide servata tandero in ieterna beatitudine recipiaris. De nes ttuB, Ac si dicat : Tu talis es, sed illiqui praedi- catione convertuntur, quasi emissiones, id est vir- gulfie, qna ad radiocm magnarum arborum pullu* lant, erunt paradisus, id est delicise malorumpuni' eorum, iH est martyrumt ^t erunt emissiones tu» cum pomorumt id e»t confessorum fructibus^ id est quos ipsi oonvertent, id est tales erunt in quibua delectenturmagistri eoruro, videticet et martyres et confessorea. Ideo per omnia confessores aocipirous, quia prius dicit punica, postea poma. Absolute dioit erunt iUe emissiones Cyprus ottfniiarifo. Gyprus est arbor in iEgyplo, cujus fruclus cum oieo coquitur, et tilregale unguentum, sic fldelishujus mundi te- nebris exiens, emittit fructum donis sancti Spirilus coctum. Unde Cbristus qui est Rex ivgum ungitur. Nai*dus est arbor humillima, tamen odorifera, ita fideies humiliter habent, reddunt tamen odorem bonsD operationis . Nardus cum croco, id esthumiles Libano, id est de candore viriutum. Sponsa meat q martyrium sustinenles. Crocus enim herba est rubei qnia filios mihi nutries. Quod ter dicit veni notan- dum est; quasi dicat veni in pueritia, ut Joannes BaptistaetNicoIaus, veni in juventute« ut Martinus, teni in senectule,utJoaonesevang6li8la. Venisponte et coactus infirmitatet et de purgatoriis locis* Coro- nnberis, id est ita venias ut dignasiscoronagloriae. Decapite Amana^ id esl pr»dicatione tua couver- tentur, qui sunt capita iniermembradiaboli. Amana monseslj et interpretaturnoc^iirna avis^ id est dia- bolus qui circumquaque hominibus occullas ponit insidiasvigilandOiquasi in nocte, id est in obscuro. De vertice Sanir^ id est de iilis qui superiores et al- tiores videri volunt interne» quia Sanir interpretatur Deus vigiliarum^ id est diaboluS) qui invigilat ut quosounque devoret. Et Hermon aui anathematizant peccata suh pcenitentiam agendo. Hermon interpre- XhXuranathematijuins. Etde cubilibus^ id estdeillis in quibus leo quiescit, id est diaboluspropter crude- litaiem. De montibus^ id estde illisqui sunt monles ^ chra est conjunclio arborum' cum ungueutis, inter pardos,idest hsBrelicos, qui glorianlurdesecta ^ eum carnem a lascivia refrenamus, sua ut pardi decoloris varietate. ViUneraUi, quasi dicat: Rogo te venire, quiadiligo nimiumle. Diclum ad simililudinem emaulium, qui sagiLla amoris vul- nerantur. Soror ntea, il est cohseres spotisa propter nutrituram fiiorum. Vulnerasti ct^r meum repetitio amoris. In uno^ id est in unilale tidei, oculorum^ id eat provisorum tuorum, et in unOy id est in unitate crine, id est orinium, quia plures unius, id est audi- torum, coliituis idest pra^dicatorum luorum, id est propter uniiaiem praedicatoram tuorum et uni- tatem audiloruiny qui circumdant praHJicatores ad audiendam prcedicationem, ut crines colluin. £l idi^o ^xw^ipulchrmsuntmammcetuceM estilli quinon- dum satagunt ad prfledicandum, et in quibus spes tantumcst,sicut in mamffiis spes e t lactendi. Soror mea, sponsa tnea, et pulchiora sunt ubera tua vinOt id est perfecti preedicatores tui sunt meliores vino, id est saeculari acientia» Et odor unguenterum tuo- coloris, significans martyrium. Fistula et cinnamo' mum. Fistula est arbor duri corlicis, qui contritus bibitur, et sanat viscerai sio fideles in carne contri- tionen patiuntur, qu83 in anima sanat. Cinnamo- mum est radix cincrei coloris, et interpretatur im-^ maculatus, et signiiicat illos qui per poenitentiam fiunt immaculati et repulatione se faciunt viles ut cinerem. Cum universis lignis Libani. Omnes nilore virlutum candidati et validi. Ac si dicat : Omncs qui percyprum etnardum, etc, designari possunt, per te convertentur, id cst qui praeter islos boni signi- cantur. Myrrha etaloe» Per myrrham passionem martyrii nolarous, peraloe quaa iiigusluamarissima est, inlerius vero recepta sanat afnictionem carnis, jejunando, vigilando, et caetera notamus, quaa dum iiuul aspera et intolerabilia videntur, aedlamenani- mam intrinsecus sanan t.C«momnr^Uj pigmentariisy id est cum omnibus douis Spirilus sacc i. £t pul- quia coosequens est ut majora dona Spiritus sancti rccipiamus. Vers. 1 5, 1 6. — £( fons hortorumpuieusaquarum viventiumt qucs fluuntimpetu de Libano. pescripsit emi&sioncs futuras, nunc autem unde irrigantur, videlicet a fontebaptismatis, qui est fons hortorum Ecclesia;, undc tota irrigala est. Puleus aauarum yiventium, per putcuro continentium profunditates, id est mystcriorum, per aquas viventes donasancti Spiritus, quae nunquam deficiunt. Et hoc est dicere, fons baptismatis conlintt mysteria donorum sancti Spirilus, quae (luunt, scilicet m subditos de Libano, id est de candidatis viris et praBdicaloribus, impetu^ id est nullo vitio obstante, ia est ilapIf^niterSpiritus sanctus per praedicaiores operatur in auditonbus ui nullum vitium queatresistere. Surge, aquilo,el veni^ auster^ ac si dicat : Cum lalis sit hortus meus et U- les emissionesfuturffi ; surge ergo aquilo, id cst tu Satanas in frigiditatem, id est qui infrigiJas mentes 533 hominum a fervore chariletis. Surgc, id estpreppa- ra le ad impugnandum meos« et veni, id eM inmem- bris tuis infer lormenla eis. Auster, perfla hortum meum^ id est sed tu Spiritus sanetus fla perhortum meura, id est inspira meis ne deficiant in tribulatio- nibus, et fluent aromata illiuSy si perseveraverinl passi, tunc diffamabunlur eorum bona opera. Vel ila, ac si dlcat, lales erunt emissiones tu*, ut hoc fial. 5urge, id est recede, aquilo, qui horto meo insidiaris, et veni, au?ter, sancte Spiritus perfla hortum meum, id est inflamma illos qui sunt ftiluri hortui mcus, et tunc fluent aromata. CAPOT V. VsRg. 4,9, -* Veniat dileetus meui in horium «liiifit.Sponsa a dilecto selaudariaudiena, aicejusad-' ventumadoptai : Quoniam tales emiasionea roeiesunt, et boc per me fleri non poleat, veniat igitur dile-^ ctns meus in me, hortum auum, id esl ostendatper EXPOSITIO IN CANTICA CANTIC. — APPEND. m A ilerum snBcularibus, dimiBsapmdicatione , cam ipso dicat : Aperi mihi, soror mea. Laii pedes meoi^ id esi meliori intentioae operom eoram, ut taatum non verbo, sed opere bonitatis exemplo dimiitando. ViRs. 4, 5. — Dileetus meusmint manumiuam. Ac si dioat : Bena poiero prcdicare, quia dileoiua raeus misit, id est imraitiet manum auam in auxi-* lium meam. Perforamen , id esi auditorum aaroa, id est ipse feciet ul ipsi libanter auacultent per fo« ramcn, scliicet iaterum auorum, id eat cum ipsi au* dient me pro redimendo bamano genere ease pas- sum, compungentar. Et ventermeui, id estmomo- rea mei intremisoeDt pro peccaiis luis doleniea. Re* spicientes ad tactum ejui, soilicei auxiliuffl ejua. Ideo iurrexi id eat surgam, aperire scilicei oorda iidelium diiecto meo. Manui mem^ id est ideo bene potero prsedicare, quia auzilium sponsi adest, ei ideo quia vita mea non esi contemnenda, quia hoo eai quod dioit : Manuimem, id eatoperationes masBy miracula se adessemihi in pr®dicatione. Vt eome^ -a iUllaverunt, id esi, emittendo oatendere myrrham dat, id est delectetur in /y«i!ti&u«pamorMmauonim, in est super nos, qui somus poma sua, ao quaerai taies qui fiant horlus ejus. Christus adventum suum sponsiB promittit dicena : Rogas me veoire et e^ veniam. Unde sit tibi nignum, quia effOoUmt^nitn hortum meum, id eat in primittvam Ecdeaiam, aic in te veniaro, oum aia ioror meaet iponsa, Meaui myrram meam, Ac si dioat : In his roiraouia oatan* dam. ei tandera messui, id est quasi manipulos ool- legi m faortum myrrham meam, id esi marlyrea mtWyrumaromatibui, id esi cateris eleotis. Comedi favum eum melte meo, ao ai dicat : Non immerito reoepi eos, qnia piwdioatio eorum et minor et maior delieiaa mihi erat, et hoo est quod dicit, oomedi fa* vum, id est preedioatorea, cnm melle, id eat forti prfedioationu de me facia. BM^ idem esi quod co- roedi, vinwn^ id eal prsedioationem, et hoc est dicere, ad illos veoi per illos miraoula ostendens, id est, per setemam vitsB beatitadinem reperi, quia vit« et p duro poteai inielligi (oius, el a roa coropreheadi, et roihi placuerunt. Sic et te, ailegi^ ^ hoc eat quod dicii, atque tramierat, quia nulli in id est in opere meo possunt percipi, quia, ai neeease sit, mortem non recusabo pati. Digiti mei, id est discretio, pra^icationis meai, plenimtfrrhai id eai charitate. Myrrha eoim unguentnm, unde noiamus dona aanoti Spiritus, aed addii profta^tima ; unde intenigirouB charitatem, quia probaiisaima virtuium caateraruro, sed quia in aepulcris adhibetur, posau* mus BOtare se velle dieere taniam aibi esse ehariia- iero cum discretione pnsBdieationis, ui non dubitei pro salute aubditorum mortem subire. Vbrs. 6, 7. ^ Peaulum oitii mei acilicei univer- salem Eoclesiam dioit. Aosi dicat:Ipaejubetaperire qnid faeiam, unde esi signum mihi quod olim aperui peaulum, id est olausuram ottiimei, Id est roentem illoium qui sunt modo mei. At ille deeiinaveratf id esi ego aperui dilecto meo, aed hoo nonaineauxilio ejua, (]uia ipse declinaverat, id eat de ccslo deaeen* deral m me , aiqae transierat. Ac si dioatur : Non- prsedicatio oorum time oeriaveris, in leterna beatitudine reoipiam. Co* medite amiei et bihite, Ac si dicai : Ggo ad voa veniam, aed vos amici id eat praadicatores , quibaa omnia revelavi, ita prsBdicate ui possitis comedere eos, id esi deleciari in illia quibus predicatis. E'^ bibiie, idem esi quod ooroedile, sed ad minorea per* iioent, quia infantea non comodunt. Et inebiiamini^ chariiiimi. Ita sitis verbo praedicationis intenti, ui quanlum ad vos sitis obliviaoeotos laboris et pas- sionia vestree. Ego dormio, Sponsa audiens admonl- iionem aponai reapondet : Sponsus meas hortatur me ad prsMlieationero, sed ego dormio, id esi ab omnibus ourts quiesco. Et ne intellifferetur carualia dormiiio, dicit : Cormeumvigilat, id est iiadormio a terrenis, ui in lege Dei roediter die ac noce. Yox dileetimeipuliantii, id esi icleo ad priBdicatioaem vigilo, f|uia bas eai vox dilecti mei pulsaotis, id eat roonentis, id est qula ipae sponsun monet, dioens : hao viia plena visitatio Dei ooncediiur, ideo iransirc dicitur, id oM in fuiuro pleuius videndo oaiendit. Anima meaiiquefaetaeit, aesidicat, iJeoquiaipse in me declinaverat, aniroa mea, id eai miserorum roeorum, liquefacla est a duritia iniquiutia per calorero Spiritus sancti, id eat postquam illispraMli- cavit cittus acquieveruni, ei hoc esi quod dioii : ut locutui eit* Postquam praedicavi, dilecio roeo attju- -v^ikV^, qumiioi et non inveni Diii superius quia transierdt, ei cfuia dixit sponaa transierat id eai plenariam Divinitatis notitiam non habuit, quasiivi per Soripturaa sanotas, oonata ad perfeciionem ve- nire, sed non inveni, id est defeoi, Voeavi^ id esi perseveravi inquirendo, et non respondit mt^i, id esi nunquam iantum iaquirere potui, ut plenarie eum viderom, ei ho*. ost diotum ad aimilitudinem, quia cum inquiritur is qui fonti respondel, tune inveni- iur. Invenerunt me. Ad hoo quod possit quaeri, quo* Aperi mihi, id esi aufer roihi velamina peccaroiaurn D modo iUa cum esset in ocouito, et idolts subdita a Gordibua ineredulorum. Soror^ id est cohasres, amica, cui commisi decreta mea, eolumba doois sanoti Spiritus repleta, immaeulaia sine interrois^ sione bonorum operum. Aperi dioo, quia caput meum, id ost divinitas mea, plenum eit, id est oir-* cumdata rore^ id e&i peraeouioribua, quoruro sen- tentiae noclumaB sunt ut ros, qui dicunt ne in Deum credere, sed obienebrati suntsententiis, daeinoniacia. Et oineinni, id est qui futuri sunl m^, ita in chari- tate devoti ut cinoinni, id est, contoiHi oapilli ca-< piiia naei, aui adhaerebuni mihi, sunt pieni guttii noctium, ia esi nocturnis seolenliis id esi qui jam putantur membi*a Christi, neo non et illi qui, quando eonvertebantur, male erant ieneutes senten- tias perdidtionis. Vbrs. 3. — Exipoliavime tunica meuy id estrespuo omnem saBCuiarem curam, ui ad pr«pdicationem festi- narem. Quomodo induar iUa% id eai implioabo m« aperuisset corda aliorum . Chrislus respondet quia invenerani me, soilioei in prasdicatione, cuitodes,, id esi praedicaiorea, ^ut tuitodiunt ab hoste Hvita- tem, ia eai Bocleaiam, p^rtfttfternti^, id eat compun- ctionemhaberefaceront. Etvulneraveruntme, quod magis est, id est pceniienliam mihi pecoatorum im- posuerunt. Vel lia percusseruni cam dixeranl gene* raliter : Quiounque peooaverint, et pQBnitentJam non egerint, damnabuQinr. Volneraveraat, cum spirliufr- raliter anusqaiHque aoelas carpebani. Pacta autem praedioatioQO tulerunt, id esi deponere me feceruni pailium meum, id est terrena quibaa oooperiebar. Cuitodes murorum, id esiaanoiarumScripturarnm, qui ut muri civilatem, sio eustodiunt £oclesiam. Vel muri, id eat virtuies, quae quemlibet tuentur. Vsas. B-t 0. -* Adiurovoi^ fitim, Ac si dical : Quo- niam omnia vana ri^ cjtta amore contempsi, rogo V09 videra ui ila operemini, at in «^ieribaa ve^ms 535 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS II. — EXEGETICA. 536 noleacat me vobis praedieas^e, ita ut amor meus A Ejus operatores a bono opere nunquam cessant quanius sit erga vos pro Ghristo, appareat, et hoc est quod dicil : Adjuro, id est constrinffovos, filiae scilicet futurse Jerusalem, si prosit quodinveneritis, id est quoniam jam cognovistis diiectum per me, ut annuntietU ei^ id est bona opera vestra ostendatis, quia langueo amore, quia non bene operantur, nisi predicelur eis, neque prffidicatur nisi dirigantur. Qualu est dilectus tuus, Judeea audiens illam tanto ardore dilecto inservire, admirans ait : Qualis est dilectus tuus ex dilectoJ Ac si dicat : Magnus estex dilecto, id est dilectione tua video eum magnnm esse. Gum tu sis pulcherrima mulierum, id est secta- ruro, et quod multum eum diligas cognosco, quod adjurasti nos. Quod autem repelitur, qualis est di- lectus tuus, pro nimia afflictione facit, quia et ipsa eum diligere capit. Dilectus meus candidus, id estin came sine viths apparens, et rubicundus sanguine martyrii : Electus ex mHlibuSy millenarius numerus cum charitate et sapientia agentes. Pleni hyacintho^ id est quidquid agunt dono sancti Spiritus fit, quia hyacinthus igneicolorisest. Venter ejus Adesimoi' liores in Ecclesia, eburnei, id est castitate nitentes. Ebur enim candidum et castissimum aoimal est. Dislinctus sapphiris singulares virtutes ad coelestia respiciunt. Sapphirus aerii coloris. Vel, distinctus sapphiris, quia humana Iragilitas partim esuri^, fatigatione, cogitatione, morte, partim divina celsi- tudo, miraculis. resurrectionis gloria iutelligitur. la bac enim sententia humanitatis fragilitatem in Do- minico homine per ventrem intelligimus. Crura ejus, id esl portitores, prsedicatores ejus, marmorece columnm, id est firmiter rectitudinem servant ; per columnam rectitudinem , per marmor soliditatem. Quas fundatas, id est stabiht» super Trinitatis fun- damentum, quae est aurea interomnia velut columna super bases, Species ejus ut Libanit id est ut Ltbanus perfectus est, universalem notamus, ut dicatur : Iste B celsitudine et gratia arborum alios monies, sic et solus esi electus a Deo Patre inter omnes patriar chas, et propheias, et apostolos et cseteros ad redi mendum genus humanum. Ybrs. 44-13. — Caput ejus, id est divinitas qua caput est hominis divini, est aurum optimumy id est pretiosa divinitas est inter omnia, sicut aurum inter csetera metaUa. Comasejus. Hactenus in seipso, et secundum humanitatem et divinitatem descriptus, modo vero in membris suis, videlicet in fidehbus. Comas, id est fideles, crui quanquam sint molles in- ter csetera, sicut capilli inter membra capiii. Sicut elatas, vel in palmis sunt spicae simul adhaerentes, per quas quasi, per catervam fidelium notamus vir- tutem. Per elatae intentionem in coelum, ac si dicat. Fideles tui sunt habentes multas virtutes, propler retribuliones CGelestes liigras quasi corvus. Corvo- rum puUi dum implumes sunt, albi sunt, et quia simUes non sunt parentibus, ideo non pascuntur ab Christus omnes sanctos meritorum celsitudine prae- ceUit. Electus uieedri, id est cedrus, quseestarbor imputribilis et fugans serpentes, eli|ritur in con- struendis sedificiis, sic solus Filius Dei ad redimen- dum genus humanum. Vers. 16, 17. — Guttur illius suavissimumy id est prsedicaiio ejus suavissima, quia interiora sanat. Et totus denderabiUs, quia totus Deus, totus homo , in quem desiderant angeii prospicere. Deus in ma- jestate Patris, homo in virginitate matris , in Ula Creator in ista Salvator. Talis, qualem descripsi, estdilectus meus, et 6 quae debetis esse fiUae Jerusa- lem, iste amicus meus ; quia quanto devotius quisque diligit Deum, tanto familiarius habet Deumamicum sibi. Ac si dicat : Talem necesse est ut intelligas eum esse, si vis eum habere amicum. Quo abiit di- lectus tuus. Ecclesia de Judseis audiens eum talem esse, optat se sponsam sibi fieri, dicens: OpulcheT' eis; sed fame coacti quemdam fetorem emiiluni, Qrimamulierum^quoabiitdUectustuusftLCsidic^t unde attractae muscse circa rostra eorum versantur, et postquam roultse glomerantur, ab eis glutiuntur, sed postquam nigrescunt a parentibus amati pascun- tur. Sic dum in secta Dei juvenes Ecclesiae et Chri- sti, videlicet parentum nostrorum vesiigia recusa- mus, ab eis non pascimur, sed fetorem vitiorum emittentes, muscis, id est sententiis diaboli pasci- mur, sed quando incipimus denigrari sententiis, id est passionum, tribulatione, ad imitationem paren- tum, videlicet Ecclesise et Christi, sustinentes, dili- gimur ab illis, et pascimur. Unde dicitur, nigrae quasi corvus, id est sustinentes nigredinem passio- num, ut dUigantur a Christo et Ecclesia ut corvus a parentibus, cum jam ad similitudinem eorum ni- grescit. Oculi ejus, id est provisores per quos Ec- clesiae suffi utilitatem providet, sicut columbat id est repleti septem donis Spiritus sancti superrivos aqua- rumt id est immorantes super sententias Scriptura- Nos putabamus eum nobiscum esse, sed video quia recessit. Ostende ergo ad quos a nobis abiit, quo de- clinavit ? id est ad quos descendit, ita ut in ilUs mal- neat, qui eum diligunt. Si ostenderis nobis qui sunt sedes ejus, quos imitando, notitiam ejus habeamus, tunc nos tecum^ id est io secta tua positi, quasremus eum verbo et opere. Ecclesia de gentibus audiens affectum Judaese, ostendit sibi quos debeat imi- tari, ita : CAPUT VI. Vbrs. 1 . — DiUctus meus deseendit id est in ex- perientia rei miranda facio, in hortum suum id est m Ecclesiam, et quia in Ecclesia sunt ut gratia et paleae, dicit ad quam parlem descendit, videlicet ad perfectos, ut per eos alios sibi adjungat, non quod non sit in minoribus. Et quia liqiiido appareat eum ibi esse, in areolam aromatum, id est arl perfectiores in quibus ordinantur virtutes ut aromata in areolis. rum prsecavent sibi ita ab adventu antiqui accipitns, j^ Ut pascaturin hortis, id est ad perfectiores descen quas lactesunt lota:, id est in primis infantuli do- ^ dil, ut per illi " ctrina a sordibus mundati. Et residentjuxta fluenia plenissima, hoc est in primis lacte loti, id est po- tati, postea ad plenitudinem donorum Spiritus per- venerunt. Genas illius, idest praedicatores pudicitia yitiorum devoratores, areolas aromatum, id est se- des virlutum, consitee, id est ordinatae a pigmenta' riiSf id est ab apostolis Christi, quiin fideiibus virtu- tesplantant, ut pigmentarius herbas, quibusaromata sent in areola. Labia^ id est praedicatores in Veieri et Novo Testamento, concordantes verbo et opere. Lilia, id est nitentes in candore, disHllantia, id est oatendentia, primam myrrham, id est charitalem ad martyriuni cogenlem, id est in verbis et operibus tanta charitas quae martyrium pali non dubitet. Vbrs. 14, 15. — Etmanus ejus tornatiles aureas, per manus opera bona notantur, per tornatiles assi- duitas boni operis, in idem tendentes, ut lornatura per aureae, charitas cum sapientia. Ethocest dicere : ilos virtutes ar^uirat, qui fiant sibi hor- tus in quodelectetur. Et lilia colligat, id est mul- titudinem virtutum ornet in iilis. Vbrs. 2-5. — Ego dileetomeo , id est quia ad areo- lam descendit ut per me fideles sibi acquirat, Ego dilecto meo ohedio, et dilectus meus mihi scilicet succurrit. Qui pascitur^ id est detectaiur, inter /i/ta, id est candore virtulum. Pulehra, ac si dicatur : Cum video hanc voluntatem in te ut alios participes m^^i facias , pulchra ergo es^ id est sine invidia, amica mea, Suavis, id esl sine austerilate invidiae in cogiiaiione, et decora in opere. Sicut Jerusalem^ id est sicut fuerunt i!Ii qui sunt jaro visio pacis Ter- ribilis ut castrorum acies ordinata. A * per hoc quod mihi adeo pulchra es, adeo terribilis es hosti, ut castrorum acies, id est sicut miiites cum ordinaniur ad bellum . ubi nullus locus sine munimine relinqui- tur, quia lanto magis malignis spiritibus sumus ter- ribUes. Averte, averie ac si dicat, et quamvis sim 531 EXPOSmO IN CANTICA CANTIC. -^ APPEND. 338 tam pulchra, propter quod videtur pleniludinem no- A suorum quisque morluorum caligine pressus, quan- titifie roese te posse habere, tamen averte oculos men tis tu» a tne^ id est noli laborare ut plenariam de divinitate scientiam habeas. Et quia ipsime avolare, id est recedere a scienlia tua fecerunt^ id est quanto ma^is naturam divinitatis inquiri^, tanto minus vi- dens tibi scire , et ideo non debet aliquis laborare plus scire quam oportet , usque dum veniamus in patriam, ubi evacnabitur guod ex parte est, et vi* deamus quasi a facie ad faciem. Vere es pulcbra, 3uia capilli tuiy id est fldeles tui, sieut grex ascen- entes de virtute in virtutem. Per gregem notamus concordiam fidei. Quce apparuerunt, scilicet cajiut Galaad, id esl per me qui suse caput GaUad, id est acervui testimoniiy id est ad quem acervanlur omnes niartyres. Omnesgemellis fetibus^ id est omnes tui sunt m dilectione Dei et Ghristi. Per sterilis^ omne bonum opus, non est in eis, VhRS. 6-8. — Sicutcortex mali punici gence tuce. ta claritate lumen inlimi cordis surgat, ignorat. Tunc namque electa mea ad alia rapitur, ut divinitatis ra- diis illustretur, et quo ejus respectu profunditur, eo ultra se, gralia coruscante, subievatur. Notatur dies, quae suorum restauratione corporum videns lumen plenius cousummatur. Ortus itaque auroree est vox Domini claresccntis Ecclesise, quem videre reprobi Desciunt, quia a conspectu districti Judicis roalorum suorum pressi ad tenebras trahunlur. Pulchra ui luna, majorem lucem in luna notamns, per solem vero perfectam. Luna autem a sole lumen recipit, sic Ecclesia a Christo. Et sicut luna noctem illustrat, sic Ecclesia noctem mundi. Quemadmodum soi soius lucet et omnes lenebras fugat, sic et Ecclesia fide- lium sola lucet in mundo, et omnes hsereticorum fu- f^at tenebras, quia sui Conditoris imaginem in omni justitia et sanctitate portat. Terribilis ut castrorum acies ardinata. Quamvis sponsa tam pulchra sit^ Cortex mali puoici rubicundus est, per quem pas- 3 aereis tamen potestatibus terribilis in unitate, et spici, si florulssent^ id est si jam haberent initia vir qui pro auolibet terrenomm prffidicant, illi sunt q tulum, qui sunt futuri, vinea, id est perfecti , et ger- ubinas, ia est pro carnalibus solummodo Chri- minassenty id est si jam haberent initia virtutun siones notamus , interius autem granatus et albus est, unde munditiam et multitudinem virtutum intel- ligimus, et hoc est dicere : Geneo tuse, id est pnpdi- catores tui pudici, ct vitia annallantes, ipsi exterius sunt rubicundi passionibus, intrinsecus in anima roundatia vitiis, et in virtutibus fulgentes. Absque occultis tuis^ id est tu cares illis qaae debent esse occulta, id est haeresi. Sexagintasunt reginos, Ac si quoeratur qu» sunt ilUa filiae, et regins, et concubi- nae, quae pulchritudinem sponsi iaudabunt^Respon* det sexaginta, id est quse sex opera misericordis, et decem praecepla legis servant. Isti, ipquam, tales sunt reginae quae amore et coelestis Spiritus intuitu, J)r8edicalione fidei et veritatis, et sacri baptismatis bnte sobolem aeterno Regi spiritualem generant. Octaginta^ id est quaa pro terrenis praedicant. Et per octogenarium notiimus quatuor in coelo ei totidem in terra climata, et sic totum munduni. Ac si dicatur illis . . coneubifias, stum praedicando et baptizando docentes. ¥A adoles- centularum non estnumerus, adolescentulae sunt Ec- clesiae, qnas superius filias Sion nominavit, id e.st noviter ia baptismate renatae, quarum ideo dicit non est Dumerus, videlicet nec octoffenarius nec sexage- narins, quia propter novitatem ndei non pleniter po- test percipi, utrum sint sexaginta an ootoginta. Una esl columha mea, Ac si dicat. Quamvis sponsam meam ita per singula laudem, una tamen et in fide el in caeteris virtutibus, columba mea, id est donis Spiritus sancti redundans ; perfecta mea , in omni bonitate, una est, sciUcet interius et exterius, matri suae, id est praedicatoribus, qui eam in fide nutri- erunt. Electa genitrici suas^ quae eam in fide peperit. Ac si dicat : Una in (ide et electa inter omnes sectas, et ftd similitudinem eorum qui eos ab errore ad fidem convertunl el eorum qui eos postea cibo doctrinae salutaris nutriunt. Et quia talis est, videbunt filice -p. Sion, id est noviter ad speculationem domini con- ^ versae sed et reginas , id est perfecti sese regentes, et non pro terreno lucro ad lectum Salomoois ascen- dentes, scd amore mariti, et concubince^ id est ter- reni praedicatores, non pro amore vel honore Christi praedicantes, sed pro terreno, laudaoerunt eam^ quia, etsi quidem pretio terrenomm praedicant, ta- men benedicunt Ecclesiam laudanles. Ecclesia de Judaeis audiens ^entilem a sponso adeo laudari, sic de ejus praedicatione admiratur. Vkbs. 9 — Quix esl ista qu(B progreditur, de vir- tute in virtutem, et bene quasi aurora, quia jam lu- men verilatis in ea ortum est , transactis lenebris ignorantiae ? Aurora qitippe in electis surgit , cum f)ravitati:4 pristinae tenebrae fuganlur, et sese in novi urainis fulgorem convertit. In illa igitur luce quae districti Judicis adventu nolatur, corpus damnati hostis ortum surgentis aurorae non videt, quia cnm districtus Judex ad judicium retributionis venerit, charitate, fidei et spei . Vbrs. iO-i^i.^Descendiinhortumnucum» Christus suaque Ecclesia Judaeis quae interruperat verha re- petit. Ac si dicat : Quia talis est sponsa, quod me- rito laudabunt eam reginae et concubinae et filiae, descendi, id est per e£fectum videlicet, per miracula me faciam viden debcendisse, ad bortum nucum, id est perfectiores. Et si Christus in omnibus membris suis sit , perfectius tamen in Petro quam in Come- lio : in Martino quam in Brictio. In nuce tria no- tantur, amarum exteriua in cortice, infra q|uam testa camis ex anima Conditoris dulcor est virtutum. Ut viderem^ id est per majores virtutes miraculomm ostendam« ut faciam pomd videri , id est fractus illorum , qui sunt convalles, id est bumiles ab utroque testa- roento irrigari. Et inspicerem, id est ut faclam in- virtutum emittere, qui aunt fuluri mala punica, id est marty- res. Nescivi; anima fnea ctmturbavitme. Synagoga, videna Christum in sponsam suam desccndisse, ao- let se tanturo tardasse, et sic reddit causam quare prius ad fidem non venisset. Nescivi dona sancti Spiritus hominibus dari, neque Filiuro Dei incarna- tum, quia anima, id est pravus intellectus, quem in lege mea habebam , conturbavit me , id est non si - nebat adagnitionem veritatis converti. Revertere^re^ vertereSunamitis, revertere^ revertereutintueamur te. Noli turbata esse, sed revertere ad agoitionem tui redemptoris, qui tibi potius in leffe et prophetis pro- missus est. Revertere puritate fidei et operum perfe- ctione. O Sunamitis« id est captiva jam vinculo infide- lilatis. Revertere ad tuum Redemptorem, utsalveris. CAPDT VII. Vbrs. i . — Quid videbis in Sunamite nisi rhoros castrorum. Tu doles Synagogam obduratam, prope est tempus quo choros bellaniium adversus malignos spirilus et laudantium Deum videbis in ea. Quamf pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia prin- cipisl Nunc laudes Ecclesiae ab ipso sponso profe- runtur, et primo operum constantia et mortiticatio voluptatum laudantur in ea : quam et filiam princi- pis, id est Christi, ob gratiam baptismatis et nobili- tatem virtotum nominat. Junctura femorum tuorum sieut monilia, quai fabricata sunt manu artificis^ diiorum concordia populirum spiritnali prole fecun- dantium in junctura femorum designatur, quse sicut monilia fabricata sunt manu artificis, id est inefTabili largitate Condiioris nostri firmata. In monilibus bona opcra exprimuntur. Vbrs. 2i. — Umbilicus tuus, id est fragilitas in- firmitatis nostrae C7*aterRi tornatiUs, cum conscienlia mortalitatis at-fue infirmitntis nostrse admoniti cali- cem vcrbi salutaris prompta mente proximis propi- naresatagimus. Venter tuus sicut aeervus triticival- 539 HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS H. — EXEGETICA 540 lalutliliis. Acervns tririci vallatus Hllis esi abun- A daDlia boni opcris, qoffi sola perpeluaB lucis coUigi- tur io ventre memoria . In tritico muUiplicatio boni operis, in UHis castitas exprimitur. Duo ubera tua, De hoc versu superius dictum esl. Duo ubera tua , doctores sunt utriusque populi, hinnuligemelli pro- pter unam concordiam. Collum tuum sieut iurrit. It.em in collodoctorcs designati sunt, qui turri ebur- neae propter firmitatem etpulcbritudinem oproparan- tur, qui civitati Dei et robur et decus prsestant. Oculi iui, id esl pro\isoros tui. sicui piscince in Hesebon^ id est abundantes in sapientia. Hesebon civitas est, qux dicitur cingulum mofroris, Sicut piacinse ada- quant totam civitatero, Ita prsedioatores adaquant mentes fidclium, qui moerore cincti sunt, id esl jejunio et osteris laboribus, guag sunt in porta, sci- licet in introitu, fiiia: multiiudinis^ id est fidelium tendentium ad multum, id est ad Deum. Item oculi Ecolesiae doctores, propter providentiaro, sicut col- lum propter nutrimentum. Et recte piscinte compa- 3 rantur, quia doctrinae fluenta suis auditoribus pra^* bere non cessant. tfasus tuus sicui turris Libant Item in naso verbi Dei dispensatores causa discre- tionis designantur. Turris, quia eminentissimum locum obimet in Ecclesia, guas respicit conira Damascum^ id est sanguinarios ct impios, quia Damasons sangutncm bibens interpret»tur. Vbrs. 5*9. — Caput tuum ut Carmelut, et comce capilis tui sicut purpura regis juncta canaiibus. In capite mens designatur, in oomis cognitiones, elsicut capite membra, ita meute oogitationes reguntur, ut in Carmelo, id es.t in sublimibus et in passionc Chri- sti quae nomine purpurae exprimitur, versentur. Ca- nales sunt prsecordia sanctorum, in quibus tales cogi- taliones versantur. Quam pulchra es, id est spiritua- libus virtutibusl Statura iua^ id est rectitudo ope- rationisbonce semper ad victoriam tendit; uberibua doctores propter lac prime eniditionis comparantur, et hortis sequantur propter mystena dulcissimae »- p temitatis, Dixi : Atcendam in palmam, Aperte enim ^ victoriosissima crux palmse oomparatur, in quam Christua ascendens, apprehendit fructum, ia est dona, quse largitus est sanctce Eoolesise. Igitur ex illo tempore botrus vine«e germinavit, id est sancti doctores, qute majori scientia et gratia post crucem et resurractionem Salvatoris abundabant. FA odor oiit tui ticut malorum ; guttur tuum ticut vinum optimum, In gutlure vox praescntis doclrinas, in odore fama absentis designatur, id est apostolis pnedicatoribusc^ue maximis dedit ad medicandum, et non alteri cui totam curam servitutis et diltrctionis impendit. Vbrs. 10-13. — Ego dilecto meo subdtta sum, et ad me conversio ejus^ me solam diligit et adjuvat ne deficiam in via. Yeni, dilecte miy egrediamury in agrum^ commemoremur in t;t//M,quianuIlalenus Ec- clesia ad bonum operandum egrediendo procedere, vel in exercitio bonum operandi persistendo com- morari, vel sallera ad propositum bene agcndi as- ^ surgerei vel animos auditorum suorum quantum proiecerintf disoemere sufficit, nisi gratia Dei, qui dixit: Ecce ego volnscum tum, etc. {Maith.www^ 20.) Item in agris Christiaui, in villis pagani, iu vi- neis Ecclesiae, in floribus fides, in fructibus virtutes. in malis punicis martyres designantur. Ibi dabo iibi ubera meay id est parvulorum meorum psedagogos, quia in his omnibus proficiunt doctores sancti. Mandragorce dederunt odorem in portit nostris. Blandragorae propter multimoda medicaminum ge- nera sanclorum virlutibus comparanlur. Portae Eo- clcsiae doctores sunt sancti. In hujascemodi portis mandragorse dant odorem, cum principales quique ex sb virtutum palmnm emiilunt. Omniapoma nova et vetera, dilecte miy servavi tibi : Poma nova et vetera, prseoepta sive promissa sunt Novi et Vete^ ris Testamenii, quae omnia ad ejus gratiam refert Ecolesia. CAPUT VIII. VERS.i*3.^ Quis miki det^ te fratrem meumf Vox ista sanotorum antiquorum sperantium adven- tum Cbristi in oarne. Sugentem ubera mairis meoff id est inSynafoga nasci ac nutriri, juxta bumansc con- ditionis natuitim. Ut inveniam te faris. Intus erat dilectus, dum in principio erat Verbum {Joan. 1, i), foris, dum caro factum est {itid.y \A). Et osculer eum^ id est facie ad faciem videbo, et ore ad os lo- guar. Et jam nemo despiciat me. Anle adventum hrisli intra angustias Judaee tantum fuit Brclesia, posl ascensionem in (oto mondo. Apprehendam te, et ducam in domum matris mece, et in devotione ve- nienlem excipiam , et peracta carais disponsatione redeuntem in domum roalris mee, ubi est coelestis Jerusalem mater nostra. Ibime docebis. Facies me potiorasperare, quam in lejfe habuissem. Etdabo tiln poculum ex vino condito, id ost ferventem amorem variis virtutum pigmentis oroatum. Et muslum gra- natorum meorum, id est gloriosorum martyniro, sanctorum triumphum, qui per ferrum flammasque ad te transire non dobitant. Loiva ejus subeapite meo, et dextem iiliue amplexabitur me, Laova Incamationis dona designat, et dextera gaudia futura sanctorum cum Christo exprimit. Vbrs. 4, 5. — i4 djuro vosy fllias Jerusalem. Quig est ista quee ascendit de deserto, affluens delieiis ? Vox synagogae mirantia quomodo Eoclesia de deserto gentilitatis In sponsi aroplexus ascendisset, dehciis afftuenSf id est omnium donoram pulchritudine, tn- nixa super dilectum suum, id est oronia qos habet ad graliam dilecti referens, in eum, quem mibi aoli imitando proposui. Sub arbore malo tuscitavi te. Respondet pro sponsa Synagogae ipse sponsus. Sob arbore crucis e perpetua morle rovooavi te. ibi corrupta est mater tua, ibiviolata est genitrLv tuoy id est major pars plebis Christum negando , et Barabbam eligendo, ad cruoem reprobata est . Vbrs. 6-r8. — Pone me ut signacuium sufer eor tuum ut signaculum super brachium tuum. Sigoa brachio vel digito ob merooriam cujuslibet rei liga- mos. Per oor cogitatio, et per brachium deaignatur operatio . Quia fortis est ui mors dilectiOf dura sieut infernus (Bmulatio. Fortiseat usqne ad mortemmea dilectio in te, 0 Synagoga, aed tua semulatio dura in me fuit sicul inferans, sed verte semulationem in di- leoiionero, el eris mihi sponsa et soror et amioa . Lampades ejus, lampades ignis aique fiammarum^ dileclionis lampades corda sunt fideliom. Ignis prop- ter fervorem cordis, flammaruro propter e9icaciam operationis. Aquas multm non potueruni exstinguere charitatem, neque flumina obruent iiiam. Aquas roullas et flumina, lentationum dicil incursus. Si dederit homo otnnem substantiam domus suas pro dilectione, quasi nihil despiciet eam. Sancti vero to- tam substantiam pro dilectionis magniiudine, quasi nihil despiciebant . Sorornostraparvula et uberanon habet. Quid faciemus sorori nostrcejn diequando alloquenda est ? Prima nasoentis Ecclesiaede gentibus tempora designat, c^iiando adhuc et parva fuit, et mimis idonea praedicare verbum. Quasi sponsus Synagogae dixisset de ea : Quid faciemus sarori nostrce, in die quando alloquenda est f Ac si aperte dicat : Parva quidem nuroero est Ecclesia genliuro, et necdum verbi mysterium e^ufficit subire. Vbr8. 9. — Si mums est, cedi^cemus super eum propugnacula argentea. Ac si dicerel : Si aliquos in se lortes habel, vel claros ingenio, vel philosophia instructos. addemus illis propiignacula argentca, id est scientiam divinarnm Scripturarum. Si ottium est, compingamus iilud tabuiis cedrinis. Sisuntsim- plices, tamen studio docendi inhiantes, proponamus illis exempla prlorum justorum. Cedri virtutes san- clorum, et labulae latitudinem chariiatis designant. Ad haeo ipsa respondet i Vkrs. iO. — Ego murus. Ego de vivis oompacta sum lapidibus. Ubera mea sicut turris, ex gue facta 54i GBNMA ANIMiE. — LIB. I. 54S stm coram ip^o guasi in pace, id esl doclores ha- A a me aiulite. Semper in horlis habita virlutum, et bens fortissiroos ceu turris, et qui parvulos nulrire scito quod aroici, id est angelici spirilus, et aDiro8& sciSLHt. Vinea fuit pacificoin ea, guashabet populos. sanc(orum semper te considerant, et tuo gfaudent Vinea, id esl cathollca Ecclesia fructu abunaans fidei |n*olee(a. fuit padfieo, id est Gbriato, qui omnia pacificavit. Vbrs. i3, 14. — Fac me audif^e vacem tuanif id Tradidit eam custodibus prophetis, vel apostolis, est vox praedicationis, qdantum vales, semper au- vel angelicis dignitalibus. Vir affcrt pro fructu ejus diatur a me. Ad haec sponsa reppondet : Fuge rfi- mille araenteosy id est in retributione aetema hujos tecte mi^ et assimilare capreas hinnuloaue eervorwn viiies affert mille argenleos, id est pro aGquisitione super montes aromatum. Ac si aperte oieat quoniam regni eoelestis euoeta qum mundi sunt reUnquit. in carne apparens, prascepla ac dona vilae mibi de- Vem. 11-12. — Vinea mea coram me est. Vox fers, nnnc his peraclis revertere in sinum patris. sponsi. Verum etsi de aliis commendem custodibus, 0 mi dilecte assimilare caprcse hinnuloque cer- laroen te semper habeo in mea prsesentia, videns et Torum super monios aromatum. Bl hoe mifai sik remunerans laboris ftii devotionem in omnibus. MiUe 8o)atium, quia eontinua visione neqeeo te eernere, tui pacifici* Mille^ subaudilur argentei, quasi dixis- saltem crebra visitatione me consolari memento. set : Qui pro amore meo cuncta sua dimittunt in e> i- »4 «^* • /« ^* «• pace habeint reservata ; signans simpliciores in Ec- ^^P^'^'^ '^P^^ *»' C«»*^« cantteofum. clesia, qui omnem suam subslantiam millenario nu- Hunc eeoinit Solomon mira dulcedine Hbrum^ inero designatam, pi^o dbaritate Dei amittanl. Et Qui tenet effregkn sponsi sponsofque cammnas : dueenU hi* qui custodiunt fructus ejus, id est ar- B ^^ thalami memorat socios sociasque fideles. Sentei, his qui custodiunt fructus ejus, qui sunt Has rogo, mente iua, juvenis, mandare memento. octores sancti. qui omnia mundi dimittunt, et in Mcec tibi vera canunt vitce pi^eeepta perennis, verbo praedicalionis laborare non cessant, in duplici Quibus ille tuis male frivola falsa sonabit. remuueratione; quie centenario numero designatur, Ecclesia: et Christi laudes hic inde canentes : donantur. Cantica sunt, minui[magni]falsi hcecmeliora Maro- Quia locutio nostra finienda est, hoc uhimum vale [ftis. HONORII AUGUSTODUNENSIS OPERUM PARS TERTIA LIXnRGlCA GEilMA ANIMiC: SIVE De divinis ofilciis et antiquo ritu luissarum, deque horis canonicis et totiue anni solemnitatibus* {Bibl. Patr. XX, p. 1046, ex cdit. Hekbioris Lotteri, Lipsicnsis urbis typographi, aimo lSi4 data. ) FRATRES HONORIO SOLITARIO. Afffnen (114) in castris oiterni regis excubans^ sub impetu vitiorum undiquet irruentHmi desudans, idoneo instructori nrmorum laureari m triumpho vitiorumf divinorum sacramenta offidorum scire vo- lentihus. 8ed partim penuria librorumt partim multimodorum occvpatione negotiorum, minime valen^ tibus, rogamus te^ quemadmodum in multis aliis, ita et in hoc negotio nobis velis stylo prodesse. RESPOMSIO HONORII. Postquam, Chrisio favente, pelagus Scnpturoe prospero cursu in summa toHui transturri, aique nnu- fragosam cymbam, per syrtes et piratas multo sudore eveetam, vix ad optatum littus appuli, rursus habitatores $ion me in fluclus cogitationum intruditis^ et nec vires recolligere, nec navis armamenta refitere slnitis. Dicitis eniin nunc tempus esse laborandi^ postea requiescendi; nunc fempus seminandi, postmodum fructUs percipiendi : had spe coactus sum onus vires meas excedens suhire. Patiens vot orationihus me tid iter expedire, quatenus pondere peccatorum deposito iid desideratum qrdetis porfum lieeat fixa anchora pervenire . Vestra itaque jussione funes verborum a portu otii solvo, quassatam (M4) ioan. Trithemius hoc laudans principlum, auctoretn confirmat, slylusque indicat, cfleteris ejus opuseulia ^eapondeiia. 543 HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS Ifl. — LITURGICA. 5U naviculam ttyli procellis meditationum impello^ vela sententiarnm distendens vento^ spem seminit com^ mitto. Ipse autem secundum cursum tribuat^ qui nutu mare ventosque tranquillat* Honorii fi'ctfatio in Gemmam animo}, Plerosque vesania captos piget memente considerarCy quos non pudet abominanda poetarum figmenta ac captiosa philosophorum argumenta summo conamine indagare^ quce mentem ideo abstraciam vitiorum nezibus insolubiliter solent innodare, religionem autem Chnstianas professionis penitus ignorare, per quam animam liceat perenniter cum Deo regnare, Cum sit summce dementias jura tyranni velle scire^ et edictasummi imperatoris nescire^ atque ea quas quotidie necessario facias n on intelligere. Porro quid confcrt animas pugna Hectoris^ vel disputatio Platonis, aut carmina Maronis, vel nenias Nasonis^ qui nunc cum consimilibus suis strident in carcere infernalis Babylonis, sub truci imperio Plutonis.Dei autem sapientia maxima gloria hunc cumulat, qui prophetarum et apostolorum facta et scripta invesHgando jugiter ruminat, quosnunc in coslestis Hierusalem palatio cum rege glorias exsultare nemo dtU^itat, Sapientum namque judicio tantum differt a non intelligente intelligens, quantum a cceco videns. Qui enim non intelligit quas agit, est ut cascus^ qui nescit quo vadat ; et ut Tantalus in mediis undis siti deperit. Et licet simplicitas fidelium Deo nostro placeat^ tamen intelligentiam sapientum quantum lucem prce tenebris approbat, Ob hanc causam ut jussistis^ libellum De divinis officiis edidi^ cui nomen Gemma animce indidi. Quia videlicet veluti aurum gemma ornatur, sic anima divino officio decoratur. LIBER PRIMUS. DE MISSiE SACRIFICIO ET DE MINISTRIS ECCLESIiE. Cap. I. — Dicendorum summa libris quatuor. In primis er^o De missa, per quam nobis vita redditur, et de Eccltisia, in quo agitur, et de mini- stris Ecclesiffi, per quos celebratur,videamus. Deinde De (reliquis) Horis, quae sunt debitum nostrae servi- tntis, edisseramus. Tertio De solemnitatibus anni dicamus, QuartoD^ concordia offidorum rite sub* jungarous. Cap. II. — De missa. Missa quatuor causis nomen acceplt : duabus a leg&tione, et duabus a missione. Missa quippe di- eitur legatio : 1'* Quia in ejus ofBcio nobis legatio Christi reprsasentatur, qua pro bumano genere pa- tris legatione fungehatur. 2« Item missa legatio di- citur, quia in ea sacerdos pro Ecclesia ad Domi- num legatione iungitur. A missione^ missa dicitur : 1* Quia populus, qui quasi ad judicium convenit, peracta causa a judice dimittitur. 2* Item a mis- sione dicitur, quia populi conventus, qui ad Vespe- ram, et ad Matutinas quasi jure lenetur, ceiebrato sacrificio dimittitur. Cap. III. Deprimoofficio. Missa autem in septem officia distinguitur. In primo qnorum Christi legatio agitur, quam Moyses prflefigurasse cognoscitur, qui Deus gentilium, papa sacerdotum, rex populorum legitur. A Deo naroqae Deus Pharaonis, propbeta Aaron sacerdotis, duz po- puli constituitur. Hic legatione Dei in JBgyptum fungitur, a senioribus et populo suscipitur, popu- lum dispersuro congregat, iEgyptus signis perdo- mat, oppressos a tyranno de dura servitute liberans, de iEgypto educit, in terram promissionis inducit, Sic Christus Deus deorum, sacerdos sacerdotum, A rex regum, legatione Patris in mundum fungitor, ab angelis et pastoribus pastor, Ecclesiffi typnm excipitur gerentibus. Qui filios Dei, qai erant di- spersiy in unam fidem congregat, mundum variia signis Bubjugat. Oppressos a diabolo iiberana de infemo educit, in patriam paradisi inducit. Hoc to- tum reprsesentat nobis processio episcopi, qui gerit figuram Christi. Cap. IV. — De processione episcopi. Postquam campanae sonaverinti pontifex omatus procedit, quem septem acolythi cumluminibus prae- eunt, post quos scptem subdiaconi cum plenariis incedunt. Item post hos septem diaconi gradiuntur» quos duodecim priores sequuntur. Post hos tres acoiyti cum thuribulis vadunt, qai incensum ge- B runt. Post quos fivangelium ante episcopum fertur, quod ipse inter duos ambulans sequitur, eumque principes cum populo comitantur. Qui, dum chorum ingreditur, a cantoribus cum versu, Gloria Patri, excipitur. Quibus ipse pacem porrigit, deinde ad altare vadit, finito cantu orationem dicit, et tunc sedere pergit Quidam de ministris cum eo sedent, quidam ei assistunt : hoc quasi praesentiam Christi nobis exhibet. Cap. Y. — De campanis significatio . Campanae sunt prophetae. Campanae sonabant, quia prophet» Christi adventum praenuntiabant. Pontifex templum ingrcdilur, et Christus hunc mun- dum, id esl Ecclesiam, ingreditur. Episcopusde aa- crario ornatus procedit, et Christus de utero virgi- C nis decore indutus tanquaro sponsus de thalamo processit. Diaconi, et subdiaconi, et acolythi, qui episcopum prsecedunt, designant prophetas, et sa^ 5i5 GfiMMA ANIMiE. - LIB. I. 646 pientet, ct scribas, qui adventuni Christi incarne A quibus Christus in (^/ona in e^c^/«t« eum angelis mundo nuotiaverunt. Diaconi prophetas significant, collaudatur. qui Christuro jam venisse, et adhuc venturum populo prsedicant, et ex fivangeiio futuram vitam nunliant. Subdiaconi cum plonariis sapientes praefcrunt, qui plenitudinem Divinitatis ia Christo corporaliler re- tuleruot. Sapientia, id est subdiaconi vadunt in me- dio adolescentularum tympanistriarum, ut doceant, qnem tympanists laudare debeanl. TympanistsB sunt cantores laudes resonantes. Adolescentulse su nt novae ficclesis Deum laudantes edomitacame. Aco- lythi cum luininibus typum Scribarum gerunt, qui lumeo scientiae Scripturas exponendo fidelibus mi- nistravenint. Qui ideo singuli septem decerountur, qui a per septem dona Spiritus sancti sacramenta Cap. VIII. — Ingressus epucopi quid signxficet. Episcopus ingrediens pacem clero porrigit ; quia Christus mundum ingrediens pacem humano generi attulit, quam in primo parente amisit. Deinde san- ctuarium intrat, inclinans coram altari orat, confeH- sionem faciens. Indulgentiam implorat, quia Chri- stus Hierusalem passurus intravit, pro nobis lavan- dis se in morlem inclinavil ; in coena Patrem pro Ecclesia oravit pcenitenli et confilenti Petro , vel latroni, deinde omni populo perfeclam donavit. Post hoc duos sacerdotes osculatur quia per Chri- miss» perficiuntur. Priores cum capellanis, qui cos g stum lapidem angularem duo parietes in una fide copulantur. Dcinde caeleris minislris a dextra pa- cem dabit, quia Christus pacem bis qui longe, et his qui prope praedicavit, et ab Oriente et Occidente veniens in vinculo pacis sociavit. Altareet Evange- lium osculatur, quia passione Christi homines an- gelis in pace sociantur. Per a//ar^ namque, Judaei, per Evangelium gentes denotantur. Post hsc thuri- bulum accipiens, altare ihurificat in figura angeli qui in Apocalypsi cum aurco thuribulo altari asti- terat, de quo fumus aromatum in conspectu Domini ascendebat. Quia Cristus magni consilii angelus in ara crucis se pro nobis obtulit, cujus corpus thu- ribulum Ecclesiae fuit. Ex quo Deus pater suavita- tem odoris accepit, et propitius mundo exstitit. Pu- mus aromatum, orationes sanctorum sunt, quae so- G per aram Christura, per charitatis ardorem, velillu- minationis Spiritus sancti carbones incensi ad Deum ascendunt. Dcinde altare osculatur ; quia Christus pro nostra pace in ara crucis immolabatur. Deinde Gloria in excelsis incipit, et chorus concinit ; quia Christus per mortem suam gloriam angelorum ho- minibus restituit, in qua sanctoruih populus Iseta- bundus laudes pcrstrepit. Dcinde ad populum se convertens, Paxvobis dixiif quia Christus a mor- tuis resurgens, pacem Ecclesiae reddidit, suisque Pax vobis dixit. Deinde in dextera parte orationem dicit ; quia Chrislus jam de morte ad vitam transiit, nosque de exsilio in patriam transtulit. Oratio au- tem illam benedictionem significat, qua coelos as- censurus suos benedicebat. His peractis, cpiscopus sequuntur, doodecim apostoli accipiuntur. Tres acolytbi, qui thuribola cum incenso ferunt , sunt tres magi , qui munera nato Christo obtulerunt. Evangelium ante episcopum portatur, quia perdo- ctrinam Christi nobis via ad vitam paratur. Epi- scopos a duobus deducitur, et Christus a duobus Testamentis per prophetas et apostoios mundo inve- hitor. Turba populi episcopum comitatur quiaChri- stum populus fidelium ad ccelestia sequi conatur. Dom pnesens officium agitur in ficclesia non sede- tor, qoia labori Christi deputantur qui ad cultum Dei Yocantur. Cap. VI. — De curru Dei. Interim dum chonis cantat, episcopus quasi io corru veclus ad solemnitatem vadit, quia curroa Dei decem millihus multiplex legitur,, et comitatus episcopi decem ordinibus distinguitur, scilicet : Pri- mus ordo, sunt ostiarii ; secundus, lectores ; tertius, exorcista ; quartus, acolythi ; quintus, subdiaconi ; sextus, diaeoni ; septimus, presbyteri ; octavus, can- tores ; nonus, laici ; decimus, feminse. Ita Christus mondum intravit, dum prophetarum chorus ceci- nerunt, curni Scripturse vectus, sanctorum ordini- bus comitatus. Cantores venientem episcopum cum Gloria Patri ftxcipi\ini, etaogeliChristum advenien- tem com Gloria in excelsis susceperunt. Duo chori laudes concinunt, quia duo populi scilicet Judsei et _ ^ genUles Chrislo advenienli cum laudibus occun-ostoIicos commemoratur, per quos Cbri- atos jam venisse praedicator, a quibus et Trinitas ficclesiffi insiouator. Per introitum secundo repeli- tom ordo doctorom notator per quos Christus ad- huc veotoros ad jodiciom narratur. Porro per Kyrie eleyson diversarum linguarum popuU declarantur, a coelos ascendit el in dextra Patris sedens quiescit. Quidam cum episcopo sedent, quidam eiassistunt. Quia quidam electi nunc cum Christo requiescunt, plurimi adhuc in labore ei hic serviunt. Cap. VIII • — Quid cereostata significent. Episcopo ascendente ad sedem, cereoslata routan- tur de locis suis in ordine unius lineae, excepto pri- mo, usque ad altare. Per cereostata varia dona sancti Spiritus exprimuntur, per lineam unam, oni- tas Spiritus sancti in singolis donis denotator, A primo incipit, quia Spiritus sanctus a Christo pro- cedit usque ad altare, id est ad corda electorum per« venit. B47 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. m A lus sancti. Cerens in roedio staos est Christus. Dcinde luniinam ordinatim versus episoopum di«- ponantur ; quia septem dona Spiritus sancti per Christum Ecclesiae dislribuuntur , Acolythus, qui fert thuribulum, desi^at Joseph qui uodique cir- cumlulit Chrisliim : significat etiam Paulum apo- slolum, qui pnedicando Clirisii odorem portavil per totum mundum. Sex, vel qualuor. vel duobus ministrare non iicet , quia par numerus dividipo- test, et Ecclesia scindi nou debet, et ideo numsro Deu$ impare gaudet (VmG., Eel(^, iriif, 7ft). Cap. XII. — De thuribulo. Thuribulum namque signiticat eorpus Oomini- eum ; incensum , ejus divioitaiem ; ignis, Spiritum sandum. Si est aureum, signat ejus diviaitatem omnia preecellentem ; &i argenteufn , demoastrat ipsius humanitatem omnium sanetitete nitentem; si cuprum, declarat ejas carneiD pro nobis iragi- lem ; &i ferreum, insiauat e;us carnem mortuam in resurrectioae mortem superaolera. Si quatuor li- neas hahei thuribulum, ligaiticat quaiuor elemeolis constare corpus Dominicam, quod quatuor viriuti- bus, prudentie, foriiiudiae, jusiitia, temperanlia fuit plenum. Quinia linea , qun thuribuium abiovi- cem separat, designat animam Chrisii, qttseaeniorte a corpore sequesiraverat. Si auiem tribos lineis continetur, significat quod humaua caro, et anima rationalis; et verbi diviaitas una persona Christi ef- ficilur, quaria quae partes dividit, esi potestas quae animani pro ovibus in morte posuit. Si vero tantum Cap. IX. — Quid minijtri designani, Diacones, qui episcopum praecedentes altare oscu- lantur, designant justos, qui ante Chrisli adventum pro veritate patiebantur. Deinde post episcopum erecti stabunt ; quia plurimi Christi vestigia se- quentes pro eo mortem subierunt. Quidam a dex- trls, quidam a sinistris stant ; quia dextra contem- plalivam ; sinislra aclivam vitam significat. In dex- tra staotes sunt, in contemplativa vita Christo mi- nislrantes. In sinistra consislentes, sunt in actlva vita Christo servientes. Duo diaconi vicissim va- duot allrinsecus osculari latera altaris ; quia Chri- stus misit binos discipulos ante facicm ^uam in omnem civitatem. Osculum eorum significat, ut in- trantcs dicunt : Pax huic domui ; altare, corda ele^ ctorum. Postea revertuntur ad episcopum ; et dis- cipuli reversi sunt ad Christum nuniiantes opera signorum. Quot diacones, tot subdiacones, ei aco- lytbi esse debent. Septem diacones ideo sunt, quia apofctoli septem diacones in miaisterium elegerunt. Et quia septem dona Spiritus sancti sacramenta missae cooficiunt ; ideo etiam septem diacones mi- nistrant, quia septem discipuli post resurrectioiiem in piscando laborabant, quos ad prandium invita- bat. Per seplem subdiacones, septem columnse do- rous sapientise accipiuntur. Per septem acolylhos, septem lucemse, tabernaculi, vel septem candelabra in Apocalypsi intelliguntur. Si quinque diacones mi- nistraat; tunc hos quinque designant, qui Domino in resuscilalione puellse adfuerant {Marc, v). Quin^ quo autem subdiacones serviunt, quia haec sacra- G uua hnea susteniatur, designal quod ipse soius abs- B menta quinque partes Scripturae docuerunt. Verus enim Testamentum in legem et prophetas dividitur : Novum in Actus apostolorum et Epistolas eorum, et propheliam Apocalypsis partitur. Quinque acoly- thi sunt, quia quinque libri Moysi haec mysteria tes- tilicati fiunt. Tres diacones si ministrant, significant tres apostolos qui Domino in monie transfigurato aderant. Tres subdiacones sun», quia lex et psalmi et prophetae haec sacramenta prsedixerunt. Tres acolythi serviunt, quia fides spes et charitas hsec mydteria perficiunt. Unus diaconus si ministrat, il- lum adolescentem qui Domino in passione adhaesit, scilicet Joannem, significat, quando rejecta sindone (Marc, xiv) nudus profugit ; per unum quoque dia- que sorde a virgine geueratur, et solus liber inter mortuos{PsaL lxxxvii) praedicatur. Circulus, cui hcc omnia innectuntur, est divinitas a qua haec omnia contineniur, cujus majestas nullo termino eiauditur. Cap. Xni. — De EcclesU, et seeundo officio. In superiori efGcio de capite nostro Christo, In sequenti vero de corpore ejus Ecclesia agitur. Quam Haria Soror Moysi praefigurabat, quae populo libe- raio praecinebaty et turba canticum respoudefoat. Sic Christo residente , lector Epistolam in pulpito recitat et chorus canlum resonat ; quia , Christo in coelis residente, doctorum ordo Scripluram mundo eonum designatur Stephanus, qui solus sua morte q iutonuit^ et omnis ubique populus laudem Christo sonuit. Altior locus ponilur episcopo, ut superin- tendai, et ianquam populum custodiat, ui vinitori Christum est consecutus. Cap. X. — Quid subdiaconui designat. Unus subdiaconus servit, quia universitas Scri- pturs hoc sacramenium docuii. Ab uno acolyiho servitur, quia in unitate tantum Rcclesiae hoc sa- ^mmeiitwii eoofietiur. Cap. XI. — Quid acolythi designant. Aoolyiiii «fi^«a ad Kifrie eleyson lumina tenent, quia dociorea, illumiaatorea ficclesiae, verbo et exeroplo Inmefi fidelibus praebere debeni, quoadus- qae ipai Doiitiai moribus iavocare incipiani , et Christum veram lucera omoem animam illuminare cognoscant. Septem cerei sunt septem doaa spiri- iocus sil ut vineam custodiat. Sic Domtnus in alto coelorum sedeus custodit currum suum, id esicivi- laiem suam, videlicet Ecclesiam. Ca». XIV. — De stUfdiacono, Subdiacono legente, solemus aedere. Leotio, es^ praedicatio ; sessio et auditorum responsio, creden- tium confessio. Leclores et cantores suot Domini negotiatores. Subdiacono Epistolam legeote, eerei verso ordine ab oriente in occidentem di^onuniur, quia lumen doctrinse ab Oriente in Occidentem, id est per iotum orbem per apostolos diffundebatur. Per Graduale^ eonversio Bcdesise de ludteis loielli- 549 GBMMA ANlMiE. -- LIB. 1. 550 B gitar, per Versum^ conversio de gentibus accipitur. A Per AUeluia utriusque ia fide laetitia exprimitur. Sequenlin^ cantum victorige designat, qua justorum anims in Dco vivo pro sua liberattone exsultant, sicut filii Israel pro sua ereptione canticuro victorioa canebant. Unde quidam longam pneumam cum or- ganis jubilant, quae jubilum vocatur ; quia plausum victorum Iselantium imitantur. Cap. XV. — De episcopo. Episcopus a dexlris altaris sedens, versa facie ad chorum laborantes intuetur, quia Christua a dex- tris Dei scdens versa facie ad Kcclesiam singuiorum corda intuelur, et pro se laborantes remunerari pol- licetur : unde dum Stephanus {Act. vii) pro eo la- boravit, ad adjuvandum eum surrexit. Cap. XVI. — De canioribus, Caniores qui cboros regunt, sunt apostoli qui Bcclesias laudes Dei instruxerunt. Hi qui Graduale cantant, signiflcant cos qui in acliva vita Christo serviunt. In gradibus cdntanles stabunt, quia jusli de virtute in virtutem in scala cbarilatis ibunt. Qui Alleluia canlant, designant eos quiin cotitemplativa vita Cbristum laudant. Hicantantes altius consistunt; quia lales in celsiludine virlulum coBlestia con- templando ^candunt. Sequentiam chori alterna- tim jubilabunt , quia frequentise angelorum et ho- minum in domo Dei Dominum in saeculum saeculi laudabunt . Cap. XVIL — De servo aranie. Q Lcgilur in Kvangelio de servo aranle, quod, pcr- acto opere de agro, domum redeat , et post scrvi- tium Domino suo irapensum ad convivium recum- bat {Luc XVII). Ager Dei sunt corda fidelium, servus arans est ordo praedicantium ; per lectorem Bpistolse doctores exprimuntur, qui agrum Dei praedicando colueruot ; per responsionem, fideles qui per bonam operationcm respondeotes fructum justiliae protule- runt. Aratrum, est nostrum servitium. Boves hinc inde trahentes sunt utriBque totis viribus Domino cancntes. Prsecentor qui cantantes manu et voce incitat, est servus qui boves sLimulo roinans ddci voce bobus jubilat. Lector, legem Doroini dat audi- toribus qui nuper vocati sunt per officia cantorum in schola Dei ad nuptias. Schola, dicitur vocatio, in qua si quis adhuc surdis auribus ccrdls torpescat, ^ cantor cum excelsa luba sonit in aurem ejus dul- ccdinem melodise , ut excitetur. Cantores qui re- spondent primo canenti, vox est auditorum quasi evigilantium ct Dominum laudantium. Versus, est arans servus per dulcedinem modulationis corda carnalium, quae se aperiunt more sulci confes- sioRC vocis et lacrymarum. Arant qui aratro com- punctioflis oorda seindanti in lectione pascitur au- dilor quasi quodammodo bos. Bos ad hoc pascitur, ut in eo opus agriculturse exerceatur. Bos est prae- dicator, cantor, quodammodo bubulcus, qui jubiiat bobus, ut hilanus aratrum trahant, scilicet insii- gat caneotes ut Uetius cauant. Terra scinditur^ quando «orda auditorum compunguntur. Taies operarii cum de agro hujus mundi redeunt, aeter- num eonyivium cum Domino suo ineunt. Cap. XVIII. — De figuraalia. Episcopus tribus horis missae sedet : scilicet dum Epistola liigitur, dum Graduale eiAlleluia cauitur ; quia Christus tribus diebus inter doctores in templo aedisse legitur. Subdiaconas, qui Epistolam iegit, significat Joannem Baptistam qui ante Christum prsedicavit. Per Epistoiam quippe Joannis praedicatio accipitur ; per Evangelium Chriali prsedicatio innui- tur. Ideo Epistola Evangelium pnecedit, quia Joan- nis praedicatio prascessit. Et, sicut Joannes prsecur- aor Christi memoralur, ita Epistola ante Evange- lium, quod eFt Christi. Praeconatnr Evangelium in alliori loco quam Epistola iegitur, quia Chriati pree' diealio dignior quam Joannis cognoscitur. Subdia- conus lamen in eodem pulpitOf quo et diaconus, le- git; quia omnis populus JoanDcm Chrislum esse pu- ^vit. Graduale, significat voealionem apostolorum, qua se ad Christum converteruot. Alleluia vero, heti- tiam eorum quam de praesentia Cbristi ct roiraculis ejus habuerunt. Sequentia vcro, animje eorum jubi- lationem qua de promissa spe exsultaverunt. Hic Bpiscopus ministroa Ecclesise ordinat; quia et Moyses Aaron, et levitas in ministerium tabemaculi ordinavit, et Chriatus septuaginla duos ordinavit, quos in predicatione destinavit. Cap. XIX. — De tertio officio. In tertio offioio ad caput reditur, et prsedieatio Christi nobis ad memoriam reducitur. Hoc ofiicium Moyses prsefiguravit, quando in montem ad Domi- num ascendit, et ab eo tabulas testamenti accepit. Domiausque» cuncio populo audiente, mandata pro- posuit, et Moyses justitias legis exposuit, et popuias se omnia servaturum respondit {Exod, xix). Sio dia- conus ad episcopum vadit, iibrum ab allari accipit, Evangelium, in quo divioa prmcepta santcoram po- pulo legit. Episcopus sermonem faciens populo ea exponit, et populus per Ktfrie eleyson, derus autem per Credo in unum Deum^ se spondet euncta serva- turum. Qualiter autcm hoc per Christum et aposto- los sit geslum, breviter estdicendum. Cap. XX. — De diacono, Perepiscopum, repraesentatur nobis Ghristus; per diacoaum« ordo apostolicus* Diaconus qui legit, est Petrus qui pro omnibus respoiidet* Episcopus lectu- rum diacoDum beoedlcit ; quia Christus convocatis apostoiis, beDedictione eos replevit, dum eis potesta- tem super ominia diemonia dedit, et eos regnum Dei praHliicare misit (Luc» ix). Diaconus Evangelium ab altari accipit, legere pergit, quia de Sion lex, et vetbumDomini deHierusalem exivii{lsaL ii). In hoc quippe loco^ altare Hierusalem designat, in qua apoetoii verhum praedicatioois a Domino acceperunt, et exeuntes per totam terram praedicaverunt.Diacoous in sinistro brachio lihrum portat, quia sinistra prse- senlem vitam significat. El ia bac vita tantum prK- dicari Evangeiium debel ; quia in fulura vita nuilus ii9Cinik9L eget, nam omnea a miAimo uaque ad mazi- 551 JiONORII AUGUSTODUN. OPP. PAIlS III. - EXfiGETlCA. Sb2 mum Dominum eognoscent. Ab australi parte ia ambonem ascendit^ quia Chrislus a Bethlehem, quae est ad austrum, Hierusalem venit, unde dicitur : Deui ab austro veniet (Habac, iii). Cap. XXI. — Quid dua^ candelas designant. Duae' candelae Evangelium praecedunt ; quia lex et prophetse prsecesserunt, quse Evangelium praedixe- runt; duo candclabra quae praeferuntur, sunt duo prsecepta charitatis, quse pcr Evangelium inslruun- tur. Duo acolythi qui ea portant, sunt Moyses et Elias, inter quos Dominus ut sol in monte fulgebat (Matth, XVII ; Marc, ix ; Luc» ix). Dum Evangelium legitur, cerei in pavimentum deponuntur, quia om- brse legis, et aenigmata prophetarum per lumen Evangelii ab humiiibus intelligunlur. Perlecto Evan- gelio candelae exstinguuntur, dum pcr luccm Evan- gelii spiritualiter prolatae intelliguntur. Thuribulum ante Evangelium portatur, quia Christus odor suavi- tatis in igne passionis pro nobis sacrificatus praedi- calur. Gap. XXII. — Quid designetf quod Evangelium in ambone legitur. Evangelium in allo loco legitur, quia Christus in monte praedicasse perbibelur. Ideo et in sublimi le- gitur, quia sublimia sunt evangelica prsecepla per quae altitudo coelorum scandilur. Ante Evangelium lumen ardet. eo quod evangelica doctrina Ecclesiam illuminet, et quia verbum Dei lumen nobis ad vitam praebet. Diaconus secundum ordinem se vertit ad austrum dum legit Evangelium, quia in hac parte viri stare solent quibus spiritalia praedicari debent. Per viro$ quippe spirituales significantur, et per austrum Spiritus sanctus designatur. Nunc au- tem secundum solitum morem se ad aquilonem verlit ubi feminae stant, quae camales siguificant, quia Evangelium camales ad spiritualia vocat. Per aquilonem quoque diabolus designatur,qui per Evan- gelium impugnatur. Per aquilonem enim infidelis populus denotatur, cui Evangelium prsedicatur, ut ad Chrislum convertatur. Cap. XXIII. — De signis et salutatione diaconi. Diaconus, cum ascenderit in analogium, primum salutat populum per Dominus vobiscum, quia apo- stoli, quamcunque domum praedicaturi intraverunt, primum per pax huic domui auditores salutaverunt. Cum sequentia saneti Evangelii dicit, signum sanclae cmcis fronti suae, in qua sedes est verecundiae im- primit : per hoc se de verbis Domini non embescere innuit. Qui enim sermones Domini erabuerit, hunc Filius coram. Patre et angelis in judicio embescet {Luc, ix). Crux quippe et Evangelium apud incredu- los magnee confusionis fuit opprobrium. Deinde os signat, quia verba Dei se ore conHteri pronuntiat, cum ore confessio ad salutem fiat (Rom, x). Exinde cor signat, ut spiritum elationis a se excludat^ et ea quae ore confitetur ad justiliam innolescaf. Igitur per cordis signalionem, fides verbi accipitur; per oris signationem, confessio Christi intelligitur; per frontis signatioDcro, operatio Evangelii exprimitur. A Deinde clerus et populus se signat. Gloria tibi, Do- mine^ conclamat, quia Christum cruciGxum se ado- rare, suis verbis obedire se pronuntiat. Iia, dum apostoli verba Dei praedicaverunt, popuii Dominum laudaverunt. Cap. XXIV. — De baculis. Dum Evangelium legitur, baculi de manibus depo- nuntur ; quia, praedicarte Evangelio, legales obser- vanliifc a populo deponcbantur. Ex legis quippe prae- cepto baculos manibus tenebant, qui pasehalem agnum edentes ad patriam tendcbanl. Secundum hunc mo- rem cantores in ofHcio missae bacules tenere noscun- tur, dum verus paschalis Agnus benedicitur : signi- iicantes quod hi qui ad aeternam patriam et ad fe- n stum angelorum cupiunt festinare, esu coelestis agni, et baculis contra hostes, id est sententiis Scriptura- rum contra daemones, se debentdefensare. Hos inter Evangelium deponunt ; quia cum ad Cbristum quem Evangelium signat perveniunt, nullis Scripturamm sustentaculis indigebant. Per baculos, et saccrdotea denolantur, per quorum doctrinam infirmi in iide suslentanlur, qui baculi in Evangelio deponuntur, quia omnium sacerdotum doctrinae Christi Evange- lio postponuntar. Tunc etiam velamina capitis aufe- runtur ; quia, Ghristo evangelizante, velamina legis tollebantur. Et nos capita denudamus, quia revelata facie, non in aenigmate, Dominum in Evangelio vi- deamus (// Cor. iii). Perlecto Evangelio, diaconus revertitur ad episcopum, librum ei offert ad oscu- landum, quem mox reponit in locum suum ; quia ^ apostoli, peracta praedicationCy ad Christum rcversi sunt. Scilicet et daemonia in nomine ejus subje- cta retulerunt, quasi librum in locum suum repo- suemnt, dum non sibi sed Domino cuncta ascri- psemnt. Cap. XXV. — De sermone. Dcinde episcopus sermonem ad populum facit, quia postquam Chrislus populo per apostolos inno- tuit, ipse omnibus praedicare coepit. Episcopus po- pulum de pcenitentia, et fide, et confessione instruit, quia Chrislus poenitentiam, et fidem in Deum et re- missionem peccatorum per confessionem et baptisma docuit. Post haec populus Kyrie eleyson, et clems Credo in unum Deum, cantant ; quia quod diaconus *v legit, et quod episcopus praedicavit se credere afiir- mant. Ita postquam Christus et apostoli populum docuemnt, fide recepta, laudes Deo personuemnt. In- terim Evangelium cum incenso per chorum defertur, et singulis ad osculandum porrigitur; quia apostoli Christum (odorem vitae) per mundum portaverunt, et cunctis gentibus per verbum ejus pacem aeternam praebuemnt. Cap. XXVI. — De quarto officio et de Ecclena. In quarto officio ad corpus Christi id est ad Ec- clesiam significatio recurrit, et ejus actionem nobis exprimit. Cujus figuram populus Israel olim praefe- rebat, quando Moysi de monte descendenti diversa dona ad faciendum tabernaculum offerebat, in quo altare fiebat super quod sacerdos sacrificia populi 553 6BMMA ANlMiE. — LIB. I. 554 immolabat, Sie episcopo de pulpito desceiideDti po- A puli diversas oblationes offerant, pro qoibus sacer- dos et ministri sacrificium in altari cum cantQ im- molabunt. Ita Cbristo ad Hierusaiem passuro de monte Oliveti descendenti turba occurrit, palmas floresqne cum eantu laudis obtulit, pro quibus ipse se sacrificium in ara crucis obtulit. Ponti- fex repraesentat Christum, ministri turbam disci- pulorum. Populi offerentes, sunt illi cumpalmisoc- currentes ; cantores eantantes, sont Hosanna reso- nantes. Cap. XXVn. — De tacrificio. Quidam depopulo aurumi quidam ar^entum, qm- dam de alia substantia sacrificant. Sacerdos et mi- Cap. XXX. — De sacrificio Chriitianorum. Ita Cbristiani legale sacri/iciufn offerunt, dum de- cimas rerum suarum Deo dabunt. Voluntarium of- ferunt, dum de rebus suis Deo servienlibus aliquid conferunt. Pro peccato offerunt, dum pro poenitentia injuncta sacerdolibus, vel reiigiosis, vel indigentibus aliquid impendunt. Progatiarum actione ofierunt, dum pro dignitate, vel pro aliqua collata gratia Deo quidquam offerunt. Dona offerunt, dum in aedificia ecclesiarum, vel in ornatus earum aliquid conferunt. Vota efferunt, dum in bello, vel naufragio, vei aliquo periculo positi aiiqoid vovent, quod liberati Deo el sanctis offerunt. Holocauita offerunt, qui steculum relinquunt et omnia sua vel indigentibus distribuunt, vel monasteriis conferant. Haec sacrificia populi offe- nistri panem et vinum cum aqua immolant. Qui au« B runt. Sacerdotesautem etministriChristoinstituente rum offerunt, significant magos, qui Domino aurum panem et vinam offerant. obtttleruni. Quiargentumofferuot, designanteos,qui pecuniam in gazopbylacium miserunt. Qui de aUis rebus sacrificant, sunt bi, qui Domino necessaria, quse Jndas portabat, mittebant. Et hos significant, qui per Pauium et Bamabam apostolis oblationes Hierosolymam transmittebant. Qui panem offerant, sunt hi, qui spiritum suum in sacrificium laudis Do- mino impendunt. Qui vinum offerant, sunt hi, qui animas pro fratribus ponunt. Qui aquam offerant, sunt hi qui corpus suum pro Cbristo ad supplicia tradunt. Cap. XXVni. — De trilnu sacrificiis. Cap. XXXI. — De sacrificio panis. Hoc sacrificium ideo ex pane fit, quia Christus se panem vivnm astraxit {Joan. vi), quem Scriptura panem angeiorttmpraedixit (P«ai. lxxvii). Qoi panis fit absque fermento, quia Christus fuit sine peccato. Ideo autem panis ex fermento fit, quia Christus se granum frumenti asseruit. Granum auieroper tritu- ram de tbeca sua exculitur contumeliis et opprobriis arefactos, a Judaeis, et gentibus, quasi duobus lapi- dibus, flagellis attcritur, cribratus conspersus com- paslinatur, dum a suis separatus, sanguine proprio perfusus cruci compingebatur, in qua quasi panisin Primo viri offerant, qui fortes in Christo desi- q igne passionis excoctus in immortaiitatem routaba- gnant, quia in primitiva Ecciesia justi (subpersecu- tur. toriboB dura perpessi) victima Christi occnbuerant. Deinde feminae sacrificant, quae fragiliores signifi- cant ; qnia teropore pacis fideles non seipsos sed hosliam laudis Domino immolant. Ad ultimum saeerdotes et ministri offerunt, qui doctores et ductores popuii sunt, quia sub Antichristo fideles per diversa tormenta sacrificium vinum se Ghristo offerunt. Cap. XXIX. — Deseptem sacri/iciis legalibus. Septem autem sacrificia ab antiquis secundum le- gem offerebantur, quae adhuc Christiani imitantur. Ritos namque Synagogae transivit in religionem Ec- clesiae. Et sacrificia popuU caraalis mutata sunt in . Cap. XXXII. — De Ecclesia, et significatione. Ideo et corpus Cbristi de pane fit, qui ex multb granis conficitur, qoia Ecclesia corpus Christi per illud reficitnr, quae ex mnltis electis colligitor. Quae graoa, scilicet electi, flagello praedicationis de theca veteris vitae excutiuntur, poenitentia arefaeti, quasi duobus iapidibus moiuntur, dom dnabus legibus in scrutinio minutatun iinbountur. Cribati, conspersi compastinantur, dum ab infidelibus segregati, aqua baplismalis renati, vinculo charitatis per Spiritom sanctom in fide copnlantur, ut panes in clibano ex- cocti in candorem mutantur, dnm in camino tri« bulationis examinati ad imaginem Dei reformantur. observantiam spiritualem. Suntautem haec : Legale ^ Tali modo panis effecti depane Christi reficiuntor, sacrificium uoluntarium^ propeccato,progratiarum actionCf dona^ vota, bolocausta. Sacrificium legale, obtulit, qui decimas vel primitias, vel ea quae lex praecipit, obtulit. Voluntarium sacrificium obtulit, qui aliquid de rebus suis Deo sponte obtulit. Sacri- fieium pro peceato obtulit, qui transgresso legis mandato hircum obtulit. Sacrificium pro graHarum actione obtulit, qui pro victoria munus Deo obtu- lit. Dona obtulit, qui aliquid in ornatum templi contuiiL Vota obtulit, qui in periculo belli consti- totus aliquid Deo vovit, quod postea solvit. Holo^ causta obtulit, qui agnum offerens totum in altari incendit. Holocaustum namque totumincensum di" citnr. Patrol. CLXXU. et hi in aeteraum non moriuntur. Cap. XXXIU. — De sacrificio vini. Ideo autam hoc sacramentnm de vino fit, quia Christus se vitem dixit, et Scriptnra eom vinum ju- cunditatis asserait. Uva autem, in praelo duobus M- gnis expressa, in vinum liquator, et Christus duoboa lignis cracis pressus, sanguis ejus in potum fideli- bus fundebatur. Ideo et sanguis Christi de vino con« ficitur, quod de multis acinis exprimitur, quia per illum corpus Christi Ecclesia reereatur, quaedemoi- tis justis congregatur* Haec pressuris mundi, quasi in torculari, calcator, etChristo perpaasionesincor- poratur. 18 ^^ HONORII AUGUSTODUN. OPP Cajp. \XKl\. — Iki aqua. A Ideo autem hoc sacrificiom de aqua fu, quiaaqoa de Chfisti laiere exivir, el Joani angelus aquas po- 5uIos 6ss6 retuUl. Et i()eo aqua vino admiscelur, uia popuius sauguiue tihristi r.edemplus, per aquam baptisiUaUs ablutus, per paslum hujus cibi, et poturo hujud vitti Christo commuDicdtqr Panis autem liic in camem conVertilur, quia Christus, paschalls AgnuS pro nobis occiditur, et caro no;>.tra a morte redimitur. Vinum in sanguinem transit, quia Chri- stus sanguinem fundens, pro nobis animam posuit, et animfim nostrani quae in sapguiue habitat a p^c-. catis expiavit. Sine aqua autem hoc sacrameotum non coniicitur, quia solius populi.causa hoQ myst^- rium agitur, quia et CD quotidie reficitur. Gap. XXXV. ^De fBrma piudt. B Panis vero ideo in modum dentrii fortnatiirf qaia panis vitse Christus pro denarion;m aumero trade- baturqui verus den&riiis in vinea laborantibus in preiaia dabitnr* Ideo inugo DoHunl e«m litteris in hoo^e«xpctmkui\ quia clin donario imago et no- min im|i^»atoid&. aeribitul*, et per 1imm ptatm imago Dfii in. Bobia repafalur, ttnoniea tiootrum in libro viUe.iiotMr. Cxi». XXXVt. — Cufqudtidiemissa canaiur. fit si enim Christus semel sua niorte credentes red^mit, hoc tamen sacramentum quolidie ob trcs caiisas ficcleaia necessario repeiit : Una est causa ut ih Vinea Idbofiintes, quotidie eo reficiantur ; alia ut hl qui numero RdeliUm quotidi^ associantur, per ^, iilud ChHsto incorporentur ; tertia, ut memoria passionis Christi quotidie mentibus Qdelium ad imi- tatioam ino^loclur» Talt «lUefn ordine offeriur. Cap. XXXVU. — De$miMono. S»l>diaeODU8 oalieeod in.siliiolras patonam index- tr«, flesuper oorpotale porlatt qiiia.aubdia«on«8 in hoo loco Ghriatnmi calix paaaiooenit einiatrm ^na- sanieni vjiaiiii patenaerucem, dajUraaaterBamvitam, corpojral^ BceloKiam aignifioat. hi Cftintottta ^ioem paaaiqnia in pnbeenti vila Ual, ^neni priuB a eo tnuieferi^i Pairen petiith Per orucem anlem. gloriMn Patria inirayil, ceiua pasbionem. fiedeaia imitad nondeeinitk Corporale mulloiek>re eandidataur, et Ecjoiesia per muUae tfibulationea Civialo oenfornta* tur. SuMiaoonoa. noalier. Ghriiitus quasi paienam j^ com oaliee pert&vtli qoandocnicem ad panieoem bajulavit. Cap. XXXVIII. — De cfintoribus. Unus canlor oMatam cum favone, et vinum cum aa^^ efiwl, ailer .efeeaa vm admieceiMilMti pt^ beu QttifinumoffereeignitieetBootesiaiifideJoAeitS; qnifclegiaiitiaaiKGfcrieti saoiifibium eommutlivitt Qui feufiiam.offcrt, Heoleaiam de f entiliua$ qniepopv- lum ^ntilem Christo . aaorilteavii. Hi ei dno lypum Eaeeh el Blie pnb^ruut^ qai JttdlLieiim pepehinl Chniio.io MOriABwm oUaAibfi eont* OMata WA nndie flaanilras, sod lavoiiibas ifiulto lAbor« eandi^ dalie offertmt, quia Ghtiati 04rpiB ftb Me Uottliki, qni eamem. miam titile «t «Oneu|tiiOftitiA tmd^- . PAB8 UI. — LITURGICA. 556 gunl, digne auscipiUir. Ampulia in qua^finom efter- tur^ signi0ea4 noatram devotionem, qm in VoacttKs CQfdis portaUir. Arebidiaeonna ad ultimum aquam incaticem fundena epiacofK) oftert, quia Ghrietoe, quem di&fionua bic aigoaty Bodeaiatn aibi in paseione mistcoit, Patri in eruce obiulit, et in nltimo oorptte capiti conaooiabit^ eam regnum Dco et Peth Iradt- deritk GkP. XXXIX. — Deorationeiaetrdoiii. Poat aooeptum aacrifioium epiacopus ae inclinans coram altaris orationem Suscipe^ sancta Triniiii, dicit, quia Cbristus ad pedes disi^pulorum se in- clinaos post tradilum sacriflcium in coena ante men^am stans orationen) ad Palnam feeil. Deitdei orOfie dicit^ quia Cbribtuaaposloioe. orai*e BMmuii^ Debittc. oraUonera super obleiam aeereto dkity qoie Chriatiiis in inoale Qlivevi aecreio prolixiaa oravit> com ei ang^lus confortana eum appaml^ Sfmiium sileotii. poal Off^rtorium» illud t^n^s sifnifieat^ quo Christus ante pos^ionemJn Hieruaalem latebat, velut paschalis agnus, quemJudaai decama lonft. re- clusum decimaquaria luna inMnolabaai. GAt». XL. — De Secreto, Composiio sacrificio eacerdos orationeni sub si- lentio nedtat,quia idem sacrifidtim in sacrif!cio Pa- trum abaeonditum latebat. In agno quippe Abel de- litescebat, in arietc Abrahfe pro Isaac se occullave- rat. In agno paschali, in vitula rufa, in hirco emis- sariose celaverat (Ltfi;f '^ xvi). Tonc pontifex offert pro populo sacrificium, quia Christus pro Bcclesia obtitUl semetipsum . Tunc eacriBcium thurifScatur, quia ChriatUB odof buaviwtis, pro nobts oblatus a Deoaoeqf>tatur. Cap. XLI. — De Prasfntione. Sequitur in Pra^atione sacriiicium aogelorutt«q«i huic sacrificioiQteresac credunUir. Summoeaini im- peratori, ut mililes, aasi$tuot, et iaudes euo Imfm^ ratori concinunt ; per ter autem im di&liacU Tri- nilatem sacrificio laudi< bonorificant, et hoMiaea ]«* bilationis jugitcr imitati immolant. Ideo et hoc sa- cerdoa aha.vocecaniat, quia Bacrificiumangelorum, quod est iaus, repraesentat, CA», XtH'. — De iaerifieio nn^lorum. AngeliitaiTueet archangeli majestatem Del lau- dant, dotninatiDttes adorant. Potestates el principa- tus admirando tremunt, Cocli, id esl ihroni, et vir- tutes jubilant. Gherubim et seifaphim dutciter con- celebrant. Hoc saerificium concentus angeloram Da- vid et Salomon ^unt imttati, qui instituerUnf hymnos in sttcrif)cf6 Domini, organid, et allid musicis in- stmmentia ton^repari, et A populo laudcd concla- mari. Utadt solemus adfauc in officfo ^crificii orga- nia concrepare, cletus caiitare,populQscoh6lamare. Sacriticiom itaque laudis angeli itbmoiant, dum Splriltm santtus Consooat. I^r Sanctui repetitur, quia T^ihitai» collatrdatui^, Dtminu^ Deuz .^emel dici- tur, ((uiaunitas veneratur,Sacrificioang)&Ioromcon- jutogitor toCriflchiifi spiHtuum joBtorutn, qul Christi humanltalem adotant, et pro humani geheris rc- 557 GmSlk ANISffiB. -. LIB. 1. S58 diimpiwne CKnXfiiiiriBenedichistfuiveniiinnomine kdexith Idcator, qnm sanguis cum aqua d« latere Domini, Hic hymous partim ab angeHs, partim ab homiiubuft eonoinitur, quia per CbrisUim immolA- tumhumanum genus angelis conjungitur, lausquippc &ogelorumest : Sanciuif saHcttUf $anciui^Dom%nus DeusSabaoih. Pleni suui cobU et terra qhria iua. Bosanna in excelsii. Laus varobominum esi : Bene- dictus gui ueuit iu n^ine Domini. Uosanna in ex^il- sis, In boc canlu se signant, quia signum Christi cui contraidieilffr se rectpere desfgirant. Cap. XLlll. — De quatuvr orrfinWtiy. Notandum quod primo loco masculi offerutil, quia primo terapore patriarcbae suo sacrificio hoc sacri- ficium periulerunt. Secundo loco ferainffi offcrunt, quia secundo tempore Judaei legalibus sacrificiis hoc sacril les, quia ministri offcrunt, quia terlio tempore apo atoli ipsum sacrificium excepemnt, et hoc fideles doeuerunt, qui quotidie septem snprascripts sacrifi'* CTft offerunt, qma post hanc vif am angeR cum beatis hominibus in steculum seeculi Dominum laudabunt. Cbristi tnanasse praedicatur. Com saccrdos Hanc igftur oblationem dicft, stf usque ad altare inclinat, qtiia fbi passio fftchoattir, qni se usque ad aram eroeia obediciis Patri pro nobts incRflaverai (Mi- Ifpp, n). Deinde obhta, vel calix fh mami sacerdotis etattatur, qnia GhristQS pro satufe nostra in cni- eem levatur, et ssnguis ejus in redemptionem nostri immolatur. InteHm diaconi retra episcopum stantes figuram gcruht apostolorum, qtii in passione Domr- ni eo reticto omnes fugerunt. Subdiaconi vero retro altare staole» ^ntra epacopuBiy a^ciunt mnliores et notos, Jesum praeferunt, quia longe stanles ejus passionem viderunt. Ante altare se saccrdos incli- nat, cum Supplices (e rogamus dicit, quia ibl passio a^A^uv^uipw.^ -«««^w^^»»,u^ flnit, et Chrislus inclinalo capite spirilum fieram prttnttonstravemnt. Teriio loco sacerdo- * ... » ,. J ^ j- ^ . - ^ emisit. Infra Canonem diaconus manus lavat, quia Pitatus in passione Domini manus lavahat, dum se slc mundum a sanguine ejus, quam manus suas a sorde proclamabat. Sacerdos vocem fevat dum No- bis quoque peccaioAhus dtcit, designans quod Eccle^ sia de Christi latere jam formam in confessione Bederaptoris erupit, dum per vocem centurionis sic clamavit : fere Filius Dei erat iste (Matth, xxvii). Gap. XLVII. -^ De Joeeph. Dicente saeerdoie Per omnia smcula sxeculorum. diaconus venit, calicem coram eo sustoUit, cum favone partem ejus cooperit, In altari reponit et cum corporali cooperit, pr»ferens Joseph ab Arima- .^ , j . ^4 . j' tbia, quicorpusChristi deposuil. facieroeiussudario que mambus pro propulo non credente et conlradi- n ^ ,, . . j . , . , *'**"**"■'.*" * •» . f^ j - _ i_.i V -j , ^ coopenul, m monumenlodeposuitJapidecooperuU» centeoravit, et victus, dux cum Amalech, id est u* ui i » i- r • *^ * Cap. XLIV. — De quinio officio ei depugna Christi» Quintum ofiicium alis cherubim velatur. In quo summi pontiflcis hostia et rcgis gloriie pugna rcprse- sentatur. Hoc l^foyses praefigurabat, quando in mon- te extensis manibus orabat, dum Josue, qui et Je- sus, cum Amalech pugnabat, devicti regnum vasta- tabat, ac populum cum victorise Isotilia rcdiiccbat. (Exod, xvii). Sic Chrislus in monle crucirj, extensis- cum diabolo, vexilto sanctae crucis pugnavit, devicti regnum vastatit, Dominas infernum superalo mali- gno hoste spoliavit, populum de tenebris ereptum cum gloria victorise ad coslestia revocavit. Cap. XLV. — Myslerium. Hec lolmn epiacopua imaginatur, et quasi tragi- eta vaatibus expnmere coaalur. Cbriatum namque iacrueefiattm repnesentat, dnm expansia manihus Canonem reottat^ quasi eontra Amaleefa pugnat (Exod» xvii^« dum cooti-a diabolum Christt passio* ttem cwn aignla erueum aimnlat. Mtnistri autem qaaai aoies pugnanlium nirinque ordinantor dum diaconi relro episoopum, subdiaooni relro aitate locantur. Exercitus cum triompho regredilur, quia ©ifriogendum porrigit, Acolylhns qui palenam tenuit, Hic oblata, et calix cum corporali cooperitur, quod sindonem mundam significat, in quam Joseph cor-^ pus Christi invoUebat. Calix hic, sepuLcrum *, pate- na, lapidem designat» qui sepulcrum clauserai. Tres articuli, scilicet Oremus prmeptis , et Pater nosier, et Udera nos^ Domine^ trea dies signifieant, quibus Christus in moaumento quiescebai. Gap. XLVm. -^-Deaeolythoqnipatenamtenet^quod Nicodemum figuret, Acolythus infra canonem patenam involutam te- net, quam hic subdiaconus defert. Subdiaconus prae- bet acchidiacono, quam ipse osculalam uni de dia- conibus ad tenendam. ct corpus Domini in ea con* percepta communione ad propria eum gaudio re- verlitur. Cap. XLVI. — DepassioneChristi, In bec ofiioio agitur Glirisli p«6aio super crucem chriaroatiai altare onu intelligitar in quo carporaie in foraoa cofporis Cbriati diateodiiar. Gorporale de puroliiio terne confioituri et cum mnlio iabore in candorefn vertitnr ei Gbriati oorpns de munda Vir- gine aaaoitur, el per multas passionea ia candbrem* resurrectioois reddiiur. Corperale cam complicatur nec iniiiam nee finis ejus apparel, quia Christi diviniljaa initio carei et flnem non habeL Super quod oblaia ponitur,. quia enro a divioiiata suacep* ta in enica afflfitur. Caiix eum vino, ee aqua in formam Nicoraedi gerit, qui myrrham et aloe ad se- pulluram Domini allulit {Joan, xi\), Polio subdia conus et archidiaconus cum alio diacono patenam tenenli, tres Marias pra^ferunt, quae cum aromalibus ad monumentum venerunt. Dum septem pctiliones in Dominica oraiione dSeuntur, diaconi inclinali stant, communione confirmari exapectani ; quia apo- stoli septem bebdomadis post roortem Chrisii fir- mari a Spiritu sancto exapectabant. Subdiaconi aih- tem inlerim quiescunt ; quia mulieres in Sabbato, qua; septima dics est, siluerunt. Cap. XLIX. - De Cruce, Hoe saoramentum tantum per crucem fit, quia Ghristus sacrificium Patris in cruce pcpendit, et in 559 HONORII AUGUSTODUN- OPP. PARS lU. — UTURGICA. 560 erace quadruplom mandain redemit. Sex tntem or- A recitantur, ptnis ei vinum in corpus et sanguinem dines crucum flunt, quia sex diebus mundus perfi citur et senario numero corpus Christi reficitur. Per imparem vero Dumerum, qui in duo paria non po- test dividi, benedicitur ; quia corpus Cbristi perma- nens non sciaditur. Aut enim tres cruces facimuSi et fidem Trinitatis exprimimus : aut per quinque si- gnamus, et quinque partitam Christi passionem de- ttotamus. Per sex ordines cuncta mundi tempora comprebendimuSy quse per erucem Christo unita ex- primimus. Cap. L. — De primoordinej etde trilmi crueibus. In primo ordine, tres cruces facimua ubi Hiec dona dicimus, et primum tempus ante legem ia- nuimas UDum Abraham, tertium ab Abrabam usque ad Moysen. In quibus justi in fide Trinitatis Christam a loDge suis sacrificiis salutaverunl, et multos cruciatus in hac fide pertulerunt. la prima quippe slate, Abel Chri- stum in agoo obtulit , et pro eo cruciatummortis pertulit. In secunda, Melchisedech Christi camemy et sanguinem in pane et vino obtulit qui cruciatus bellorum a regibus gentium in fide Christi pertulit. In tertia, Abraham Christum in Isaac sacrificavit, in ariete mactavit, qui variatos cruciatus in hacfideto- leravit. Cap. LI. — Deteeundo ordine^ et de quinqut cru' cibui. In secundo ordine, quinque cruces facimus, ubi Benedictam, ascriptam dicimus, ettempuslegisex- primimus, quo justi per quinque librorum legis sa- crificia Christum expressernnty et multos cruciatus pro ejus fide pertulerunt. Quinque namque in duas partes, scilicet trinarium, et binarium solvitur; et illud tempus in duo interstitia dividitur. Unum a Moyse usque ad David fuit, alterum a David usque ad Christum exstitit. Per trinarium, judices a Josue usque ad David, et reges aDavidusqueadcaptivitat tem Babylonis, et principes a Zorobabel usqne ad Christum notantur. Per binarium vero sacerdotes et prophetffi significantur , ex quibus Moyaes Christum in paschali agno immolavit, qui Apostolo teste multa adversa pro fide Christi toleravit, quem lege praedi- cavit {Hibr, xi); Samuel Christum in David unxit, qui uterque Cbristum et sacrificiis expressit, et in figura Christi persecutionem a perfido rege Saul pertulit ; Elias et alii prophetae Christum sacrificiis, vocibus, scriptis prsemonstraverunt, et pro ejus fide varia supplicia perpessi sunt. Cap. LII. '-' De tertio ordine. In tertio ordtne panem in manum suscipimus, et benedicimus, et tempus graiias innotescimus, quo Simeon Christum jam natum panem vivum in ma nus aecepit, etgaudensbenedixit. Deiade calicem le- vamus, et benedicimus, et tempus coenae exprimi* mus, quo Christus panem et calicem manibus cleva- vit et beoedixit, et inde corpus et sanguinem aposto- lis tradidit. Unde adhuc cum verba Domini in ordioe Domini commutantur. Cap. LIII. '^' De quarto ordine, et de guinque crur cibus. In quarto ordine, quinque cmces facimus, ubi Hoitiampuram didmus. Et iilud tempus ad memo- riam reducimus, quo Christus quinque vulnera in cruce aecepit, et quinque ssecula redenut. Cap. LIV. — De quinto ordine^ et tribui crueibus. In quinto ordine, tres cruces ubi Omnia bona creas^ sanctifieas dicimus, et corpus Christi scilicet primitivam Bcclesiam innuimus, quae fidem Trini- tatis accepit, et multos cruciatus pro Christo susti- . ... ....... . nuit. is, quod tnbus mterstitus distmguimus, Q^i* t> « ,« „ ^ j. ^ ^ l\. . le r I ^ ]v--i B Cap. LY. — Oe sexto ordtne^ et dequsnuue crur ab Adam usque ad Noe, ahud aNoeusque ad .. ^ ^ CwUS* In sexto ordine quinque cruces facimus, ubt Per ipium dicimus, et item corpus Christi, videlicet Bc- clesiam de genlibus exprimimus, quae Christi quin* quepartitam passionem veneranter excepit, et eam imitando patienter diversa tormenta pertulit. Cap. LVI. — De quinque ordinibui crucum, Item per quinque ordines crucum, quinque setates mundi designantar, quae per crucem et Christi cor- pus saWantur. Unde et in Canooe quinquies Per Chriitum Dominum noitrum dicitor, quia per quin- que vulnera Christi mundus redimitur. In sexto or- dioe calix cum oblata tangitur, quia in certa setate Cbristus calicem passionis in cruce pro omnibus bi- ^ bissd innuitur. Cum Per ipium dicimus , quatuor cruces super calicem cum oblata facimus, quintam lateri calicis imprimimus ; quia Christus, quatuor vulnera in manibus, et pedibas, et quintum in latere suscepisse innotescimus. Confecto ergo corpore Chri- sti, labia calicis tangimus, ac per hoc, quod formato primi hominis corpore, Deus fq)iraculum vite in fa- ciem ejus spiravit ei molierem ex eo vivifieavit {Gen, II), bignificamus. fit hoe Deui^ perquem^ cum quoi inquoomnia, in hciem mortui humanigeneris Spi- rilum sanclum spiravit, et ficelesiam ex eoper cor- pus snum vivificavit. Per quatuor autem partes ca- lix tangitur; quia humanum genus in quatuormundi partes dispersumy per quatuor crueis partes vivifi* catum , io fine mtmdi per Chri&tum ad vitam reau- D scitatur. Cap. LVU. — De Numero iignorum. Notandum quod per totum Canonem vigintiettria aigna fiunt ; quia in Veteri Testamento justi sub de- calogo legis; et inNovo Testamentojosti perdecalo- gum legis, in fide Trinitalis, htqus sacramenti par* ticipes eiistunt. Tribus autem digitissignafaeimus; qoia Trinitatem exprimimus. Quod si viginti triatri- plicaveris, sexaginta et novem habebis. Porro cum Pax Domini dicimus, non cum digitis sed cum oblatae particola, tria signa super calieem faciroua, quse si superioribus adyeeeris, septuaginta duo sigoahabe- bis. Profecto hoc signiflcat quod septuaginla doie linguie per superbiam dispersae, per Ghristi humili- tatem sonl in untun eongregaUe, per erueem et pas- 561 GBMMA ANIILE. - LIB. I. 562 sionem redempt», per corpus et sanguinem ejus ei A fia hia; el tonc papam, et tnne episcopiimy et regem . commnnicataB. Cap. LVIII. — De septem iocrificiii. In Ganone Beptem sacrificioram adio commemo- raliir, qnibus oorpos Bcdesia capiti Christo copula- lur. In primis sacrificium innocentum ; secnndo, apo- stolorum et martyrum ; tertio, confessoram ; quarto, religiosoram et continentium ; quinto, co^jugatoram ; aexlo, in Christo defunctoram ; septimo, in anima mortuorum scilicet poeniteatium. Te igitur usque Cammunicanie$t sacrificium inoocentium notatur, qni se in Christi sacrificium ohtulerunt, dum pro eo immolali rant. A Cammunieantei uaque Bane i^tur oblatianemf saerificium apostoloram el martyram repnesentatur. Ubi et nomina iUorum recitantur, qui g ae hosliam yivam Deo oblulerunl, dum sanguinem Bunm pro eo fuderanL Ab Hanc igitur oblatianem Qsque Quam oblatianem tu, Deut, sacrificium confes- aorum commemoratur qui ab hereticis multa peri- eula perpessi sunt, el sacrificium laudis Christo ju- giter oblulerunl. A Quam oblatUmem tu^ Deu$, mqueSuftplieei^ ie ro^ti»fi«,sacrificium religiosoram demoostralur, qui caraem suam Titiis el concopiscen- liis crucifixerunt, et sic hoslia Christi effecti suot. A Supplicei, ie rogomuinsque Memenio^ Domine, sa- erifidum coi^ugatoram declaratur, qui fide el elee- mosynis Christi corporis participes eificiontur. A Me- mento, Domtne^ sacrificium defunctoram ostenditur qui in confessione Christi migraverant, el fidelibus assodati aunt. Sacerdos Chrisli mortem repraesentat, ^ eum se ad Supplicei te rogamui iaclinat, et posl ejus mortem apte eommemoratio defooctoram agitur, qni pro eis morluus ereditur. A nobis quoquepeeea- ioribui usque in finem Canonis, sacrificiom pceniten- tium exprimitur, qui se lacrymis et poenitenti» do* loribus Christo in sacrificium mactant, cum se ani- mas suas peccatis occidisse doleant, ot in eo mifi- centur, qui pro impiis mortuus prsedicatur. Unde et sacerdos ibi rocem exaltat, quia poenitentes a vocis et cordis gemitn ssepius ragire constat, cum amaros singnllus edant. Hos Dominus expressit, cum Laza- rum magna voce de monumento vocavit (Joan. xi). In hoc etiam capilulo nomina martyram recitantur, quia poenitentes variis cruciatibus macerantur. Per hec semper sacrificia, corpus Chrisii Ecclesia con- nominamus. Pro subjectis oramus ubi, Memento^ Domine famuUnrum famularumque recitamus. Ubi et nominare possomus quos volumus. Secundo pro prmlatis pelimos, eum Eanc igitur oblationem noi- tras iertfitutii ^i&muz, Pro subjectis sul^ungimus, cum Et cunctof familiof tuee didmus. Tertio loco pro prselatis 8upplicamus,cum Undeet memoreinoi tui iervi recitamus. Pro subjectis poscimus, cum Sed et plebi tua subjungimus. Pro defunctis sacrificamus, cum Memenio etiam^ Domine^ dicimus; ubi et no- mina eorum recitare possumus. Pro poeuilentibus, oiTerimos, ubi fiobii quoque peccatoribus dicimus. Haec omnia ideo in Canone commemorantur ; quia cuncta in morte Redemptoris reconciliantur. Cap. LX. — De iexto offieio, et benedietione epiicopi. Sextum ofliciuro. in qoo pontifex populum benedi- cit, Christi descensionem ad inferos exprimit. Hiyus rei figuram Moyses gessit, quando morituras filios Israd benedixit, eductosque de iEgypto in patriam introduci per Jesum, qui et Josue, jussit (Deut, xxxi). Hoc et Jacob moriens expressit, qui filios suos bene- dixit, et de eis futura hereditate multa prsBdixit (Gen. xux). Has utrasque benedictiones Christus complevit, cum moriens ad inferos descendit, popu- lum sedentem in tenebris, et umbra mortis, visitando benedixit, de carcere eductos coelesti patriffi induxit. Quod episcopus ostendit, dum popidum benedicit, moxque eum spirituali cibo reficit. Notandum au- tem quod semper terois capitulis benedidt, et om- nes quarto sdlicet, quod ipie prasitare dignetur, con- firmabit. Quinto vero, reliquis per benedictionem Dei Patrii concludit, quia nimirum Deus Iribus vi- dbus huic mundo benedixit, quarta reliquis firmavil, quinta benedictione bsereditatem possidere dabit. Priroo primis bominibus benedixit, dum eos crescere el multiplicari pnecepit, Secundo hominibus bene- dixit, dum, mundo dUuvio deleto, Noe et suos po*- steros crescere, et roultiplicari jussit {Gen. ix). Ter- tio per Abraham, Deus mundo benedixit, cum d in benedictione Christum repromisit (Gen. xvni). Qusrlo roiindo benedixit, dum Filium suum nobis benedicentem misit, qui coelos ascensuras suis ber nedixit, et per Spiritum sanctum reliquos finnavil ficilor, el capiti Christo conjungitur : hoc per Domi- D Luc. xxiv). Quinto mundo benedicet, dum patriam nieam orationem exprimilur, quse seplem petitioni- bos hsee sacrifieia sequitur, quia per orationem, et hoe aingnlare saerifidum, Bcclesia Christo oommu- nicator. Cap. LIX. — De qutnque orationUfUi. Oratio aulero Canonis ideo in quinque distingui- tor quia oratio fidelium per quinquepartitam Christi passiooem tanlQm exauditur. In tribus locis pro prae- laiis el subjeclis oramus ; quia Eeclesiam in docto- res, eontinentes et coojogatos discernimus. Quarto loeo pro defunetis offerimus. Quinto pro poenitenti- tibus petimus. Primo loco pro pn^alis offerimus, ubi dieifflQs: In prtmii.quoBtibi o/ferimui pro Eccie^ intraturos benedictione ullima dc complel : Venite^ benedicti Patrii mei, poaidete regnum vobii prce- paratum (Matth. xxv). Cap. LXI. — De iepHmo of/icio^ et de reiur- rectione Domini. Septmum officium, Dominicam resurrectionem in- sinuat, quando, devicta morte et spoliato inferao, pa- cem omni mondo dabat ; quia jam omnia in coelis et in terris paciflcaverat, et cum suis disdpulis come- dit eisque reliquias dedit. Sic pontifex, diabolo per spirituale bellum superato, Pax vobii cum didt, pa- cem astantibus porrigit, panem coelestem distribuit. Hoc Jesus, qui et Josue figuraliter protulil, cum in« 163 HONORII AUGUSTODUN. OPP, PABS IIL -:- LITURGICA. m troducio populOi a superiiiis UosUbus (orram 8orU X cena ml&^, oM OQrpna Oomioi jam $uaiptum \n diftiribuii (Jo». xxxii). Poolifex partem oblalae in calicem miuit, desigQans quod anima ChriaU ad Corpu9 rediii. Cap. LXH. — De pace Domini. Delnde Pa.x uobis dicitur ; quia Christus suis ap- parens : Pax vnbis (Joan. xx) dixit. Pacem porrigit, quia Chrislus pacera amissam humano generi resur- gcns reddidit. Propter tres causas pacis osculum datur. Ob unam causam clerus populusque se invi- cem osculantur; quia homines graliam Domini sui angelorumque amiciliam per Chrislum, qui esl pax Dostra, se promeruisse gratulantur. Alia est causa^ quod se per pacis osculum fratres in Chrislo Dei Pa- tris, Eccclesise minixtris filios per Christi reconcilia- _. ,, .1. • •. 1 n.* ... ^ /.u • .' . B Quia auaanum mvolalum roveiuUir. A§nu» Dei. et tioQem damofiairavu, atque udo pane Gbrisii, qui ^ ^ ' . . .. est Deus pacis, concordi» 6i dilectionis refici desi- gloria ; pars a sacerdole veluti apostolo comealtf est corpus Christl^ id eat Ccclesia adhuc laborans in terra ; pars in altari relicta, est corpus Domiai io aepulons qmesoens, id eai Gooloaia io Chritto mortua per uoioaem corporia Cbrieli reattrrectura. Cap. LXV* — D^ quibm communicationibus. Pfimitus episoopua eommttnioai, qnia Ghriaios coram apostolia partem piacia aasi et iavam mellia O)aoducavii, et raiiquiaa tis dedit (Lue. xxiv). Deinda miniairi commnnioani ; quia Domioua oom diseipttlis ad mare Tlberiadia prandebat. Post hoo populos oommunieai ; quia Domiaua asoensurus oum multi-r iudioe diacipulorum eomedil. Gorporale plioaiur; derant. Tertia causa est, quod sicut in osculo caro carni, spiritus carnis conjungitur ; ita omnis homo in necessitate spiritus per dilectionem proximi, in necessitate spiritus per dileclionem Dei, diligi prsci- pitur. Qui non tali pacis osculo fa^derati corpus Chri- stl comedunt, ut Judas, judicium sibi per falsam pacem sumunt. Caf. LXIH. — De fractione oblata. Oblaia frangitur, quia panis angelorum nobis in cnice ffangitur, ut fractio pcccatorum nostromm }«er comestienem ipsius reintegretur. Papa oblatam non frangity sed partem ex ea mordet, reliquam in calfcem mittit, quia Christus infemum moroordit, et inde snmptos in paradisum niisit. Diaconus ea- licem tenet, dum papa sanguinem sumit, significans angelum qui, Chrislo sorgeote, lapidem de monu- mento lulit. Communicato sacerdote, mox calix de altari toUitur, quia Christos resurgens ullra non morttur) et corpus ejus in sepulero non invenitor. Dlaconus sangtttnem distribnit ; quia angelus resur- reetionem Domini innotuit. Subdiaconus corpus Domini aceiptt a Diacono et fert presbyteris fran- gendum populo, designans quod mulieres verba de resurreetione Ghrlsti ab angelo perceperunt et apo- stoHe detulemut, ipsique omnl populo preedicando dtstribuerunt. Gum apostoltciis ab altari deseendit, populis eommunieat ; quia cum Christo eb ara cru- els descendens a morie resurgii, populus leteraa caniua in commuuione, aigoifieat letitiam fideiiura de Cbrisii reaurreciioae. Oratio quam posiea api«* soopua dieit, esi benedictio qua Domious aaeonsums iidelesbenedixit. Diaconua se ad popuium vertis, Ue^ mi$UL e»t dioii, aignifioans angalos, qui apO" sioios alloqueniea eos abiro jasseruni, atque aia Cbriaium ad judieium rediiumm pr«dixaruai. Cla* rus Deo gratias respondei ei populus abii, quta oredentea visa aaeeQsioae Cbristi graiiu egorunt. la Hierusalem abieruni, in templo quoiidie Domi-* num benedixerunt. Benedictio qnam papa val saoer* dos post missam super populum bclt, esi spiriiua- lis benedictio quam Spiritua sancius in die f*enteoo^ stea fidelibus attuUi, quaudo oredenies omni bene'* p diciione spiriiuali replevii. Ei illam uliimam bene** diclionem exprimii, per quani Bctfleala ibal mum sponsi sui iotrabit. Uis peraciis. epiaoopua ad pro^ pria regreditur quia at Chrialus legaiiooa aua per'^ acia in gloriam Pairis revertitur. Sic Soclesia, omr nibus adhuc ageodis rito peractis, ab boo exailio por Cbristum eripitur et in coeleaiem Hiemsalem iodu-* ceiur. Gorporale in ailari remaoei, quia mnQdiiia easiiiatis ia sacerdotibus permaoere debet. Per al- iare quoque Christus, per corporale IBeQleaia da- sigoatur; quae bic in fuiuro perenniter in Cbrislo permaaere aSirmatur. C.\p. LXVI. — De bominico pane, Ferlur qiiod oiim sacerdotes e singnlis doeubuB vel famiiia farinam aceipiebaoi. Quod adhuo GnBsci gtoria participat. Episcopus oblatam frangit, qoia ^ aervant, ei inde Dominicum panem faciebaai. qaoRi Domlnns panem in Bmmaus discipnHs fregit (Lue. XXIV). In trea paries oblatam dividit : una sibl re* ienta, duas duacono et subdiacono iriboit, quia Do- minus, fracto pane, unam partem sibi, duas Cleophae et Lucae divisit. Cap. LXIV. *- De tribus partibus oblatce, Oblato noa iotegra sumiiur, sed io tria dividitur : nnumio calicem miiliiur.aliuda sacerdote cooKumi- iur, lertiom io pixidem moriiuriaad viaiicum reponi* iur, qui4t corpus Domini est ifiTorme Iliud quod de Haria sumpium, a morie reeurgens cmlos peneira* vit ; ei iliiM 4)iK)d adbuc ia eleciia in ierra laborax, ei iUud qu^ if» a^puloria ^am pausai. Pars in cali-» pro populo offerebaoi, ei hunc consecratom eia di- siribuebani. Nam singuli iariiiam offareniium misa» inierfueruot, ei pro bis in Ganone dieebaiur Oinnium circumstantium qui tibi hoc sacri/icium iaudia offerunt, Postquam autem Bcclesia numero quidem augebatar, sed sanctitate minuebatnr propter car- nales, siaiuUim est ut qui posseoi jaagulis Domioi* cia, vel teriia Dominiea, vel aummia fesliw ilMibua, vel ier in aano eommunieareai* oe ania coafesaio'- nem ei poeoiieotiam pro aiiquo crioiifie judacium sibi sumereai. lU qaia, popuJo .lon eowimuiiieinui» noa erai necesae psoam lam magnum fieirf, alaio* ium esi eum ia modum deoarii (omiari vel Aeri, ei ui poptiitfs pao ^tKiooe bnm deoarioa oStftuU^ S65 mmK ANIkiE. - L1B. 1 proquibvs iraditiim Domlnufn eoffndaeeipettt, <}cfi A Cai». IXX m tante denarii in qmm paoperaro, qnl membra snnl Christi, cednrenl, Tel io alHquid qtK)d nd hde saori- ficium pertineret. Caf* LXVII.— De oraiioua tuper^bpuluik. Siatuturo est lit pania postmisaam benediceretur, et popuio pro beqediQtiooe aominuBiOQis partire- tur : boc et eulof i9 dicabatur. Sed quia boc in quadragosiiDa fieri noa liouitt oralionem super po** puittffl dici Ecdeaia iastUuH, ut par banc partioepa commuoiQQia ptt, Cap. LXVfll. — De processlone^ NuncQt legoptittiQ vel audieQliam manlibaa quid^ dam dulcedioia iofundaiima, aliqoid de proeem&ns g dicamus. la miasa quidem afabalnr Chrisli pro Qobia in roandif m legalio ; in proeessiona ag ititr nth straad patriam reversio. Pro ppcKepsionis itaque solemnitale, imilatur Bcelesia popixU det de iEgy->- pto agredieotis juoundilatem . Quisigni^ elprodigiia liberatua ad moolem Sinai pervaQit : ibi, aceepia lege ei faoto taberwulo, quesi qusdam proaes* siono ad terram promissionifi tetendit. Fopdnf namque afmaiua incedebat per lurmaa, et signa el vexilla anteferebantf ievite tabernaeuinm gerabant, sacerdotes tubis olaogebanl. Aroa feederis a saoar- dotibus portabatur, e| Aaron summiis sncardbs de^ coratus, ct Moyses dux popu!i sequebatur cum vir- ga. Quibus in via Amalech cum exercitu occurit, iter armis obstruere voluit (Exod. kvii). Cum quo ' Jesus pugnans victor exstitit, populo iter ad palnftm aperuir. Qui Jesua norm&m nobis prooessionie de* dit, quaodo cum arcft omoique populo Jericho civ** cuivit, saoerdotalis ordo tubis cecinit, populus ola^ mora personuit, Jericbo corruit, el viotor populua regnum obtinuit. Cap, LXlX. — Signi/icaiio processionum^ Populos a Pharaone per Moysen erepltis, est Chrialianus populus a diabolo per Christum redem- ptus. Tabulae Testamenti a monie acclpiuntnr, et libPt Evangelii ab altari ad portanduin sumuntnr ; populos ibal armatus, el popQlns Cbrisiiapus vadit fide el baplismata signatus. Pr» turmis illofum — Quid deHj^hai pH)eeMo ad alidm eecleMam fiUH de ptiif^, Dum ad kliam ecclesiart) pr6cebsidnem f&cimu^, qnasi ad terram i*eprotaissiOQis tendimt»s. Cqm ec- cTesiam can'tantes iritramu^, (ju&si ad palriam ^fcu- denles pervenimus. Cum oirck 'monasterium scri- nium, vel feretrum cum canlu et c6'rti'()uI^alione fe- rimus, qnasi cura arca Jericho curft s6rio lubarum, ct clamore popuU circuiftdiis. Jericho coraii nobfs corraft, dtim mundi concapiscentia ih cordibus no- strfs ffruerit. Ideo qujppe criicem praBcedentem se- quimur, qufa Chrtstum crucifixuAi \ti omnibus se- qui prflBCipifeur, et nulliis ad eum ^ervenlre poieril, riisi qui se mundo vitiis et concupiscenliTs cruci- fixerit. Cap. LXXl. — Dearca, David qubque, et Salomon ad i^cesslone^ rios informaverunt, qui arcam Dei hymQifi et o^tiois produj^eruni, et David in tabornaculutu, Salopu^p in templum sub alis cherubin reposuervut. Cum ecclesiam cumacrinio intramus, quaaii^rcftrQiQleiD*< plum cum gaudio portamus, et cum Cbri^lo 9Mm Ecclesia (quod utrumque arc<( defiguat) ccelestetli aulam nos intraturos clamamus. Arca sub alaa cherubin ^oriitur et a p6puIo laus 'c6ncinitur, quia Christi humaniCas intar sammoa ofdiaea angaiohim chambin at eeraphiB looabttnr. £t a turba angato- rum el bominum pereani jabilo adoimbilttr. Cap.LXXU, — Depugna ChristianQnmipirUuaU^ MuiBa quoqn)e imilatUr ODdindam pagn» conflt*- ctomi et victorifl^ triatnphnm, qna liodlis hoater Amalech prosternilur, et vta pobis ad patriaih par Jeflum panditur. Jesna quippe imparator noater eum diabolo pugnavit, el ccBlesleiiirempublbsamabhosti'' bus deslniotam homioibus reparavit : qui onm pos- set producere duodecim lagionesaQgetorum fllfaflA. xxvi), vel septuagiuta duo millia militum, iQStru](it tanUim agmen duodecim aposlolorum, et expiigna- vil septnaginta du6 gonera linguatnim. PonHflcls namqule et elari, populique procesald, est quasi im-' peratoris, et eujnsdam exereitus ad beUum ^rogr^s- sio. Hi cum subtus aibis, et desuper cappis, viel alifs solemnibus vestibus ioduantur, quasl ihilites p\i- ' gnaturi siibtus loricis, desuper clypeis buniuiitar. signa ferebanlur ? et antc qos erqoes et vexilla por- q^^^ ^e choro exeunt, quasi de regia curiit proce taptur. Eos columna ignia piwessit, et nos cande- ^ ^^^^ q^^^^ imperiale sign'um el vexilla a signife- 1« iumen pi*»aadil. llla popntua sanguine asperge- ^is anleferunlur, cum ante nos crux et vexilla ge- balur, ista aqua benadicta aspergitur ; lavit» taber- nacolum fmdaris portaverunt, et hic diaooni et subdiaconi plenana et capsas ganmt. Arca testa^ manli a saeardotibus portab|tur ; et scrinium vel ieretntm cum raliqniia a patribus portatur. Aaron summua aacardos sequitnr om^tus, et apqd nos cpiscopus, summus scilicet sacerdos, sequitur infti- latus. Rex si adestcum sceptro rector populi, signi- ficat Moysen cum virga duotorem poputi. ^i rex non aderit, tonc pontifex utrumque exprimit, HoyscQ, baculum porlando ; Aaron, milra caput velando. Clangor tubarum expriiijitur per sonum campana- ruifi. ruotur, Quasi duo oxaroitus sequuritup, dum hiric inda ordinatlm cantantes gradinQtor. intep quoft ' vaduQl magistri el prmoantores, qudsi cohortium duolorea ae belli inoitatores; Saqnimiur priores, quasi exereitus duces alqua agminum ordinaldreSt Cap. LXXIII. — QuQdfpis(iopHs jspirituaUtir cignt vicem imperatoris, Procedit pontifex curii b«LCuk), quasi impf ralor cumsceplro. AntepontificemportaQtur sanota,sia- ut antc regem imperialia» Anta archiepiscopumerux poptatur, sicut ante imperatorcm gestatur ; qui patT lio decoratur, sicut rex coroQi^ perornatur. Comila- «67 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS UI. — LITURGICA. S68 tur iurba pkbis, quasi exercitus pedestris. Com de A sffatur. Quod tune oblationes offenintnr, significat basiiica procedunt quasi de regia urbe turmae pro- rount. Cum ad aliam ecclesiam procedimus, qnasi ad castellum expugnandum pergimus : quod cum cantu intrabimusy quasi in dedicationem accipimus et inde auxiliarios nobis accimus ; cum vero ad mo- nasterium redimus, quasi ad locum certaminis ten- dimus. Scrinium cum reliquiis poriamos contra dsemones, sicut filii Israel portaverunt arcam Dei contra Philistiim hostes. Cum ecclesiam, intramus» quasiad stationem pervenimus. Cum campans so- nantur quasi per dassica milites ad prselium inci- tantur. Quasi vero acies ad pugnam ordinantur, dum utrimque in choro locantur. Qui crucem cum vexillo coram archiepiscopo tenet, est signifer, qui vexillum coram imperatore in pugna fert. Cap. LXXIY.— Quod cantorHtsigniferei tubicina. Cantor qoi cantum inchoat, est tubicen qui si- gfiom ad pugnam dat. Praecentores qui chorum utrinque regont, sunt duces qui agmina ad pugnam instroont. Cantores capita pilioHs tegont, bacolos vel tabolas manibos geront ; qoia prseliantes capot galeis tegont, armis bellicis se protegont. Cap. LXXV. — De bello spiritmli. BeUom cum tobarom clangore et torbarom da- more eommittitor ; et nostrom spiritoale bellom com campanamm compolsatione, et cleri cantatione incipitor. Geritor namqoe bellum non contra ear- nem, etsanguinem; sedadversusprincipesnetpote- states, adversusreetorestenebrarumharum,eontra ^ spiritalianequitiaiineaslestibus (Ephes. vi). Quasi ergo strenui milites pugnant, dum totis viribus utrinque eantant. Ignea teia coneopiscentiae neqois- simi bostes imraittunt^ qose fortes viri fortiter scoto fideli repeltunt, hostes vitiorom acriter insistentes gladio verbi Dei prostemont. quod spolia victoribus coram imperatore dividun- tur. Cantus offertorii, est laus qoam offerunt im- peratori. Cap. LXXVin. — De Danid cum Christo etGoliath cum diabolo comparatis. Moltiplici itaqoe hoste, ab Jeso, qoi et Josoe, soperato, et victori popolo ob pacis abondantiam negUgentia r esoloto, rorsos Philislsei adversos Israel conveniont, crodele belhim indicitor. Ex qoibos Goliath procedit, doellom petit. Coi David com pa- storali pera occorrit fonda, et lapide com dejecit, proprio mocrone perfodit. Popolos aotem liberatus, pro victoria Deo immolat victimam, pro gratiarom B aetione laodes jobilat. David Uienisalem venienti torba popolorom obviam roit, salvatorem populi hymnis excepit. Sic qooqoe vitiis a Christiano po- polo soperatis, denoo consorgit, negligenti animse acrios bellom infertor. Ex qoibos gigas Goliath, sci- Ucet diabolos, procedit, doellom petit, dom qoem- libet Christianum ad singolaria vitia allieit. Coi for- tis animos com sacra Scriptora, ot David, com molcro lactis (115) occorrit fonda, etlapide, deje- cit : dom per homanitatem Christi qoae sitienti popolo erat petra, et credentibos popolis iapis an- gularis eum devineit, proprio ense postratum ju- gulat, dom hostem malignom fragiii caiiie su- perat. Cap. LXXIX. — Mysterium. Cap. LXXVI. — Quodcantores vicemducumagant. Gantores manu et voce alios ad harmoniam in- citant, quia et dueere alios manibus pugnando, et voce hortando ad certamen instigant. Interim stat pontifex ad altare, et pro laborantibus orationem recitat, sicut et Moyses in monte pro pugnantibus mh^i (Eaod.il). Cap. LXXVII. — D^ eantorCf quod vicem prmconis. agat. Lector qui Epistolam recitat, est prseco qui edictaimperatorispercastra pnedicat. Meliores vo- ces ad Giaduale vel iiiieitito cantandnm eiiguntor, et fortiores manu ad doellom predocontor. Jam de- ficientibus in cantu, aiii succurront ; iia moltom la- borantibos in praelio, alii consiantes corde sobve- niont. Deinde seqoentiam com voce et organis jo- bilant ; qoia victoriam com plaoso et canto cele- brant. Diaconos qoi Evangelium in alto recitat, est pneco qui peracto bello agmina dispersa cum tuba oonvocat. Quod episcopus populum exhortando allo- qttitor, significat quod imperator victores laudando Cum ergo a subdiacono, et aliis sacrificium in- stitoitor, qoasi David a Saul et popolo armis indoi- tor (/ Reg. xvii). Com oblationes super altare po- nontor, qoasi arma David deponontor. Porro cum pontifex ad altare venit, quasi David adversus Phi- listaeum prccedit. Per calicem mulctrale accipitun percorporale fiinda, per obiatam petra intelligitur. PrseCatio quae cantatur, fuit claroor quo pugii gigas ad duelium provocabatur, per Canonis deprecatio- nem, intelligimus populi orationem. Sacerdotis inclinatio, est fundae lapide imposito rotatio. Panis elevatio est lapidis jactatio. Ubi denuo inclinatur, significat qood hostis prostemitor. Ubi aotem dia- conos ad sacerdotem venit, et calieem eom eo ele- £v vans deponit, designat qood David ad prostratom cocorrit, extracto gladio capot abstolit. Deinde data pace popolos commonicat qoiaaccepta per David pace popolos Deo sacrificans participat. Cantos in commonione, est laus populi pro victori» exsulta- tione. Oratio et benediotio quse sequitur, est tro- phteumquo Darida populo Jerasalem veniens exct- piebatur. His peractis, popolus ad propria remeat, quia populus tuoc pcst victoriam cum gaudio ad propria repedabat. Cap. LXXX. — Item de missa et de judieio. Missa enim quoddam judicium imitatur, unde et CanoD actio vocalur. Actio autem est causa quae in publico conventu coram judicibus agitur, quia in (145) Id est, cum ephi polenta et panibus decem (I Beg. xvii, 47). 569 CEMIfA ANIMM, ~ LTB. I. 570 missa causa popali cum Deo judice agitur. Gum A cumdat, quasi hastam ad resistendum vibrat. Gtn- eampana sonatur, quasipopulus ad placitum per pra^nem convocatur. Nempe oratorium esi quasi pnetorium in quo judex Deus pro tribunali sedere creditur^ cui populus reus sistitur. Diabolusestaccu- sator, saceitlos defensor. Quia ergo accusatione diaboli, et reatu popnli jndex ofienditur, sacerdos qui cansam populi suscepit duellum subire compel- litnr, qnatenus delatoris fallacia refutetur, populi innocentia comprobetur, judicis ira placetur. Mox spiritualibus armis induitur, cum adversario con- greditnr, el populus anxius eripitur. Cap. LXXXI. — De pugna PhilisUBi. Hoc ut dictum est in figura pnecesserat, quando David cum Goliath congressus populum atyrannide g ejus eruerat (/ Reg. xvii), quia et Ghristus cum diabolo duellum subierat et populum oppressum ab eo eripiebat. Philisthim namque Israel impngnabat, et d®monum caterva humanum genus vexabat; hostes contra populum Dei aciem direxerant, et daemones contra justos tyranncs incitaverant ; ho- stes se valio munierant,etd»monesperphilosophos etpoetaserroresfirmaverant. Goliath agminibus Dei exprobrabat, e( diabolus cultoribus Dei per idolola- triam insuitabat. David a patre suo ad pugnam mit- titur, et Ghristus a patre in mundum ad certamen dirigitnr. David oves pavit, et Ghristus innocens ad pascua vitse congregavit . David ursum vel leonem superavit, et Ghhstus diabolum se tentanlem supe- ravit. David ovibus derelictis ad locum certaminis tendit, et Ghristus a discipulis derelictus ad conci- liabula hostium venit. Veniente David clamor in eastris oritur, et Gbristo inter Judaeos veniente cla- mor reui eiimortis exoritnr. David a militibus armis Saul indttitor, mosque eisdem exuitur (/ Reg. xvii), et Ghristus a militibus vestibus Pilati, scilicel pur- pnra et Chlamide coccinea induitur, moxque eisdem exuitur. David contra Phiitst»um bacnlum portavit , et Christus crucera contra diaboium bajulavit. Da- vidmulctrum» et Ghristus accepit vasacetoplenum. Hostis fuodaet lapide prostemitur, et diabolus Ghri- sti carne vincitur. Per fundam quippe, Ghristicaro; per lapidem, ejus amina, per David, deitas intetligi- tur. Petra itaque de funda excussa frontem superbi penetrat., quia anima Ghrislide Garne, tormentis gulo pro arcu se cingit, sub cingulum pro pharetra sibi appendit. Gasula pro clypeo protegitur, mani- pulo pro pugili clavo ulitur. Porro libro, in quo est verbum Dsi pro gladio armatur, per confessionem dtaboH Domino renuntiatur, sicque hostis ad singu- lare certamen provocatur, quasi enim totis viribos pugnat, dum cantum et orationes et reliqua contra diabolum recitat. Dum ad Evangelium casulam super humerum projicit, quasi gladium arripit. Duro legitur Evangelium quasi ense petit diaboium. Gap. LXXXIII. — De tragmdiis. Sciendum quod hi qui tragoedias in tbeatris reci- tabant, actus pugnantium gestibus populo repr8*sen- tabant. Sic tragicus noster pugnam Ghristi populo Ghristiano in theatro Ecclesise gestibus suis repre- sentat, eique victoriam redemptionis suae inculcat. Itaque cum presbyter Orate dicit, Ghristumprono- bis in agonia positum exprimit, cum apostolos orare monuit. Per secretum silentium, significat Christum velut agnum sine voce ad victimam ductum. Per manuum expansionem, designat Ghristi in cruce extensionem. Per cantum pi^sfationis, exprimit da- • morem Ghrlsti in cruce pendeotis. Decem namque psalmos, scilicet a Deu$ meus respice usque /n tna- nus tuas commendo spiritum meum cantavit, et sic exspiravit. Per Ganonis secretum innuit Sabbati si- lentium. Per pacem, et communicationem designat pacem datam post. Gbristi resurrectionem et gaudii communicationem. Goofecto sacramento, pax et com- G munio populoa sacerdote datur, quia accusatore no- stro ab agonotheta nostro per duellum prostrato, pax a judice populo denuntiatur, ad convivium iovitatur» Deindc ad propria redire cum gaudio per He missa eUN. OPP. PARS IH, - LITURGIGA. m cuodo dicitur Domnus vobit^tm aate fivang^ium A guo muadum salvavU sua pradicatiooe ; 6?anga* lium aoim «ifi^Airical teinpu^ prcBdicatioms Cbri$ti. gacudum dooum eat apiriuis inUUectm, quia titoo docuit liomioes irAtelligere Stpiritualia. TerUodicitur aate Ofifertorium Ihminusvobiseum : est illud tempus quo ivit Hierosoiymam pati, et salvavit turbam sibi cum palmifi obviam- Cantus Offerterii sigoificatlau* dem iliius fMipuU. Uode et in «adem aignifieaiidBa aolat adliuc popu'us ad Offerioriiim saerifieare. Ter- tium donum est apiritus eo^uilih Quia t4ne coosi* lium Dei apeniit propter quod veott, scilicet homi- nes redimere sua passione. Silentium quod sequitur est illud tempus qoo Christus in Hierusa!em usque ad passionem , quae sexta die statim contigit, quasi Paschae agnus inclusns mansit. Quarto dicitur Do- g minus vobiscum in Praefalione, expansis manibus : signiBcat iliud tempus quo Ghristus pependit in enice exlensus. Quartum donum est spiritus forti' tudinis, quia tunc expugnavit dlaholum. Quod pr^- fetio alta voce dicitiir, signiflcat decem psalmos (pios ipse in cruce clamavit, scilicet a t>cus Deus meus respice usque /n manus tuas commendo spiritum meum^ vel signiBcat strepitum qui circa crucem fie- bat turbatis coelestibus et terrestribus. Slleoiium Ganonls quod sequitur, Tuit illud tempus, quod post mortem ejus sui in timore el treraore Fuerunt ab- sconditi, Quinio djcilur Pax vobis pro Dominus vobiscum, est illud tempus quo Christus surrexll, et suos his verbis salutavit. Quintum donum est spi- ritus scientiCBy quia tuiic aperuit illis sensum ut in- p telligerent Scripturas. Cantus qui sequitur, est gaudium quod habuerunt usque ad ejus ascensuni. Sexto Dominus vobiscum post communionem dicitur, est Illud tempus, quo Chrislus, et homines derelin- quens, et angelos sibi obviantes, ascendens saluta- vit. Sextum donum, est spiritus pietatis, quia ma- xima pietas fuit quod humanam naiuram super astra vexit. Oratio quse seqoitur, ent hoc quod inter- pellat Patrem nuno pro nobis. Septimum Dominus vokiscum in fine missad dicitur, signiGcat illud tem- pus. quo Chriatus in fme roundi veoieos, saoctos sibi ad judicium obviantes ftalulabil. Septimum do- num eat spiritua timoris, quia lunc angeli cootre-* roificeot. Sequitur Ite miisa est, hoc est ad aiaistros : Ite,maligni,in ignem(0tsmum(Matih, xxv). Bene-r dictio vero qua» lequitur eata dextris : Venite bene" P dictiPatris mei (ibid.), Cap. I^XXXV. -* Rabanus Maurus de missa. Qm celebrantur in ofiicio mieue aote lectum Evaogeltum, reapiciemia aunt ad primum adven-- tum Domiai, usque ad illud lempus quando prope* rabat in ierusalem passurua. Introitut vero, ad cborum prophetarum reapicit^ quando, ut Augusti-» nua di<;it : • MoysesmimfMerfuitVeteriaTeatamenti, propbetBB novi. > Myrie, eleison ad eos propbetaa respicit qui circa adventum Domini erhot. Gioria inexeelsis, ad coetum angelomm, quia gaudium naavitatis Cbristi pastoribus aMiniiitatur. PrimA. Goliecta ad boc reapicit quod Dominus ciraa duode- cimum annum egit, oum in medio dootorum audieqs eos et interrogans sedit(ttitf. u). Epistola ad pnodi- catiooem ioaonis pertinet. Hoepansorium ad bene^ volentiam apostolorQm, quod vocati a Domino, sa- cuti ad suam pr^dicationem osque ad pnedictuai tempus. Deioc^s vero quod agitur io officiu mis5«a ad illud tempus respicil, quod estaDominica quando pueri obviaverunt ei usque ad ascec&ionem ejus, sive Pentecosten, Oratio vero quam presbyter dioit a Seereta usqae Nobis quoque^ hanc orationem de- signat, quam iesus exercebat in roonte OUveti.Iilud quod sequifur significat tempus, quando Dominas in sepulero jaenit. fit ifiiaado paois in viHiim mitti- tur, aoimam Domioi ad oor^us redire deBiooatnftt. Qttod postea oelebratur, sigoifioat ilkts salutationes quas Christos feoit disoipulis luis, Fraotio oblalorumy iUam signifioat rraetionem quam duobos feoit Domi- nus in Gmmaus {Inc, xaiv). Cap. LXXXVI. — Nunc dicendum unde missa ex- ordium sumpserit et quis eam auxerit; item de missa, Missam in primis Doniinus Jesus, sacerdos secun* dum ordinem Melchisedech, instituit, qusndo e^ pane et vino corpus et sanguinem suum iecit, et in memoriam sui, suis celebrare hiec prsBcepit ; hanc aposloli auxerunt, dum super panem et vinum verba quae Dominus dixit, et Dominicam orationem dixerunt (Act, n, 9). Deiode successores illoruin Epislolas, et Evangelia legi statuerunt, alii cantqm, et alii alia adjecerunt, qui decorem domus Domini dilexerunt {Psal. xxv). Cap. LXXXVU. — Deiniridtu emiefisgue missm p^rtibus : aquHHuprimumsini imtituiw. Gselesiinus itaque papa psalmos ad tntroitom miss» cantari instituit. De quibos Gregorius papa postea Antiphonas ad introitum miss^ modulaodo composuit. Unde adhuc primas versus ejusdem psalmi ad Introitum cantatdr. qui olim totus ad In- troitura canlabatur. Gloria Patri, Nic»ha synodiis composuit, sed Damasus papa ad missam cantari in- stitoit. Glona in exeelsisDeo, quod angelicus chorus in primts cecinil, sed Hilarihs epfscopus Pictaviensis ab illa loco Laudamus te, usque in flnera composoit ; Telespborusautem papa ad missam cantari consti- tuit. Symmachus rero papa in fesiis tantura caniari staiuit. DominusV(Aiscum,de VeteriTestamento, sri- licet de libro Ruth, est sumplum. Pax vobii, de Novo, id estdeEvangelio^estacceptum. Etcum spiritu tuo^ de Epistolis Paull. Amen^ vero de Apocalypsi. Qnse apostoKcus ordo traJente DominO dici docuit, et Clemens papa, vel Anacletus papa aa missam 4tci constituit, Orationes Ambrosius episeopus coosti- tuit. Sed Gelasius papa auxit, et ad missam dici instituil. Cap. LXXXVUI. — De Bpistola et Euangelio, Epistolam et Evangelium Alexander papa legi ad missam oonstituit. HieroDymua antem presbyter Leeiionariumf el Bvangeliariom ot hodif babet Bc** 573 GRMMA ANIMJE. -- LIB. I. 574 clcsia collegit. Scd Damasus papa, ut nunc moris A populum a Babylonia ire praecepit. Seicndttm qnod est, legi censuil. Graduale, et Alleluia Ambrosius coroposuit : sed Gregorius papa ad missam eantarl instiluit. Qui eliam in festivis diebus Neumam, qn» jubilum dicitur jubilare statuit. Sed abdas Nokke- ms de Sancto Gallo sequentias pro Neumis compo- sQit : qaas Nicolaus papa ad missam cantaii con- cessil. Anaslasius papa decrevit utdum Bvan^elium legitur nullus sedeat. Credo in unum Deum, Coa- stantinopolitana synodus composult. Sed Damasus papa ad missam caDtari instituit. Offeriorium Gre^ gorius papi^ eoivipo^uit et ad rpif^ain p^ptftristatuit. Cap. LXXXIX. — De vestibus et calieibus. Apostoli et eoruip succe^sore^ \a quotidi^nis ye' slibus, jQt ligpeis calipibys miasaa cei^b.raver^nt. g Ssd Clemens , tracjeftle Petro ^poslolo, usum ^acra- rum v^stium ex I^gQ sgnipsit^ ^t St^pb^Qus papa in s^cris ve§tibi|§ mjssbs celebrari pQn^tituit^ Zephcri- nus autem papa vitreis \ yrbanus vero papaetmar;* tyr aureis v^l Arg^Qleis p^licibuSf et pa^pis Qlferrl instituit. Alexander papa panem et yinuip taPluoi offerri statuit, sicut et Dominus instituit, et aquam admisceri censutt, sieut et apostolica tradltio do- euit. SylTttPter papa Ilneo eerporali efferri statuit, sieut et Joseph Dominicum eorpus iii sindonem mundum involvit {Matth. X!!ivn; Luc hkiii). Orate promepeccaiore, Leopapa diei statuit. Hic e< pr»- fatioiies eomposuit . Sursum eorda, de Jeremia ; Ora^ iias figamus Domine Deo nosiro, de Apostoio est ab hoG, ItCj missa est^ nomen aeeeptt. Benedieamus Domino aeeeptum est de psaiteno. Deo graiias de Apostolo, sed haec dici constltuit papa Leo. Bx fais omtiibus Gre|;orius papa missam ordinasse tradl- tur, ut hodle per Bcclesiam traditur. C^. XCI. — fiemisfiaf officiorum nofninibu;i, Hts .<»ufonficlefidiim unde iiogula dicnntur. Of/i^ oium quAsi officium dicitur. Missa quasi traAsipis.r sio dieitur : quia ta hoe oifido catechumeoi, excom- muoicatt, paeotteDtos, foris fiedesiam mitiuotur. Intimtus ab iatroittt aAcerdotis litoiiur , eo quod sacerdote ad altare introcunte, a choro canitur. In- troitum ideo canimus, quia Christum in sacerdote nos suscipere significRmus. Gloria PaiH ideo cani- nutt, qaia Trinilatem bos adorare ioaot^sdkaus. Cap. XCII. — De Kyric, fleison, Klfrle .ehisgn dicilur, pomine, .wisere.re; Chri^ie el^ison 4icitur^ Chris.te, mi$e;*ere;y77|H9J, pobi^. Hqc *deo GrsBce cani^ur , qui^ missa lribu$ ling^ij? ^ HebrciicQ, Grqsca et lalina c^n\m prgpcipij.ur ; jsi.c.ut et titii.lus ip p^s^iooe PoiniDi scriptus f!uis.$e iegitpr .: H,ebr^i<5i*n) (jpipp.e ^st Mkiuif^, HQS(^nm»^t Amm, Qra^upi v(^.ro Kyri^, elmonfilChri^ieyeleism^lMl' num r^eliquij.m otliciMm^ /fy)ie, eleisou ter idco dici- tijr, quia Trjnitas ^dorat^r^ qi^ .9 prioributs .^n,t,c dijuvium, a P^iri^rcjiis ^nte l.eg.em, a prppb^Us syb lege veneraiur. Qhristfi ^lej$on i.deo .t^r c&xitakvir ; (jjjia .Christu.s jn Psitre (^^ Spi.ritu ssinc^o aiorplur, sumptum.PrefiationesDionysius Areopagita putatur -. qui Patris voluntate, ct Spiritu s^ipcto pooperiiMle* composoisse, sed Qelastus papa ad missam eantavi iaslitoit ; Sanetus, sanetus sanctus, Bixtus papa dimidlom de Isaia, dlmidiuiii de Rvangelio eompo- suit et ad missam eanfari statuit. C4P. *Ce -r- De Qanone, Caoooom Galaslus papa oompownt. Sad jQrreg(>» rius |iapa eapitolum, dUsque nosttos iDtarmiscuit, Lto papa SMciufn saerifieiufnj immaculat^m ko§^ Uam apposuii. Paiwnoster^ Dominus quidam doouit \ sed Matthauiseomporait; Gregorius vero papa ad mis* aam c&ntofi topsuit, sieot apostoliea doctrina tra-^ didit. Hic otiamprMedoosoapitBlttm|OirtfmbrQ$i.us dic^.re c^pit, jn)Q.9qu|s ^% eo m^^^ jBpnvaJuii. ApQ^iolicu^ outem h^oc taoty;^ f{n^ finita mi^s^ dipitur dicit, Pax Dominisil femper pobiscum ; InnQcentius papa dici cor^stituit, et pacem dari conslituit. Agnus Dei Ser- giuipapa comjjosuit, et ad missam p^ntariinstilui.t. Julius papa inlinctionem corporis Doraini iQ sanguir ncra prohibuit, et Gelasius papa jllura e^conan^uni- cavit qui corpus Domini acceperit el sanguiiicra non sumpserit. Communionem GregDrius papa cpmpo- sttit, et ad missara canlari instituit. Ite , missa est, de Ycteri Testameoto suoiptum est, ut scilicet Pha- rao popiitwoi 4e iigypta kr^ jttsoit, s»yo «Jlt Qyms lutatione Novi Testamenii salutat popdu^ ; (fi^xa, dignius est Novum quam Vetus Testaraentum. Pq- pulus autera DoraiDum cum Spiritu ejus esse orat, ut cum spiritu et mente ofare adraoneat. Ore orat, qui tantum verfea pronunti^t. Gre et spiri^u orat, qui verba per interpretatio^em discernit, quap ore pronuotiat. Spiritu et racnte orat, qui verba quap liicit, Domini el coclesfia i.ntendit. Non ofb sed Oremus dicit, quia vocem totius Ecclesiae exprimit. Cap. XCiy. — De praiione. Oratio ab orando vocatur ; quia in ea populo et cprporis et animaB praasantiA et futura booaoraBtur. Gallecia ideo dieitur ; quia aub ea populiis ui unu/n cotiigiiur. HaBe e^auiom difSBroalifiioter^alioiiMii 576 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. -- LITURGICA. 576 et coUeeiamj quod h»c oratio vocalur, quod ad A tium. SequenHa ideo dioitur.quia praecedentia non- tii sequuDtur. Ideo et iniiium Evangelii dicitur, quia ibi liber Evangelii incipitur. Ubi post Evangeliom Or^ miu dicitur, apud Graecos ora/u) t^equitur. Offer* toriuni dicitur qnasi, offerentiumcanticum.Hoeideo cantamus, quianosipsosin sacrificium Deo offerre debemus. Sacerdotes lauant manus, id est, operaper lacrymas compunctionis. Hic liber in sinistra parte ponitur, ut expeditior ad suscipiendum sacrificium reddatur. Et quia per sinistram tristitia designatur, qns tunc tn passione Christi repraesentatur. Cap. XCVIII. — De sacri/uno. 5(u;ri/iciumquasisacrum factnm ImmolaHo di- citur quia in mola altaris terebatur. HosUa dicitur , quia ante ostium ad pugnam offerebatur. VicHma missam dicitur ; hxBC autem Collecta, quod ad pro- cessionem in stalione super populum dicitur. Hsec et missa dicitur ; quia in ea oratio populi per sa- cerdotem ad Dominum mittitur : hanc in dextra parte altaris ideo dicimus ; qnia cum dextris in ju' dicio statui oramus. Omnes orationes ad Deum Pa* trem dirigimus, et per Dominum nostrum Jesum Christum in Spiritu saneto conclndimus, quia cnn- cta juste petita a Fatre per Filium in unitate Spi- ritus sancti dari credimus. Per eum qui venturus est, nonnisi in exorcbmis dicimus, in quibus dia- bolum per venturnm judicium adjuramus. Cap. XCV. — De situ orationis, Tribus de causis ad Orientem cum oramus nos vertimus. Una est, qda in Orienle est patria nostra, scili- ^ dicitur, quia pro victoria sacrificabalur. Holocau cet paradisus, unde expulsos nos dolemus. Orantes ergo contra paradisum nos vertimus, quia reditum ilUus petimus. Alia est, quia in Oriente surgit cor- pus codi et iux diei.- Ad Orientem itaque nos ver- timus, quia Christum, qui est oriens et lux vera, nos adorare significamus, cujus debemus esse coeli, nt ejus lux in nobis velit oriri. Tertia est , quia in Oriente, sol oritur, per quem Christus sol justitiae exprimitur. Ab hoc promissum habemus, quod in resurrectione ut sol fulgeamus. In oralione ergo con- tra ortum solis vertimus nos, ut solem angelorum nos adorare intelligamus, et ut ad memoriam nostrae gloriam resurrectionis revocemus, cum solem, quem in Occidente quasi mori conspeximus, tanta gloria resurgere in Oriente videmus. ^ Cap. XCVI. — Quid Epistola. Lectio dicitur a legendo. Epistola dicitur quasi missa. Bpistello, ti stello dicitur mitto ; quia, sicut prophetiffi, super legem, ita epistolae missae sunt super Evangelium. Hanc ideo legimus, quia viam nobis per eam ad Christum facimus. Graduale a gradibus dicitur, quia in gradibus canitur. Hoc etiam Responsum vocatur, quia choro cantante, ab uno versus respondetur, et illo versum cantante, a choro respondetur. Versus ideo dicitur, quia ad in- coeptionem revertitur. Alleluia dicitur laudate Do- minum. AlUluia, laudate^ in decem Dei nominibus unum ponitur, quod Dominus dicitur. Hnjus cantus Versus ideo dicitur, quia iterum ad Alleluia reverti- n .:«»; Ideoque et forma hujus litterse T et X non flt abs- que magno sacramento. Significat quippe duas substantias in Christo. Ex una quidem parte operi- tur, ex altera tegitur ; Q adnectitur, estChristihu- roanitas, quae a parte matris inchoatur, et divinitati copulatur per 0 quod circuloso orbe undique clau- ditur, est Christi divinitas, quse nec initio aperitur, nec in fine terminatur. Apex quoque litterae in mo- dum crucis t conjuQgitur, est sancta crux, per quam humana divinis sociantur. Cap. CL — De pragfatione PrmfaHo dtcitur praelocntio sciiicet sequentisCa- 5^1 GBttStA ANlMiE. - LIB. I. 678 noDis. Haec ^iam diciinr ptitparaHOy qoia mentes A licet in reeta fide existens. Jlf«m^n mtmicare licebft : quod si fecerit ^ravi ptsnilenlise obnoxtus ertt. Cap. CXV. — De Gloria in excelsis Deo. Gloria in excelsis nuoquam nisiad honam tcrtiam canitur, qua Spiritus saqclus super credentes descen- disse, et eosgloria et exsultatione replesse legitur. In duobus enim Sabbatls Pascbae et Pentecostes ad no- nam cantatuo quia baptizatisgloria amissa reddilur. Cap. CXIL — De quatuor ^^ehn ^mistt. Mtt9ss dividiliir in qualaor apeoieS) sec«ere insti- toebant. Duo choripsallentram designam angetos,et spiritns justonim, quasi recipro^a voce DominiHii laudantium. Cancelli in quibus slant; mnUas man- siones in domo Palris {Mian. xiv) designant. Quod afrqnande de choro eum pt^essione ad aliquod al- tare vadant, et ibi in staliofte canunt, Sfgnflieat qnod anhVMfr de hko viia etmtes, ad Chriatum per- veniunt, et in consorlio angelorum Deo eonoifiant . Cai». GXLI. — l^ eorona^ Corona ob trea oausaa ia templo su^enditttr : una ^uod eeolesia per hoc decoratur, cum ejus lamini- biis iUaounatui* ; alia quod ^us visione admooemur quia bi ceronam vitcD et lumen gaudii percipiaot, qui hic Deo devote serviunt ; terlia ut ooeleslis Hie- f usaiem nobis ad memoriam revocetur, ad duns figufam facta videtar.Coii&tatemffle]cattr(7,eiydnio, 0nte et ferro^ Auruai sunt sepientia fulgeates : argea- tnm, eloquio mtentes : aas, ia doclrina coBlesti dul- citer sooaates : ferrumi vitia damantes : Ii^it^s co- ronae sunt, seriptis eoclosiain munie&tes : luoenne ejus bonis actibus lucentes : aurum enim sunt mar- tyres : afgentnm, virgm^ : s&s, contineHtes : fer- rum, conjugiis servicates. Gmnmas in corona coru- ^ sQiuites smit^ cpii ei ia viitiiimbaa ratilaatea : ffie4i//a ia igoe execeta ad oraatum coroDe aiihiantur, et eiecti in Gamiao tribaktieaia probati ed ecBlealis Hierasaleia deoorcm difpmtar. Ca^ma, qua dorona ia aUum oontiaetiw, estspes, q|ua Boclesiea terre- aia ad ewlestia susyenditur. Su^aouis ciroulas oai ituMetitur^est Dea&a quoeauua coaiBieataF. Cap. CXLfl. -- beeampanit. SigT^A/ QU3^ nanc per campanas dantur, oiim per tubas dabanlur. Haec vasa primum in Nola Campa- niaesunt reperta. Unde sic dicta, msjora quippe vasa dicuntur campana, a Carapaniae regione ; mi- nora Nolo', a civilale Nola Campaniae ; itaque prap- dicatores designant^ qui popuJum ad ecclesiam con- eJ8-5eWrr7ntrpeV«*dr'*o.~witm cf^^ ^°'=«"'- ^"^ ^*"""'" «*' '"°™'" Pr^^Iicatio, quo. rura sonus m omnem terram exivit, et m nae3 or- bis terrae verba eorum {Psal. xviu). Ex aere sunt fusae, quod est durum et sonorum; quia prs^dica- tio illorum contra sitia osi daia, et dc virtutibus est sonora. Ideo autem in modum vasoruni for- mantur, quia praedicatores vasa Spiritus sancti ap- pellantur. Cap. CXLIII. — De tunibus. Tun^eif in qudbas. sasipenatt senaai, sunt duei k- ges, «pubua pradffCatorss a lerrcnis ad ccelestiasu- sf^eMi regaum DeipmHiicatarr Pi$^rum&i exfisrre, qtiod oouiia dtra dMHU^ est iMerea» iHngaa» 4|«se onmia edverae aaperSt. fittculum ifttC figdUr est modetalia, qaa iUenmi laagiia leBBperaiar. Fums, m G£MMA ANIIfifi. - L{3. I. «90 quo CftmptBai moveiiiur ad Maenduni, est s^craA Cj^< CXLVU. ^-^ De easmeterid, Cc^fnet^Hian, quod dicitur mofluonim dormilo- ScripUir« ex roultie aeotentiis-contexla, qua praedi oatoree roovaDtur «d prffidicanduro. Funis a ligao deaceoditf et sacra Scriptara a ligno cruois et Do- roinicae paaaionis descendit. Lignum a superioribus continetur, quia crux et passio Cfaristi a prophetis ante prtedicatur, et Evangeliam legi coonectitur, et apoatdioa doct)*ina proptietisp contexitur. Sacerdos funem apprehendit, dura Scriptura docente bona opera agit. Funis eum sursum trahit, dum Scriptura euro in contefttplaiiotte suspendit ; f6nem ipse deor- wm trahk, cNm a eootamptotioDe ad aotivam vitam deacettdil. fix iraciu fu&ia eampana soaal, quia ex bona operattone intonai. Cap. CXLIV. — De campanario^ Campaparium, quod in alto locatur, est alta prae dicalio, quse de coekslibus loquitur. Non autem sine causa gallus s^per campanarium ponitur. Gallus enim dormienles excitat(li8),et per hocadmonelur presbyter, gallus Dei, ut per campaoam dormienles ad matutinas excitet* Ca>. CXLV. — De Hatiene. In ecclesia mascuii in Australi parte stant , si- gnanies quod foriiores in fide ardore Spirilus san- cli fervidi praelati fieri debeanl , qai gestura tenta- tionum mundi ferre debeant. Fcmina; vero in Bo- reaH parie stafit, demonsiranles quod fragrliores subesse debeant, qui aslum tentationum ferre ne- qucani, atque nuptiaU medicamine lestum carnis tempcrare . Cap. CXLVl. — De muLiervbus. If uHeraa quoqoe post partum {LevH, xv) eccleaiam nofi iMrant , quia hnmundod a templo ceetosti ex- oltidi deaignant. Alioquln si pr^ infirmitate vaiereat, eadem die, qua parerent, intrare ecclesins eis lioe- ret, ot Deo gfatias agcrent. fropter hane signift- cationem in multis locis menstruae viris commTSlad, foris ecclesiam stare solent, et ob hoo poenitentes intrare ecclesiam non debent. Linus papa ex prae- cepto bcatoTum fetri et Pauli constituit, ut mulie- res in ecclesia velala^ siht. Et hoc propter tres cau- sas fii : una CM, cum sinl decipula diaboli, ne laxis earum crinibus juvenum aninii illaqueenlur; alia est ne quaedam illarum ob fot*mositalcm capiilorum rium, esi Bccl^iafi gfemium, quia sicut sjeculo mor- toOs de utero bapiismatis Cbristb genuit, itapostmcr- dum carnfe mortuos gremte suo confovens a&iernaB vitafe reddit. Bcclesift, qnfl^ in modum crocis fiunt, populnm BcclesiaB mundo cnicifl^i debere ostendunt : quae atitem fotnndse in modum circull fitot , BccfCsiam pef circnlum orbis \t eirct^lum cforbnae stertiitatis pef dilectlonehi constrnl (Mendunt. Cap. CXLVIIL — De claustro. Claustralis constructio juxta monasterium est sumpta a porticu Salomonis constructa juxta tem- n plum. lo qua apostoli omnes unanimiter commana- '" bant, et in templo ad orationem conveniebantf at muHitudioi credentium corunum et anima una erat, et omnia communia habebant (Act, iv). Secundum hanc formam religiosi in claustro unanimiter de- gimt, noote ao die in monasterio ad servitium Dei conveniunt. Bt fideles adhnc sa^ularia relinqmmt, commnnem vitam in <5lau8tro ducunf . Cap. CXLIX. — Quod claustrum sit paradisus. Porro claustrum proesefert paradisum (Cen, iv), roonasterium vero Bden securiorem locum paradisi. Fons in hoc loco voluptatis, est in mona&terio fons baplismatis ; lignum vitie in paradiso est : corpus Domini in monasterio. Diveraas arbores froctifer^e sunt diversi libri sacre Scripturae. Secreium enim Q daostri gerit figuram ca^Ii. In quo justi ita a pec- catoribus segregantur, sieut religiosaD vit» professo- res a saecularibus in claustro sequestrantor. Porro monasleria praefert coelestem paradisum. Fons et lignum vitae signat Christum, qui esl fons vita et cibus beatorum aeternaliter vivenlium. In monasleho, duo chori laudes Deo concinunt; et in coelesti para- diso angeii atque sancli in saeculum saeculi duici concentu Dominum laudabunt. Altitudo in claustro conversantium uoum cor et unam animam in reli- gioae habent, et omnia communiter possident , et in supema patria omnes electi cor unum et animam unam in dilecliooe habebunt, et omnes omnia com- muniter possidebunt, quia unusquisque quod in ea minus habet in aliis habebit, ubi Deus omnia in capniorum omnibus erit. In daustro singali singula locasecun- superbia eleventur, quaedam vero ne Ob deformila- D ^^„1 ordinem tenent. et in paradiso singuli singnlas lem illorum deturpcAtur; tertia csl ul reatus origi' nalis peccati, qui per mulicrem cvenit» ad mcmoriam nobis rev6cetur. Judex quippe malorum est Chrlslus : sacerdos ejus vicarius. Ante sacerdotem ergo deb^t s6 mulier velare velut rea el tanli mali sibi coHscia coram judice celare. Unde dicit Apostolus, ut mu- lier velala sii.propler angelos (/ Cor. \i), id est sacerdotes. In ecclesiis enim non permitlilur eis loqui {IlCor, lVi), id est populum alloqui. Et nobis quoque nOn licel loqui in ecclesia, nibi in bymuis, etpsalmis, et canticis spiritualibus , 6t orare, ut conjungamar coelestibus. mansiones secundum merita recipient. Cap. CL. — De dedicnti^ ecciteia!, Ecclesiae Dedtcatio est Ecclesiae et Ghristi nuptia- lis copulatio. Episcopns qui eam consecrat est Chri- Btn^, qui Ecclesiam desponsaverat. Episcopus fon- tem in atrio benedictE, et in circmtn aspergit, quia Christus fontem baptismatis in Judaea consecravit, et in oircuitu mun betum a dextro angulo orientis inchoat , et scri- beodo io sioistro aoguio occideotis coosummat. Quae duo alphabeta in medio Ecclesis io formam crucis conveniunty el quid mysticent nobis aperte innuunt. Cap. CLIV. — De quatuor angulis ecclesice. Quatuor ecclesise aoguli suot quatuor plagce muodi. Scripturaj quae terrse iascribitur, est sim- plex doctrioa, quee cordibus terrae imprimitur. A sioistro aogulo episcopus scribere iocipit, quia Christus a Judeea docere ioccepit. Ipsa quippe si- D coovertitur. Utraque vero per baculum scribontur, quia hffic omnia per pnedicatores peragnntur. Hucusque totum quod pnecessit, quasi proceraium consecrationis fuit. Abhinc dedicatio ecclesiaeincipit, •t ideo per hoc, quod nunc sequitnr, Christi passio et Spiritus sancti effusio innuitur, per quas Ecclesia catholica consecratur. Gap. CLVI. — De illOf Deus in adjutorium. Post haec Pontifex ante altare stans divinum auxi- lium per versum : Deus^ in adjutorium meum in- tende, invocat ; ut domum nomini ejns digne conse- crare valeat. Gloria Patri, absque alleluia^ subjun- git. Quia gloriam Trinitati in illa domo cantari inuotescit : alleluia ooo addit , eo quod adhuc ad vocem exsultatioois coosecrala ooo sit. Post coose- cratiooem autem alleluia caatabitur, quia exclusa jam omai daemooum faotasia Deus io ea laudabitur. Ita Christus verus Pootifex ad arara crucis accedeos, Patris auxilium iuvocavit, quo Ecclesiam saoctifi- care velit, quasi gloria Patri cecioit, dum ad gloriam Trioitatis mortem pro Ecclesia subiit. Quaodo alleluia ooo addidit , dum totus muodus io ejus passiooe fuit turbatus. Post resurrectiooem autem quasi post coDsecratiooem alleluia caota- batur, quia coelum et terra de ejus resurrectiooe laetabaDtur. Cap. CLVII. — De sale et cinere. Deinde aqua benedioituri vinum admiscetur, sal M3 6EMMA. ANIM^. — UB. I. 694 qaOe\nde aniiphondy Lapides pretiosi. Lapides pretiosi sunt, qui sacrasScHpturas condiderunt. Muri etturres Hierusalem suttt munitionesScripturarum^ m HONORII AUGUSTODUN. OPP. PAB» IH. - LITURGICA. 596 quibus ftrceiituriudaBi, heer§tieia(qu6p»gani. Gemmof BUBl sacTflft sententieB. Cap. CLXIV, — De incenso. Tuilc pontifex eruoem iiiQeosi 9uper tUare iacit, e( 86 ad oratioBem suJiNmittit. Cbrislua quoque Pon- tifex poatificum inceDsum crucis super allare poDit, quia apud Patrem pro nobis ii^terveuit. Crucem namque incensi facere est passionem suam, pro Ec- desift Patri ostendere, et pro nobia interpellare . Unde pontifex ineipit antiphOBam : Con/irma hoc Deus, quod operatus es in nobig, cum Gloria PaM^ quia Chrislus Patrem pro Ecolesia exorat. ut re- demptionem, quam ipse operatus est, in ea eon- firmet, et omnem terram ei aatijieiat. Uade h»c procesaerit gratia subdit : t» temploianctotuOf quod esiin Mierusalem^JiPsaLLXyn). InHierusalemquippa salvatio humani geaeris coepit, et inde in totum mun- dum raanavit. Hierusalem enim est BoelMia, in qua temphim est Christi, in quo ba1»itavit pltDitQdo di- tinitatis corporaHter ; quffi tamen per Spiritum aaii- etom efTusa bumano generi proftuxit iargiter. OlO" ria Patri addttur, quia hanc salvatioaem Trinicaa operatur, quia Trinitati laua et gloria preioda ca-' miur. Cap. CLXV. — De vasis et omamentis, Posl bsBc subdiacooi vel wlytl;ki vasa, linteaipina^ et omnia ornamenta offerunt pontifici benedicenda, sunt hi qui ornatui Ecclesiae eltgmitur, et ad servi- Itum Bcoleaia» ab episoopo conaeerantar,e^ vaaaDei daettutur. Hia paraetia vadit poatifex ia eug) locum, in quo reliquiae potestatum aocte cum vigiliis fue* runt ; et elevat eas portai» ad locum pr^paratutn : ita Ghristus verus Pontifex, po^uam nobisprflepa- ravit locum, juatos, qui ia pi^seseoti moiB se vigih mente a malo onaiodiunt, assamit de locis suis, et perducit eoa in domum Patris sui. Unde cantatur antiphona, AmbulatBf sanctt M, ingredimini civi- tatem Dei, id est eoBlestem Hierusalem. Quod autem seqoitur nobis ttdificata esi nova Eoclesiu, huc esl Hicrusalem nova, quas ledincalur ut civitas {PsaL otxi). Divetse antiphoiue cantantur ; tripudium et exsuUaiiones angelioarum virtutum imilantur, quae exeuotes de corpore animas comitaator, osque- qua mentia sibi dehitis mansionibas recipiaotur. Veniens ponlifex aate aUare» ubi reliquiaB suat reeandte, exteodit velum ihter se et pQpulum, quia loca aaimarum aeereta suni a visione mor- talium. Cap. CLXVI. — De reliquiis sanctorum, Reliq^iiae in altari sigiUantur, quia animae in coe- lestibus collocanlur. Cantatur antiphona, Exsulta- bmt sanctiin (jloria, quia anims ovanfin angelica curic^ . Cap. CLXVU. — De vcite animarum. POst httc akare vestiuir, quia animae ia resurre- ctione corporibus vesliuatur. Nudum erat altare, dum aiime aioe oorperibi^s ia ooetis faaranl coUo- ealli. Aitare veatitur, dttoi aoiHia iA mortaU et ia- oomiplibili eerpone uMhietur» A Cap. CLXVIH. -^Dedie judkU. Poat h»c poniifex allare benedteit, et Chriatus Eeelesiam his verbis benediaii : Venite, benedicti Patris mei (Matth, xxv). Pontifex reTortitur in sa* crarium eum ordinibus sois, et induit se vestimea * tis aliis, el Christus revenitur io muadom ad ja* dicium cum ordinibus angeHois; aiiia indultur ve- stimeatie; quia servilem formam pra»eatabit ia- ptis, eum videbuDt in quem oruei^xenmt, ei justi Regem glorise in deeore suo videbuot. Deiad«oma.- tur ecclesia, et aeceoduatur lumiaana, quia tunc opera jostorum spiendesoont, pro q«ii>«a oroiSi pa~ renniter ut soi fulgebunt. Tuiieinoigit cantor f^rrHfi- lis sst loeus iste. Quid enim terrlbliiusiMadioqfiiando angeli timebunt, et impii in a&teiwMi aoipplieiam g ibunt. Tunc procedit ponlifex sol^moiteri et fit offi- cium cum omni laotitia, quia peracto judicio videbi- tur Deus facie ad faeiem, io gloria aoa, et eritDcus omnia. in omnibM (/Ccr. uii), et ut lox ooaliflt 810 gaadiura animabMS. Gap. GLXIX. ~ De O0rio loeo et sacrilUia, IgHnr sicul in ecclesia dedicata rfite missa eele- bi^tar, sic in Ecclesia catholfca legitime saerlfiea- tur, H extra bane aulkim saerifieiam a Deo aeeepta^ tor. Et quamvls Deas ubiqne stve in agro, nve in eromo vel in mari, vel io omni loeo domioafiottia ^os ja» ste possit ae dabeai benediei, el itvoeari, «e pata in templo totius mundi, tamen jure opportuno tempora ad ecclesiam a Melibus curritiir, ot ibi Deus invo- cetur, atque adoretur, in qua omnem rem^ quam p duo ex consensu petierint, se dalurum poliicelur, et ubi ipse duobus vel tribus in nomineejuscongrega- tis inleresse perhibetur {Matth, xvtn). Justum quippe est ut Chrislianus populus in oratorium quasi ad praetorium conveuiat, judicia ac rnandata aeterni Regis audiat, atque de convivio vituli saginaf i perci- piat. Cum ergo populus in ecclesiam congregatur, quasi tcmplum Deo ad inliabilandum a&dificatur. Ec- clesia autem in Ecclesia, est ptebs Christiana in aula dedicata. Templum quoque est in templo, ba- plizatus quilibet in domo consecrata. Cap. CLXX. — De violataecclesia^ Si ecclesia homicidio vel adullerio violatur, ite - rum dedicatur : ita sl homo Spiritus sanctt templum in baplismate dedicatum criminali peccato violatur^ D necesse est ut denuo fonte lacrymarum renovetur. Si sigillum altaris amoveturi est praeceptum ut it«- rum coasecretur : ita &i aigillum fidci ab altari cor* dis aliqua haeresi amovelur, oportet a| deauo per poBniieotiam reooncilietur. Si prinoipale aitare roo* veiur, est decreium ut eoolesia denuo conaeeretur : ita si eplsoopus prinoeps Ecclfsi» a fide od hipreaim mutatur, tota plebs ei subjecta oommaculetur ; e| ideo convenit ut cum eo poenitentia et sanctifiea* tione ad catholicam fidem recipiatur. Quae autem violata» non denuo consccrata fuerit, immunda et canibus erit pervia : ita si homo teroplum Dei, scili- cet seipsvm, monaU crimioe violaverit, atque per pmitentia^ denuo ooa remundaverit, daemaaibus 597 GBIIMA ANIM^. - UB. I. m habiuiio erii. loUrfecti ideo in ecclesiam noa por* A tur : et apud ^enliles, qm plures liberoB babuit, tantur, ne sanguine parvimentum maculetar. Ob hanc tnim causam putant quidam mulieres in partu defunctas, ia ecclesiam non esse delerandas, quod tamen licel fieii. Cap. GLXXI. — De eonitruetUme ecclesice, Itaque bonum est ecclesias sdificare, constructas vasfs, vestibus, aliis omamentis decorare, sed malto melitis est eosdem samptus tn usas indigentium ex-* pendere, et censum suum per manas paaperam io ccelestes tbaaauros (Maitk, vi) prmniUere, ibique domum non manufactam, sed aeternam in coslis {// C(n\ Y) prseparare, in qua possit cum angelis stemaliter habitare. Sciendum autem quod loca sancta non salvant quos prava opera ab Ecclesia unum ad clericatum sorte elegit. Omnes autem Ec- clesiss ministri dicuntur clericu Sed sunt in septem gradus dispositi, quia a septilbrmi gratia Spiritus sancti consecmti. Suntautem hi : Ottiarii, lectores^ exorcistoey acolythi, subdiaconi^ dlaconi, presby» teri. Cap. CLXXV. — De ostiarils. Qui in Synagoga janitorea vel «ditui dicabantur, in Ecdesia ostiarH nuncupantar. lUorum autem of- ficium in iege erat« quod tamplom ui Samual ape- riebant et olaudebant^ et da iixAsm poUutos, de gea- tibus autem immundos, id eat inaraumeisos da do-* mo Dai axalndebant. In Ecele&ia autom hoc offiaiuiB habeBi, ut catechumenos baptiwdos in ecclesiam separant, nec item horrida loca his obsunt qui pie 3 j^^roducanl, et p<;eaitentes per episcopum recowi- liatos in ostio accipiant, et in domum Dei reducant. Dum hi ordinantur, claves ecclesiae eis ab episcopo traduntur, ut videlicct credentibas janaas ecclesi» aperiant, ineredalls cleodant, et templum Dei qood ipsi sant virtutfbus aperiant, vitiis claudant. Gap. CLXXVL — De lectoribu^. Qui in tempto ennt caBtoraa, apiid nos font le* ctoret. Ulorom offioiam erat hymaos a David oom- positos ; vel eanliea a SalomoBe cdila ia tamplo, ut Asaph et Idithum resoaare, et organia vel cymbtlia Deo jubilare. In acoleaia auttm iltomra est olioium divioam Scripturam recitare, et Haxpansom, toI Gredualia, et Alleitiia shigalariler eoratn popuki ad laadem Dei oantare. Dum hi ordinanlor, liber eia laduntur in camino igniura {Dan. iii, vi) Petrus in C ^b episcopo traditur, ut videlicet operibus impleent, carcere : Paulus non periit in mari (Act. xii; // Cor. xj) ; imo diabolus de C(^o, bomo cecidit vivunt. Nadab naraque et Abiu sacerdotes in taber- naculo Dei igne consumuntur (Levit. x) ; Cbore, Dathan, et Abiron ante tabemaculum a terra deglu- tiuntur (Num. xvi). Heli pontifex in loco sancto fra- cta cervice periit (/ Reg. ivj. Oza juita arcam per- cussos interiit (// Reg, vi). Joab juxta altare occi- ditur (/// Reg. ii). Ozias rex in templo lepra per- funditur (// Par. xxvi). Poslrcmo templum viola- tum subruitur; populus iegis praevaricator ab eo ca- ptivus ducilur {IV Reg. xxv). Econtra Joseph in cisterna et in carcere noo peril {Gen. xxxvui). Moy- ses in fluvio necem non &\ihit(Exod. i). Job in ster- quilinio, Hieremias non interiit in cceno (Job> u; Jer. xxxviii). Daniel in lacu leonuro : tres pueri non de parsdiso ((?i;n. lu; Isa. xiv). Justi autem in terra a Deo visitantur, de inferno ad ccelestia suble- vantur. Cap. CLXXII. — De ministris Ecclesice. De Ecclesia quod Deus dedit jara dixiraus : su- peresl ut de ministris Ecclesis dicamus. Ecclesia itaqne usam sacerdotum et ministrorum de Syna- goga aceepit, quos primum Moyses ex prseccpto Domini in ministerio tabemaculi constituit (Exod. XX vi). Deinde David et Solomon nihilominus ex jussu Domini cantores et levitas in teraplo ordinaverunt, qaos apostoli secuti ministros Ecclesiee in Christiana religione disposuerunl (Act vt). Cap. CLXXIII. — De ChrUtianu. Christiani autem a Christo dicuatur, et hi viia scilicet in laicos, in monachos, in eleiicos dividun- tur. Laos dicitur populus; inde laici, id est popula- res. Monas dicitur singularitas : inde monacbi, id est singulariter degentes . Cap. CLXXIV. -^ De clericis. Cleros dicitur sors vel hoereditas. Inde clerioi, id est sortiti, scilicet ad hsereditatem Domini. Jpsi enim decimam et sacrificium accipiuni, quse ideo para vei hsreditaa Dei dicuntur, quia ex prs&eepto Dvi in servitium Dei offeruntur. Idcirco vero a sorta clerici appal)a9tar, quia safifcdoi9# m Ua» #or|# aUf ebm- quae populo de libris proauntiant. Bst autem prascen- tor, qui pra^cinit; succentor^ qui cantum subsequi- tur, centor vel cantor, qui consonat ; psalmista, qui psalmos pronuntiat \ syramysta, id est secretarius vel secreti conscius, qui mysteria Christi ezpUcat. Cap. GLXXVH. -^ De exordstU. Esordsia irttum 601 GlfiMMA ANlMiB. ~ LIB. I. m sanctQm dederant. Hujus officinm est presbyteros A patur, quia principis apostolorum vice fungitur. Hlc et reliquos Ecclesis ministros ordinare» virgines velare, baptizatos confirmare, chrisma etoleumcon- seci are, ecclesias dedicare, vasa et vestes ecclesie benedictione sanctifioare, rebelles excommunicare, poenitentes reconciliare, in synodo clericorum, vel in conventu populorum ecclesiastica jura reprobare. Huic dum regimen comroittitur Ecclesi», baculus, quasi pastori, et annulus, apocruiario^ id est secre- toruin sigillatori traditur ; quatenus gregem Christi ad pascua vit« baculo doctrins minet, atqoe spons» Christi secreta Scripturarum annulo fideiconsignet. Cap. CLXXXVI. — De archiepiscopis . Arehiepiscopui dicitur summus episcopus, vel etiam summus pontifex appellatur, quia caput om- nium episcoporum esse videtur. Hujus nomen in ordinatione mutatur, quiaPetrinoroen in prselatione Bcclesiae a Chrisfo mutabatur. Huic enim clavestra- duntur, sicut Petro a Domino claves regni coelorum tradebantur, ut se janitorem cceli esse cognoscat, in quod coelum Ecclesiam introducere debeat. Hunc Melchisedech in officio prsetulit, c^jus sacerdotium aliis incoroparabile fuit. Papse autem ofiicium est missas et divina officia ordinare, canones pro tem- pore ad utilitatem Ecclesise immutare. Augustum consecrare et pallia archiepiscopis, privilegia epi- scopis vel aliis religiosis dare, totam Ecclesiaro ut Christus gubemare. Itaque papa in vice Christi Ec- pmceps epUcoporum, archos e la- P bro sacardotes saorificaluri, debent 80 lavare, soili- cei vitam saam diligealer ia sacra Scriptura coa- siderare^ exemfriis saoctoram a maculia purgare, et sio adsacnficiam Domiai iatrare. Cap. CCI. — De humerali. Hinc humerale, quod in lege Ephot (Exod. xxx), apud nos amlctus dicitur, sibi iraponit ; etillocaput et collum et tiuracros (undeetAumera/cdicitur^coo- perit, et in pectore copulatura duabus vittisadmam- millas cingit per humerale, quod capili iraponitur, spes ccelestiura intelligitur. Caput araictu cooperi- raus, dura pro spa COelestium Deo servimus. Collum, per quod vox ^eprqmitur, eo circurodamus, si pro spe vit» cusfodiaro ori nos^ro ponamus, ut nihil, nisi quod laudcna pei soafti de ore aostro proffira' 60$ GEJPfA ANII^. — LIP. I. IW8» Bmaeroa, qulbus OAer^ porianlur, eo veiamus, A Cap. CCV. — De innocentia. 606 si Wv^ orm Dojniai patiebter feramus. Hoc facimus, s» pro sp(e fulororum laborem activa) vitae subimus, et provigus i^ neccssitate subveoimus. Per oras humeralis, fid#8 et operatio iotelli^untur, quae utrin- que spei adn,ectuDlur. Hae aute pectus invicem co- puJantur : etuAa apparet, ct altera occultatur ; quia fides et operatio in unum copulantur; et fides qui- dem io corde occuUatw* ; operatio autem ad aedi- ficatio^em proximorum foris manifestatur. Una enim ora latet, alia apparet ; quia actio nostra proxi- mis lucet^ intentio vero coram Deo iotus hitet. Id pectQS Irameralt oiagitiir, quia spe supema patrite pravA cogiUUo a peetore saceriiotis restringitur Do» vitts^, quje aoQiclum ad mamraillas prascingunt, Per stolam quoque iiinoeeBtia exprimitur» quse ia primo homine amissa, per vitulum saginatum occi- sum recipilur. Beati qui banc stolam k criminum labe custodiunt, vel maculatam lacrymis lavant; quia ilionim potestas est in ligno vitse, sciiicet in Christo amissam gbriam possidebunt. Hac enim pa- triarcbae ante legem atebantur, et primogenita dice- bantur. Erat autem vestts sacerdotalis, quam majo- res natu cum benediotione patris, ut Jacob ab Isaac; induebant, et victimas Deout pontifices offere- bant, unde dicitur : Vende mlhi primogenlta tua (Gen. xtv). Et iterum stola Esau. S^otodicitur missa ; erat enim vestis candida pertiBgens ad vestigia, sed ..... ., ... eostquam coepit portai*i alba, mutata est. ut hodie suBl tunor poeosB el desidenum vilae, quae spintus g rarni r stola oelestiura pectori nostro imprimitur. Haec veslis est ^ ^ * caodida» quia \mo omoia corara Domino sunt splen- dida. Cap. CGU. <- Be aika. Deninc alba induHur, quse in lege tanidaliAeavel (alaris, apud Graecos podis dicitur ; per hanc casti- tas designatur, qua tota vita saeerdotis deeorator. Haec descendit usque ad talos, quia usque in finem vit5B debet in castimonia pcrseverare sacerdos. Ca- putium quo alba induitur est professio, qua eastitas servanda promlttitor. Liogula, qu» in ceputio noac innectitur, nunc resolvitur, est potestas linguft «acer- dotali^, qua^ nunc ligat peccantes, nunc solvit poem" Ca». GCVI. -* De iubeingulo. Ex hinc subcingulum, quod perizoma velsubcin- ctorium dicitur, circa pudenda duplex suspenditur. Per hoc eleemosynarum studium accipitur, quo coa- fuslo peceatorum contegitur. Hoc duplicatur, quia primum animae suad mlsereri peccaia devitando , deinde proximo neceasaria impendendo cuilibet im< peratur. Caf. CCVU. — De casula. Deinde casula omnibus indumentis supponitur, per quam chariiaa ifktelligitur, quafe omnlbus viriu^ tibos eroinentior creditur. Casula autem quasiparva lentcs. HiEc vestis in medio coapisfatar, in cxti«nH> ^,^ ^ ^^^ ^^^ ^,„^ ^„„; ^^^,^^ d.latatur.n,nltismcommis»«nsn,a!l,pHc«tur;qu.«0.„ ^^^^^^ ,^„ ^,,rt„,„„ complc^lituf. castitas pressuris quidem mundi coarctatur, sed in charitate dilatatur, multis virtutibus muUipKcatur. H^c vestis atbedine caadet, quia saactitas coram Deo iater Angelos sptendet. Cap, CCIII. — De cingulo, Ex bioedn^niociogitur, quod in lege baltaus, apud Gracos zona dicitur : Per ciiigulum(quod circa lum- bos pfsciogitur, et alba ne diffluat et greaaum im* pediat astringitur) mentis custodia vei coascieotia acoipitor, qoa luxuria restringilur, et castitas cohi* betur, ne ad carnalia dilabatur) et gresftua bonorum oparum impediatur, et ipsa eoncupiscealia de vita ad ruinam impellatur. Cap. GCIV. — De stola. Deiode circumdal collum suum stola^ quae et ora- /tonttmdicitur,perquam obedieotia Evangelii intel- ligitur. EvangeUum quippe est suave Domini jugum ; obedientia vero lorum, quasi ergo saceidos ad jugum Christi loris ligatur, dum coUumejusslollacircum- datur. Haec primilus sinistro burriero imponitur, et traos corin dextrum latus reflectitur ?quia obedicntia Evaogelii primum ip «ctiva vita suscipitur. Deinde par dilectionem in dextrum contempiativaiporrigi- lur, deinde per coHura in dextrum humerum gira- tur, asioistro non levatur, quia post modum obediea- tia per dilectionem Oei in conterpplationem altollitur- et a proximis in activa vita per dilectionem proximi noD avellitur. Hspc vestis et planeta (quod error sonat) voeatur, eo quod errabundus limbus ejua utrinque in brachia sub* levatuf. HsBo in duobus locis, seilioct in pectore et intar humaros dupUcaiur; in duobis locis, videlicet in utroquebrachiotriplicatur. l\\ pectoreduplicatur, quia per charitatem sancta oogitatioet bona voluntas ge- neralur. Inter huroeros duplicitur, qula per illam adversa k proximis et ab adversariis, supportantur Veitis ad brachia alevatar, dum oharilas bona ope- ratur. lo dextro braohio triplioatur, dum in dile- otione Dei monachis^ olericis, laicis , Ghristiaais mi- Bistrator. In smistro triplicatur, dura per dilectionem proiimi malis CathoUcis seu Judfleit sive paganis no« oessaria corporis prsebentur . Oasula in dextrum bra*- D chium levatur, ut amici in Dqo amentor; super si- nistrum plicaturi ut ioimici propter Dominum diligaqtur. Huic in supremo humerale forinsecus adneotitur, quia spes charitatem semperamplectitur. Cap. CGVm. -* Demappula. Ad extremum sacerdos favonem in sinistrum bra- chium ponit, qui et mappula et sudarium yocatur, per quod olim sudor et narlum sordes extergeban- tur. Per hoc poeaitentia intelligitur, quia quolidiaui excessus labes extergitur. Hqc in sinislro brachio gestalur quia in praesenti tempore tantum vita no- stra poenitentia emundatur. His vestibus sacerdos ornatus procedit, confessionem facit, qui? licet hls virtutibus fulgeat» dignum est ut inutilem servum se 601 HONORII AUGUSTODON. 6PP, PARS I». — LITURGICA. 608 dicat, de transactis se accusans, ut reum dijudicet A cium crucis, et ponlifex debet 8« di^ndfigere vitiisel et coram Oeo gratiaoi inveniat. Cap. CCIX. — De septem vestibus epUcopi. Bpiscopus eisdem septem vestibus induitur, insu- per et aiiis septem redimitur, scilicet $andaliU, dal- matica, rationaU^fniifa,ehirothecU,annulo, baculo. Sandalia a sandica herba vel a sandaraco dicuntur, quo depingi feruntur. Haec ab ipso Domino vel ab apostolis accepta creduntur , in quibus prsedicasse traduntur. Est autem genus caiceamenti incisi, quo partim pes tegitur, partim nudus cernitur. Evauge- lica vero prsedicatio inteliigitur, quse partim audi- toribus aperitur, partim clauditur. Cap. CCX. — De sandaliU, concupiscentiis. Hujus vestis manicffi sunt nosiratf gallinae alae. Omni quippe sententia primos homines in paradiso velut gallina ova in nido fovebet. Pulios Ecclesise sub alas gratiae et misericordiie congrega- bat. Itadebet pontifex fideles sub alas veteris et novae legis praedicando coagregare, et exemplis se super eos expandere, et oratione a cceii volucribus, id est a daemonibus protegere. Haec debet esse inconsutilis ut Dominica tunica, quia fidei integritas debet esse indiscissa. Gap. CGXII. —De dalmatica et quid designet. Per dalmaticam quoque reiigio sancta et immacu* lata designatur, quia pupillonim et viduarum visita- Fiunt autem sandalia ex peliibus mortuorum ani- B *J<> • ®* ^'*« immaculatae custodia mandatur. Dalma- malium, quia, apostoli et doctores praedicationem suam munieruni scriptis prophetarum , videlicet Dei animalium. Pes subtus ad terram solea hujus cal- ceamenti est tectus, desuper nudus, quia Evangelii praedicatio debet camalibus per litteram tegi, spiri- tualibus autem per allegoriam denudari. Lingua sub- calcaneo surgit de albo corio, quia praedicator debet se separare i terreno negolio, et esse innocens, et sine dolo lingua , inde surgens separata k corio est illorum lingua, quia bonum tesfimonium fertur epi- scopo. Lingua superior est spiritualium lingua, qui euro eligunt in praedicationis opera. Albo corio intrinsecus sunt circumdata sandalia, quia praedi- catoris conscienlia coram Deo debet esse puritate tica duas coccineas lineas ante et retro habet, quia vetus et nova lex dilectione Dei et proximi refulget, quapontifex redimitus esse debet. Idem tramites purperei designant sanguinem Cbristi, pro duobus popults e£fusum ; immaculatio pertinet ad dilectio- nem Dei ; visitatio fratrum ad dilectionem proximi , per colorem coccineum opus miscricordiae accipi- tur, quod ob geminam dilectionero viduis et pupillis, impenditur. Fimbriaequae de dalmatica procedunt sunt verba et exempla praedicatoris, quae de reli- gione prodeunt. Fimbriae ante et retro pendent, quia mandatadiiectionisinlegeet Evangelio manent. In utrisque lineis sunt quindecim fimbriae altrinsecus , scilicet ante et retro dispositae, quia in Veteri Testa- candida. Extrinsecus vero nigrum apparet, quia vita c °?®"^<> ^^?»"^*^»™ psalmiquasi quindecim gradus de ipsius coram hominibus humiiitate d^ecta esse de- " " "^*""*''*"' '^ * ^* *"" '^ '• ^'^^ bet. Superior pars, per quam pers intrat, multis filis est consuta, quia multis sententiis debet praedica- lionem mentibus infundere supemam. Ungua saper pedem est, lingua praedicatoris in plebem. Linea quae a lingua usque in finem descendil, estevange- lica perfectio, quae in Deum tendit. Lineae, quae ex utraque parte procedunt, sunt lex et prophetia, quae Evangelio testimouium ferunt, Ligatura est myste- rium Christi Incaraationis, quae solvitur manu prse- dicationis. Tapetia pedibus ejus substrata calcat ut terrena descipere, et caslestia amare discat ; legis sacerdotes habebant femoralia, quibus turpiiudinem tegebant ; Ecclesiae sacerdotes sandalia portant, quia etiam aliis munditiam praedicant. Cap. CCXI. — De dalmatica. Dalmatica a Dalmatia provincia cpI dicta, in qua primum est inventa. Haec a domini inconsutili tu- nica apostolorum colobio est mutuata. Colobium autem erat cucullata vestis sine manicis sicut adhuc videmus in monachorum cucullis, vel nautarum tu- nicis. Quod colobium asancto Sylvestro in dalmati- camest versum;el additis manicis infra sacriBcium portari institula. Quaeideoad missam apontificeporta- tur, ubi passio Christi celebratur , quia in modum cmcis formatur. Haec veslis est candida , quia Christi caro de casta virglne est genita ; et pontifi- cis viia debet eastjUte essenitida. Haechabet for- mam crucis, quin tltiristus pro hobiis Subiit suppli- via charitatis exeunt , et in Novo similiter quindecim rami de arbore diiectionis excrescunt. Sunt autem hirami : Charitas patiensest^benignaest, non osmu- latuVf non agitperperam,noninflalur, non est ambi- tiosa,nonquasritqua: sua sunt^ non irritatur, non cogitat ma/um, non gaudet super iniquitate^ congau^ det autem veritati, omnia suffert, omnia eredit^ om- niasperat,omniasustinetj charitasnunquam exd" dit (L Cor. xni.) Sinistrum latus habet firabrias quod significat laboris aerumnas, quia activa vita est aolli- cita, et turbatur erga plurima. Dextrum latus non habet, quia contemplativa vita quieta manet, et re- gina a dextris stans nihil in sesinistrum habet; ma* nicarum largitas est datoris hilaritas. ) Cap. CCXin. — De rationali. Raiionale a lege est sumptum , quod ex auro, hyacin- tho, purpura uniuspalmi mensuraerat factum (Exod . xxviii).Huicdoctrina et veritas, acduodecim pretiosi lapides contexli, nominaque filiorum Israel insculpta erant, et hocpontifex inpeclore obrecordationempo- puli portabal. Hoc in nostris vestihus prsefert per or- natum, qui auro et gemmis summis casulis in pectore, afligitur. Moaet autem pontificem ratione vigere , auro palientiae, hyacintho spiritualis intelligentiae, purpura patientiae in Christum (qui coelum palmo mensurat) tendere debere , doctrina et veritate ra- diare, gemmis virtutum coruscare, duodecim apo- stolos sadctitate iniitari i totius pbpuli in sacriflcio recordarii 609 GBMMA ANIMiE. — LIB. I. 6i6 Cap. CCXIV. — De mitra pontifiealL A Mitra quoque^^pontificalis esi ^umpta ex usu legis^ Haec ex bisso conficitur et tiara Tdaros infula pi- leum dicitur. Mitra qus caput velat, in quo sensus sunt locali, est cusiodia sensuum ab illecebris mundi in mandatis Domini, pro corona vitse, quam repro- misii Deus diligentibus se. Mitra etiam est Ecclesia, caput vero Christus, cujus figuram gerit episcopus. Mitra ergo ex -bysso facta multo labore ad canidorem perducta caput pontificis circuradat , dum Ecclesia baptismate mundata, labore bonorum operum can- didata, capui suum, scilicet Christum in gloria vi- dere anhelat , dum variis passionibus eum imiiari pro glorise corona non dubitat. Caput quoque pon- tificis mitra decoralur, dum Ecclesia ejus doctrina illustrata dignitati ejus congratulatur, dum eum q turba cleri et popult comitaiur. Cap. CCXV. — De chirotheciM. Chirothecarum usus ab epislolis \forte episcopis] est tradiius. Per manus enim operationes, per chi- rothecas designaniui earumoccttItatioaes.Sicui enim aliquando manus chirothecis velantur, aiiquando exactis chiroihecis denudaniur, sic opera bona inter- dum propter arroganliam declinandam celantur, in- terdum propter sedificationem proximis manifesian- tur. Chiroihecae induuntur, cum hoc impletur : Cavete ne justitiam vestram faciatis coram homini' bus, ut videamini ab eis {Matth. vi). Bursus extra- hnntur cum hoc impletur : Luceat lux vestra coram hominilms^ ut videant opera vestra bona, et glori/i'' eent Patrem vestrum^ qui in caslis estiJMatth, v). (] Chirothec» sunt inconsuiiles, quia aciiones pontificis debent rectse fidei esse concordes. Cap. CCXVI. — De annulo. Annuli usus ex Evangelio accepius erediiur, ubi saginali viiuli conviva prima stola vestitur, annulo insigniiur (Luc, xv). Olim solebani reges lUteras cum annulo stgnare ; cum hoc soliti erani ei nobiles quique sponsas subarrhare. Fertur quod Prome- theus quidam sapiens primus annulum ferreum ob insigne amoris fecerii, ei in eo adamantem lapidem posuerit; quia videlicet sicut femim domai omnia, ita amor vincit omnia ; et sicut adamas est infran- gibilis, ita amor est insuperabilis (119). Quem enim in illo digito poriari constituit, in quo venam ut cor- dis deprehendit, unde et annulaiis nomen acce- D pit (120). Posimodum vero aurei sunt pro ferreis instiiuti, et gemmis pro adamanie insigniti ; quia, sicut aurum cnncia metalla praecellit , ita dilectio universa bona excellii, et sicui aurum gemma deco- ratur, ita amor dileciione peromatnr. Pontifex ergo annulum portai, ui se sponsum Ecclesiae agnoscat, ac pro illa animam, si necesse fuerit, sicut ChristuS; ponat. Mysieria Scripiurse a perfidis sigillet, Secreta Ecclesiae resignet. Cap. CCXVII. — De baculo episcopali. Bacultu ex auctoriiale legis ei Evangelii assumi- (il9) Plin. prooem. lib. xxiit; Ccel. Rodig. 1. vi ; Autiq. leei., c. 19. tur, qui et virga pastoralis, et capuita, et ferula, et pedum dicitur. Moyses quippe, dum oves pavii, vir- gam manu gestavit. Hanc ex prsecepto Domini in iEgyptum pergens secum portavit, hostis signis per eam factis terruit, qui velut lupi oves Domini transgu- labant. Gregem Domini de iEgypto per mare Rubrom hac virga, eduxit ; pastum de.coelo, potum de petra hac produxit, ad terraro lac et mel fluentem , velut ad pascun hac virga induxit. Nihil autem haec virga fuit, quam baculus pasloralis , cum quo gregem ut- puta pastor minavit. Hic baculus apud auctores pe- dum vocatur, eo quod pedes animalium iilo reti- neaniur. Est enim lignum recurvum, quo pastores retrahunt pedes gregum. Cap. CCXVIII. — Item de virga et baculo episcopi. In Evangelio quoque Dominus apostolis pra^cepii ui in prsedicaiione nihil praeter virgam toilereni {Marc. VI ; Luc. ix). Et quia episcopi pastores gre- gis Dominici suni, ui Moyses ei apostoli fuerunt, ideo baculum in custodia prseferunt. Per baculum, quo infirmi sustentaniur, auctoritas doclrinae desi- gnatur. Per virgam, qua improbi emundantur, po- testas regiminis figurantur. Baculum ergo pontifices portant , ut infirmos in fide per doctrinam erigani ; virgam bajulanl, ut per potesiatem inquietos corri- gani ; quae virga vel baculus esi recurvus, ut aber- rantes a grege docendo ad poeniientiam trahat ; ic extremo est acuius, ut rebelles excommunicando retrudai, hflereiicos velut lupos ob ovili Cbrisli pote- stative exterreai. Cap. CCXIX. — De genere baculi. Hic baculus ex Oise et ligno efiicitur^ crysiallina vel deaurala sphserula conjunguntur, in supremo capite insignitur, in extremo ferro acuitur. Per ba- culum, ut diclcm est, aucioriias doctrinae accipitur, qua grex Dominicus a pastore reficitur, et ad pascua viise compellitur. Per durum os, durilia legis ; per lignum, mansueiudo Evangelii insinuatur; per gem- mam sphserulse, divinitas Christi. Per supremum capui, regnum coelorum; per extremum ferrum, uliimum judicium denoiatur. Ex osse ergo baculus incidiiur, dum ex dura lege duritia peccanlium re- primiiur. Ex ligno iornatur, dum ex ligno vitae Ghristo doctrina formaiur, et populus in virtutibus roboratur. Os ligno per gemmam connectiiur, quia vetus lex novse per Christi divinitatem coniexitur. Cap. CCXX. — De spharula. Per sphserulam enim dileclio inielligitur, qua se- veritas vel lenitas pontificis complectitur. Oportet enim ui doctrina episcopi ex uiraque lege sic dile- ctione copuleiur, ui Ecclesiam Chrisio conjungere per charitatem conetur. Heec auiem cuncta sunt rasili arte poliia ; quia ista sunt omni sanctitate redimiia. Os recurvatur, ut popuius errans per doctrinam ad Dominum retrahaiur. Capui in supremo poniiur, dum conversis viia seiema proponitur. In exlremo baculus ferro iuduratur, dum omnis praedicaiio per (120)AGeU. I. x; Noct. Atiic., c. 10. Vid. Piin. I. xxxiii. Nai. Hisi., c. 1. 611 HONORII AUGtTSTOftUN. OfrP. PAtiS II. — LITURGICA. ei^ uHiroum judiciufli (erminstur. In eurvatura est seri- A excipitur, et p«r hoc ipse in cinereta redigi, et glo plum : Dum iratui fueris, fniierkordia» recordaberis (Habac. iii; Tob. iti); ne ob culpam grcgis supcr^t ila metitem pastofis , sed verbo et exemplo revecet peccantes ad misericordiam Rederaploris. In sphae- rula est scripium, komo quatenus se hominefn memo- retur, ut de potestate collata noti elevetur. Joxta ferrum est scriptufn Parce^ ut subjectis in disoipttna parcat, quatenus ipse a summo pastore grartiam hi- veniat , unde et ferrum debet esse retusum , quia jucficium sacerdotis per clemenliam debet esse deli- butum. Cap. GCXXI. — De ornalu archiepiscopi . His insignibus archiepiscopus fulget, insuper et paliio pollet, ut se Chrlsti passionem populo praeferre ria ornatus ejus in faTillani oonTerli admonetur. Cap. CC\XVf.'-Decorona imperaiofis et Augusii. Corona imper&toris est circulus orbis. Portat ergo Augustus coronam^ quia declarat se regere mundi monarchiam. Corona quoque dicitur victoria, unde et viclores conmabantur, et Augusti victores orbis dicebantur. Arcus supcr coronam curvatur, eo quod Oceanus mundum dividere narratur. Virga sceptri est potestas regni. Vestes imperlates sunt sibi subdit^ potestates. Monent autem imperaiorem purpures vestes^ ut habeat principales virlutes : sceptmmf ut judicium et justitiam diligat, quatenus solium glorige cum principibus coeli possideat : co- rona^ ut sic vivat, quatenus a Rege regum coronam ^ ,^,. „._ ^ vitae accipiai. Dicitur quod Auguslo ab apostolico retro est purpureum sanctae Crucis signaculum, quYa pontifex ex ulraque lege debet pfoferre Chrrsti pas- sionis testimonium. Dude enim lineae propendentes sunt duae leges Chrisli passionem proferentes. Gap. GCXXII. — De pallio archiepiscopi. Spinulafe, quibus pallium affigitur, hxM elavi, qui- bus corpus Christi cruoi oonfigilur. Circulus, quo pontifex citca coUum oireumdalnr» esl torques au- rexss, qui legittme eerteMfbus ia praemio datur. ita- que penium monet pontifieeni ferre vitiorum morti- ficacionem, eruces pallii» in mente et corpore Ckriati imilari passionem ; doiB lineae, ul 01 dubus iegibss per omnia instructus ; spinulse^ ut per ftimopem Dei sit mundo cruoifixus ; circuluSi ut aic pre^sse stu- ^ tradtmlur inveota. coronato et regalibus indumentis decorato, desuper pera imponatur, ut per hoc admoneator, quia sicut ad fastigium regni aseendit , ita od meodieilatem perse descendere possit, eicut DiocletiaBaa, qni prius Augustus ftiit, postmodum hort*jknus exstilit. €rux ante Augustum portatur, ut in omnibua regem Chri- stum sequalur. Cap. CCXXV. — De diademate regum. Diad^ma SLixiem regum designat regni ambitum, et omnes jqui in agone contcndebant diadema acoi- piebant. Innuit ergo regibus diadema, quod si pro joslitia certaverint, cum rege omnium coronali re- gnabunl, Hsec vero regalia insignia a Nino prioio deat, ut torquem coronae vitae percipiat. Et quia in pallio tanla latent mysteria, ideo portatur inter Chrisli sacrificia. Unde etiam crul ante archiepf- scopum porlatur, quatenus Christum chicifixum se- qui admoneatur, ut coronam glorise adipiscatur. Pallium vero pro aurea lamina est institutum, tn qna summus pontifex in lege Dei nomen tetragram- maton, id est quatubr Iifleras in fronte sua praeff^- rcbat inscriptum. Qu&tuOi" quippe litterse illius no- minis quatuor cornua crucis prsemonstrabant,-sicnt nunc pallium crucis modum repraesentat. Et quia liaHS lamina aurea cum forma crucis in fronie pon- lificis portabatur, ideo pretiosa crux frontibus Chri- stianorum chrismat^ impressa portatur. Fallium aulem a solo apostolico datur, quia haec dignitas a Cap. CCXXVI.— /Hj vettihus minUtrorum inferiaris gradus.. Ministris inferioris ordinie , scilicet ostiariis , le- etoribuB, exorckstis, acolylhis, tres sacrae vestes con- deduQtur ; quia videlicet angelis splendidis miniotris asseniabuntur. Quia hic in ministerio Trinitalis fide, ipe, et oharitate vesUuntttr. Portant namque super- kwmerale, quo hameri tegumtur, quibus onera ferun - tur» ut discant alterutrorum onera portare, et Chri- •10 in membris suis necessaria ministrare. Tunicam talarera, id est albam portaat, ut humilitatem in- duaiEit, et in hae usque in finem Christo serviant. BaiteOy id eat zona jubenlur renes prsecingere, ut seiant oamales conoupiscenlias per continentiam Romano pontifice jure accipitur. Quos etiJm apostoli D '^•^iniw^e. provinciis pt*fi&fecerunt) archiepiseopi ; quos illi pa- ganis preeltderunt, epteoopi dicebaBtur : et aposto- loinim successor apoftoHous nommabatur (sup. cap. H%). Huic coHala eet poteatas ab ficclesia arohiepi- scopos per proVincias constituere, quod per patlii largitionem accipitur. Cap. GCXXIII. — De vestibus patiiarclias 4t apostolici. PiBitWarchaa quoque et apoatoUous pallio uluntur, qtli eodem olBcio prsMiiU esse noacunlttr. Porro apostolico in Pascha procedente, pharus ex stuppa super eum «uspedditur, quae igne succeftsa auper eum cadere permittitur; sed a miniatria vel a terra Gap. CGXXVII. ^ De cappa, CappUf propria veelia est eantonim , quae pro tu- niea hyacinthina legis n^Uttttta videiur : unde sicut iUa tintinnabaUs, ita ista inttgaitur fimbhis. Per hano vesteih sancta converaatio prtemoiiatratur. Ideo a singulis ordinibua portatur. Heeo in supremo ba- bet caputinm, quod designat superaamgaudium. Si enim Christi ministri eonversatio nunc in eoelis sta- bit, peracto minislerio gaudinm Domini intrabil. Hsec u&que ad pedes pertingit, quia in sancta con- versatione in fmem usque perseverare conyenit. Per fimbrias labor denotattir, per quem servitium Dei conaummalur. Haec vestis in ante aperta manet, quia Christi minisths sancte conversantibus aetema vita 6ia 6EMMA ANlMi£. - LM. l 6i4 palet. Porro in tattiea aonus lintmnabuloruin {RceH, A XLV) ett vox Deo canentium cantorum* Qoies^ptua- ginta dus fuisse scribunlur, quia de sepluaginta duobus Ubrifi laodea Bco eaauntur, quibus totidem mala punica interserta releruntur, quia de eitdein libris opera jnstoi-am nobisin exemiUum proferuntur. Cap. CCXXVUI. — De pileis. Canlores enim caput pileis ornanti quia se in tria Domini concupiscere clamant, ut Deum, qui est ca- put omnium in sseculum saeculi; laudare valeant. Baculos manibus porlant, ut quo ipsi properant, alios secum invitare satagant. Gap. CCXXIX. — De ^tibdiaconorum vute. Subdiaco&o aupnidiotBa vestea eowceduotur. 1»* super duae alise, id est subtile et Ht^uun adAttHtiir ^ Subiile, quod et stricta iunica tHdturi portat, ut se judtilia quasi lorica induat, et in s^wctitate et jnsti- tia Deo serviat. Sudarium. quo sordcs a vasis deter- guntur, portat, ut transacta maJa sordium a se per pcenitenliam tergat. Notandum vero quod subdiacono sn^arinm magis aHis formatnr ; quia ubi nunc favo, oUm mappula portdbaiur. Cap. CCXXX. — De vesie diaconoifum. Diacono enim dalmatksB usus cooeeditor, %u«b io- modum crucis formatur, quia per illum sacrificium 5 uper altare tanquam corpus Christi in cruce collo- catur. Per hoc admonetur, ut crucismortificationem jugiter in corpore suo, sicut Lucas, circumferat, et in sancta religione viduas et pupillos visitando, ut StephanuS; serviat, et in grudibus supradiotia ritatis, ut idem; serviat. Caputium dalmaticae angu- statur, quia imilatio sant» crucis ab omnibus na- gotiis coarcatur. Huic slolla in sinistro humero po- nitur, et trans scapulas ad dextrum latus refleclitur, <|natoMi8 jago Doaaini aetiw vila sobdiU, et ftt pii laboria exereitiuai ad centeniplativam pvofieiKl. Cap. CCXXXI. — Dediaconi casula. Cum diaconus cftsulam portat, tunc priedicatores aignifioat, qui tolo de^deno contemplativae vilas in«- hiant, et in dileetione ferventes aliis coeleatia praedi- oant. Qui interdum casulam exuuat, et se iUa pr»- cingunt; quia iila, quae ore praedicant, exemplis bonorum operum demenatrant. Unde diacoaus de choro exit, cusulamexuit, duplicatamhumeiioimponit. Cap. CCXXXII. -- De indumeniU cUricorum. Claricorum induvi^ ab antiquis sunt acceptse. His nempe cantores in templo usi sunt, sicut David et Salomon msiituerunl (JI Paral. xx). Hujuscemodi vestibus etiam senatores usi sunt, ex quibus ec- clesiasticura usum transierunt. Hae aulem albae ve- stes munditiam vitae indicant, quia justum cst ut clerici in aanetitate et justitia Deo servtant. ttaec veatis eat laxa, quia eiericalis tita debet esse in eleemosyais el bo«ia operibus larga. Bat enimtala- ris, quta docei uaque in iinem pmeverare in bonis. Ungoa h^^iis vestia eet lingua clericatis, qusa debet et DomkMiiA iaudare, et populum ad laudem Dei in- itigare. Cap. CCXXXIII. — De tunicis clericorum. Diebas Quadragesimse vel alto congruo tempore laneis tunicis utuntur, quia mifiistri Ecclesie regi Chiislo in humilitale servire praecipiunlur. Si eniHi Christi mansuetudinem et humilitatem sequuntur, ad Chrislum in consortium angelorum perducun- tur. In veste clericali lingua formatur; quia tunica Domini inconsulilis sic formala Iraditur, alae sera- phin, in capite fides ct spes. In brachiis gemina dilectio, in corpore poenitentia et operatio. Cap.CCXXXIV. — De camisiis clericorum Gamisia autem sacerdoium duabuslinguis forma- tur, quia eis bina potestas traditur. Una quippelin- gualigantpeccantes^ alia solvunt pocnitentes* Cappa videtur a casula tracta. Per hanc admonentur clerici (^t. Q i|i cha^^itate ambulare : hancque aliis verbo et exemph) demonstrare, quse solet omnes virtutes de- corare. Cap. CCXXXV. — Clericinondebentarmadeferre. Clerici non debent ideo arma portare, quia non eoiftra ht^mines, scd conlra dsemones debentvir- tutibus pugnare, sicut Iffoyses arma non portavit, sed lesu cum Amalech pugnante ipse precibtis pugnavit {Exod. xrii; Deut. xxv). Sic apostoli et eorum sequentcs non armis, sed orationibus pu- gtiaverunt, et nos non resistere, sed magis injurias pati docuerunt. Cap. CCXXXVI. — Laici possunt portare arma. Laici aulem debent arma portare, ut Ecclesiam a paganis protegant, et clerici se ad servilium Dei indextrolatereeamciflgit; quiaoportetpnedicatows ^ expediant. Unde et illorum vestessuntsirictiB, quate- ioterdumopufi praedicationis vel orationis vel lectionis inteimittere, et proximis in necessitate auecurrere. Quasl duplieatam oasukm humeiis impooit, dumob geminiun dilectionem Jaboremprofratribussabit. In dexiro aiogii, ai per hoe taiUam aaterna requirit. Latus etiam deoudatum designat Christum pro nobis vul- Boratum. Diaconus in charum redit, Evaogelium lofiit ; quiai poslquam priedicator Christo inmambris auis mioistraverit, ad o§us prsedicationis redire de- beft, quod deaerttit : peracto ministerio, diaooaus oasiila iaduitur ; quia prffidicator, qui priua mim- stravit cum Martha, debet postmodum audire ver> bum Dei cum M4iria. Sul)tdiaconus etiam casulam portat, qnia imitatur diaconum, cui miniatrat« nus expediti reddanlur pugnae. Sicut autem non Hcet laicis clerlcale officium usurpare, ita non debent cle- ricalem veslem ferre, et sicul clericis non licel nec contra paganos arma ferre, ilanondebenllaicas ve- stesporlare. Cap. CCXXXVII. — Cuculla quid signi/icet. Cuculla monachorum sumpla est a coIobioapostO' lorum. IlIorHim vero tunica forroatur, ut dalmetioa. Hse duse vestes formam crucis prseferunt, quia mo- nachi se vitiis et concupisoentiis crucifigunt. per has enim sex alee Seraphim exprimuntur, quia angeli Deo proximi deecribuatur. Duae partes capilis quibus caput velaat, sunt duB3 alse qiue fidem et spem insi- nuaot. Du« autem manioffi sunt du» ala^ quibua 615 HONORU AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. — LITURGICA. 616 volant, qus geminam dilectionem prffinolant, duae A ciem velanti ut ab omnibus viris illicitae appa vero partes cucuDae in ante et retro^ duae al» sunt quibus corpus protegunt, quae poenitentiam et ope- ralionem exprimunt. Hos si laudando Deum imita- buntur, eis in gaudio associabunlur. Nigredo hujus indumenti est contemptus mundi. Longitudo vestis est perseverantia in bonis. Cap. CCXXXVIII. — Virga abbati canceditur. Abbati concedilur pastoralis virga, quia ei tradi- tur Dominici gregis custodia, quem nimirum debet baculo doctrinse sustentare, et virga magisterii ad pascua vit« minare. Per baculum quippe doctrina, per virgam accipitur disciplina. Undedicitur, Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt (Psal. xxii). Hujus baculi flexura non ex albo, sed ex nigro aebet esse, quia in commissa cura non debet mundi B mundo despectus reant, et pro hoc coronam vita sibi repositam sciant. Cap. CCXL. — De vestitu manialium. Quod quaedam virgines candidis vestibus utun- tur a sancla Caecilia sumptum videtur, quae foris ve- ste splendebat, intus castitate fulgebat, et tamen mundi concupiscenlia in corde ejus sordebat. Can- dida enim vestis preefert votum virginitatis. Cap. CCXLL — De vidui^. Yiduarum prima Dina filia Jacob exslitit ante le- gem, a qua usus vidualis coepit; hanc sub lege Ju- dith et aliae multae imitatae sunt : sub gratia vero Anna et aliae plurimae secutae sunt, quse secundas Duptias contempsemnt, harum quoque habitus est gloriam quaerere. Summitas curvaturae debet esse sphaerica, quia cuncla ejus disciplina debet esse deifica. Cap, CCXXXIX. — Conversationis monialium tni- iium . Vestis et conversatio sanctimonialium a sancta Maria sumpsit exordium. Nigredo veslis est contem- ptus amplexuB virilis. Velum est signum pudoris el futuri honoris. In nupliis quippe caput ct fa- Cap. CCXLII. De conuersis. Conversae autem, quae eumdem habitum gerunt, a Maria Magdalena formam sumpserunt. Cap. CCXLIII. — Baptizati albas portant vestes. Baptizati autem ideo vestes albas portant, quia amissam innocentiam se recepisse insinuant. lUorum mitra regni coronam, alba vero sacerdotii praefert stolam . Jam enim facti sunt reges et sacerdotes et Christi regis et sacerdotis cohaeredes. LIBER SECUNDUS. DE HORIS CANONICIS. In superiore libro de missa et Ecclesia^ ejusque mlnistris, quae Doroinus largiri dignatus est, diges- simus ; nunc de reliquis horis, quae rursus Do- minus inspiraverit, dicamus, ut promisimus, et a Dominica nocte incipiamus, in qua redempti a ser- vitute ad Hbertatem, de morte ad vitam translati sumus. Cap. I. — />« noctumorum offuAo. Noctumale ilaque officium repraesentat nohis ex- cubias supemorum civium : coelestis namque Hieru- salem, quae aedificatur ut civitas, et conservatur per angelicas vigilias. Qui vices suas quasi in tres vi- gilias distribuunt, ac singulas Iribus horis distin- guunt, et unamquamque tribus ordinibus custodiunl, dum Trinitali in terrenis agminibus laudes dulcisono concentu jugiter concinunt. Et quia praesens Eccle- sia inhanc civilatem, et in contuberaium horum ci- vium ventura praedicalur, ideo el ipsa Hierasalem nuncupatur, et idcirco illius civitatis vigiles in suis vigiliis imitatur : quia vero illius membra hic gerit, ideo hoc officium in nocte agit. Ideo autem in nocte Dominica, quia in hac merait angeloram con- sortia. Haec ilaque urbs per basilicam figuratur, in qua clcras et populus quasi exercitus in mililiam con- gregantur. Signa militibus per tubas dantur, Chri- G stianis signa per campanas dantur, qui quasi militas convenientes imperatoram salutant, dum per ver- sum, Domine, labia mea aperies^ iaudes Ghristi in- choant. Dum enim in nocte dormitum eunt, signa- culo cracis quasi sigillo se muniunt, qua nunc ape- riunt, dum ora in nocte clausa ad laudem Dei sol- vunt. Sed quia frastra vigilant, nisi Dominus custo- diat civitatem (Psal cxxvi) per versum Deust in adjutorium meum, divinum auxilium invocant. Cantor, qui invitatorium inchoat , est praeco, qui tuba vigiles ad excubias convocat. Post psalmum Venite^ hymnum omnes cantant, velut milites qui in castra conveniunt regem laudibus eflFerant. Deinde vigilias inter se distribuunt, dum tres nocturaos psallunt. Singulae vigiliae tribns horis distinguuntur, -Q et singulis nocturnis tres psalmi discemuntur. An- gelicae excubiae tribus ordinibus servantur, et in no- stris vigiliis ordines scilicet psalmoram, lectionum, responsorioram denotantur. Quia coelestes excubiae per novem ordines sDgeloram celebrantur. Tres itaque nocturni , totius Ecclesiaa militiam nobts coromemorant, qua iu castris Domini sub tribus teroporibus videlicet ante legem, sub lege^ et tub gratia militat. Cap. II. — De prima vigilia. Prima vigilia tempus ante legem intelligituri qua 617 GEMMA ANIMiE. — LIB. II. 618 qnasi tribas horis aseribitur, dum tribus intentitiis A fuit, malum ab eo avertit, unde exsuHami Jacob^ et lastatui esthraeL Domine, quis habitabit {Psal. xn), Joseph de- distinguitur. Prima vigilia guid significet. Prima hora hcgus vigili^e ab Adam usque ad Noe erat, in qua excubias hujus civitatis Abel, Bnos, Knoch, Lamech serrabant, aicut primi Psalmi indi- cant. Beatus vir {Psal. i). Abel exprimit, qui tarp- guam lignum interpretatur, quod fructum justitlse protulit, dum ab hominibus hujus urbis procubuit. Quare fremuerunt {Psal. n), Enos denuntiat, qui Domino in timore serviebat, quem Scriptura pri- mum nomen Domini invocasse commemorat {Gen. IV). Domine^ quid multiplicati {Psal. iii), Bnoch in- nuity quem Dominus suscepit, dum eum de terrenis tranatulit {Gen. v). Domine, ne in furore{Psal. 6), monstratur ; qui sine macula est ingressus, dum stu- prum recusabat, et operatus est justitiam, dum po- pulum a periculo famis liberavit. Hi etiam quatemi sub uno Gloria Patri clauduntur, |quia iii vigiles quatuor virtutibus splendeotcs Trinitatem coluisse leguntur. Antiphona melodise est laus ab eis exhibita majestati divinss. Sunt etiam ist» antiphonn quie- dam vigilum cantilen». Cap. V. — Versiculus. Verstu qui sequitur, a vertendo dicitur, ideo quia se vertit de psalmis chorus ad Orientem, et quia se vertit de psahnis ad dilectionem ; per orationem Umech depromit, cujus deprecationem Dominus » ^^«^'««*; qu» secreto dicitur, aecretmn regis exaudivit, cum ei lalem filium dedit, qui humanum genus a furore Domini in Arca servavit {Gen> vi, 9). Hi psalmi ideo sub una Gloria Patri canuntur, quia justi illius temporis Trinitatem coluisse creduntur. Ideo autem quatuor psalluntur, quia quatuor virtu- libus prudentia, fortitudinetjusUtia^ temperantiaf fulsisse noscuntur. Antiphona, per quam modulan* tur, laudatio eorum in Deum notatur. Gap. III. — De seeunda hora. Secunda hora h^jus vigilidg a Noe usque ad Abra- ham erat. fn quaNoe» Sem, Heber, Thare vigilabant, ut sequentes Psalmi insinuant. Domine Deus meus (Psal. vn), Noe exprimit, quem Dominus in sua ge* consilium inteiligitur. Post pater noster sacerdos versum aperte dicit, quasi rex mandatum legatis in- jungit. Vicissitndines lectorum sunt successiones legatorum. Qui ;fi^^, domne benedicere dicit, quasi licentiam eundi petit. Benedictio vero sacerdotis esi licentia imperatoris. Ipsa autem lectio est i^junctas legationis exsecutio. Tu autem Domine^ reversionem legati exprirait, dum commissum mandatum redit. Cap. VI. — De lectionibus. Lectiones quoque prsedicationem illorum patrum praeferunt, responsoria vitam eorum, per quam pre- dicationi responderunt. Ideo autem post vigiliam Abrah» lectiones leguntur^ quia ab eo primitus lit- tersD post diluvium repertse traduntur, et ipse pri- neratione justum invenit, et idco a persequentibus G mus Chaldseos astronomiam docuit, et iEgyptios aqnis salvum fecit. {Gen. vi), Domine Dominusnos- ter {Psal. vin, Sem congruit, quem Dominus gloria et honore ooronavit, dum eum benedictione patris su. per fratres sublimavit. Confitebor {Psalt nj, Heber innult, qui omnia Dei mirabilia narravit, quando civitatem gigantum dissipavit. In Domino confido {Psal. x), Thare depromit, qni in Domino confidit, quandoimpia gens ignem adorare eoegit, ei^us pars ealioisy igniit et sulfur fuit. Hi quoque quatemi psalmi sub uno Gloria Patri eammtur, quia et illi patresin qualuor virtutibus rutilantes Trinitatem adorasse noseuntur. Antipbona vero modulationis praefert devotionem illorum laudationis. Cap. IV. — De tertia hora. Tertia hora vigilise abAbraham usque ad Moysen luerat, jn qua Abraham, Isaac, Jacob et Joseph vi- ces vigilandi custodiebant, qui Instantes psalmi prodamant. Salvum me fac {Psal. xi), Abraham exprimil» quando sanctus defecit, cum videlicet ipse pene solus Deum coluit, et totus mnndus idololatrise de- ditns fuit. Vsquequo^ Domine obUvisceris {Psal. xa), Isaac innuit, cui Dominus bona tribnit, dum Christi figu- ram in omnibus prsetulit. Dixit intipiens (PsaL xnt), Jacob ostendit, quem insipienfl Laban sicut escam devoravit, dum eum saepius defraudavit. ScUicet quia Dominus spes cjus PAvaoL« GLXXn. matbematica imbuit. Ideo etiam peracta prima vi- gilia lectiones leguntur, quia transacto primo tem- pore libri legis ad doctrinam populi a Moyse edun- tur. Cap. yu.-^De secunda vigiUa et secundo noctumo. Secunda vigilia tempus legis accipitur, quod ite- rum quasi horis discemitur, dum tribus interstitiis diriditur, sdlicet uno a Moyse usque ad Darid, se- cundo a David usque ad Babyloniam, tertio a Ba- bylonia usque ad Ghristum, sive sacerdotibus^judi" cibus^ regibus, quod declarat psalmorum textus. Cap. VIIL — De prima hora. Nam Conserva me, Damine {PsaL xv), sacerdotes Q exprimit, quomm Dominus pars hereditatis et ca- licis fuit, qui prima hora hDgus vigilin excubias ser- vabant, dum Aaron et alii post eum, legem Domini populum dooebant. Exaudi , Domine , fustiiiam meam {PsaL xvi), jndices innuit, quonim judicium de vultu Domini prodiit. Cap. IX. — De secunda hora. Hi secundae horse vigilandi curam susceperant, dum Gedeo et alii populum secundum legem Dei judicaverant. Diligam te^ Domine {PsaL xvn), re* ges ostendit, quos Dominua caput gentium constituit, qui tertiae horae vigilias custodiebant, dum David et alii populum ad justitiam regebant. Cap. X. — Dtf Gloria Patri et tertio noctumo. Singuli psahni cum Gloria Patri psaUfmtur» quia 20 619 HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS lll. - LITURGICA. €20 singuU supradicti ordines Trinitatem adorasse scri- A Gratias Hbi ago Domine, quia januas ttuu ingredi biintar, ideo«tiamet tres psalmi canuntur. Anti- phoiuB Cernsey quibus psalmi modulantur, sunt lau- des que ab illis justis Trinitati exhibebantur. Se- quentes lectiones suntillorum vigilum prsedicationes. Besponsorui vero illorum actiones, quibus hic canta- biles erant Dei justificationes. Ideo autem lectiones post ad vigiliam re^um leguntur, quia illo tempore libriprophetarum scribebantur, et ipsitempore legis, quasi secunda vigilia, populum docuerunt, et cantum bonorum operum personuerunt. Cap. XI. — De tertia vigilia et tertio noctumo. Tertia vigttia iempus ffratias exstat quse usqoe infineinundi perduFtft. Hec quasi ia trea boras dividitan, ^nm t«iipore ^pctolicm prmdieaHcnU, „^jg^^„„ ^^^^ gratuJalio. Cui «hniMre pemcutumU. «empore paets 4i8lu.gmtar. « ^ ^^^ «ccurrunt, sicut caneoU BmbveniuDt, merui. Cap. XIV. — Gregonus{m) vigiL Gregoritts vigii delectabiiem harmoniam in terlia hora sonuit, dum musica arte divinum officium agi docuit : per lectiones quu recitantur, doctrinae fide- lium desjgnantur. Responsona quae cantantur, sunt illonun exempla, quibus aiii informantur, unde et responsorii vocabulum his, quia vita doctrins re- ^ndei per cantum, usiis poenitentium conversio iatolligitur, cum quls de malo ad bonum converti- Uir. SiCQt eoim laborat, qui versum solus oantat, itapoenitens laborem subit, dum pro errato satisfa- ek. Post versum autem caatus iaco^tio, est com- onmes Be prima ftara. 'Priflia Tiora bujus xigiliae apostdli vigilabant, quos demdnstrat psalinufe (x:Vii1), Cteli enni&ant, quopom voces omnis Ibquela i^i sermb audivft, dum eorrnn sonus in oxhneiti terram elivil. De secunda hora. Secunda hora martyres vigilandi curam subibant, quos psalmiis (xix), iixaudiat te Dominus, denun- liat, qu6s ^bttlem Dei hi tribulationftns protexit, et omm^s Baerffiaii 6oruih memor fhH. De tertiahora. Tertiae horse excubias Constaniinus dux pacis cum fidelibus suscepit, quem psalmus (xx), DominCy in quia et angeli super uno poenitentiam agente gau- 4ittm in «oelis ducunt (Luc, xv) ; per hoc auiem can- tores Biilites in excubiis imitantur, quia si aliquis ex Bociis auis iater hostes aberraverit, contristantur ; si vero periculaia evadeos redierit, ai coogratulan- tur. Tenio responsorio senoiper gloria Patri annecii- tur, quia Trinitati omne prassens, praateriUHn et futurum subjicitur. Ad tertiam vigiliam ideo evan- gelium reeitatsr, qviia ia lertio tempore illud modo predicabatur. Ideo et in tertio aoctunio saBpius in antiphoms ^Ulekuia cantatuPi quia ia iUo lempore laufl et Istiiia «terme vitse praMumtiabatur. Hec universa ideo in Dominica aocte actitantur* qoia hi onnes supradicti per fidem resuprectionis Christi virtuUtuaUetabitur rex.iuuulX. Ipse enim rex in C^^„, p^„^ j^ ^^^ laudamus «audium et virkite Christi est ketatus, dum Taurus in conventu totms orbis in nomine Christi e^t per Silvestrum resuscitatus. Super salutem Dei vehementer exulta- vit, dum maximam synodum in Nicseam congrega- vit unde Ecclesia coronam super caput ejus posuit gloriae, et magnum decorem ei tribuit. Hujus vigilis custodiam adhuc populus fidelium servat, cujus rex in bomino spcrat. TJItimi versus psalnri tangmit tempora anticbristi. 'OuemDominus cUbanumignis ponet, in quo vasa sua examihet. Tn tempare v&to vultus sui^ id est in die judicii, eum cum omAibus iniquis Domiiius in ira sua conturbabit, cum eos ignis devorabit. fioclesiam vero vigilem in virtute auaDominus tunc exalnJnt, qua virtutes ejus in «lernum eantabit. Hi psalmi sioguli cum GloriaQ PeUri terroioantur, quia Triaitas ab his omnibus ve- ■erattir. Tres autem ideo sunt, quia in /ide, spe^ et ehariiate flonierunt. AatiphoDie melodiae sunt gratia- rum actiones Ecclesiae, et quasdam vigilum cantilense. Cap. XU. -^ 4iu0d Paulus irigil fuerit. «Panlosvigil suavem «antileaam in prima hora ^tititfi^ dum pro Gentinn vocatione sic exsultavit : -^egi ^gmcuio^m immortali , inviiibiU, soU Deo -k&mrelgloHa ^smoulauBOuhrum^amen(I Tim. i). Cap. Xin. — Laurentitts vigil. Laurentius vigil dulcem cantilenMtm in secundahora est inbdlilAlus, dUm in traticnla 'sic ^est grlitultttus : (i%\) ^^6 Tou rpnY^P^ ^tto^ ^<^ vigiU). Ifetitiam aobts peprsescoktat, ^ia Bccleaia ia die ju- dicii liberata exsultat. Forsitaa aliqueHi movebii, cur tres tantum vigito a aobis poaaatttr, cum qua- tuor aodis vigiliae tradaatur. flic aciat com ad ao- otem sseculi significatio xefertur, luac 4res ta&tum iri^Iia) propter iria lempora panuatur, pro quibos eteinde hymnum Deo caoimus, quod noelurnas illusiones superavimus, et iUos per hoc imitamur, qui cantant, dum aperantur. Deinde dum alteroatim paallimus, quasi certatim operi iasi- stimos, dom lectioaes legimus, quasi aos ad opus instruimos , dum respoosoria caiiimus , qaasi post peraetam opus gratias agimus. >Esl eoim lectiom en^vs tefectio ; dom «rgo leotiooes iegimus, quasi aoimas in divioo opere lassas veiut viaee operarios refici- mus ; dum respoasoria canimus , quasi post refe- ctionem laudes solvimus. Uode cum iterum psaUi- musy quasi refccti ad laborandum surgimus, diversae nocturnae variae horae sunt, quibus operarii vineam Domini inlroierunt. Ut autem labor hujus viocee no- bis levigetur, priorum primum in hac vinea poodus diei et aestus portantium exemplum per psalmos et lectiones praebelur. Cap. $IX. — Oe sacerdote. 4SacQrdos itaque qui,in6ipit,iriguram pfykri«{anuii9s nos ia le^e Domini die ac nocte meditari quasi in viniea ope^ari docuit, dum ipse protomartyr tanquam lignum fructiferum fructum martyrii primus obtulit. Pgst hunc finos hanc \ineam excoluit, quem psal- mus (ii), Quare fremuerunt, innuit, qui nos io hac vinea Domioo in timore servire constiluit, quando gentes ex Cham in malitia fremuerunt et adversus Dominum inania meditati sunt, Deinde Enoch hujus vineae cultor exstitit, quem, Dominey quid multi' plicati sunt (Psal» ui\ depromit, qui nos a somuo ex^urger.e et voce nostra ,ad Dominum clan^are mo- nuit. Quem quia multitudo populi maligni circum- dedit, Dominus eum «suscepit. Lamech quoque ad laborem iotroivit, quem Domine^ ne in furore (PsaL vi);n^ptescit^ qui nos per singulas noc^es G lectum.nQstrum cum lacryjnis layare instruit^ ne cum his pcpeaipus quos ppmiaus in furpre suo arguit. Cap. XXI. — Tertia hora Noe, Domine Deus meus, in te speravi (Psal. vii), Noe ostendity qui quasi tertia hora hanc vineam excoluit, et primus vites plantare nos docuit ; qui quia in Do- j^fiino speravit, cum in undis liberavit. Domine, Do- minus noster (PsaL vni), Sem dcnunti$il, qui post diluvium in hac vii^iefi nomen Domini mirabile in uaiversa .(erxa ^auntiabat , qui omnes se laudanles glpi;ia et honore cproqabit, qui ex ore iqfantium et iacteoVuni laud^m perf^cit. Cotifitebor iibi, Domine (J^sal. IX.), Il^er cultori^m hujus vine» insinuat, qui nos admQa^t (i)3ailere Ppmino, qui in Sion h^^bitat. j. In pomino confido (Psal. x), Thare indicat^.qui cul- tor hiyus v^eae in Domino confi^Qbat, et;Dommo in tempio sanicto i^uo nos serviire n^neb^t. Cap. XXil. — Sexta hora Abraham, Sexta hora Abraham hanc vineam intrabat, quem pars Salvum me fac (Psal. xi), declarat, quando mun- dus idola coluit Usquequo^ DominCj oblivisceris (Psal. xii), Isaac ih hac vinca laborantem exprimit , cujus Domiaus oblitus npn fuit, dum ariete^i mactf^ndum proeo.posuit; qui nos cantaire PomiooetpsaUere nomini qjus mc^Q^it, qui omnia booa aobis tribuit. JOixit insipiens ^PsaL i^ui), Jacpb iqpuit, q\ii f)p)|d iasipieotem Laban poadus diei et aestus portayiti .^t nos Pomioum iavoQare fioQuit. fiomine, guis habi^ tikkit iPfaL;(^y)f Jps^ph.dej^rpmit, q^ in h^ yipea 623 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS ni. — UTURGICA. 6S4 sioe maeola desudavit, et nos Dominum glorificare A memores erant. Sed e( Dominom exprimit, qoi pro monuit. Cap. XXIII. — De versu. Quod intermissa psalmodiaver^u^ dicitur,de8ignat quod ex intermisso opere multitudo ad refectionem expeditur. Lectiones quae leguntur, sunt diversa fercula quibus operarii ad invicem reficiuntur. Be^ nedictianes quse praecedunt, religiosorum benedi- ctiones pneferunty quibus cibum benedicit. Respan- soria, quae post lectionem canuntur, sunt laudes quffi sumpto cibo solvuntur. Cap. XXIV. — Nona hara Mayses, Secunda nocturna est hora nona : bac Moyses et Aaron aliique legis sacerdotes vineam Domini ex- nobis in cruce oravit, ut Ecclesia nominis ejas in nocte memor sit. Yersus Media nocte surgebam tem- pus legis denotat, quo propheUe de nocte ignorantiae ad lucem scientis surgebant. Sed et Dominum de- monstrat, qui media nocte de mortuis snrgebat, at et Ecclesia media nocte adconfitendum nomini ejos surgat. Per versum Exaltare^ Domine^ tcmpus gra- tiae designatur^ quia Dominus in virture sua scilicet in dextra Patris exaltatur. Et si Ecclesia virtntes cyos in nocte cantabit, eam quoque in gaadio exal- tabit. Exaudif Damine, preces servamm tuarum ex libro Paralipomenon assomptam {IlParal. vi) patri- arcbis convenit, quos primus nocturnus exprimit . Ostende nobis, Domine, vel quodcanqne aliud pro colcbant, qui in psalmo (xv), Conserva me, Domine, g tempore de psaiterio vel alia prophetia sumptam Dominum Patrem suum et calicem dicebant, et nos Dominum, qui tribuit intellectum, benedicere doce- bant. In hac enim judices laborabant, quos Psalmus (xvi), Exaudi, Damine, justitiam meam^ denotat, qui judicium suum de vultu Domini prodire roga- bant, et nos in uocte ad Dominum clamare monebant. In hac reges quoque desudabaut, qui se in psalmo (xvii), Diligam te, Domine, in caput gentium consti- tutos proclamant, qui nos laudando Dominum invo- care instruebaut. Versus modulatio , est ab opere separatio, lectiones sunt operariorum refectiones. Responsoria sunt illorum laudationes. Cap. XXV. — Undecima hara apastoli. In tertia noctuma repraesentatur hora undecima, hac apostoli humeros oneri supponebant, quos ca- nit psalmus Casli enarrant {Psal. xvin), qul nos justitias Domini edocebant; in hac martyres, utin magno aestu grave pondus portabant, quos loquitur psalmus Exaudiat te Dominus {Psal. xix), qui nos Dominum in die tribulationis invocare monebant. In hac confessores operarii sunt, qui in psalmo DominCf in virtute {Psal, xx) expressi sunt , qui voluntate labiorum suorum fraudati non sunt, et nos cantare et psallere virtutes Domini persuaserunt ; per versum qui seq'«itur et Evangelium quod legi- tur, conversio gentilium intelligitur; qui quasi re- sponsorium canit, quod per Evangelium in Domini vineam conducti sunt, qui tota die in foro infidelita- tis otiosi steterunt ; per Te Deum laudamus itlonim gaudium accipitur quibus peracto opere denarius in jy sero, id est in vita aetema in consummatione sseculi, traditur. Hos ideo in nocturnali officio imitamur, ut cum eis denarium vitse Christum mereamur. Et quia haec cuncta per Christi resurrectionem sperantur, ideo in nocte Dominicae resurreclionis talis modo caotatur. Cap. XXVI. — De versibus. Antiqui patres in omni opere Deum invocabant, sed et gentiles Deum iu minimis etiam rebus invo- candum censebant. Ideo nos omnes horas per ver- sum Deus in adjutoriam incipimus, nt in omni actione dtvinum anxilium invocemus. Versus Jf^- mar fui it nacte tempus ante legem designat, quo patriarckse in nacte ignorantire nominis Domini prophetis congruit, quos secundus nocturaus innuit. Precibus et meritis beatce Mariai amniumque sanc- tarum sanctse Mari» et apostolis convenit, quos ter- tius nocturaus concinit. Jube, Damine, benedicere ad Dominum dicitur, ad quod 7tt autem continaatur, quod de psalmo Beatus qui intelligit assumitur. Sacerdos autem, qui tenet vicem Domini, dat bene- dictionem. Cap. XXVII. — De festivitate sanctarum. In festis sanctomm ita nocturaale officiam nt ia nocte Dominica agimus, quia eos per Chriali resur- rectionem gaudia consecutos credimus. Ideo autem cum novem psalmis et totidem lectionibns ac re- sponsoriis celebramus, quia eos in consortio novem ^ ordinum angeloram esse prfleJicamus. Cap. XXVIII. — De MatuHnis monachorum. Porro divinum officium a beato Benedicto ordina* tum pene idem significat, praeseitim eam ad idem, videlicet ad laudem Dei et ad justoram praeconia, tendat. Hoc ideo ab Ecclesia est receptum, quia ab illo qui omnium justoram spiritu plenus fait est prolatum, et ab apoatolici pontificis, scilicet Grego- rii, autoritate roboratum. Siquidem patet quod idem vir Deo plenus in vinea laborantes et in vigiliis excubantes attenderit, dum tali modo psalmos di- stribuerit, et Dominieam noctem tribus vigiliis per tres nocturnos distinxerit, licet ipse psalmos sena- rio, lectiones vero quaternario namero assignaverit, quia videlicet per senarinm activ» vitae actio desi- gnatur, propter sex opera Evangelii quibus in istis sex diebus quasi in vinea laboratur, per qoateraa- rium vero contemplativae vitae perfectio propter quatuor Evaogelia figuralur, quibus contra hostes animaram, scilicet vitia et daemones, jugiter vigila- tur ; per sex ergo psalmos in vinea Domini laboran- tes declarantur, per quatnor lectiones in castris Do- mini vigilantes demonstrantar, per Responsoria ala- critas laborantium denotatur. Notandum quod hic divini servitii ordinator a psalmo Domtn^ m lirtutc tua {Psal. xx), qui de pace Ecclesiae constat, in- coepit, et reliquos, qui passionem Christi sonant, in officio conclusit. Dominus enim in crace a Deus Deus meus^ respice incoepit, et ita decem psalmos 6S5 GEMMA ANIM^. — LIB. U. eantaiis in Tenii. Inmanuituaicafnmendofpiritufn A tutina cum jacunditate luxerunt, et Deum, qui fecit meumPsaL xxi) finivit. Hoc idcirco in nocte Do- miniosB resurrectionis instituit, quia nimuram Ghri- atiia per paasionem ad resurrectionis pacem per- Tenit, et Bcdesise pacem per passionem suam contu- lit. Bt no8 in pace degentes si passionem Ghriati in Tigiliis nos cruciando imitabimur, in resurrectione pace per Christum ditabimur. Cap. XXIX. — De tertio noctumo. Tertium nocturnum idem vir Dei tribus canticis attribuit, quia Trinitatem in fide, spe el eharitate, laudari voluit. Unde eadem cantica cum Alleluia eantari instituit, quia laudatores Trinitatis ad can- ticum coelestis IsBtitis vocare docuit. Deinde quatuor lectiones de Evangelio legi praecepit, quia Ghristi, ea, dulci harmonia laudaverunt, scilicet angeli ea hora creati sunt, qui et filii Dei vocati sunt, qui mox pro creations mundi magna voce suavi concentu conditori jubilaverunt. Quos nos hac hora canentes imitamur, qui astra vespertina appellamur, quate- nus si solem Gbristum pro nobis occidentemlaudi- bus sequamur, per eum ad ortum lucis videlicet in resurrectione ad astra matutina perduoamur. Gap. XXXIII. — Secunda causa. flac hora Dominus populum suum per mare Ru- bram transduxit, et hostes illoram submersit, sicut scriptum est : « Factum est in vigilia mututina Do- minus per nubem respexit, et .£gyptios interfecit (Exod, XI v). f Ea hora qua illi sunt in mari et in Tigiles per doctrinam quatuor Evangelioram in qua- ^ nube baptizati, sunt illi in fluctus praecipitati taor virtutibus munitos monuit, ut Tidelicet in di- Tinia et huoumis sint pradentes, in adversis etpro- tpem fortes, in Dei servitio solvendo et pndatis obediendo jussum omnibus actibua suis temperati hifl quatnor etiam subjungunt, si haec omnia dacri- ter peragunt. Poat hsec constituit Deo dilectua can- lari : Te Dewn laudamus^ quatenus nil sibi in his (mmibas ascribant, sed cuncta divinie laudi attri- boant, ae vero inutiles servos dicant. Per Te Deum laudamus etiam ille eantus intelligitur qui peracto opere ab operariis prge gaudio canitur. Deinde Evan- felium legi prsecipitur; per quod vita seteraa pro- mittitur, qnod denarius intelligitur qui operariis post laborem dabitur ; per hymnum Te decet laus^ qui ad Gap. XXXIV. — Tertia causa. Hac hora Christus victor a morte resurrexit, et diem nobis ab inferis revexit, et populum sanguine 8U0 redemptum a regno tyranni reduxit, et hostes eorum barathro immersit. Gap. XXXV. — Quartacausa. Hac hora in fine mundi justi a somno mortis evi- gilabunt, dum de nocte hnjus mundi ad lucem ffiterne claritatis transmigrabunt. Tempus igitur noctis, quod ante nocturnum preecedit, praefert illud tempus mortis quod ante legem praecessit. Noctur- nus vero illud tempus exprimit quo populus sub lege Dominum coluit. Matutinalis autem hora, cum extremumoanitur,illa ultuna gratulatio accipilur. C i^, appropinquat, tempus a Ghristi resurrectione quando, percepto vitee denario, in Domineexsultant, qued de labore ad requiem, de vinea ad patriam eis irelicet. Gap. XXX. — De inclinatkmibus. Dum ecclesiam ingredientes ad altare inclinamus, quasi regem milites adoramus. ^terni quippeRegis milites sumus, cui semper in procinctu specialis militi» adsumus. Gum aulem ad Orientem et Occi- dentem inclinamus, Deum ubique prsesentem nos adorare monstramus. Quem ita rationali motu ab ortu nostrse nativitatis usque ad occasum mortis sequi debemus, sicut cceluin ab Oriente in Occiden- tem naturali revolutione ferri videmus. Quod monar chi expressius designant, qui se toto corpore ab Oriente in Occidenlem gyrant. D Gap. XXXI.— I^ota dignitatem quee in matulinis Laudibus est, Apnd gentiles dii infernales dicebantur Manas, eo quod mane diem terris emitterent, quem tota no- cte quasi inclusum retinerent (122). Amanibus ergo mane^ id est bonum, dicitur, eo qnod nii melius lu- ce videatur. A mane autem dicitur matutina, quasi laus Deo pro luce exhibita. Gap. XXXn. — Prima causa. Hanc horam ea de causa canimus, quod hac ho- ra mundum matum credimus ; hac hora astra ma- usque in fine mundi demonstrat, quo Ecdesia dile- cto suo canticum cantat. Psalmi nempe qui hic can- tantur utrumque exprimere conantur, et tempus legis, quod velut umbra prsecessit, ettempusgratiae, quod ut lux risitanter postea fulsit. Gap. XXXYI. — ■ Domintu regnavitf » Psal- mus I Laudum Dominicas. Primus itaque psalmus, Dominus regnavit, illud tempus legis innuit quo Dominus post liberationem populi sui super eumdem populum regnavit, et ei quasi rex legem servandam constituit, decorem induit, dum in mirabili taberaaculo coli voluit. Tempus quoque gratise exprimit , qno Dominus post redemptionem populi sui a morte resurgens per mundum regnavit, et decorem immortalitatis induit. Gap. XXXVII. — Jubilate. Secundus psalmus, Jubilate^ illud tempus umbrae ostendit qno populus Domini et oves pascuse ejus portas ejus, id est terram repromissionis, in confes- sione intravit, et ei omnis illa terra jubilavit, eique in Isetitia servivit. Tempus etiam gratiae depromit quo Bcolesia fidem Ghristi recepit, et ad pnedica- tionem apostoloram jubilavit omnis terra, et Domi- no servivit in ketitia. (iSSt) Yide M . Yarronem, De liog. Lat., et Festum* e«7 HONORII AUCrCsTODUN. CffV. Cap. XKXVin. — t)eH8, Deits tneui. A D6minB T^i^tias psalmus, Deui , Deus meus, Ud tedelUee fiiftur. vigilo, illud t^mpiis timbr8& ihdieiit ^uo^ devidis bodtibus sub Salomone, iA pace ^pulus tHpudiAbAt, quattdo in Telamenlo templi exsultabaf, ^t rex 6m- nisc(ue populus in Oeo jurans eum laudabat. Cap. XXXIX. — Deus mUereatur nostri. Huic psalmo aliust scilioet, Deus7nisereaturno$tri, sub uno Gloria Patri copulatur, quia regnum Juda et regnum Israel in una lege s6ciatur. Tempus 6tiam gratiee exprimit, quo, sedata pef secuticme , Ecclesia pacem recepit. Ideo autem de looe ad Dcr- minuni tigilat^ et in matutinis \tt eo m^ditatuf , cfuia ei adjutor exstiterat. Rex vero Constdntinus ifl Deo Ia;tatur, per quem omnis Ecclesia in Christo jufatiis pace gratulatur, dum os htereticorum iniqua lo- quentium obslruitur. Alius psalmus, Deus misereor tur nostrif huic sub uno Gloria Patri adjungitur, quia JUdaicus populus ficclesite adbuc iU una fide associabitur. PARS m. — LITUROICA. 828 dit)itur, et EcelBBi» rcforreetio exi»ri- Cap. XL. ^Benediciteomniaopera DominiDomino Canticum Benedicite , quod sibi quintus locus ascribit, illud tempus umbrae innuit, quo quinta se(ate NabuchodOnosor trespueroshieamiliUnfi ignis raisit, iU qt^o flUgelus toH j^esolrenff etftndeM byte- num cum ei^ eecinit. Illud qudque t^^pus etprimi- tur quo AUlichrisius tres partes mundi, AsiamAfH- caUy kuropam, a tribus filiia Nor^ genltas in caml- hum tribulatiodis misshrus dfcitur. Unde et sine Gloria Pdtfi cahitur, quia tUnc omnia laus Ecclesiae n Trinitatis cantari jussit^ ctaiiditur. Cap. XLI. ~ « Laudate Dominum de ccelis » et « Cantate, » et « Laudate^ » sub uno « Gloria Patri, » Laudate Dominuin de eoelis iltad tempas umbre denuntiat quo populus a Babylone reversus templum /)dminb rea^diflcabat, et illud tempus osteodit quo Ecdesia, oceiso Ahti^hHsto, Dontinhm laudabit, et per terrerem iapaos in doroum Dei poeaitentia restaorabit, hi tres Psaimi ideo sub uno Gloria Patri psalluntur, quia tunc Christianit Judoei et Gentiles, in una reiigione Dominum laudare no- scuniur. Cap. XUL — Dehymno. Ca#. XLIY. — De dantleo * BenedMtuDeUi. » fet caiilicdm ttiietn Benedietus^ quotf illui66s64iite die cahfatur, adventus ters Incis Ghrisl^ hi hmic hiundum designatur , quod ^achariita ei obviAm 6antayit, quando (»l6bem suam in ht6 mtrAd6 tfei- tavil, et sedentes in tenebfis et umbra f^ortis itffer Ai illuminavitt et illud tempoa reprsesentat, quo in ul- Umis Chrisius splendor setemae gloriae et sol justi- tiee adventtts sui ortu orbem illustrat, et Ecclesia ei obviflMn rapta laetabunda laudes jubilat ; quam spon- sus suus visitat, et diu in tenebris hujus mundi se- dentem sua claritate illuminat. Cap. XLV. — De ortttione et suffragns. fi Oratione qm 8e(|uitar, illa aliimabtoedictid, Ve- Hitei b^nedicti Pstrismei{Maith.TLTiw)t intelltgitur. Soffi^gia satietorum , qbe pOsfea canaiAur, sant itmlUB iHanskme^ tn ddmo Patris^ in qaeii singuli frro iiiefitfa iDtrodaconlur. Ideo in Dominieft die hse latRles cairantar, qaia per fidetn resurreetionis Chri- sU hoto giudiif jtntis in resdrfectioiie dabontHr. Ideo 6titai rafra Pascha froqaenUlntar^ (|uta reaur- rectionis Cbristi et nostrae teraiHis repraesefilatur per eas. Ideo tero hseo in featia sahetorum cantan- (ar, quia saneti duiie in gaodio, quod in reaurre- etioAe dupliciter perdeptari suttt^ gratulantur. Hanc eamdera signifioationem et sanctus Benedietus io ordinaiione sui officii expreasit, hoe solo matato, quod Deue misereatur in primis ob honorem sanciae Cap. XLVI. — De privatis nocHlms. In Ddminiea ooote eelebratimits noairam libera- tionem, et angelorum coaequalitatem ; in privalls noctibus cotnmemoramus iiostri etsUii servitutem. A quo enim quis superatur, illius et aervus vocatur. Diabolus autem humanum genus in primo parenle devicit, et durse servituti subjecit. Ut ergo ab hac servitute[Iiberi] fiamus, divino servitio noeturnis ho- ris insudemus, ut a nocte hujusvitse ad aeternam lu- cem*perveniamus. Yerumtamcm quia nostram servi- tatem per sex aetatesmundi extendi deploramus, ideo sex noetibus hebdomadae hoc officium celebramus. CAt>. XLVII. — De duodecim horis. Et quia nocti doodetnm horas ascHbiffittSi ideo ilyranUs illud tempus umbrte exprittit quo Judas ^ duod£cim psalmos cattimud, quatentis quidaodecfih llrdcllftts^iis dedicato templo pro vibttiria hymnufti Domino cum populo cecinit, et illud tempus innuit quo Ecclesia pro vicloria de Aotichristo hymnum Domino canet. Cap. XLIII. — De capitulo. Capitolum, quod a aacerdote dicittif, esl angeli leg atio, qua praecursor ChrlHti Zacbariae repromitii- fttr, et ullimam horara denuUtiat, qua noviasima tubt angeli mortuos ad vitaid excital. Verstts qui aequitur, Dominus regnavilf deelarat quod sicut Christus post resurreclionem \n Ecelesia regnavit, ita post generalem resurrectionem in omnibus ele- ctis regnabit. A quibusdam versus in matutinis roensibus anni servilute detinerour, per doctrinam duodecim apostolorum liberlati donemur. Cap. XLVIII. --Desexantiphonisiupernoctumum Ideo aotem sex antiphonas eantahios, at per sex opera Evangelii de noote mortis ad laeem Christum tranaeamos. Qhae sex opera sunt^ esurieniein cibare, sitientem potarCi nudumvestire, hospltemcolligere, infirmum visitare etcareeratumredimere. Cap. XLIX. — Virginti ^uatuor horx. Sol <(ubqne totum mundam sbperius et infertus inter diem et nootem, hoc est xxiv horia perlaslral, et praesentes quidem stcUas sibi in die lumine suo 0h&Mfki abladtes vert^ nk n^ete illiidihtoi. Qiii ao- 62» GEMMA ANIBL£. — UB. II. 630 lem jualiti» G^istum pi9eiigurat» quikqjic muQdum A tribuitur, terlius psalmus de diiectione Dei canitur, superiua qdasi in die illustrabat, dum pr^se^lia sua doctrinis et miraculis iilum illuminabat. Infe* rius yero quasi in nocte eum irradiavit, dum morte sua, sedentes in tenebris et umbra mortis visitavit. Qui stellfts praesentes velat in die, dum sanctos in gloria suae praesentiae a mundi tenebris celat. Stellas ergo in nocte absens illuminat, qni justos in nocte hujus vitffi ilhistrat. Gap. L. — De duodecim psalmU, In nocte ergo dupdeeiiap&^linos, etindietolidem psallimus^ quot horis steila& a sole undique yersum illamiaari diximosy quatenus nos Christiani in ba-> plismate stellse facti ab stemo sole ia omm hora illuminemur, siDominum iaomni tempore benedi- in quem sitit anima nostra, cujus nos poenitentes suscepitdextera. G4P. LUl. — D£us timereatw nosM. la seqimtipsebBQ Db^$ mitifeaiuf «a«4rt» dUe^lia pifoxiaii &ttbjungitur„ in qw vuHum Dei super 908t illuminari, et salutare Dei ia ODUubos geatibiM cognosci poscitur. Hiduo psalmi ideo syb uno GlO" ria PaM psalluntur, quia praecepta geminae dile- ctionis in una Christiana profeasione perac^uatur. In psalmo quoque, Deus^ Deu^metM, ei^primiturChristi divinitas, cujus misericordia melior est super vitas. In Dem misereatur ejus bumanitas, per quam illu- minatur nostra fi^litas. fit qnia hae daae subttan- tiae in una persima Gbristi veftei«ntur, iieo hi doo cenlesvenerLnur.Etquiapeccfttodivica eervituH 8 P«almi sub uno Gtorte PaM cntanturjetqmai. ^ ^ nde hujus nommis pcBBitentea salvantur, per hos etiam duoe psaimos fides et operetiQ uMeUiguoMir, sumus addicii» et ia sudore vultus ooslri oportet panevesci(G6n. iii),indeo solemusiadie aecessaria operari. la noctevero, quaado nuJIuspotest operari, in vigiliis excubamus, ut eo reverlente a nuptiis cnm eo ad libertaiis jura redeamus. Ideo etiam tres lectiones legimus^ quia tres vigilias posuit Domi- nus : 5f, inquit, in prima^ si in seeunda^ si in terHa vigilia venerit, et ita itivenerit,beati sunt servi illi (Lue. xii), quae tres vigiHae tres aetates homiBis pue- ritiam,juventutem,seneciutem signifieani,m quibus cuncti Dominum in bonis operibus pervigiles prae- stolari jubemur. Tres ergo lectiones legimus, cum in fide Trinitatis in tnbus «tatibus alterutrom di- vinum opus instmimua. Tria respoosoria caata per quan coaTerai liberlateiQ veniaa consequu^tvr^ Et quia per sex oiiera miaericorAue aervi liberMtepi spirittts adipiaciiDtqr, ideo sex cantica viotQriae ii^ sexdiescanuntur. Cen/ltekir. lo primo oantioo : Con/I^lier, eum Isaiaexanlta- mus (/sa. XII) ; qoia, aieut ille infldeleai popalum, ita nos peoeata soperavimus, et Domiaas» qni pnn pter peooata nobia erat iratns, pr<^r ponitentiam eat nobis conoiliatos. Ego dixi in dimidio dierum. In secundo, Ego dixi, eum Ezechia gaudemus mus, eum Trinitatem fide, spe, eharitate glorifioa-* G {Eteeh. xxxvm) ; quia, siout ille mortem coi^ris, rous. Fsalmi quoque pro prima vigilia, lectioH$$ pro seeunda, AM|?otMOi*iapretertia;ma^ti^«ia?i.at«^ despro quarta vigilia noctis, quasi pre debilo sol-^ vuntur. Sanctus etiam Penedictus in eadem signiB- catione duodecim psalmos et tres lectiones in priva- tis noctibus instituit ; hoc tantum mutato quod le- ctiones psalmis interposuit, quia haee videlicetme- dia nocte agi voluit. CApp LI. — De privatis noctibus et de Laudibus cum cantamus « Miserere mei, D$us. » Nox quae praecessit vitam nostram ia peccatis ei^ pressit ; noclurnale autem officiumnostriexsiliiser- vitium. Inmatutinis Laudibus jamadlibertatemper- poenitentiam tendimus, dum cantamus ! Miserere mei Deus. Bt qufa perpoenitentiamdetenebrismor- ' tis ad lucem vitae transitur, ideo in secundo psalmo per singulas ferias maoe eoneinitur, ut in Verba mea : Mane asiabo, et mane exaudies vocem msam (Psal. v) \ in : Judica me, Deus ; Emitte lucem imm (PsaL XLU) ; in : Te decet hymnui, Deus ; Esntm matutini, et veepere deleetaUs {Psal. wv) ; in ; Domine^ refugium ; Mansfloreat etMane repleU su- musmisericordia tua {Psal*ui%\i\) ; io iDomine^ exaudi \ Auditam fac mihi mane misericordiam twm {Psal, cxLn) ; in : Bonum est conflteri, et adannun' tiandum manemisericordiamtuam (PsaL hn\xi),, Cap. LII. — Deus, Deus meus, Quia vero per charitatem remissio peccatorum ita nos mortem animaa evasimns ; ideo gratnlaiido canimus, Yioens, eonflteHtur tibi, sieut et ego hodie. Exsultavit. In tertio : Exsultavit cor^ cum Anna tripudia- rous (/ Reg, ii) ; quia sicut illa semulam suam, ita nos carnem nobis adversantem dericimus : unde gaudendodicimus : Exsultavit cor meumin Domino,' qui camem in vitiis mortificat, et animam in virtu- tibus vivificat. Cantemus. In quarto : Cantemus DominOy cum populolsrael ]sMmuT{Sxod. XY) ; quia, siont ille Biaraenem et J2gyptio8 per M oysen, ita nos diabolum et demopes per Ghristum snblerfugimus : nnde Istabandi r»r sultamus : Cantemus Domino gloriose. Domine, audivi. Ipquinto : Domine, aiidit^ifCumHabacucgratuIa- mur {Habac. iii) ; quia, sicutille cumpopulo 9aby- lonero, ita nos peccatorum conluaionem evasimus, et diabolum per comua crucis superatum exsulta- mus, qui ante pedes Domiai est egressns. Audite^ em^. In aexto : dudiief oobH. eum Moyse bilaresoimus {Deut. %x%n)) ; quia, sieut ille devietis boetibuaterr ram repromissionia, ila noa devietis vitiia etpeeear tis promissam iadulgeatiam reeepimus ; et Domino carmen cauimus, qui vindictam in hostes retribuit, et propitius erit t^rrae populi sui. 63t HONORII AUGtJSTODUN Benedicite. Porro in septimo : Benedieite, omnia^ cum tribus paeris triumphamus {Dau. in) ; quia» sicut iili Na- buchodonosor et caminum ignis, ita nos diabolum et infemi incendium evasimus. Ideo cam omni crea- tura Domini benedicimus, quia in resurrectione letemas fiammas superabimus. Laudate Dominumdecaslis. Deinde : Laudate Dominum canimus {PsaL cxLvni), quia triumphum de vitiis meruimus ;quem triumphum per hymnum exprimimus • Capitulum. Gapitulum vero nos consolatur, dum sacerdos in persona Domini nos vigilare, et stare in fide borta- tur. De versu. De qua nos oonsolatione plaudimos, dum versum nos repleti tumus mane mitericordia tua {PsaL Lxxxix) dicimus. Hinc jam libertate recepta ingau- dium prorumpimus, quia Liberatori nostro grates referimus ita dicentes. Benedietus. Benedietus Dominut Deus Israel {Lue. i), quia nos in peccatis visitavit, redemptionem per poeni- tentiam fedt, de mana inimicorum liberavit, scien- liam salutis inr^ssionem peccatoram perviscera misericordise dedit, de morte illominatos in viam padsdirexit. Deoratione. OPP. PARS III. — UTURGICA. 83511 A morte per fidem sanct» Trinitatis. Tertia die, se- B gregavit Deus terram a mari^ hoc est Ecdesiam a Synagoga. Feria quarta. Quarta letate est Anna amara, semola ^*as repu- diata. Ideo quarta feria psallitur ejus canticum» quia per quatuor Evangelia est electa Ecclesia, Sy- nagoga abjecta. Quarta die, faetus est sol et luna et sidera. Christus est sol, Ecciesia luna^ sancti sunt stellsB. Feria quinta. Quinta aetate, liberavit Dominuspopulumsuum a Babylofie. Ideo quinta feria recitalur canticum quod cecinerant fitii Israe), cum liberati sunt a Pharaone in mari Rubro post paschalem agnum.Feriaquinta, tradidit Dominus corpus suum, quod liberavitpopu- lum suum a diabolo. Qninta die, fecit Deus de aquis volueres et pisces ; volucres in aera snstoiit, pisces in aquis reliquit, quia per quinque vulnera suaju- stos ad alta levat, impios ad ima damnat. Sexta feria. Sexta die, creavit Deus hominem ; sexta setate cracifixus est Christus. Ideo sexta feria cantatur canticum de passione, ubi dicitur : Comua in ma- nihuseius{Rabac. iii), id est brachia cnicis, quia eadem die passus est Dominus. Sahbato. Sabbato, requievitDeusabomnihus t^erihussuis. ^ . , . Ideo Sabbato canitur canticum : AudUe cmli {Deut .??_'*^;.'!!^°'"^.^^^^^ datnmest filiis Israel post laborem itinerisy cum jam intrarent terram repromissioiiis. Dominus ad se reversis tribuit. De saneU) Benedicto. Sanctus quoque Benedictus servos peccatoram per poenitentiam, libertatem, et victoriae IsBtitiam adipisci docuit, qni pene eosdem^ tatem totidem psalmos et eadem cantica per easdem ferias in ea- dem signiflcatione instituit. De septem canticis. Septcm cantica in hebdomada canuntur, quia per septem d w^ i vn^^ i^^ j ntn nnprp nn^h.Uni ^ ^^ ^^^"^ ^0''« «^^»" immuculati, pro secuuda. Retribue ; pro Tertia, Legem pone ; pro quarta, Memor esto ; pro quinta Bonitatem ; pro Sexta De^ fecit; pro septimS; Quomodo dilexi; pro octava» Iniquos odio ; pro Nona, Mirabilia ; pro deciroa, Ciamavi; proundecima, Principes; per hunc psaU mum lex Dei, id est charilas nobis pronuntiatur, in qua operarii pro aeterna vita quotidie operantur. Unde et in singulis capitulis aliquid de lege memo- ratur, quia per hanc solam quasi per regiam viam superna patria intratur. De c Beati immaculati. • In Beati immaculati dicitur, qui ambulat in lege ; in Retribue, « Consideravi mirabilia de lege tua, » et c De lege^tua miserere mei. » In Legem liberare petunt, quoniam alieni eis insurrexermrt, et fortes animas eoram quaesierant, ut Deus in vir- tuie sua illos dispergat, et eas ex ommum tribula- tione eripiat. Beati immaculati in via. Per Beati immaculati {Psal. cxvm) vineam, quse est Christiana religio, ingrediuntur, et in pascua vitas, sciHcet ia lege Domini pascuntur. In qua impigre operantur, dnm testimonia Dei scra- tantnr. Retribue. In hac fortiter laborant, dum in Retribue mirabi- lia de lege Dei considerant. Hanc summopere excolunt^ dum fidem suam in Quicunque vult ex- pomint. Per legem Dojnini, id esl dilectionem, ad ^ patriam revertimur ; per psalmum Deus, in nomine tuo ad iter praecingimur ; per psalmum BeaU immaculati dilectio Dei, per Retribue dileclio proxi- mi accipitur. De c Quicunque oult salvus esse. » Quicunque item fides cursum nostrum expri- mit ; per iidem enim ambulamus ut ad speciem perveniamus. De eapitulo. In capitulo paterfamiiias operarios consolalur, quia omnis qui nomen Domini invocaverit salvatur. Unde alacres in responsorio fidem iterant, et cum Petro Christum filium Dei vivi mvocant. Quem in versu in inccepto opere postulant De c Kyrie eleison. » Kyrie eleiscn et Christe eleison, quod sequitnr ob tres causas dicitur : Primo, ut superflua cogita- tio, qusB psallentibus obrepsit, dimittalur; secundo, ut sequens oratio sacerdotis exaudiatur ; tertio, ut Dominica oratio, quasi quadam praefalimcula or- nata, intenlius dicatur. Quae ideo silenter dicitur, quia Deo in ea loquimur, qui non verba sed cor intuetur. Cujus ultima pars idco aperte dicitur, ut ab omnibus confirmetur. Per duos versus, scilicet Viuet onima, et Erraoit sicut ovis, poenitentes in- telliguntur, qui per pastorem velut oves errantes ad gregem reducuntur. Qui mox Symbolum recitant, (J#7 QEHtkk ANMJB. — LTfi. U. m pone, « Semt&b6f legelii tuam. » Ifi JIAffmrr e$to, A pMMe ftNAMH^^, ^ |f)%din» Mniti ■Mvi oM>- « A lege taa io^ di^clinsvi, » et t Diti cti6t0if^iaU..£cce vUgoaccipiet [in Vulgala^jonopie/] {Isa» vii) : per le- gem iHbilominu5 con^obalur, Mt Moyses ait : Ot^sC' crfi^ Damiue, et quia jam venit« ideo lcetentur ceeli^ etexsultet terra^ De Ifludibuf. Matutinffi {ji4ides utrumque Christi adventi^m ao- cfixd^ priuHim in illa die quando montes ;ipostoli d»iioedinem praedicabajit, .et colles doctores lac et in^l dootrif^ fh^ebmi- Tunc jucundata eat lilia Sioi\, id eat Ji^Qciesia de J^daeis, tunc exsultavit £ljia Hxe- rusalem, id esi Ecclesia de^entibus. Secundum ejus adventum antiphoca : Ecce Dominus veniet. Primum antiphona : Omnes sitientes^ quando fideles ad aquam baptismatis veniebant. Secundum Ecce veniet propheta magnus, quando Hierusaiem re^ovabitur. Primum adventum ejus antiphonae sonaiH "Spiritas quae Chrislas ab Ecclesia invitatur. Ipse qulppe esi sapientia^ in qua Pater iecit omnia, qui venit ia api- ritum aapientiae, docere nos viam prudentiee. ipse AdoMi qaod nomen Moy&i indieavit , cui legem in Sina dedit, qoi venit per spiritura inieMigcnliae» noa redtmeve. Ipse radix Jesse^ qui in signom pop^lo- rum atetit, dom per aigowD crucis ubique adocari voluit : qoi in apiritu consilii noa libenire venit. Ipse ciavif i)aMd,^tti.coaum in ludibrium permutaverunt, sanctus. Ne timeas, Maiia. Feriales antiphon» sunt ^ gt turpibus cantilenis ac saltationibus , potationibus et foqnicatiioiiiJi>us ope ram dederunt, Vigiliae inter- dicta; et dies jejunii dedicati sunt, et vigiiiarum no- diversae prophetiae. Cap. 11. — De secunda Dominica in Adventu. Secunda Dominica praedicatio prophetarum de Chrisli adventu ad Hieruaalem denotatuTj obi caB- tatur, Hierusalem cito veniet, et Civitas tiieruea^ lem et HierMolem, surge. €^. ilL -- iM tertia^omifiica. h) Dominica tertta seotmdoa Christi advenfos pras' nuntiatur, ubi cantatur, Ecce apparebH BominuSf et com eo sanctonim miiiia. Cap. IV. — De quarta Dominica. In quarta Dominica vocatio gentium per CUristi advMAwn4aclaratur; Mbi in peraooa apoaMorum men retinuerunt. Secundum antiquum ergo morem duo officia nocti Natalis Domini ascribuntur. Unuro in qua antiphona Dominus dixit ad me. In sole po- suit, Elevamini et responsorium, Ecce Agnus Dei^ cum reliquis cannntur. Aliud in quo antiphona Do- minus dixit, Tanquam sponsus, Diffusa est gratia, et responsorium Hodie nobis cum aliis concinuntur. Cap. VJI. — De Nativilaie JDomini. ^esliui^, qoaai/aati divinitaa, id ept. aoooa ««€1 jus divinitatis dicitittrf Quja iHa die annuatim jus 4ivMutati parsoiivitur. Celebritas quasi ceUbum, id ^, qaatowm citua dioitor, .^yia jniila atua oeele- 645 GEMMA ANIMiE. — LIB. III. 646 suum a CMtis agiiur : Socan dicitur frequens, inde A imitatur, dum nunc Christuro, nunc sanctam Ma «o/g«MW^a« aijpellatur, quia in ea a «onvenlu populi Eoclesiafrequentatur. yatalis iUque Domini inde dicilur, quia in eo Christus natus in came creditur, quem Nataiem Ecclesia ideo celebrat, quia olim non solum r^es, sed et quique natalem suum cclcbra- baat. Ideo et noh celebramus ejus temporalem nata- km, quia per eum renascimur ad aetemitatem. Ideo Christus in fine anni nasci voluit, quia io iiaem sa^ culi LQ mundum venit. Ideo in nocte nasci ei placuit, quia clam scilicel sub carne latens venit. Post ejus natalem dierum lux prolongatur, quia in eum cre- deotes ad «ternrtalis lucem vocantur. Invitatorium Chrisius tMtus e$t nobis, sub persona an^lonim cantalttr, a quibus pastores, v^lpolius omnis popu- ad hamum" contexitur, quo Leviathan de"humano \m ad OModum Chrislum inviutur. Coi m tribus ^ ^^^^^^ exlrahilur. Hic quidam Te Deum laudamus ^hnis ifaudeotcs psallimua, in leetionibus per ora- Cttla propbetarum ^udimus. In respoiisoriis cum •Dgelis caiiimus. Qubb responsoiia representant riam salutamns, quasi congrua Filio convenientia quoque matri munuscula oiferimus. Cap. X. — Oe neuma et veriiate, et cur in e. Neumam in veritate ideo jubilarous, quia Verbum inefifabiliter camem factum collaudamus. Prima enim vox nascentis feminae dicitur e esse, et V^erbum natum est caro, quae profertur genere feminino. Deinde Te Dewn laudamus reprsesentat nobis ho- ram qua natus est Christus, quem cum angelis lau- damus . Ideo mox missam subjungimus, in qua Glo- ria in excelsis cum angelis canimus, et natum pro nobis sacrificium ofTerimus. Post missam Evange- lium Liber generaiionis legilur, in quo velut linea cuDOta in coelis et in terris per banc nativitatem in- staxrala, et tnfemalia damneta. In primo respon- sorio tn quo ^sMdet eoaercitus angelorum, cantator restettratto coelestium. In aecuado in quo Pax vera descendit, cniitatur raparatio terrestrium. In tertio in quo Iniroivit in regionem nostramf cantatur, liberatio recolitur, in regione umbrae mortis habitan- lium. Et quia haec cuncla Trinitas operata non du- bitatur, ideo etiama ad singula responsoria Gloria Patri cantatur. canuRt, qma se de fancibus Leviatfaan csifactos plaudunt. Cap. XI. *- De matutinis laudibus. . Deinde Eodesia quesi choreaBi ducit, dum fipoBso •suo ac Liberatori suo cantica in roaiutims laodJbtts concinit. In missa qoae sequitnr, laes paslorum oe- lebratur, qua inventus Dominus ab eis laudatur. In tertia missa, quae tertia hora canlatur, c^us nalivitas a patre solemnizatur. Unde et evangelium /n prin- cipio ad hanc recitatur. Cap. Xil. — De sancto Stephano. In Doctumali officio de sancto Stepbano pa^aestra ^ . . j. r^ imitatur, in qua pro corona certalur. In officio de et Stephamu, id eat caronat congnie iaoroittatur. potius in a, quam in alia vocali cantetur^ Neum aram autem jubilatio est kamm mom si- gnHicatks quia ineffabiliter fabrica mundi penr ver* fonm Dei crealm*, Ideo in fabrica mundi neuma ju- bflatur. Idcvroo ^fero per a ceiilatur, ipua priina vox iMsceiAis homioiv n prttdieatur ; et in prima ore%r tione muodi, astra matutina Dominum laodwre- runt, et omnes filii Dei, scillicet angeli, m^gna voce jubilaverunt : quoram primum jubilum nos per a imitamur. Et quia ineffabiliter de Virgine lanquam sponsus de thalamo processisse cantatur, ideo neuma in a tanquam modulatur : Quia vero ineffabiliter in Patre et Spiritu sancto coaequalis, prsedicatur, ideo neuma in Gloiia Patri jubilatur. £t quia ipse a et w scilicet principium et finis comraemoralur, ideo ^ neuma in a ct o) modulatur. Cap. IX. — De secundo et tertio Nocturno. jbi secittdo Itoetiimo pastoram devotionem reco- iimufi, quos.ad fietblebem festinasse, et Christum in prea^io inveais6ea- triat, ec tatn dupiex gAudium habebat. Quod nos designamns dumduo(T//e/«ia,scilicet fford esi die$ et Laudate, canlamus. Ila quoque fidelis anima com de hoc «xailio migrai, in anima taroen cum Christo d . exsnltat, quod unum alleluia in Pascha insinuat, quasi verotidelis anima adhuc Graduale non oroitlitt dom sollieiiudinem pro eorpore et operibus gerit. Alleluia autem in nno Sabbato ineboatur, et in alio Sabbato geminatur, et Sabbatufn requies appellatur, quia nnnc animt uxores et filii ad animas red- ibunt, et tunc dupliei gaudio in selernam exsuU tabuot. Hoc Dos ad memoriam revocamus, dum reiicto graduaii in quinquagesima alleluia frequen- taintts. Noiandum aotem qnod Septuagesima a Do- ^ rainica iocipit, et in SablMto fioilur , quia noslra ca- ptivitas a mansione paradisi inchoavit, et ita ad fu- turara recpiiem perdnravit. Eboc enim per decem bebdomadaa extendjtur, quia per decalogum legis ad sempitemam laiitiam pertingiiur. Igitur quia ki Septuagesina nostram captivitatem recoiimus^ idee Geaesim tuDc leginsus, in qua humani generis expulsio a paradiso legitur, et in responsoriis cani- inr , sicui ibi, In sudore vulius tui vescerie pane tuo . Ad Laudes, ideo, Miserere mei,DeuSf ei Confitemini canimusi quorum aker de poeniteniia, alterde laude seribkur, quia per poeniteniiam, ad ioBtitiam perve- nitur. In antiphona Miserere mei, Deus, ei in missa doos aliemsf nm petinra^; snnetifien 4im Solb- bmiiy qnod «os faeiraiis die Domintea : Ih^ra p^ iremei matrem \ Non ooeides ; iVfm m(B€k$lheriis\ ifon furiumfades ; ffonfalsum tostimomum diioes^ MoH toncupi»0e9rempi*oximitui\ Nonuxoremet omni» qum ilUuM sumt. Qnia bnc servos audHurus edi Vemite^ bomedieU moi, Ideo iq feria qoaHa, qna» eat finis SexageauiM&, hoa oflieiutn «antaiur Venito^ bo- nodicti. la ■ociwtudt offieio, et io Misaa, SMSurg^i fttdra obiormMSy iteioaia swKn eaeiliahi deplorat 01 pro lilMratiaQe sua DomiiMii oxorali CA^. XL. — De quinqvagesima. Quinquagesima quoque SeptuagesimaQ iDaerituri quae in Paschali die iinitur; per hancpcBniieniia ex- primitur. Unde et quinquagesimuspsalmusinpseni- tentia poniiur. Ideo ei hac die de diluvio iegitur, et canitur, quod per ier quinquaginta dies eKtendiiuri quia per Odem TrinUatis poeniientia» pro verbis, pro faciis, pro cogitalionibus accipitur. Ei notandum quod in primis de diiuvio, deinde de Abrafas obe- dientia canitur ; et sic de caeco illuminato subjungi- iur, quia qui se poenitentia a sordibus peceatorum abluerit, ae deinde mftndatis Dei obedicrii, ei Cbri- sto illumioari gaudebit. Quinquies auiem deoem quinquaginia fiunt, quia opera quinqae sensnum per decalogum legis poBnitendo diluuot, ad resurreetio- nem Cbristi periinguni, qua die laeti canuni : Resur" rexiy etadhuctecumsum, In hoc die antiphona, &$• cundummultitudinem, et, in niissa, Esto mihi in Deum^ Ecdesiadivinum auxitiami&vocat,eiabexsi1id liberari posiulat. In Septuagesima, in fivaagelio vi- neam excolimus. In Sexagesiraa, ierram. la Tra- ctu Cotnmovistif sciodimus. In Evan|^lio, semea verbi spargimus, In Quiaquagesima fructum lueis, cieco illuminatOt colligimus. Cap. XLI. — Decapilejejunii. Qui a caplivitale reversi sunt lemplum Domino coDstruxerunt. Et nos, qui a diabolica captivitale liberati sumus, nosmelipsos templum Dei istis die- bus aedificare debemus. Hujus fuadameDtum ideo quarta feria facimus, quia Salomon quarla fleiate templum Deo sedifloaaee legitur. Templum autem corporis Cbristi quadraginta ei sex annis aeditica- Cireunuied^tmegemitusmortuMmanumgm^ ^^^^ ^^^^^^ Ecdesia Christo Incorpo- inge«iBCi^quodgaudiumeiheiit.amamisil,tribu.O^^„^ ^^^^ ^^.p^^ ^^^^^^j^ ^^^^^^ ^^^^.^^^ ^ genuit; Christus vero trlgiota el lationem ct dotorero invenit. Gap. XXXfX. -^ De Sexagesima. Sexagosima intra Septuageahnam eorrore et a ^lUtgaatoia donominari cognoseUur, et designal lempus tMuitaiis fioetoitt» quo a spoilsa suo hic ia mundo peregrinalur. Haiceiin feria quarta paschalis bcbdoMadse terminatur. Sexa^esima per sexies de- cem exiendituo ei sex ope.^^a Evangelii dccemque legis pe«eepta exprimaatur. Sunt fane opera Evan- g^ : Eiruivi,HdediBHsmiM mandueare; Siiivi et dedistis mihib^ere ; Nmdus^ et operuisiis me ; Hospes, et coUeghMsm» ; inflmmi, ot^ oorcore^ otoioitasH» rator. tfaria dtrm Christom qoataor annorum fuit, dun^ morte solulus corrtiit. Qui athri slmol jtmeti quadraginta et sex flnnt, tot- qne dies a cftpite jejnnti usque lil Pas<^h& etfstunl, qoa die Cfaristtts corporis stri tctnphim feetitait, qtiod tJria* imptilslo JfbdseOtTim ^olvil. Ot ergt) fitt- desia in templam eorporift ^us cosedM!<^eiui^, (^-^ dragfm^ ei set diebos }ejtiiiiis ^ orattenlbus ta^iift cogtiosCitut', t)uot diebus infans in utero formari di- cltur. Cap. XLII. — De nomine Adam. Nomen qaoque Adam %% qnaiuor lilteris «anjuA^ fitar, ex ^ifaas idem ttumeims «oiffieilor. Qm ^ 655 HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS lU. — LITURGICA. 656 teraB ex quataor climatibas colligantur, quae GriBce A corpore Ghristi pasti, et sangaine ejas potati, ad AnatolefDysis^ Arctos, Mesembria dicuntar. In na- mero autem Grseconim a, anam, d, quatuor ; ile* ram a, anam, m vero qaadraginta signiticat, qaie simal juncta quadraginta sez fiunt. Adam ergo per genus suum dividitar, et in quatuor partea mundi quasi semen spargitar ; sed per Ghristum in unum eolligitur, dam in corpore Ghristi ab Adam sumpto Ecclesia coadunatur. Igitur quia Ecclesia a quatuor Evangeliis in Ghristum congregatur, ideo hos qua- tuor dies ante Quadragesimam jejunare comproba- tnr. Ideo se etiam quatuor diebus affligit, quia evan- gelium quod in initio Quadragesimse legitur quatuor ordines io judicio futuros praedicit : scilicet unum judicantium, ut sunt perfecli ; alium per judicium terram lac et roel fluentem, scilicet regionem vi- vorum, perveniamus. Ipsi post quadraginta duas man siones terram repromissam inftravenint, et mox Pa- scha celebraverunt, et nos post quadraginta duos dies Pascha celebrabimus, et de nostra ereptione exsaitabtmus, ut autem omnes Ghristiani Qaadra- gesimam jejunemus, auctoritatem ex Evangelio et ex legehBhemuA{Maith. iv; Exod. xxxiv^, utmoxdicam. Cap. XLV. — De jejunio Domini et eur nos non jejunamus eo tempore quo Dominus jejunavit, Ex Evangelio, quia ipse Dominus quadraginta die- bus absque omni cibo jejunavit ; ex lege, quia Moy- ses bis quadraginta diebus ab omni cibo abslinuit. salvandorum, ut conjugaU ; terticm damnandorum, 3 Similiter Elias quadraginta diebus jejunus perman- ut infldeles bonis operibus vacui ; quartum sine ju- dicio pereunlium, ut suut increduli. Ideo eiiam quatuor dies abstinet , qtiia quatuor causas luget, videlicet quod propter escam se de paradiso ejeclam mocret, et quod in hoc exsiUo se eibo bestiali indi- gere dolet, et quod post hanc vitam se ad tartara daci timet, vel quod in regno coelesti cum electis non gaudet. Ideo nihilominus quatuor diebus se roacerat, ut per quatuor, scilicet prudentiam, forti- tudinemjustitiam, temperantiam, quasiquatuorco- lumnis sequens jejunium fulciat, quatenus anima qualuor mortibus, scilicet cogitationis , locutionis, opermtionis, impoenitudinis, se addixerat, per cu- stodiam quatuor Evangeliorum resurgat. Gap. XLIII. — De feria quarta in capite Jejunii. ( Per diem quo cinerem capiti imponimus, diem ex- pulsionis nostree de paradiso ad m^moriam reduci- mus, quo dictum est : Pulvises^etin pulverem re^ verteris. Ut ergo redire possimus, poenitentiam in cinere et cilicio agimus. Bt quia repatriare contendi- mus, et hostes nobis in itinere obsistere novimus, ideoarma nostra, quod est humilitatio, oratio, affli' ctio, sustoUimus, ut contra spiritualia nequitiae pu- gnare possimus. Gum ergo hac die processionem facimus, quasi hostibus armati ad pugnam obviam imus. Ideo autem jejunium feria quarta inchoamus. Gap. XLIV. - De Quadragesima. Quadragesima a quadraginta denominatur , quia sit (///. lieg. xix). Daniel quoque tres septimanas absque cibo fuit {Dan. i). Sed qusritur, cumDomi- nus post Epiphaniam, ut puta mox baptizatus, je- junavit, cur Ecclesia ante Pascha instiluerit jeju- nium. Sed hoc ob tres causas fecit. Primo, quia ante Pascha Gbristi passio ceiebratur, ut ei per afDictio- nem camis compaliatur, quatenus ei conregnare mereatur ; secundo, ut quia cuncta vemo tempore naturali motu in Iibidinem concitantur, per jejunia ab impctu luxurise reprimantur; tertio, quia illo tempore filii Israel terram repromissionis intrave- runt, vel illi de Babylonia reversi sunt, cam uter- que mox Pascha celebraverant, ut nos qnoque per- acto labore Pascha celebranles cum Cbristo resur- gamus , et poat hanc vitam in fleteraum cum eo ' regnemus. Igitur per Tntctus cantationem, significa- mus itineris fatigationem. Ut autcm nos snb po- tenti manu Domini humiliemus, ideo Flectamus gs- nva dicimus. Et quia prseceptum habemus ut pro regibus et pro omnibus qni in sublimitate sant, et pro omnibus qui in pressura sunt, oremas, idcirco his diebus Preces dicimus. Quta vero lingaasange- loram et hominnm legimus per Hebrseam angelo- Tvan linguam exprimimus, per Latinam bominum linguam innotescimus. Brgo quia inter angelos Do- minum non laudamus, idcirco Hebrseum Alleluia quasi vocem angeloram non cantamus. Quia vero cum hominibus laboramus in terra, ideo Latinuni Laus liM, Domine, rex mtemm glorim^ quasi voceni hominnm resonamus. Istis diebus diaconus casulam illa Dorainica usquc in Goenam Domini quadraginta ^ super scapulas plicatam portat, quia in pnesenti dies computantur. Per hos quadragiota dies qua- draginta annos exprimimus, quibus populum Dei ab iEgypto ad patriam rediisse cognovimus; sed nostram reversionem recolimuS; qua de hoc muodo ad supemam patriam tendimus. Filii quippe Israel longo tempore in .£gypto sub Pharaone servierant, sed per Moysen liberati quadraginta anuis eremum transierunt; pastum de coelo, potum de terra habue- rant, et sic ad terram lacte et melle manantem per- venerant. Ita et nos lougo tempore sub diabolo in hoc mundo servivimus, sed per Ghristum liberati sumus, et ideo per decem pnecepta legis et quatuor Evaogelia, quse multiplicata quadragenarium nu» meram conficiunt ad paradisum reverti debemus, ut tempore quisque prsedicator proximorum onera ge- stat. His diebus etiam oratio super populum dicitur, quia quisquis hic bonis aclibus bepcdicitur, post hsec seterna) benedictioni ascribetur. His diebus, Itej missa est non diciiur, quia licet, omni tempo- re, tamen maxime hoc tempore, quemqoam Ghri- stianum in Dei servitio occupari debere inouitur. Gap. XLVI. — De velo quod suspenditur Quadra- gesitna* Quod his diebus velam saspendimus, alegeacce- pimus, cujus prsecepto velum miro opere et pulchra varietate contextum inter sanctum et sancta san- ctoram tabernacnli aaspendebatur, qoo arca a po- 657 GEMMA ANIMJB pulo velabatur : hoc yelum est coelum mira varie- A late depictum rutilantibus gemmis distioctum : hoc Dobis pro velo inter corporea et spiritualia suspen- ditur, quo Christus et illa superoa patria nunc a nobis celatur. Postea coelnm, ut liber complicabitur, et nt tentorium colligetur, et tunc facies Domini no- bis revelabitur, et coelestis gloria denudabitur. Ez collocutione etiam divina facies Moysi erat ut sol splendida. Qui velamen ante se suspendit, ut popu* lus in eum intendere posset {Exod. xxxiv). Facies glorificata est sacra Scriptura. Yelameo, quod fa- eiem operuit, est caroalis observantia, quie intelli- gentiam legis velavit. Hoc velamen est adhuc super eorda Jadsorum positum, et ideo non valent videre splendidum legis sensum. Et quia mysterium Scri- ptune in hoc tempore a nobis velatur, ideo velum 3 ante oculos nostros in his diebus extenditur. Sacer- dos et pauci post velum ingrediuntur, quia paucis doctoribus tantum mysteria Scripturae aperiuntur. In Pascha velum aufertnr, et altaris omatus ab omni populo conspicitur, quia in resurrectione om- nia nuda et aperta erunt, nbi beati Regem glorifle in decore suo videbunt. Ideo et in passione Christi ve- lum teropli sdnditur, quia per ejus mortem in nobis ccBlum et liber septem signaculis clausus aperitur {Apoc. n). Resurgens quippe velamen abstulit, dum eis sensum, ut intelligerent Scripturas apemit, et credentibus coelum patefecit. Cap. XLYII. — De septem kebdomadis. Septem hebdomadae sciiicet a Quinquagesima usque ad Pacha abstinentise ideo ascribunlur, quia G septem modis peccata remittuntur. Primo per ba- ptisroum, secundo per martyrium, terlio per elee- roosynaro, quarto per debili indulgentiam, quinto per praedicatiomem, sexto per charitatem, septiroo per poenitentiam. Gap. XLVm. — De $ex hebdamadii. Sex autem septimanas ideo jejunamus, quia in sex setatibus peccamus, et ideo per sex opera fivan- gelii nunc satisfacere festinamus. Et quia Christi membra sumus, a nobis ipsis incipere debemus, scilicet nos panem vitae esurientes cibo charitatis reficere; justitiam sitientes Scriptune fluentis pota- re ; sanctitate nudos virtutibus vestire : in vitiis et errore vagos in hospitium sancte conversationiip suscipere : morbo iniquitatis iniirmos confessione ^ visitare; carcere malse consuetudinis inclusos poe- nitentia redimere : deiode hsec etiam corporaliter primis impendere. Cap. XLIX. — De Quadrageiima. Annus quatuor temporibus, scilicet ver$^ oestate, autumnOf hieme volvitur^ et per trccentos quinqua- ginta sex dies completur. Sicut ergo ab aliis rebus, ita a diebus decimas damus, dom quadraginta dies jejunamus, ut quidquid quatuor temporibus conlra decem praecepta Dei egimus, bis quatuor denis die- bus corrigamus. Est et aliud : homo subsistit ex quatuor elementis. Lex autem in decem prseceplis, (ISt6) Bstque ita in eonciliis definitum. LIB. m. 65S qoia ergo quatuor qnalitatibus Dei preecepta praeter- ivimus, per quater denos dies abstinendo Dominum placamus. Quatuor dies ante Qnadragesimam vidientor pro Dominicis diebus instituti, sed non est ita. Per qua- tuor enim dies, quatuor Bvangelia, per quadraginta sequentes, decem prsecepta intelliguotur, quia ex Evaogelio et ex lege est assumpta auctoritas Qua- dragesimae ; ideo quatuor et quadraginta dies dicati sunt abstinentise. Sed quaeritur cui Dominicae dies ad Quadragesimam pertineant, et cur non jejunen- tor, quod non sine magoa ratione fieri a nullo sa- pientium (126) dubitatur. Cap. L. — De sex Dominicit Quadragesimo!. Totum tempus hoyus vitae ab initio usque in finem per Quadragesimam intelligitur, quia est tempus afflictionis, sicut Pascbae tempus significat futurum tempus gratulationis. Sed hebdomadae sunt sex aeta- tes mundi. De prima Dominica < Invocavit me. » Prima Dominica est tempus primae aetatis, qoando homines erant in paradiso in gaudio. De seeunda Dominica Quadrages. « Reminiseere, • Secunda Dominice tempos secundae aetatis, qnan- do erant in arce gaudentes de sua liberatione. De tertia Dominica Quadrag. « Oculi.^ Tertia Dominica tempus secundae setatis, quando sub Joseph exsultabant de sua salvatione, aliis per- euntibus fame. De quarta Dominiea Quadrag.* Lmtare^ Jerusalem.» Quarta Dominica est tempus quartae aetatis, qoan- do sub Salomone maxima pace fruebantur. De quinta Dominica, PassUmis. « Judica me. » Quinta Dominica est tempus quintae aetatis, quando de Babylonia liberati reversi sunt Hieru- salem. De sexta Dominica, Palmarum. Sexta Dominica fuit tempus sextae aetatis a resur- rectiooe Domini usqoe ad ascensionem ejos, quando de praesenlia sponsi gaodebant. Est et aliud Quadra- gesimale tempus, id est vita ciyusqne horoinis, quae bic afficitur moerore tribulationis. Sex hebdomadae sunt aetates hominis, id est infantia, puerUia, adole- scentiajuventus, senectus decrepita. Quadragesi- mus dies est Yetus et Novum TesUmentum. Per quatuor enim aecipiuntur quatuor Evangelia , per decem vero, decem praecepta intelliguntur ; quater autem decem sunt quadraginta. Sex Dominicae snnt, sex praecipua opera Evangelii, id est {Matth. xxv), Esurivi et cibaslis me. Sitivi, et dedistis mihi potum : Nudus et vestistis me : Infirmus, et visitastis. Jn carcere, et redemistis. Cap. LI. -^Dominica quinta a Septuagesima. Dominica quinta a Septuagesima quintam aetatem insinuat, qua populus de captivitate remeabat. Ideo bac Dominica responsorium : Pater , peccavi {Luc^ XV), cantatur, et Evangelium in Sabbato de prodigo filio recitatur, qoia sicui ipae ad patrem, ita popu- m HONORII AUGUOTODUN. 0N>. PARS III. — LITURGICA. 66» his id pAtiMism tHM r«verl6lMklttP. ^m etfam Doni-r A mterrogat sl dkbok> i^BUBthiBt, ut per heBe abre- Biea ■«•itD^ QnftdMgesini» dicitar, quia geDtilia populus per doctrinam legis, et Evangelii, et Gkri-; stkiDas po|wlus pcdniteBS per fideas, et opemtioitein vel per duo preeepta oharitatis ad DomiDiiBi Patrem, iit predtgiM reverUtur. Cap. LII. — 3e media Qmdragesima^ Dominlca € Lastare, » Bfedja Qua(hragesima illud tepnpus innui(^ quo Cyrus populum abire permisil. Haec enim sentiipa Domimca a Scptuagesima cpgnoscitur, auia pos\ sepluaginta annos populus a c^ptivitate ed Hieru- salem revertitur. Unde et congrue officium de Hieru- salem illa 4le oaDtalor. NocturDale vero offlcium de tiber^iiODe ejusdem pepuli ^e i^pta agit, et «o- §Uw» liberaiioDem de&ign^t, qua septio^ $e^te de & lioa m^nda Uberabmur. Sex quoque suot piumti ^Uktes» §Mibus bic bo«(ii|ies viyuDli septiixif^ qiut mortui io sepulcris requiescent. Oap. Lllf . — Ih seruitnio. Qued hae septhfoaDa serutlnium agttur, hflee cau- sa videtur. In captivitate positi semen suem genli- but nUMmHHt, reversi vf^rf» i^iHstQs sAemlote^ tMMMenviU y wIq SsdriiS et propbe^^ ^ligen(er ge- nealojiM mrut«ti fiuDl, et Mw» e g^DUiibus. ^ cerdotea a f udaeis segregaverunt, Hi^ e| nos hac hebdomada credentes ab incredulis segregamus, et eos no^trae retigioni assignarous. S^rutinium a scru- tando, id est ab inquirendo, vei discutiendo dicitur, quia fides baptizandorum inquiritur, vel discutitur, €miif&kmnmu$^ audiens vel tnstniet«s dieitur, qui DDte baptismiim idem et GkristiaDaiD religiopem audit, qum eum saoerdoa iDstruitf cpialiter post ba- pUsme \\\m pps^iu Qo^et^nt^ diftamur bapUsmi i»U«lea pftrvuli, Y?l wyti, yel s^vdi, vel fomi per p^UtipQem fideliiim cate^bimtur, baptis^nlur, et per fidem illorum salvantur. Catechizalio dici^r in- structio, cu^grcisfilio vero ^ur^tiq. Ga» LIV. — Be guark^ feria. Pi^pter tres oausas fit serutipium io quaria feria : primo, quia quarta feria oum sole et luna stelle ereatfls io ecele ponuDtur, ita et hao feria quarta (i- delea Ghristo soli et Bcolesin luD» additi, et stellas ocsle asoribuDtur ; septtodo, quia qoarta etate tem- phii» DonUni ndiiicalur, ita et nuoe quarta feria io ;c suDiiationem dominhim Ghrrsti subeant. OmHlB quippe bomo, quia in onginall peceato DascitDr, diaholi dommio jore ascribitur. Gujus jus fideles eflbgiunt, dom Christi jugo se subdunt. Cap. LVII. — Be aperibus. Operibus quoque diaboli renuntiant, quae quae- dam spirilus, quaedam caro ejus rastinctu perpe- trant. Spiritus, u( est superbia, inanis gioria, tra, et talm, caro^ ut est lomicatio, ebrietas, et his si- milia. Oap. LVIII. — De pompis. Poinpis eliam diaboli renuntiant, quae ^uqt spe- Clact|la, ludi, chroreae, ornaius vestiun^,vel aliarum rerum, et quaeau^ supertlua. Cap. UX. — De fide. P^ip4e 4e fi4e Patris ^t filii et Spirilus sancti iQlerrggantur, sine qua nemo Deo placere (egimr, posi hftflc ponfessignem d!i«^bptu§ ej^swfR^f qc, ut Spi-r rilu §aQQ|9 l^abitacqluqi iu eis coQdat^r. Ga?, L^X. — (J^ cryf^e. TivAe fffODtibtts eoruH^ er^f e i^^pmsa qu^ sir giilo daemo^it^u^ obsigpc^tur, e^ dom^s Pei eoatr^ hoftes nAunilur. Ideo ^utem aon alip ligRO, qu^m sigDo pvMCi^ cp(^tri| 4iabQ)qiD utimur, ^uia per (loc sig^um se viplttei oomrfn^iaeeq^ nopx efTugcttur. Grux aulem ideo fronti, ubi s^de^ est verecqndiapt, imprimitur, quia Cbristum crucifixum se noo eni- bescere eonfitentur. Cap. LXI. — De sale. Tunc per orationes in unilatem Bcciesise recipiun- tur. Per saiis gustum doctrinae, et sapientiae condiun- tur. Deinde exorcizatur diabolus, ut recedat a sitii contradicentibus . Seorsum autem masculi, seorsum feminse, exorcizantur, quia convenit, ut minus in- telligentes historia, magis intelligentes seorsum ai- legoria ii|)bu9n(ur^ Vode et Erga maledUiea, ter re- peritur, quia per fi^em Tn^itati^ diabolp resisti inaQ(escitur. Cap. PCU, — De symbolQ. Gum vero symboluiq et Dominicam oratiooam su- per capita eorum dioit, quasi templuin Oei cooira daemones munit. Gap. LXllI. — De saliva. Quod eum saliva aures et nares tanguot, hoe st- haptisaodis templum Deo ppseparatar ; tertio, quia gnificati «* doctrioa, quas de ore ejus fluens per au qnarla feria Gkristns pro Uoclesia a iuda Judoois est pi^tus, ita ipsi quarta fei ab ifigyptiis afflieftaiii agBam in iigaiflaitione Ghristi pro eis immoiatam et FharaoBem m plagii oostritam novintts. Cap. LXXI. — De Sabbato ante diem Pc^lmarum. Sabbatum hcgus septimans ab officio vacat, quia apostolicus hac die mandatum celebrat, cum ii^ coena Domini ob magaitudinem ofilcii hoc agere nequeat. Haec vero dies ideo noo officiatur, ut £c- clesia caput suurp in hoc ministerio imitetur. Hac quippe die Jesus in Bethaniam venit, in domo Si* mQDis recubuit, et Martha ministravit. Maria un*- guento domurp replevit. Simon dicitur obediens. In domo Simonis Jesus recubuit, dum iQ Ecclesia sibi obediente requiescit. Huic cum Martba nunistm- Credo in unum Deum super maseolos Gnece, su- ^ mus, dum exemplo summi pontiflcis membris ejus, per feminas Latine decantatur, qaia per duas has omnis lingua denotatur. Graeci quippe omnes gentes philosophia prsecellebant ; Romani autem omnibus gentibus imperabSAt. Per Gr&ecam ergo Uogoam sapientes, per Latinam accipiuntur principes, Graece itaqoe et Latine fides canitur, quia omnis lingua Domino confitebitur. His rite peractis de Ecclesia exeunt, quia mysteriis Christi interesse , nec inler filios Dei compulari poterunt, qui adhuc in Chrislo regnante non sunt. Cap. LXVIII. — - De duabus lectionibus. Duae lectiones ad missam leguntur, quibus cathe* chumeni ad doctrinam ulriusque restamcnti, vel ad operationem geminse diiectionis instruuntur. Dnae enim lectiones conveniunl baptizandis, et jam baptizatis, ut videlicet baptizandi ad vineae Domini culturam quontocius currant. Baptizati autem in- cceptom opus expleant, quatenus cum cffico nato aeternum lumen recipisnt. Semel tamen Flectamus genua dicitur, ut in unitatem fldei congregentur. Cap. IXIX. — De Sabbato. lo Sabbato duse nihilominus lectionos propte? eamdem causam leguntur. et ut in requiem , qood sabbatum dicitur, festinare conentur, quia et in hoo Sabl)ato scrutinium agitur. Cap. LXX. — De Passione Domini. A Dominica Passionis Domini usque in Pascha Gloria Patri in cantu inlermittitur, quia Filius, qui scilipet pauperibus vel fratribus, servirous. Cum Maria damum odore unguenti replemus, quando studio Yirtutum Goclesiam replere studemos. Gap. LXXH. — Domhsiea in di§ Patmarum. Dominica pahnarum ideo dicitor, quia hac dia tarbs Domino eom palmis obriaverunt, et eum triumphantem laudibus exceperunt. Signiflcat au- tem quod nos per abstinentiam vitia jam vicimus, et nunc cuni palma victorise Christum ad nos ve- nientem excipimus. Cum processionem hac die fa- cimus, quasi Christo cum pueris obviam imus. Pas- sio vero ideo hac dte legitur quia agnus paschaliB pro nobis immolandus hac die includebatur. Hao die filii Israel Jordanem siccis pedibus transierunt, et cum triumpho terram repromissionis intraverunt. Haec septimana ideo major appeilator, quia ob maxima oificia insignis babetor. £[aeo eliam hebdo- mfiitL indulgentia^ dicitur, quia io ea poenitentes absolvuntur. Cap. LXX1|I. — De feria secunda ei iertia. Peria secunda et tertia, duae lectiones legiintur, ut in Nativitate Domini ad n^issam , quia passio Christi a lege et prophetis prsenuntiatur. Cap, hHXlY. — De feria guaria, Faria quarta Christus pro doobas popuiis IrtAi- tur. Ideo hac die duae lectiones leguntur ; ad HtranH que flectamus genua dicitur, quia ab utroque populo Christus adoratur, in cujus nomine coBlestia et ter- est tertia persona , passionibus dehonestatos pro ^ restria genua flectere diountur. Traetus Ideo habet nobis eommemoratur. In Pascha autem cantatar, cum Chrislus per resurrectionem glorificatur. In boc tempore Jeremias propheta legilur, qui maxime Christi passionem et proedixisse, et in seipso expres- sisse cognoscitur. Ideo autem per duas hebdomadas passionem Christi celebramus, quia pro duobus et a duobos populis passum praedicamus. Per duas enim septimanas Velus et Novum Testamentom si- gDifican*us, quia vetus eum passurum, novum eum jam passum nuntiare non ignoramus. Duo quoque tempora, unum ante legem, aliud sub lege deno- tantur, quibus Christus a patriarchis flguris, a pro- pheiis Seripturis passurus praenuntiabatur. Ideo vero hoc teropore cum jejouiorum afilietione passio- quinqoe versus, quia quinque volnera habult Chri- stos. Hac die velum deponitor, quia in passione Christi velom seindilor, et humicHia intcr Deum et homines soWilur. Cap. LXXV. — De feria quinta. Feria quinta ex quatuer eausis oelabris habelar. Hae dte eriminosi ab Ecciesia ejeoU reeipiQBlur ; hac die ohrisma el oleum eenfieiaatur; hae 4ie Do* minus mandatum fecit; hac die, cum disdpuHa ei^ nans, corpus suum tradidit. Ha^ dies indulgentiae appellatur, quia hodie poenitentibus a pastoribus £cc)esiae induigentia datur, et criminosi, peracta peenitentia, hodiein Ecclesiam introducuntur. 663 HONORII AUGUSTODUN. OPP Cap. LXXVI et LXXVII. — De pamitentilms. A Quod aatem Ecclesia criminosos de Ecclesia se~ elttdit, formam a Domino accepit , qoi Adam pec- cantem mox de paradiso ejecit, poenitentise subegit, mide et adhuc pcenitentibus septem anni pro salis- factione dantur, quia humanum genus septem mil- libtts annonim in hoc exsilio damnatur. Adam longo tempore poenitentiam in exsilio egit, deinde ad in- femalem carcerem descendit^ usque dum Christus verus Pontifex eum sua passione absolvit, et eum paradiso restituit. Quod poenitentes per ecclesias vagantur, per hoc Qain imitanlur , qui , postquam fratrem occidit, vagus et profugus in terra fuit (Gen. iii). Quod in laneis vestibus vel cilicio po&ni- tentia agitur, de Job accipitur, qui poenitentiam in favilla et cinere egit, et se sacco operuit {Job, xvi, B xxx^ xLii). Similiter Ninivitse se in cinere prostra- verunty et se ciliciis operuerunt {Joan, iii). Quod comam et barbam nutriant, de Joseph vel David ac- ceperunt. Quod terrse prosternuntur, designat quod pecoatores cnm hsBdis a slnistris in jadicio in infer- num traduntur. Baculus peregrinationem designat, quia se a regno Dei alienant. Designat etiam corre- ptionem, per quam reditur ad Ecclesiie communio- nem. Hodie per episcopum in ecclesia introducun- tur, quia latro poenitens per Ghristum in paradisam introducitur. Quod recepti crines tondunt, vestibus mundis se induunt, designat quod multitudinem peccatorum deposuerunt, et vestes virtutum jam in- duerunt. De Joseph antem est hoc acceptum, quod de carcer^ subiatus tonsus est, et baineatus et ve- q stibus jucunditatis decoratus. Ciip. LXXVni. — De excommunicatU , Quod Ecclesia peccautes de Ecclesia ejicit, poeni- tentes recipit, superbos autem et rebelles excommu- nicat, et non poenitentes indignos sepultura indicat, iterum a Domino formam accepit , qui peccantem hominem de paradiso expulit, sed poenitenli coBlum aperuit, diabolum vero superbientem et rebellem excommunicavit, et de coelo, atque coelesti Ecclesia segregavit, et quia poenitentia non flectitur, nun- quam recipitur. Igitur poenitentes per gratiam saU vantur, excommunicati superbientes diabolo incor- porantur. Cap. LXXIX. -— De pamitentibus. Quod poenitentes feria quinta reeipiuntur, haec causa videtur. Feria quinta Deus pisces et aves de mari creavit, et pisces in iluctibus, reliquas aves in aera sustulit ; per pisces avari, curiosi, amato- res mundi intelliguntur ; per volucres coelestia desi- derantes accipiunlur. Illi ergo ut pisces in imis re- linquuntur, isti ut volucres ad coelestia sumuntur in fine quintse aetatis Joannes quoque Baptista ve- nit, poenitentiam docuit, peccatores regnum cce- lomm per vim rapere docuit. Ideo Feria quinta haec Ecclesia agit. Cap. LXXX. — De chrismate. Hodie etiam chrisma, quod unctio dicitur, conse- cratur, per quod fideles a Christo Christiani, id est» PARS IH. — LITURGICA. 664 uncti denominantur, et cohseredes regni ejus assi- gnantur. Hoc ex lege exordium sumpsit, qua Domi- nu8 M oysi hoc ex purissimo oleo et balsamo compo- nere praecepit. Hoc quoque arca testamenti et taber- naculum dedicabantur, et Aaron summus aacerdos vel rex consecrabantur. Cap. LXXXI. — De oleo $ancto, Aliud unguentum secundum legem fiebat, quod sanctum dicebatur, quo reges tantum et sacerdotes ungebantur, pro quo hodie oleam sanctum conse- cratur. £t quia Christus rex et sacerdos in mundum venit, et fideles sua membra esse voluit, ideo hoc oleo tantum reges et sacerdotes ungimur, chrismate in templo Deo dedicamur, et hoc in frontibus, i^- gno ejus assignamur. Balsamum beoe redolet, oleom vero lucet. His nos uncti debemus fide redolerc, bonis actibus lucere. Et quia membra regis et sacer- dotis Christi sumus, debemut mores nostros regere, et nos ipsos Deo sacrificare. Cap. LXXXII. — De oleo infirmorum. Oleum infirmorum hodie eliam benedicitur quod ex Evangelio accipitur, Dominus quippe apostolos oleo infirmos ungere docuit, et Jacobus apostolus hoc fieri scripto praecepit {Jac. v). Ideo autem non ex alio liquore nisi ex oleo islSR unctiones confi- ciuntur, quia oleum misericordia dicitar, et Chri- stus exprimitur, cujus misericordia nos salvavit, qui iofirmitates nostras ipse portavit. Ideo chrisma in loco, ubi pax datur, conficitur, quia per christum cuncta in coelis et in terris pacificantur. Cap. LXXXIII. — De ampulla. Dum ampulia cum oleo chrismali ad altare de* fertur, ayndone alba cooperitur, lumen ante porta- tur, duo presbyteri, unos cum incenso, aller cum cruce diacoqo in medio cum libro Evangelii deam- bulante praeeunt, super qaos alii pallium ferunt, duo eos cum cantu dedncunt : per hoc progressio- nem popuU Dei imitantur, qui in fignra Christi et Bcdesiae per desertum gradiebantur. Qui Inmem portat exprimit angelum qui colamnam igcis ante populum ferebat. Presbyter cum incenso est Aaron cum sacerdotali thuribulo. Diaconus cum Bvangelio est Moyses cum legis libro. Presbyter cum cruce est Jesus, qui et Josue cum scripto. Sindon manda est arca. Chrismatis ampulia est urna cum manna. Quod super eos porlatur pallium est tabemaculam vel nubis obumbraculum. Hoc totum umbra fuit, et veritatem prsenotuit. Qui lumen ante portat, Joan- nes Baptista, qui lucema lucens et ardens aute Christum erat. Diaconus, qui inter duos incedit, est Christus, qui in medio Moysis et Eiiae apparuit. Pallium, quod eos operit, est nubes lucida, qua il- los obumbravit. Oleum chrismatis in ampulla est divinitas in came humana. Sindon munda conver- satio sancta. AmpuIIa cooperta est antequam ad al- tare feratur, oblata ad aram discooperitur, quia Cbristus anie passionem suam in carne laluit ; in ara crucis infirmitas carnis ejus quasi nuda patuit, post mortero ejus divinitas manifesta claruit. Deind 665 GEMMA. ANlMiE ampalla pariim cooperitur, partim denudatur, et A salutatur, quia nudum Ghristi latas a Thoma pal- patur, majeslas latens adoratur. Deinde ampuUa tota cooperitur, ne amplius videalur, et tamen cooperta salutatur.quiaGhristusin gloriaassumitur, et tamen non visus ab oxnni populo veneratur. Cap. LXXXIV. — De Cama ChrisH. Haec dies et Casna Domini vocatur, quia hodie Dominus cum discipalis suis coeaasse traditur, quando legalem agnum ipse verus Dei Agnus com- edit; etsiciinem legi imposuit. Corpus suum tradi- dit, et sic novam legem inchoavit, nosque per hoc sibi incorporavit. Hoc autem ideo fecisse creditur, quia hodie agnus a fiiiis Israel in Mf^io ad vespe- mm immolatus legitur. Hodie quoque pedes disci- -^ pulorom lavit, designans quod nos, qui ultima membra sua sumus, a sordibus peccatonim abluit. Quod autem nos exemplo ejus mandatum hodie fa- cimus, nos membra ipsius esse, et in charitate de- bere vivere, ad memoriam reducimus. Cap. LXXXY. — Quod* Gloriainex€elsis»eanta' iur ad chriima. Hodie Ghria in exceliis ad chrisma cantatur, quia angelicus chorus de reconciliatione poeniten- tium et unctione credentium lae!atur. Ad tertium Agnus Dei noa Donanobis pacem^ stdMiserereno^ biSf cantatur, et pax non datur, quia Judas osculo pacis illum tradidit qui vera pax nostra fuit. Yestes solemnes, id est, dalmatica et subtile hodie portan- tur, quia poenitentes ad missas sanctitatis vestes re- q parantur, et chrisma atque oleum baptizandis, quasi coelestes vestes hodie prseparantur. CkP. LXXXVI. — Denudatione altarium. Hodie altare denudatur, et in die tertia velatur. Altare est Christus, vestimenta sunt apostoli. Rt quia ilii hodie, relicto Christo, fugerunt, quasi altare nudum reliquerunt. Cap. LXXXVII. Deluminumexstinetioneetnumero eorum. His tribus diebus sepulturam Domini celebramus. Tres autem dies et noctes septuaginta duabus horis computamus. Et ideo totidem lumina exstinguimus, qoia lumen verum his diebus exstinctum lugemus ; et sepluaginta duorum discipalorum tristitiam ex- ^ primimuB, quam de aetemi diei, et solis justitiae oc- casu haboemnt, cujushorffifudrunt :tribushoris, sci- licet ab hora sextausqaeadnonam, fuerant tenebrae, quAodo Christus pependit in crace. Has tres horastri- bus noctibus repnesentamus, quas luminum exstin- ctione obscuramas; Per diem, quia sole iliustratur, Ghristus ; per noctem, quaea lunailluminatur, prsesens Bcclesia ; per duodecim horas diei vel noctis, duode- cim aposloli accipiuntur, qui et Christo diei, et nocti Ecclesiffi obsequuntur. Quia ergo diei et no- elis vigioti quatuor horae computantur, et quia iu festivis noctibas viginii quatuor, Glo7*ia Patri can- tantur, idvo viginli quatuor lumina in his noetibus iiluminantur, quse per singula cantica exstinguimas, quia, more apostoloram, pro occasu veri Solis mce- — LIB. HL 666 stilia decidimus. Quia enim cecidil corona capitis nostri, vertitur in luctum chorus nostri : primo quippe canitur, C/o/ia PaO'l,adversum Deus,inad- jutorium : secundo ad psalmum Venite ; Tertio ad hymnum : nonies ad psalmum : ter ad responsoria et gloria sonat in Te Deum laudamus. Et iterum in versu, Deus, in adjutorium. Deinde quinquies in psalmis : et iterum in hymno, et ad Benedictus, quse consideratse fiunt viginti quatuor horse, pro hoc cantu laE^titiae deflcmus exstinctum Solem justitiae. Cap. LXXXyill. -^Quareintntatoriumnoncantetur. Inmtatorium non cantatur, ut conventus mali- gnantium devilandus admoneatur, quia Judaei ad- versus Christum in unum convenerant, et consilium superDominum gloriflefecerunt./ufte, Domnetbene- dicere, et Tu autem, Domine, ideonondicitur,ctbe- nedictio non datur, quia pastor noster recessit, qui benedictionem dedit. Arietes quoque gregisDeia lupis dispersi sunt, qui pastores Ecclesiie futuri fue- rant. Per JubSy Domne enim inleUiguntur adprsedi- cationem euntes ; per rttatfomiDica, quia siout Dominica omnes dies septimamanae pr8dc6llit,ita hfficfestivitasomnes festi'*> vitates pnecellit. Unde et Solemnitas solemnitatum dicitar, et ideo per omnes Dominicas reeiprooatur. Cap. CXXV. — Deumbra PaschcB. ft Quod Passio Domini vel Resurrectio non in Ka- lendaria die agitur, haec causa est, quod per Chridti passionem Ecclesiflepassio sub Anlichristo futura,ac per resurreclionem ejus futuram nostra resurrectio nobis in memoriam revocatur. £t ideo sicut Pascha Judaeorum in iigura noslri, ita nostrum in signifi- tione futuri celebratur. Ideo AUeluia^ quod Isetitiam signiGcat, in hoc festo cantatur, quia in hac so- lemnilate seterna Iselitia, Chrlstiano populo reddita, rememoratur. Cap. CXXVI. — De procesiume in die Paschte. Processio, quae in Paschali die agitur, illam pro- cessionem exprimit, qua Rex gloriee cum exercilu habetur quod nunc creditur, et speratur. Ad omnes horas Graduale : Haac dies et Alleluia frcquen- tatur^ quia in illa vita cuncti jugiler gratulantur. Versum Deusy in adjutorium non adeo frequenta- mus, qnia in illa vita non, ut hic, adjutorio indi- gemus. Cap. CXXIX. — De Vesperis, Tres psalmi ad Vesperas cum Ucec dies et Alleluia cantantur, quia per fidem Trinilalis ad aeternam lae- titiam pervenitur. Qui tres psalmi etiam resurre- ctioni Christi congruunt, quae terlia die contigit, in illo loco ; Tecumprincipium in die virtutistuas (Psal, cix) ; etibi : Redemptionem misit Dominus populo suo (Psal. cx) ; et ibi : Exortum in tenebris lumen rectis (Psal. cxi). Duo ad fontem canuntur quia per gemi- nam dilectionem ad fontem vitae pertingitur. Qui psalmi etiam baptizatis et baptismati conveniunt, Baptizatis ut ibi : Laudate^ pticri (Psal. cxii) ; Ba- plismati ut ibi : Quid est tibi^ mare quod fugisti^ et tu,JordaniSf quia conversus es retrorsum? (Psal, cxiii.) Quod cum processione adfontem imus, po* pulum Dei per mare Rubrum, vel per Jordancm or- dinalim transisse significamus. lidem psalmi idco quotidie repeluntur, quia haec hebdomada pro una die computatur. Cap. CXXX. — De prima hebdomada sofcuH. Hsec cnim septimana illam hebdomadani ducit nobis in memoriam, quaDeus ineffabiliter crea- redemptorum dc infens ad coeleslia processit. In q vit hujus mundi materiam, et quia in hac orones miisa concentus angelorum repraesentatur) cum eis genus faumanum associatur. Vesperoeper Ay?*itf elei-- son inehoantur, quia ilia festivitas sine vespene ce- lebntlur. Cap. CXXVII. — De tribus psalmis in Matutinis per hebdomadam Paschalem. Ad noctumale officium tres pKalmi psallunturi quia tria tempora hi^us mundi Chrisli resurrectioBe insigniuntur. Tres antiphoose cantaBtur, quia pa- triarchse antelegem, prophetaesublege, apostoliaiib gratia Christi reaurrectione glorificantur. Treslectio- nes leguntur, quiaChrisli reaurrectioalege, a psalmis etprophetis pronuntiatur. Tria ResponsoriacanuBlur, quia tres ordines Ecclesiie, scilicet eoi^ugati, conli- fllii Dei novlter creati, magna voce jubilaverunt, Idco noviter renati in hac Alleluia gratulando con- clnunt. Cap. CXXXI. — De baptizatis. De neophytis octo officia cantantur, quia per ba- ptismaad octo beatiludines pra!parantur, quae in octavahujus vitae dantur. Cap. CXXXII. — De sabbaio. In primo Sabbato duaa Laudes, scilicet AUeluva^ Confitemini, et Tractum LatMtofodecanUt. iBoctavo vero, quod est aliud Sabbatum, AUeluia scilicet, Laudate, pueri, et Hcec est dies jnhWahunl. In priori Sabbato cantatur unum Allelnia, qniB prima vitanon sempiterna. ideo Tractus sequitur, qui adhuc hic nentes, doctores per Christi resurrectionem salva- {) peregrinatur. Ideo baptizati Alleluia coBcinunt, quia buntur. Singulis Responsoriis Cloria Pairi subjun- gitur, quia in omnibus Trinitas coUaudatur. Per Te Deumlaudamus exprimitur hora quaresurrexitDo- minus. PsBhni» qui ad malutinales Laudea eBftmitur, proprie, tempus Dominicse resurrectionisexprimunt, sicut superiusexposilum est. Nocturna autem Beatus vir ideo per totam septimanam partitur, quia haea hebdomada pro una die computatur. Unde quo- tidie ad Primam psalmus Confitemini Domino repe- titur, pfoipter Versum, Htec est die$, quam fecit Do- minus, Cap. CXXVill. — IMa qtatte mn eemtetnr, • iiuieunqfse » perhane hebdKmadtm, 99kewistiMvuli ideottOn eanuiTir, quia ia ferturti stolam suam in sanguine Agai laverunt. Ideo ean- tant Tractum laudationis, quia eis oantabiles aunt Domini juslifteationes in loco peregrinatioBis (PsaU CXVIIl). Cap. CXXXiil. - DeinediisiexdiebM. Medi4a set diebus Ora^le et Alleln^ CAntatuf , qoia IB hoo tempore quod inter bapf ismuito et ultiJ' mam resufreotionemiB activa ei eomiemplaHra vitA sex tetatibvs hoMMnis laboratHT. Sed()ttia hiciaboriu gaudium coBt^rtifur, ideo Graduale Alteiuia ae- qoitur, quia hic psalmus de oetenia Isetitia canifur. IB aMo 8abbaie, quod est prioris eciava duo Al-^ MuU canmtur» quia in f^tura vita htBas sto^ laa baliebwity qvuMKio torpord et aaima hi «ten 67D HONORII AUGOSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 680 Albis, quia olim vestibus, scilicet diebus. coDfirmati solebaut candidia in baptisroo acceptis, uti his num gaudebunl. Sequens septimana vocatur In A transitum ignci fluviiDcurainsjeculum 8«calilauda- bunt. Sextum ofGcium indicat illorum evasionem, et inimicorum damnationem, quia sicut illos mare ope- ruit, ita istos infernus devoravit. Septimum officium illorum gaudium denuntiat, in quo sic cxsultant : Eduxit Dominu* populum suum in exiultaHane, et electoi suosin Itetitia (PxaJ.civ, 43). Per Graduale, quod sex diebus canitur, sanctorum opus ia coslis exprimitur, per senarium quippe operatio intelligi- tur. Illorumautem opus est exsttltare, et Deumlau- dare. Unde et Graduale, Hau: dies^ iaetiiiam aonaly quia seternam Iselitiam reprsesentat. Hac die et dein- ceps vero AlUluia cantantur, quia tunc in corpore et anima in stemum gratulantur. Duo enim Al- leluia sant angelonim et hominum gaudia. Quod B in priori Sabbato unum (antum Alleluia canta- tur, designant quod anima a corpore solula cum sanctis sola Istatur. Quod per septimanam adhac Graduale cantatur, significat quod anima pro cor- pore quodammodo sollicitatur. Scilicet quia illa sollieitudo limore vacat, ideo Graduale deponitur, et duo Alleluia canuntur; quia in ultima resur- rectionc corpora et animae in gaudio conjun- guntur. Cap. CXXXIV. — De magno mysterio diei Pal- marum, et totiushebdomadas. Ua^c cuncta, quae in capite Ghristo prsecesserunt, in corpore quoque ejus, scilicet Ecclesia, futura erunt. Dics utique Palmarum, quando Dominus ad Hierosolymam venit, et ei turba cum palmis occurrit, est illud tempus cujus uitimus Romanorum impera- tor Hierosolymam ibit, regnumDeoet Patri dabit, ut Sibylla scribit. Tres dies ante Pascha sunt tres anni quibus Antichristus regnabit. Per omoia regna his diebus pcenitentes ab episcopis in ecclesiam in- troducuntur. Ghrisma conficitur, per quod Gbri- stiani consignantur, et tunc Judcei regno Dei assi- gnantur. Pedes, qui sunt ultima membra, lavantur, etaltimo tempore maxima perfectio in Ecclesia con- citatur, lumina conteguntur, et tunc omnia signa ab ecclesia tolluntur. Gampanae non sonant, et doclores tunc non praedicant. Tabula percutitur, et roagnus terror fidelibus incutitur. Lectiones lamentantur, quia tunc omne gaudiura Ecclesise in luctum con- vertitur, altaria denudantur, et tunc orania sancta proculcantur. Altus ligni sonitus, qui fit ad Benedi- ctus, est maximus terror, qui invadet adversarios, quando interficietur Antichristus. His diebas novus ignis benedicitur^ et illo tempore ignis Spiritus san Gap. GXXKVI. — De Quinquagesima Patcha:. Tempus inler Pascha et Pentecosten Quinquage- sima nominatur, quia a Sabbato, quo duo Alleluia inchoantur, usque ad secundum Sabbatum Pente- costes quinquaginta dies computantnr, quibus Alle- cti in ecclesia reaccenditur, catechumeni baptizan- p luia in cantu frequentatur. Hoc illam vitam reprae- tur, et tunc post interfectionem Antichristi maxima multitudo baptizabitur. Gereus reaccensus, est Ghristi adventus. Deinde agitur Ghristi resurrectio, quia tunc sequitur Ecclesia resurrectio. Hoc tempus Pascha, quod est transitusy jure appellatur, quia tunc Ecclesia de peregrinatione ad patriam trans- ire prsdicalur, et Ghristus de judicio transibit, el suis ministrabit. Hoc ideo in plenilunio agitur, quia eadem die fit resurrectio, cum Ecclesise nume- rus, quam luna, significat, completur. Paschalis septtmana) officia gaadia. reprsesentant nobis ultlmi festi Gap. GXXXV. — Deof/iciodieiResurrectionis. Dominica namque die resurgens Ecciesia dicil ._ ^ -- aponso sao gniu\Bbundh:Resurrexietadhuctecum ^ teropore non genua fleclimu8,sed stantes oramus, in aetemam in gaudio cum Gbristo sta- sentat, quae post resurrectionem futura speratur, quando per omnes vicos Hierusalem ab universis Alleluia frequentatur. Ideoautemi4//«/tfta,quode6t Hebraeum nunc cantatur, quia in illa lirgua primitus erat concordia omnium gentium, et in illa vita erit concordia omnium mentium, nulla dissonantia lin- guarum. Hocper quinquagesimum annum designa- batur, qui Jubilseus, id est jubilatione plenus, dice- batur. Hunc Judsei in Isetitia ducebant, et ab omni opere vacabant. Ad hunc septies septem anni com- putabantur, et in istis diebus septies septem dies numerantur, et per boc plenum gaudium corporis et animae declaratur, quia corpas quataor ele- mentis, anima tribus viribas constat, quse tanc tn visione Trinitatis perenniter exsoltat. In hoc sum (Psal, cxxxviii, 48). Deinde omnis electorum tarba clamat : Hasc dies quamfecitDominus.exsulte' mus et Imtemur (Psal cxvii, 24). Per^/^^/uialaudes Paschali victimse jubilant, quia tunc vernm Pascba celebrant. Offertorium Terra tremuit{PsaL lxxv, 9), terrorem judicii in reprobos exprimit. In officio se- candi diei blanditur Spiritus sancti electis, dicens : Introduxit nos Dominus. Similiter in alio officio : Aqua sapientiaspotaviteos. In quarto ofBcioeadem verba cantantur qu» in judicio pronuntiantur. Ve- nitOj benedicti Patris {Matth. xxv, 34). Deindelaus iUonim subjungitur. Victricemmanumtuam lauda" verunt pariter {Sap. x,20), quiasicut illiposttrans- itum maris Rubri Deum laudaverant, ita isti post quia tunc bimus. Gap. GXXXVII. — De Pascha annotino. Pascha annotinum dicitur, quasi Pascha anniver- sarium. Olim namque qui in priori Pascha erant .baptizati, in sequenti anno diem regenerationis suse solemnizabant. Gap. GXXXVIU. — De Litania majore. Litania dicitur rogatioYelsupplicatio. Major aatem Litania inde dicilnr, qood ab apostolico insUtuta legitur. Hac enim Romanorum dicitur, qaia a Ro- manis observantur. Hanc Gregorius pro pestilentia 68i GBBfMA ANIMJS. — UB. III. %B% instituit, quae tunc populum crudeliter vastavit. Hoc A 5), de scriptia propbetarum, tcilicet de psalmis legi- apud Romanos septeno ordine agitur. In primo cle- rici, in secundo monachi, in tertio moniales, ia quarto pueri, in quinto laici, in sexlo vidu». in se- ptimo conjugratae. Hanc Ecclesia ideo annuatim cele- brat ut Deus a populo et ab animalibus pestilentiam avertat. Cap. CXXXIX. — De induana lUania ante Ascensionem Domini. Triduanas Litanias Claudianus Mamertus, Yien- nensis episcopus, instiluit pro clade quae tunc po- pulum consumpsit. Nam crebro roolu terrae et tempestate subruebanlur, et vario bestiarmm incursu desolabantur. Hoc jejunium rememorat nobis tri- duanum Ninivitarum jejunium (Jonas iii). Hoc Eccle- tur, quia per prophetas et apostolos coocprditer sterna vila aonuntiatur, in quapost resurrectionem anima et corpus simul in seternum gloriantur. Re- sponsorium : Dignus es^ Domine, significat introitum apostolorum ad Ecclesiam , quae ex Judasis collecta est ad fidem Novi Testamenti. Rcsponsorium, Ego sicut vitis fructificavi (Eccli, xxiv, 23), est pars Ju. daicae plebis ad unitatem fidei conversa.. In primis Responsoriis narralur adunatio ad unam fidem au- ditorum ac propositorum. In sequentibus monstra- tur Ecclesiae, quse nunc collecta est, mysterium sponsi et sponsae, de quibus ipsa procreata : ipsa sponsa est Jerusalem. Unde Responsorium : Vidi Jerusalem descendentem (Apoc. xxi, 2). In caeteris siaTdeoanteAscensionVmDominicelebrat,^ pulchritudo structurjB Jerusalera, ut est Deiis Ninivitas a pariculo morlis liberabat, ita nos a clade et a bellis et ab hostibus eripiat , fructus terrae, et aquarum, et animalium nobis custodiat, et nos coelum conscendere Iriboat. Hoc in Evangelio {Luc. xi) notatur, ubi tria, scilicet panis, piscis et ovum ponuntur. Per panem fructus terrae, qui tunc vcl in herba, vel in spica est ; per piscem fructus aquarum, psr ovum fetus animalium notatur. Cap. CXL. — De festo apostolorwm Philippi et Jaeobi, fn Kalendis Maii scribitar festum Pbilippi et Jacobi et omnium apostolorum. Olim namque infra Pascha de nullo singulariter, sed communiter de omnibus ofBcium agebatur, quia in coelesti patria quam illud ^ - ^ j-... j«m^*. j- .- * • n • j- • . j- n J«s mundi, et desiderat revocari per praedicationem tempus signficat gaudium omnmm est gaudium '-"', , ,. ' . . , . , *^ , j „ «^^u. Responsorium, Hasc est Jerusalem, et : Plateas tuce\ Jerusalem, quae omnia oporlet intelligi mystice de spirituatibus aedificiis et coelesti Jerusalem. Cap. CXLIV. — De officio missof. Juxta tenorem officiorum, quae continent in se por* sonam primitivae Ecclesiae, ut est Quasi modo geniti {Petr. n, 2), et Misericordia Domini {PsaL xxxu, 5), et Jubilate {PsaL xcix, 2), haec Responsoria per tres hebdomadas decantari. Responsorium, Si ohlitus fuero est de psalmo Super flumina Babylo- nis {PsaL cxxxvi), significat genlilem populum qui olim habitavit in Babyione, id est in eonfusione hu- singulorum, et singulorum est omniom. Porro hunc Jacobum, cognomento Justum, apostoli constituerunt in loco Christi super multitudinem credentium. Et ipse exstitit episcopus, et paler Hierosolymis triginta annis, hic incepit vitam monachorum, imo communem vitam religiosorum, ut nihil proprium haberent, sed communiter omnia possiderent. Cap. CXU. — Quare ante Christi Resurrectionem lex etprophetoi legantur, etpost Resurrectionem apostolorum scripia. Ante Christi Resurrectionem lex et prophetse le- guntur, post Resurrectionem tcripta apostolorum recitantur, quia lex et prophetae Christi passionem et doctrinam ad Jerusalem , id est ad Ecclesiam. Reliqua omnia Responsoria de liberatione de Baby- lone iofidelitatis, et perventione in Jerusalem, et de laude exhibita in Jerusalem, ut est Responsorium, Deus canticum novum {PsaL gxliii, 9), et : Dicant nunc {PsaL cvi, S), et : In Ecclesiis benedicits {PsaL Lxvu, 27), hm Responsoria sumpta sunt de Psalterio, quod est decem chordarum, in quibus est dilectio proximi propter Deum. Ex Responsoriis Psalterii insinuat proles se diligere Sponsum matris suae, et matrem suam liquido respondere civitati Jerusalem« qui in coelo habitat. Tria ofiicia CantaU Deo {PsaL y), et Vocem jucunditaHs {PsaL lxv, 8), et Exaudif Domine {PsaL cxxxix, 7), recolunt et resQrrectionem praedixerQQt, apostoli vero jam «v eadem tempora, quae et Reaponsorium. Unde non factam nuntiaverunt. Cap. CXLII. — Apocalypsis per tres hebdomadas legitur. Per tres septimanas infra Pascha Apocalypsis le* gitur, in qua visio Chnsti et angelorum eollocutio memoratur, quia in illa vita, quam Paschale tem- pua desigoat animae de visione Trinitatis et ange- lorum consortio gratulantur. Unde et Responsoria in hisloria, Dignus es, Domine {Apoc. v, 9), plena gaudio cantantur. Cap. CXLIII..— De canonicis oposlolorum Epistolis per duas hebdomadas. Deinde per duas septinuinas Epistolae apostolorum kguntur, et Responsorium, Si oblitus {PsaL cxxxvii PatroIi CLXXU. delinquunt, qui per tres bebdomadas usque ad Pentecoslen ea cantant. Responsoria de Ascensione Domini, nunc sponsam consolantur ex persona Sponsi, ut est Responsorinm ; Non turbetur {Joan. XI v, 1); et : Tempus est {Joan, xvi, 7), nunc ipsa io- quitur ad sponsum, ut est illud Responsorium, Ezal* tate Deo (PsaL Lxxxn, 2), nunc optat recipi ad eum Ruper sidera. In Pentecosten cantaot Romani no- vem Lectiones, ut in aliis Duminicis. Nos vero pro* pter baptismalia in tribus personis baptizati tribus psalmis laudamus Trinilalem usque ad octavam. Responsoria sonant Spiritum sanctum paracletum id est consolalorem , a Sponso promissum^ adve- nisse sponsae, et dona ei per ipsum allata, id est fidem, opera, miraculai et caetera charismata. 683 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 684 Cap. CXLV. — De Ascensione Domini, A quia a die rcsurrcclioois usque ia hanc diem qain- AsceQsionem Domini ideo non in Kalendaria die celebramus, quia per hanc Ecclesis de hoc mundo ad coslestem patriam exaetalionem commemoremus. Per processionem , quam in Ascensione Domini agimus, Dominum cum discipulis de Jerusalem in moQlem Oliveti, processisse exprimimus. Cap. CXLVII — De Vigilia Pentecostes. In Vigilia Pentecostes leguntnr quatuor Lectiones , propter quatuor causas, quas in Vigilia Pascbae dixi- mu8. In illa Vigilia legebatur : In prindpio ereavii Deui emlwn et terram (Gen. i, 1). In ista legitur : TenUufit Deus Abraham (Gen. xxii, i). H» du» quaginta dies computantur, Hebrseus populus a die immolationis agni Pentecosten numerabat, Ecclesia autem a Dominica Resurrectionis computat, qua die concordiam linguarum per Spiritum sanctum acceperat. Septem hebdomadaB a Pascha usque ad hoc feslum numerantur, quia in hoc festo septem dona Spiritus sancti dantur. Hoc septimus anoua olim praefigurabat, quem lex annum remissionum appellabat (Deut. xv, i), quem populus cum laetitia ducebat; a servili opere vacabat. Hebraeos ob indi- gentiam venditos a servitio laxabat. Ita expletb se- plem millibus annorum fidelis populus per septifor- mem Spiritum plenam remissionem consequetur^ a servitute eruetur, et libertate induetur. Unde et per Lectiones reducunt nobis in memoriam duos patres, septem dies hoc festum celebratur, quia per septem UQum eamalem, et alium spiritualem. Ab Adam dona Spiritus sancti plena gaudia animabus et cor- sampsimus omnis carnalis generationis initium, ab Abraham vero spiritualis generationis exordium. nie inobediendo nos omnes perdidit, iste Deo obe- diendo audivit : In semine iuo benedicenlur omnes gentes {Gen. xxii, 18). lilam Lectionem canticum non sequitur, quia per Adam omnes ad luctum na- scimnr; istam Canticum sequitur, quia cuncli per fidem Abrahx in Cbristo ad gaudium renascimur. Unde et Oratio consonat : Deas, qui in Abrahas obe- dientia, Lectio Tentavit Deus {Gen, xxii) historiam sonat. Alia, Scripsit Moyses canticum (Deut. xwu), novam legem declarat , quam Spiritus sanclus in cordibus fidelium in die pcenitentiae scripserat, sicut Moyses itlam legem in die poenitentiae perceperat. Unde allegoricum canticum sequitur, in quo nobis ( laetitia aetema promittitur. Terlia Lectio, septem dona Spiritus sancti pronuntiat propter septem mu- lieres, quas unum virum, id est Cbristum, appre- hendere clamat {Isa. iv, 1), per hanc tropologia notatur, quia per septem dona Spiritus sancti mo- res fidelibns dantur. Hanc Canticum sequitur, quia bonos mores gaudia sequuntur. Quarta Lectio : AudU Israel {Baruch. iii, 9), anagogen sonat, ubi iicitur : Discef ubi sit sapientiUt ubi virlus, ubi prudentiat ubi lumen, et pax (hai, xiv). Quam Canticum sequitur, quia in illa vita canticum laetitiae sine fine cantabitur. Tituli ideo non pronuntiantur, quia auctores Scriptune a cathecumenis adhuc ignorantur. Aliqui in hac Vigilia tres Lectiones le- poribus in futura vita tribuuntur. Ideo et septem ultimi psalmi per Alleluia intitulantur^ per quos sempitcma gaudia per gratiam septiformia Spiritus danda prsedicantur. Hoc festum ideo non in Kaien- daria die, sed in quinquagesima post resurrectio- nem Christi, et in Dominica celebramus , quia per illud illam requiem, qua in Spiritu sancto requiea- cemus, in perenni gaudio commemoramus. Nota : aliud est Pentecoste, aliud Quinquagesima. Pente- coste a die resurrectiouis Christi usque ad Adven- tum Spiritus sancti ; Quinquagesima incipit a Sab- bato, quo duo ^ /[^/uta cantantur, et finitur in Do- minica Benedicia, sed utramque corporis et animae laetitia exprimit. Cap. CXLVIII. — De Paschali quinguagesima. Paschale tempus per quinquaginta dies extendi- tur, quia, sicut in quinquagesimo anno vel in jubi- Iseo populo Dei reddita est libertas, et amissa hte- reditas, ita nobis in futuro per Jesum in Spirita sancto reddilur amissa libertas, et paradisi haeredi* tas. Quinquics enim decem sunt quinquaginla, boc est pro labore quinque sensuum denarius, his ia faturo dabitur, qui hic in vinea Domini in Quadra- gesima, hoc est in hac vita decem praeceptis labo- raverunt. Sunt enim septem hebdomadae, et ona dies. Septies autem septem cum una die sunt qnin- quaginta, hoc est qui in septem diebus hujus vitae per septem dona Spiritus sancti quinque sensiboB gunt, et quatuor Cantica caniant, quia fidem Trini- q snis decem praecepta impleverit, in futuro illum in tatis, lex^ psalmodia et prophetia instmunt, ct qua- tuor Bvangelia ad laetitiam aetemae vitae deducunt. Romani legunt novem Lectiones in Pentecoste , ut in aliis Dominicis. In bae die baptisma, vei in om- nibus suromis festivitatibus ad vesperam, Laudate, cantatur, hoc ideo fit, quod in his psaknis magis laades Dei sonare probantur. Chp. CXLVU. — De PenteeosU. Pentecosten idcirco antiquutf populus celebrabat, quia in illa die legem per Moysen acceperat. Hanc festivitatem ideo Ecclesia celebrat, quia hac die novam legem per Spiritum sanctum accepit. Pente- eoste autem Graece dicitur quinquagesimus praemio recipiet, in quo solo, et qui solus est gaa- dium omnium. Cap. CXLIX. — De septem diebus Pentecostes, Per septem dies Pentecoste colitur propter septem dona Spiritus sancti, in quibus et jejunium celebra- tur, quia mox ut Spiritum saaotum acceperant, confestim ab illecebris bujas mundi se fideles absti- nuerunt. Gap. CL. — Dejejunio Quatuar Temporum. De jejunio Quatuor Temporam de lege est acce- ptum. Ideo autem quatuor tcmporibus observatur, quia quatuor teinpora anni, scilicet ver, aestas, au- tumnus, hiems numerantur. Ideo autem in ono- 6S5 GBMHA ANlMiE. — LIB. HI. qooqae tres dies, qui oonjoiicti duodecim fiunt, qoia A dttodecini menses in uno anno sunt. Ut ergo homo, qui ex quatuor elementis constat, Deo reconcilietur, qui in tribus personis colitur, ideo quatuor tempo- ribus temos dies abstinere pmMsipitur. Cap. GLI. — De Quadrageiima. Quadrageslmam ideo jejunamus, quia decimam Creatori nostro de diebus nostris reddimus. Sed quia hoc eum eorpore agimus, ideo pro satisfactione duo- dedm di^s pro duodecim mensibus abstinentia nos aSligimus^ quoa dies ideo quatuor temporibus ter- nis diebns jejunamus, qoia eadem Quatuor Tempora temLs mensibus ascribimus. Quatuor quoque temporibus qnalitates elementorum, scilicet cali- dum, frigidum, siccum, humidum inesse scimus, ex qaibos delectamenta mundi contrahimus. Bt ut hoc ^ saperemus quatuor temporibus Deo sacrificiom af- flietionis exhibemos. Bst et alia causa : In vere se- miiia mittimus^ in lestate semina metimus, in au- tumno viaum et oleam coUigimus, itemque semina spargimos, in hieme hortia et edificiis insistimus. Bt ut hsBC nosiris conserventur usibus , idcirco iisdem temporibas nos Deo jejuniis subdimus. Hssc Quatuor Tempora Christi et sancti Joannis Baptistss conceptione et nativitate insigniontur, quia Christns in vere, et Joannes in autaomo cinceptus» Christus inhieme, Joannes in «Bstate natus scribitur. Ubi antem nos tres dies observamus, ibi religiosos Qua- dragesimam agere non ignoramus. Sicut enim tota Beelesia in vere ante Pascha Quadragesimam jeju- nat» ita pleraque multitudo in sBdtate ante festum G sancti Joannis Baptistse, simiUter in autumno ante memoriam sancti Michaelis, itemque in hieme ante Nativitatem Domini Quadragesimam observat. Cap. GUI. — De feria quarta. Feria qaarta doa Lectiones leguntur, qoia hiec j^unia a Yeteri et a Novo Tcstamento instituuntur. Antiqous namque populus in vere Pascba celebra* bat, el tanc se affltgens aiyma edebat, in seslate Pepleeorten soiemnixabat, lancque se affligendo primitias offerebat, in autumno Sjenopegia, id est tabemaculoram festa agebat; in hieme Encaenia, id est templi dedicationem recolebat ; et in utroque festo se jejaniis affligebat. Ideo enim dxm Lectiones feria quarta leguntur, quia quarta setate mundi lex et prophetia servanda traduntur, et ordinandi utra- D que lege instmcti esse praecipiuntur. Semel fleeta^ tnus genua ad priorem Collectam sine salutatione prolatam dicimus, quia in una Christiana religione unum Deum colimus. Cap. CUD. ^ De feria sexta. Peria sexta ana Lectio recitator, qoia in sexta slate mandi lex el prophetia in ano Bvangelio re* eapitalanlnri ad qoam Fleetamui genua dicitar, qoia Ghrislaa iegialator adorator. CAP.CUy.— 1^ Sabbato in duodecimLectionibus. Sibbatum doodecim Ledionibus intitnlatur, non propler duodecim Lectiones, scilicel propter duo- deeim lectoresi quia olim Remse sex Lectiones qu« Latine, essdem et Grsece legebantur, et duse caustt exprimeimntur. Una quia Grseci aderant, qui Lati- nam linguam nesciebant, et Latini affuerant, qui Grsecam ignorabant. Altera quod per doctrinam duodecim apostolorum uterque popnlus in fide con- cordatur. Quatuor Lectionibus, quatuor ordinea Deum benedicentium exprimuntur, qui per Spiri- tum sanctum describuntur : Domus Israel^ benedi- eite Domino; domus Aaron^ benedieite Domlno ; do* mus Leuit benedicite Domino ; qui timetis Dominum^ benedicite Domino (PsaL cxxxiv, 19, 80). Per do- mum Israel populi, per domum Aaron prselati, per domum Levi ministri, per timentes Dominum quo- que religiosi accipiuntur, sic et ministri altaris in acolythos, in subdiaconos, in diaconos, in presby« leros distribuuntur. Quasi quatuor virtutibus pra- dentia, fortitudine, justitia, et temperantia pollent, Dominum cum supradictis Palram ordinibos beae- dicere valent. Quinquies Flectamus genua didlar, quia pro his quatuor ordinibus et pro populo ora- tur. Quatnor Lectiones el tempori et ordiBandis congraunt; Gradaalia vero Lectionibos convenianl. Quinta Lectio ideo legitur, quia sicut pueri illi in foraace ignis, ita ordiaandi in camino tribulalionis probantur. Unde et illoram voce benedictiones can- tantur, quia post probationem coronantar. Ad hanc Lectionem Flectamus genua non dicimus, qoia sta- tuam Nabuchodonosor non cum infidelibus, sed Dominum cum pueris nos adorare innuimus. Tra- ctus, Laudate Dominum (Psal. cxxxiVy 3), laudem regis exprimit, quam Domino post liberationem pue- roram solrit. Cap. CLV. — Quare in Quarto femporibus ordines fiant. Ministri Bcclesi» ideo in Quatoor Temporibos or- dinantur, quatenus aub quatuor Evangeliis Christo et Eccle&ise servire admoneantur. In Quadragesima idcirco ordinantur, ul vitiis marceant; in vere ideo, ut virtutibus floreanl; in septimana Spiritas saneli, et in ae^tate ideo ol sinl spiritu ferwntes^ Dami^ servientes {Rim. xii, 11); in Aotomno el in feslo tabemaculoram, ideo ul fraclos bonoram operom coUigant, el ipsi tabemaeulam Dei fiaal; in hieme et ante Nativitatem, ideo ot mondo moriaalury el cum Christo in virtatibus renascantur. Ideo in Sab- bato ordines fiunt, quia Deus Sabbatum sanclifica- vit, in quo et requievit, et ipsi debent esse sancti el vacare servitio Dei. Sabbatum quoque esl seplimus dies, et ipsi per septiformem Spiritum seplem gra- dibus distribuuntur. Gap. CAANl.'-'DeDstoctavam?enteeostes. Dominica, quse sequitor, ideo ab officio vacal quia olim Romani ordinationes in Dominica facie- bant, sed in vespera Sabbati incipiebant. Bt ideo in Quadragesima Oratio super populum non dicebalur, ad quam non capita, sed genua flectebant, quod in Dominica minime licebat. Sacerdotes namque jnre in Dominica ordinanlur, per quos Dominioa sacra- menta eonseeraaior. m HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS lU. — LITURGICA. 688 (Um.(SLyii*'-^QMnffni{Uettempu$ini$rPa$ekaXssii hisioriae luuc legumur, quia nane de Persia, et Penteeotten. fmfm a Piiseha usqae post Pentecosten illud temiMM nobis eomnieniorat, quo din fidelis populus posi bsptisma imiQeentiain servat. Tempus a Pen^ teeiiste' usque ad Quadragesimam iliod tempus iusi- vxAXt quo pro erroribus se occulta poenitentia ma- eera^. Tempus?ero Quadrafesim» iUud tempus in« dieM, qva&b Boetesia cjeoti publiea poenilentia se satiBiw»ettdk> ea»tlgant. Cap. CLVtn. -- De Januario. Per mensem JanuariQm, in quo annus innovatur, tempos ante diluvium nobis reprsesentatur, in quo mundus novus incboalur. De Febmario. Per Febroftrium, in quo AUeluia deponilar, illud tempus posl diluvium innuitur, quo universitas lin- gttanwi conCunditur. De Martio, Pef Martium, in quo Quadragesimal agitur, illud leaafM oslenditur, quo populus Dei in i£gypto af- fligitor. De Aprili. Pe^ Apirilem, iti qno Pascba celebralur, iiUid tefttptis^ quo idem popuhis a Pbaraone liberatur^ et iii p&t/iAihi ctnki gaudfo gfradUur. De Maio, Per tfaium, in quo sxpius Pentecoste solemniza- tur, illud tempus, quo populus in terra repromis- sionitf fiorens graiulabatur. De Junio et Julio. Per taiiiMi et Julipmi in quibus biiioria Regum recitatnr, regnum Saul et David insinuatur. De Augusto. Pw Augustum, in quo bistoria de libris Sapienliaa cantatur, pontificium Salomonis, vel tolum Judaici populi regnum commemoratur. Be qmtmr reliquis mentibni* ?er cfdatvor relrquoa measds qvaKtor principati- Igr rigtt denotaolar, que in modum cmeis for^ mjfiir, diim Babytonieum in oriente, Persamm i& meridie, Grasooram in aqwkine, Rom&nomm in . oeeidasle priBoipeJbalor. Cap. CLIX. — De historia Job. m Historia Job, quse boc mense legitur, regnum orieniis exprimit, ubl dicit : Eratque vir ille magnut inter omnes orientalee {Job i, 3). Unde et haec bisto- ria per duas septimanas legitur, quia regnum Baby- lonicum duas septimanas durasse dicitur. In una antem sepHihfltoa septJngenli anni numerantnr, et in duabus mille et qua^ringenli computantur. Tot quippe inveniunlur a tcmpore NirH, quo regnum Orientis ccepit, usque ad Cyrum regem Persarum, quo defecit. Reliqua pars mensis regnum Meridiei innuit, quod in Persida, vel Media, T;nam septima* nam, sciiicet septingentos annos viguit. Unde diver- nunc de Medis reges assumuntur. De Oetobri, Sequens mensis, videlicet October, regnnra Grse- corum exprimit, quod eliam nna septimana scilicel septingentis annis in Aquilooe floruit. Unde et bi- storia Machabaeorum in hoc mense legitur, quia ipsi Machabaei sab eisdem regibas aSligebantur. De Novembri. November Romanum regnum denotat, quod per duas septimanas» id est per bis septingi^ntos annos in Occidente nobiliter durabat. Hoc a Gotbis deslni^ ctum nunquam priorem meruit statum. Unde et in hoc regno Christus, Rex regum, nascitur. De Decembri, ^ Deoember, in qoa Advenlus vel Nadvitas Christi celebraiur, regno Ghristianorum ailitolatur. fi^ sicul Christi nativitaa est in fine anni, ila regoum Cbri* stianorum venil in fine raundi , quod Rtx regiun adveniens innovabil, el in aBlermm in euis regnttbii. Cap. CLX. — De festo Joannis « ante foHam Latinam, » sexta die Maii. Hissa, quoe seribitur Joannis Ante portam Lati* nam, est iila dies, qua Joannes apostolus a Doml- tiano Csesare ante eamdem portam in dolium fer- ventis olei est missus, sed divinitiis liberatos. Cap. CLXI. — De festo Marice Ad martyres. Missa quae scribilur Maria: ad marlyres , est illd dies qua templum Romae Pantheon in honore Dei p genitricis Marifle et Omoium marlyium cocsecratur (428) quia adhuc solemnitas Confessorum minime celebris habebatur. Ad hanc missam Terribilis pro* prie scribilur {Gen. xxvin, 17). Cap. CLXII.*— D^ /esto Petri et Pauli apostolorum. 29 die Junii. Cfm eorpora apostolorum Petri el Pouli diu si- nuil tumulata jaeerent, et post plurimos annos , in singulas Bcelesias poni deberenl, ignotum erml c^pis illa et illa ossa essenl. Jejmmntibus amtefia el orantibus est revelatum miBora quiicm esae Piscaloris, nujora autem Doctorie, et sic divisA sait. Cap. CLXIII. -^ De sancto Jacoho, 9S JniU. Jaeobos apestohis in Pitsclni est decollatiis, ntd r^ hic trtmslafus. Cap. Ad CLXIV. — De Kalendis Augusii, et de viticula sancti Petri. • Dies Ralendarum Augusli olim celebris habeba- tur, ob victoriam Augusti hac die , postea vincula sancti Petri cojlocala sunt Romae in ecclesia con- structa in ejns honorem. Et ipsa die6 iosiituta cele- bris in bonore apoalolorura prinoipis, sioot prias in veneratimie rattndi prinoipia, et hstc miasa vel potius eeclesia Ad vinoola saneti Petri voealar, quia ecclesia ab Eudoxia regiaa conatrdelt in honorem principis apostolomm, ipsa die dedicalur, el calense ipsius apostoli ibidem collocantur. (128) Primum a Bonifacio pont^ max^ laf. e^ i66. 6S9 GBMtf A xVNIIjE. — LIB. IV. #90 Gap. GLXV. — De decollatione Joanms BapiUUB^ A «9 Augusti, Joannes Baptista in Annuntialione (129) sanctad Maria est decollatus, sed hodiecaputejus invenlum glorificatur divinitus. Cap. CLXYl. --DenathltatesanciwMaria Virginis, 8 Septemb. Dies Nativitalis sanctae Mariae hoc modo solemnis institutus. Quidam solitarius vitam ducens sanclis- simam audivit annis singulis die Nativitatis sanctae Mariae genitricis Dei harmomam, concentus ange- lorum in coelo. Qui cum mirar^t4e|ilem millia annoruffl extenditur, otpiiTttaa voro fMr^se ptuaginta annoa diffiBrtur. Httc o«iiiia.|>er mfUm D ofHcia septem hebdomadanim^ seilioet a ifieptotge- sima usque ad Pasaionem Doroini deaifQWiliir. In noetumali officio pereffrinatio exprimilBr ;,jftiiivitu- tinali captiTitas ianoteaGit» injHnsaali .aiiMm.mer sioncs recensentur. CAP.Ul.^DeDominieaSeptuaffuimm, •Cittumde- derunt. • Xn prima Dominica Genesis legitur, in.qiia pere- grinatio generis humani de paradiso in mundum memoratur. Ad Laudes antiphona, MisererCf mei^ Deus {Psal. l), eantatnr, per qnam vox in capti vitate dolentium exprimitur. Ad miasam vox in per e^natione, vel captlvitate gemantiom : Cimtm- dederuni me gemiius mortis {Pwi.xvn^t)4^likEpi' stola de Babylone ad Jemsalem, id «at;^ oMHido 691 HONOWI AUGUSTODON. OPP. PARS III. — UTURGICA. 691 «d eoelum reversio, nbi dieitnr : Sie eurriteuicam' A xxnr, 6). ReTersio in Bpistola ad Ecclesiem, ubidi- prehendatit (/ C&r. n, %i). In Graduale vox re- deuntiuiD. Adjutar in oppartunitatibui {PiaL u, \ 0). In Evangelio reversio ad Ecclesiam ubi dicitur : Ite in vineammeafn {Matth. xx.4),id est in Ecclesiam, et hoc fit per confessionem, unde in officio, Bonum etteonfiteri{PsaL xci, 1). Cap. IV. — De Dominica « Exturge » in Sexage" iima. In secunda Dominica noctumale et matulinale officium iteratur^ quia prima setas per duo millia annorum terminatur. In mlssa vox redeuDtium, Exiurge quare obdormii (PiaL xuii, 23). In Epi- atola labores revertentium ad Ecclesiam, ubi di- citur periculii fluminum^periculiilatronumllCor. citur : VocavitnoiDeuiinianctificationem(l Thea. IV, 7). Reversio ad coelum in Evangelio, ubi mulier Cbananssa venit ad Christum {Matth. xvii) hoc est Ecciesia ad Deum in coelum. Gap. VIII. ^ De DonUnica III Quadrageiimas^ c OcuU. » In sexta Dominica in noctumali officionoslraper- egrinatio recensetur, cum Joseph in JSgyptum ven- ditus legitur, ad Laudes captivitas et refedificatio templi, exprimitur, per antiphonsm, Fac benigne^ ubi dicitur, JEdificentur muri Jeruialem (PsaL l). In missa revertentes, Oculimeiiemperad Dominum (PiaL XXIV, 15). Reversio adEcclesiam in Epistola, ubi dicitur, Avaritia et omniiimmunditia nee ncmi- XI, 26). Flumina sunt tentationes, latrones sunt b ne/urin tioWi(£pA«. v, 3). Ingraduale £««ttr^tf. dsemones. In Evangelio reversio ad ccelum, ExUt qui ieminatlLuc.vm^ 5), quia quihaec bona opera seminant in lacrymis, in gaudio metent vitam aeter- nam, nt in OHenonOfPerficegreiiUimeoiiniemitii fuit {PtaL XVI, 6). Gap. T. — De Dominica « Etto mihi, » in Quiit- quagetima. In dominica tertia, quod raalum homini in pe- regrinatione contigerit, in nocturaali officio me- moratur, dum diluvio submersi leguntur. In Ma- lutinis per antiphonam, Secundum mulHtudinem miterationum {PtaL l, 3), vox captivorum insi- nuatur. Ad missam vox redeuntium : Etlo mihi in Deumprotectorem{PiaLxxx, 3). InEpistola modus Domine.non prorvaleat {PtaL ix, 20), et in Tracta Ad te levavi{PiaL xxiv, i). In EvangeUo reversio ad ooelum ubi dicitur Beati qui audwwt verhum Dei (Luc. XI, 28). In communione Patter invenit tibi damum (P«a/. lxxxiii, 4), et in ^neBeati quiha- bitant in domo tua{Pial). Cap. TK. — De Dominica lY QuadragetinuB^ c Lmiare. » In septima Dominica plenitudo nostrse peregri- nationis in nocturaali oHicio exprimitur,ubi,afflictio populi Dei in iEgypto et ejusdem liberatio refertor. Inmatutinis Laudibus iiberator acaptivitate sacri- ficium declaratur, ubi dicitur in antiphona, Tune acceptabit tacrificium (PtaL l, 20). Ad missan reversionisadecclesiam,ubidiciturc/uirt^afpa VII. — DeDominica nQuadragetinue < Rc' miniicere. » In quinlt Dominica nostra peregrinatio innoctur- nali officio memoratur, ubi Jacob io exsilium ivisse refertur. Ad Landes vox captivoram. In antiphona, DminCf labia mea (Ptal. l, 17). In missa vox re- >deantinn Beminiteere miterationum tuarum(PiaL rutalem (Zach. u, 18), et in Epistola, Quastmrtum etiJeruialem^eitmaternottra(Gal. iv, 28).In6ra- duali, IndomumDomini ibimui(Ptal. cxxi, 1). In Evangelio quinque millia saturata referetur (Joan. VI, 10), qui quinque genera hominum, id esl con- templativi et activi quod sunt coigugati, vidue, vir- gines, ibi satiabuntur. Unde in Communione, Jervr talem, qum oedifieatur nt dmtat (Ptal. cxxit 3). Cap. X. - De duabut Dominidi tequeniibut. Proptcr quod haec reversioflatinsequentibusdua- busDominicid exprimitur, scilicet per passionem Christi. Qu» ideo suni doae, quia sunt duse rever- sionesi ut dictum est, siveduaepassionesChrisii, una quain se ipso, altera quapatiturin corpore suo, hoc ^ est Ecclssia. Cap. XI. — DeDominica Patchas^ • Returrexi. » Mox sequitur Dominica Returrexi^ quia in resur- rectione ista reversio perficietur, et Alleluia caa- tatur, quia plenum gaudium a revertentibus peree- pietur. Cap. XII. — De duobut diebut. Duo sunt dies : dies temporalitatis, et dies seter- nitalis. Dies temporalitatis, quandiu vivit liomo, ut dicitur, Ho;tma/»f5faei mitianis (Psal. V, 3), David pro liberatione aoa poscit. la Gommanione, Narrabo omnia nUrabilia tua (PsnU. IX, t), pro oollatis beneficiis grates aolvit. Cap. XLIV. — Sub gratia. Sic Chriatianus populus dnm ab infidelibaa vel haereticis vel a male Catholicis opprimitor, etde civitate in civitatem pellitur, ad Dominam elamare cognoscitur, Domine. in tua misericordia (Psal. xii), In Oratione divinum auxilium invocat, ut ei et yo - iuntate et actioae placcat. In Bpiatohi eonaolalnr, 705 GEMMA ANIMiE. — LIB. IV. 706 cum Deas Filium siinm pro salvatione illius misisse A supernum evoeatur. Qui de sua ereptioue graUila- confirmatur. I& orationc misericordiam Dei implo- rat. In Alleluia a persequenlibu» liberari postulat. Evangelinm per divitem infidelem populum exprimitt per pauperem Lazarum Christianum populum inno- tescit. Infidelis quippe Judaicuspurpurainduebatur, cum de camisnobilitategloriabatur. Splendide epu- labatur, cum in c^remoniis per sacras Scripturas inslruebatur. Gentilis autem populus purpura ve- stiebatur, cum de regni monarchia super cseteras gentes extoUebatur. S^lendide epulabatur, cum phi- losophicia et poetieis scripUsmagnificabatur. Hsere- liconim vero grex, quasi purpura induehatur, cum de mundanis pompis superbiens humiles aspema- batur. Spleodide epulabatur , dum conlinuis sermo- bundus dicit, Faciut estprotector Dotninus. In Ora- tione innotescit, quod per timorem ad amorem per- venerit. Leclio dicit quod eos mundas odio habu* erit, sed nunc de morte ad vitam translati sint (f. Joan. iii). In offertorio pro animabus suis orant, quas corporibus adhuc sociarinondubitant. InCom* munione Domino laudes solvunt, a quo bona acce- perunt. Hoc officium convenienter circa festum S. Joannis cantatur, qui hora coenae a Domino miatua, etpopulosDei ad convivium invitasse praedicatur. Aliquando etiam circa festum Apostoiorum Petri et Pauli canitur, qui de vicis et sepibus errorum gen- tilem populum ad convivium Dei convocasse legun^ tur. Porro in cantu vox praedicantium Deum et lau- nibns saecularis eloquenlisB pascebatur. Mali auiem g dantium exprimilur, qui eis proteclor fuit, de tribu- CathoUci quasi purpura se vesliunt, cum de ornatu pretioaarum vesiium superbiunt. Splendide epulan- nr dnm deliciis, et carnis desideriis tanlum operaxn dare conantur. Porro Ghristianus populus humilis, peccata sua confitens, terrena despiciens, aoia C(P- lesLia appetens, ut Lazarus ulcerosus abjicilu^, dum a iudffiis, a gentilibus, ab bsereticis, a malis Catho- licis despicitur. Sed cum dives moritur, in infemo truditur, quia increduli et perversi, qui hic in bonis dies ducant, in puncto ad infema descendunt ; La- zarus autem moriens in sinum Abrahse ducitur, qnia Christianus populus, qui hic arfligitur, post gaudio et requie perfruetur. Unde in Offertorio Denm regem invocat ; in Communione ejus magna- ia narrat. Gap. XLV. —DominicaiecundapoMtPeniecosten: ■ Faciutest, » $ub lege» Dominiea quae sequitur Davidicum regnum re- preesentdre videtur. Occiso namque Saul David a gentibus evocatur, et in regni solio sublimatur. Qui exsultans dicit Factus est Dominus protector {PsaL xYii). Cui Oratio Sancti nominit congruit, quse Dei gubematione nunquam destitui suos dilectores dicit. Epistola etiam convenit, quae eum de morte ad vitam translatum dicit {I Joan, iii). Demortisnam- que periculo liberatus, in regnum est translatus. Unde et in Graduali, Ad Dominumj cum tribularer {Psal. cxix, l)seexauditum exsuUal,in Alleluia, Deutjudex {Psal. vn , 12) justum Dei judicium lau latione eripuit, omnia bona tribuit. Vox quoque conversorum de errore intelligitur, quos Dominus in latitudine charitatis eduxit, animas eorum eripuit, bona coelestia tribuit. Cap. XLVn. -^ De sancto Joanne BapHtta. De sancto Joanne Baptista Responsoria sumpla sunt de prophetis, et de Evangelio, quia ipse erat finis prophetise, et initium Evangelii. In festo Apo- stolorum in tertio nocturno, et ad Laudes antiphona cum Alleluia canunlur, in ista autem fesiivitate non cantantur, quia major est gloria Novi Teitamenti quam legis. Joannis enim Nativitas existit ante re- surrectionem Domini : Apostolorum vero Nativitas in coelo post clarificationem Ecclesise a Spirilu sancto. Q Ideo istse antiphonae decorantur , illse non . Cap. XLVm. — De YiffUia S. Joannit Baptittas ei of/ieio ejut. In festo sancti Joannis Baptistae, vel in praecipuis festivitatibus aguntur duo officia, in nocte unum, in initio noctis sine gloria peragitur, et vocatiir vigi-' liae. Unde et praeeedens dies vigilia nominatur. Aliud vero circa mediam noctem, et finitur in die, et hoc habet in tertio nocturno in antiphonis Alle-' /tfta, per unum officinm recolitur legalis mos ei Sabbata quae in figura futurorum celebrabantur ^ peraHud resurrectio Domini et nostra futnra festivi- tas, ideo cum Alleluia peragitnr, quia transit ad consortium Angeloram. Ideo autem in vigilia san- ctornm flectamut genua non dicitur^ quia missa ad dans exalut, qui superbum Saul dejecil, et se h^-D ^^,ctemsequentisdieipertinerevidetur,alteittiavero milem populo praefecit. Hinc Evangehum consonat, ^^ jejunium dimittitur, quod quemdam magnam coenam fecisse, et multos vocasse, et plurimos non venisse commemorat {Cuc. xit). Non enim dubium est, David adepto riegno magntnn populo fnstruxisse convivium . Qui venire nolebant de gtBere Saul erant. In Offertorio, Do-* mint» convertere {PtaL lxxxix, i3)precatur, utab bostibus undiqoe eruatur. In communione, Cantabo Domino {PsaL ciu, 33) gratias ag it, qui ei tot bona trihuit. Cap. XLVI. — Sub gratia. Hoc totum de Christiano populo accipitur; qui a persecutoribua in martyribus oppreasus ad regnum Gap. XLIX. — Dminica iertia poti PenUeotUn: « Retpice inme; 9 tub lege. Sequens Dominica de Datid pcenitentia tidetui* inatituta. Qui post adulterinm cum Betbsaiyee, et occisionem Uriae, propheta eum increpante pastn^ tentiam egitexcorde. Qttrgeiilebandusdicit,fttfij»{etf in m^, ei miterere mei (Psat xwv, 16). Oretiodc- precationem nostram pro Dtimiinea non dicitur, qnse octltvtt Fenleeoatea ascribittif. Oratie autena Gregoriana» PtoieeiorintetperanHim^f^vaiteB^ David concordat, qui misericordiam Dei super se aoItipUcArl flagiiaiY «I bttM selaru mtt ^asMU. 707 HONORII AOGUSTODON. OPP. PABS III. ^ LITDRGICA. 708 EpiMiti qiioqvLcHufniliaminitubpotenHmanuDei A tiendam indieat. Nam David luit qaod maleeommi- (/ Petr. y), admonitionem prophetae deciarat, qua regem ad poeDilentiam provocal. in Gradaaliautem Jaetacogiiatum (uuminDomino {PiaLhtv, 23)con- Bolatio ejusdem Prophete notatur, qaa jam poeni- teatem regem consolatur. In AUeluia, Diligam te^ Domine {Psal. xvii, 2) David Deum laudat , quem refugium miserorum clamat. Hinc Bvangeliumcon- sonat, quod gaudium angelis super uno peccatore poBDiteate praedicat {Luc. i, 5). In Offertorio, Sp^- rentin teomnee (Pmd* ix, 1 1), et de spe venia David Deo plaudit , qui se quaBmitea HQH dereliquit. In Communione , Eqo clamavi {PsaL xti, 6>» grates solvit» qnod remisso peccato communionem fide- lium promeruit. Ck?. L. — Sub gratia. Per David pcenitentem populus fidelium accipitur, qui post idololatriam, quasi post Bethsabee aduite- rium, et justorum occisiooemy quasi post Urie in- terfectionem, ad poenitentiam convertiuir. Qui in Oratione non cessat deprecari misericordiam Dei auper ae multiplicari. Quem Bpistolaadmonet,utse sub manu Dei per poenitenttam humiliet, diabolo resistat, qui eum devorare tanquam leo inhiat. Hunc populum jam soliicitum mooet Graduale , ut jactet in Domino cogitalum ; in Alleluia laudes Deo dicit, qui refugium tribulatis existit. Hunc Evange- linm ad veniam roborat, dum angeloram super uno peccatore gaudium commemorat. In Ofifertorio Lar- gitorem venise laudat, qui in se sperantes salvat. sit, et Absalon juste recipit quod impie promeruit. In Offertorio, Illumina oeulos meos {Psal. xn, 4). Oratio David exprimit, interim dum bellum geritar ; qui orat ne in morte obdormiat, ne inimicus ei pr»- valens gaudeat. InGommunioneDtfminiM/irmomai- tum {Psal, XVII, 3), Deum pro victoria laudat, qaem firmamentum, et adjutorem suam vocat. Gap. LU. — Sub graOa. David post peccatum aflliotas est, GliristiAaas po- palus post idololatriam ab infidelibus oppressas. Qui mundi adversa calcat» de spe promissa ccele- slium exsultat dicens ; DonUnus illuminatio mea et saluMmeUt quem timebo t (PsaL xxvi.) In Oratione Q postalat, ul et Dominus cursum mundi pacifice di« rigat. Qui ordo prwiiailorum in Epbtola peenas tem- porales alleviat, dum non eoadignas passionesh^jas temporis ad foturam gloriam lalimat (Rom. vui). Porro oppressi auxilium Dei in Gradaaii invocant , in AUeluia pro victoria de malis tripodiaiil. Per re- gem enim Ghristtanus rex existit, qui moreselaelBS per virtutum sceptra reglt. Rvangeiium mensaram bonam his promittil, quos mundus adyersis pro Deo afficit. In O£fertorio Ghristianus popolos orat, ne inimicus, scilicet diaboins de ejos morle gaadeat. In Gommunione Deo plaudit qui ei ad^utor exstitit. Gap. LIII. — « DominicaquintapostPentecosten: « Exaudi, Domine » siUf lege. ^ Post flageila populus ad David confloit, eomqae Sl^CoiiimunbneTri^i^^ quia^communionem C cum magno tripudio regno restituit. Insnper fitio corporis Ghristi percepil ; Hoc etiam officium circa festum S. Joannis BaptistaB, vei apostolorum cani- lar, quipopulum ad poenitentiam provocasse iegun- tur. Cap. U. — Dominiea quarta post Penteeosten : • Dominusilluminatiomeay » sub lege, Dominiea huic proxima afflictionem David nobis insinuat, qua eum fiiius suus Absalon judicio Dei| post peccatam Urie affligebat. Qui eipulsus de re- gno confidit in Domino, sic dicens : Dominus illu^ minatio mea^ et salus mea, quem timebo? Dominus p^teetorvitas mern. a quo trepidabof {PsaL xxvi, 1 ). De victoria aotem. Qui tribulant me inimiciipsi in ejus regnam a Domino pollicetur, de quibus cium .'htgus Dominic« institutum vidaiar. David namque pro statu regni sic oral, ExauJi, Domine^ vocemmeam (PsaL xxvi, 4). Oratio, Deus, qui dUi' gentibus te bona invisibilia prasparasti, ei eonvenit, qui promissiones Dei oonsequi petit, quas filio suo de regno promisit. Epistola quoque ei congruit, quia malimi pro maio non reddidit, ideo l)enedictio- nem baereditatepossedit. Graduaie, Pro<0ctor«ioi(«r, Oratio est David pro populo Alleluia vero, In te, Domine speravi^ repraesentat preces laodum pro se- metipso. Evangelium huio rei consonat, quod tor- l>as ad Jesum irruisse, et discipulos muititudinem piscium cepisse narrat (130), quia turtrae ad David firmatisunt.etceeuUrunt. SiconsUtmtadve^^^^ D ^^^ ^^^^^^^ .^ ^^^^^ Benedicam Do^ me castra, non timebit cor meum{ibid, 2, 3). Cu| Oratio, Da, qassumus, Domine, congruit, qui mundi carsum slbi pacifice dirigi poscit ; huic rei bene Epistola concordat, qusd passionem hi^us temporis ad futuram gloriam non condignam pronantiat (Rom, viii). Porro in Graduali, PropiHut esto^Do- mine (Deut, xxi, 8), et in versu, Adjuva nos^ Deus salutaris nosier (PsaL lxxyiu, 9), voxcontra Absa- lon pr»iiantium accipitar. In Aileluia DominOt in virtute tuaketabiiurrex(PsaL xx, 8), voxeorumdem de victoria exsultantium intelligitur.Abiioc Evan* gaiium non discrepati quod eadem mensura reme- mino, gratias pro exhibitis bene agil. qui ei intelle- ctum tribuit. in Gommunione, UnampetUaDomino (PsaL xxvi), pro «difjcatione templi petit, quam postmodum Saiomon compievii (/I/, Reg. v, vn, %)• Gap. LIV. — Sub graiia. Populus quoque Ghristianas quondam posl afHi- clionem perseeutorum Iranqaillitati redditnr, et ei pax etenuB vita pro solatio promittitur. Qni in Introita : Exaudi,DominefVocemmeam{PsaLxxn, 1), pro prssenti Ecclesiae statu orat. In Oratione autem pro futura promissione, quae omne deside- (190) Se4 jeiao8lEY«B|eIiqpal^miaicttIYnoi| Y. 709 GEMMA ANlMiE. - LlB. IV. 710 Epistola omaes unauimes in A per Evangelium, doctrina sacerdotum innuitur. Con- rium superat, rogat oratione» hortatur, ut benediclionero hsreditate mereantur, dic^ns, oculos Domini esse super justos, et aures ejus in preces eorum (/ Peir. m). Evan- gelium quod turbas ad Dominum cucurrisse, et discipnlos multos pisees cepisse commemorat {Luc. vii), turbas gentilium ad Ecelesiam confluxisse, et predicatores de gurgite erroris plurimos rete fidei extraxisse insinuat. In Offeriorio Deum benedicit, qni ei intellectum de seternis tribuit. In Gommunio- ne unam rem postulat, ut in domo Domini in eter- nnm maneat. Hiec Dominica aliquando infraocta- vam sancti Petri evenit, unde et ejus mentio in Evangelio fit. Sffipiua tamen circa festum sancti Ja- cobi occurrit, cujus etiam Evangelium in piscatione meminit, quia nimirum hi piscatores homines errore q fluctivagos sagena prfledicationis extrazerunt, et ad portnm sdtemse vitie perduxerunt. Cap. LV. — Dominica sexta poit Pentecosten : ■ Dominus fortitudo, • sub Uge. Pnesens Dominica inde instituitur, quod Salomon a Davide pnecepto Domini rex constituitur. David namque mortt appropinquans , devictis hostibus, Deo gratias agit, dum Dominum fortitudinem ple- bls sne dicit. De fllio quoque grates solvit,. dum eum protectorem salutis Christi sui, id est Salomo- nis nnntiavit. Deinde subjectum populum Deo com- mendat : Salvum fae populum tuum , Domine, et benedie luereditaH tuas {PiaL xxvn, 9). Huic rei stantinus in Christiana reiigione instruitur, quem docet homicidium et iram declinare, et sacrificium offerentem proximis commissa relaxare. In offerto- rio ipse rex orat, ut Deus gressus suos in semitis suis perficiat. In Communione Deo vovet quod postmodum devotus complet, scilicet ut domum no- roini Domini construat, quia Ecclesiam Dei domum per eum erectam et ornatam constat. Cap. LVII. — Dominica septima post Pentecoiten : « Omnei gentei, » tub lege, In mense Augusti dnm historia : In principio Deui creaM (Gen. »}, padficum Salomonis regnum no- bia reprsesentatur, decus regno prsBsens Dominica inofficiatur. Populus namque, qui sub David bellis sudavit, sub Salomone bellis undique sopitis in laudes Dei his verbis exsuhans, prorumpit : Omnei gentes, plaudite manibus; iuhjedt populoi nobii {Pial. XLvi, %t 4). Quibus Oratio : Deus^ cujui pro^ videntia congruit, a quibus Deus cuncta noxia sub- movit, ct omnia profutura concessit. Epistola doctri- nam prophetarum insinuat, qui populum Deo in ju- slitia servire suadebant. Graduale autem : Venite^ filii {Pial. xxxiii, 12), Salomonis nobis monita in- nuit, qui subjectos ad observantiam legis instruit. Quibus praemium a De o spondet dicens : Accedite ad eum et illuminamini {Ibid., \i). In Alleluia : JVa- gnui Dominui {Pial. xlvii, 2), Deo laudes dicit, qui eum laudabilem in Jurusalem fecit. Aliqui cantant Oratio Deui virtutum concordat. in qua Deum po- p AUeluia : Enpeme de inimicU meU {Pial. lvui, 2), scit nt in filio suo bona ac nntrita cuslodial; per ^ q"<>^ ei bene convemt, quia eum Deus ab omnibus Bpistolam Nathan prophetse et Sadoo ponlificis ad- monitio denotatur, qua Salomonem per unctioncm renovatum in novitate vitse ambulare exbortantur {Rom. vi). In Gr^duiie fConvertere,Domine{PiaL n, 5), illorom benedictio super regem, atque oratio snper popuhim inlelligitur. In Alleluia vero : Omnei gentei {Pial. xlvi, 2), plausus populi de unctione regia accipitur. Per Evangelium nobis admonitio David Innuitnr, qua filium suum moriens alloqui* lur, par quam enm ab homicidio et ira vetat, et ante oblatnm aacrificinm in se peccantibns dimiltat. Porro Salomon in Offertorio Deum rogat, ut gressns suob in semiUs snis perficiat. In Conununione : Circuibo et immolabo Deo {Peal. xxviii, 6) vovet, qnod do- mnm nomini ejus sedificet. Cap. LVI — Sub gratia. Sicnt Salomon a patre rex constituitur, ita Gon- ttantinus a papa princeps pacis Christiano populo prapficitur, unde Ecclesia exsultans canit : Dominui fortitudo plebii iuas {Pial. xxvii), 8). In Oratione Domino snpplicat, ut ei religionis augmentum tri- buat, et bona in eo nutriat. Epistola prsedicationem Silvester papa nobis declarat, quse imperatorem Christo consepultum in baptismate nuntiat, et ut per chrismatis unctionem renatus in novitate vitse ambulet, postulat {Rom. vi.) In Graduali ejus oratio super populum exprimitur; per AUeluia plausus Christiani populi de conversione regis intelligitur; inimicis eripuit. Evangelium ab hac re non discre- pat, quod septem panibus quatuor millia hominum per Dominum satiata narrat {Matth. xiv), quia vi- delicet Salomon, qui typum Domini gessit, septem donis Spiritus sancti repletus quatuor partea mundi verbo Dei satiavit. Offertorium : Sicut in holocauitit arietum {Dan. iii, 40) sacrificium Salomonis demon- strat, quod Domino in Gabaon offerebat. Commu- nio : !nclina aurem tuam (Pial. lxxxvii, S) oratio- nem regis exprimit, qua sapientiam a Deo petiit et continuo accepit. Gap. LVIIil. — Sub gratia. Salomon insignitur sceptro, et Constantinus co- D rona regni redimitur. Populus sub Salomone pacem habuit, et Ecclesia sub Constantino pace floniit. Unde Isetabunda canit : Omnei gentee. plaudite mor nibus, Subjecit populoi nobii. In Oratione postulat, ut Deus noxia cuncta submoveat. Per Epistolam instantia praedicatorum eam incitat, ut sic Domino in virtutibus scrvire studeat, quemadmodum prius dsemonibus in immunditia servierat {Rom. vi). Gra- duaie : Yenite^ filii, verba Constantini nobis indi- cat, quibus populos orbis ad Christianam religio- nem invitat. In Alleluia : Magnui Dominui Deum laudat, quem in civitaie Ecclesise laudabilem fece- rat« vel Alleluia ; Eripe me, Domine , de inimicii meiit ei bene convenit, quia eum Dens ab hostibus in bello per vexilium «anctse crucis ubique protexit. 711 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IIL — LITURaiCA. 112 Evangeliam quatnor miliia hominum seplem pani- A exclamat : Suscepimtu^ Dem, mUericordiam tuam {PsaL xLvii, iO). In oratione hunc spiritum petunt, quo recta cogilare et agere possint. In Epistola h^ synodus docet, quod qui spirilu Dei aganlur^ filii Dei et regni ejus hseredes noscuntur (Rom, viii). la Graduali Deum prolectorem invocat. In Allelaia, Deo hymnum pro pace Ecclesis jubilat. Bvangelium maxime huic rei concordat, quod hsereticos feisos, prophetas et lupos rapaces nominat {Matth. viij, quos htec synodus ab ovibus Christi segregat. In Of- fertorio populum humilem salvandura pronuntiat. In communione fideles ad commauionem corporia Christi instigat. Hoc officium freqaenter circa festum sanctse Marifi occurit, quse templum Dei fait, in quo templo Ecclesia misericordiam Dei suscepit. B bus saliata memorat, quia quatuor partes mundi donis Spirilus sancti illo tempore abunde Christus repleverat. Offertorium sacrincium Constantini ex- primit, quo seipsum Deo obtulit, et Christi cultum instituit, vel sacrificium laudis Ecclesiae innult, quod pro religioso principe Deo obtulit. Yerba enim ejusdem Azarias cum sociis suis in fornace recita- vit, et angelus Domini de incendio eos liberavit. Ita Ecclesiam, quam nuper persecutio afflixerat, Con- stantinus de angustia liberabat. Communio oratio- nem Constantini nobis innotescit, qua pro statu Bcclesiae poscit. Gap. UX. •— Dominica octava post Pentecosten: « Suscepimus, » sub lege. Prsesens Dominica de famoso templo inofiiciatur, quod a Salomone Jerosolymis lertio ordine aedifi- catur. Hoc auro et gcmmis ornavit et cultum Dei per minisleria sacerdolum celebremineo ordinavit. Quorum laus hic repraesentatur, dum sic Domino cantatur : SuscepimuSy DeuSy misericordiam tuam {Psal. xLVii, 10). Quibus Oratio : Lar^ir^, quassu- fnu5, DominCf consonat, in qua, ut recta cogitent et agant orant. Epistola eis convenit, in qua fiiii Dei et haeredes regni ejus dicuntur, qui spiritu Dei aguntar {Bom. viii). Graduale : Esto mihi in Deum (Psal. XXX, 3) quod locum illum domum refugii vocat. Alleluia autem : Te decet hymnus^ Deus {PsaL lxiv, 2), hoc nominatim el manifesle clamat quod hymnum in Sion, et votum in Jerusalem reddi Deo pronun- ^ .„. .* tiat.Et in Versu Replebimur {Ibid., 5). lemplum Dei ^ ^* ««'»'* «» eis reproba mortepenerunt. Salomone Cap. LXI. — Dominiea nona post Pentecosten : c Ecce Deus, • st^ lege* Post septimum annum templum Salomonis dedi- catur, ideo post septimum diem haec Dominica de eadem re inofficiari notaiur. In hac dedicatione rex cun populo munera Deo obtuliti et arcam tectamenti hymnis et laudibus teu.plo consecrato inlulit. Qui Deum suis votis favisse exsultans dicit : Ecce Deus adjuvat me {PsaL liii, 6), cui Oratio, Pateant au- resy bene convenii, qui Deum in templo poenilentibua dcbiderata concedi petiit. Epistola exhortationem regis nobis insiuuare videtur, qua populura monuit ne partes iliorum imitarentur, qui idololatne, for- nicatores, murmuratorea eistiterunt, et idcirco mul- sanctum nominat. Notandum autem quod pene ubi- cunque Jorusalem scribitur, longa neuma ponitur, quia per hoc jubilalio in ccelesti Jerusalem exprimi- tur ; ubi vero Alleluia Versu insignitur, ibi gemina laetilia notatur. Evangelium quoque congruit, quod non omnes regnum coelorum iutrare, qui Deum in templo nomine tenus tantum invocant, dicit. Offer- torium autem Populum humilem salvandum promit- [ii{PsaL XVII, 28).Communio, Gustate{PsaL xxxiii, 9) communionem sacerdotum indicat, quam sub lege de panibus propositionis sumebant. Cap. LX. — Sub gratia, Salomon primus Domino templum Jcrosolymis fecit, et Constantinus primus imperatorum Ecclesiam ^ Romae in honorem Apostolorum Petri et Pauli con- struxit atque Helena mater ejus templum Domino Jerosulyoiis instituit. Idemque princeps plurimas Ecclesias aedificavit, quas magna dote magnisque muneribus dotavit, ministerio clericorum decoravit : a Constanlino quoque domus Domino fundatur, dum ejus jussu celebris Nicaena synodus congregatur, in qua ecclesia domus Dei magnifice aedificatur, dum destructis haeresibus fides roboratur. Domus tripar- titur, quia Bcclesia in fide Trinitatis, in doctores, in continentes, in conjugatos dividitur, auro et gemmis omatur, dum sacra Scriptura et sanctis viris illu- Btratur. Fostquam ergo Constantinus Ecclesiam in hac synodo pacificavit, sancta synodus betabonda orante majestas Domini in templo apparuit, quam populus adorans laudavit. Hanc laudem, Gradoale : Domine, Dominus noster exphmit (PsaL viu, %) : Alleluia, Attendite^ popule meus^ legem {PsaL Lxxv, i), ipsius Dei allocutionem ad populum depro- mit. Evangelium bene concordat, quod singulos de- bitores ad villicum venisse, et debita domlni soi scripMsse narrat (Lue, xvi) qoia singuli volonim professores ad Salomonem conveneront, et vota sua Deo obtuleronl. In Offertorio : JustUia Domimi {PsaL xviu, 9) Saiomoo populam ad jostttiam legis oohortatur. In Commonione : Primum quofUe eis bona a Deo poIiiceBtur. Cap. Lxn. --SuhgraUa. Per septiformem Spiritum fide corroborata in Ni- caene Synodo tota Ecclesia repletur gaudio ; rex ovans cum populo mundus induitur novo tripudio, Unde Ecclesia laetabunda canit : Ecce Deus adjuvat me {PsaL uii, 6). In Oratione postulat, ut ea Deum roget, quae ei placeant. In Epistola sollicitudo do- ctorum nobis insinuat, qui populum ab idololatria a fornicalione , a murmuratione dehortantur (/ Cor. x). In Graduale laudatio populonim. In Alleluia hi- laris praedicatio doctorum demonstrantur. In Evan- gelio debita Domini per villicum deacripta referon- tur [Luc, zvi), et per Gonstantinum jura ecclesiasti- ca statuta traduntur. In offertorio populum humi- lem ad justitiam ^Dei provocat in Commonione re- 743 GEMMA AWlHif:; — LIB. IV. 714 gDum Dei eos quserere rogat, el sie eis omnia aDeo A dem scriptis et dictis defendebant. Alii gratia sani- dari confirmat. Cap. LXUI. — Dominicadecima posl Pentecosten : « Dum clamarem, » sub lege, Domioica, quae sequiiur, de oratione Salomonis el apparitione Doroini instiluilur. Dedicato namque teroplo Dominus Salomoni apparuit, se lemplum consecrasse et ejus preces pro omnibus, quseoravit, cxaudisse innotuit, et si legem ejus cum populo cu- stodiat, ipse quoque templum cum populo ab ho- stibus munial . Si autem legem ejus abjiciant, ipse etiam templum hoc cum populo destruat. Unde Sa- lomon se exauditum exsultans dicit : Cum clamarem ad Dominum {Psal. liv), Gui Oratio Deus, quiomni- tatum fulserunt, sicut Antonius, et alii iEgyptii pa- tres, qui multas sanitates in populo fecerunt. Alii operatione virtutum respienduerunt, sicut Martinus Turonensis episcopus, et Nicolaus Myrensis episco- pus, et Epiphanius Cyprensis episcopus, et alii ple- rique, qui multis virtutibus mundum decoraverunt. Alii prophetiam, ut Joannes eremita habebant. Alii discretione spirituum, ut Macarius, radiabant. Alii genera hnguarum acceperant^ sicut Effrem, eC Hie- ronymus, et alii plurimi, qui Hebraea, GraBca et La- tina lingua mulla disserebant. Alii interpretatione sermonum rutilabant, sicut idem Hieronymus pre- sbyter , et Ambrosius Mediolanensia episcopus, et Augustiuus Hipponensis episcopus, qui sacras Scri- poteniiam tuam convenit, quae ad divina promissa n pturas interpretantes exponebant. Quae dona in se curreotes ctclestium bonorum consortes fjeri dicit In teroplo Salomonis ministeria divina per Levitas distribuit, sicut ei Deus per prophetam praecepit. Hac Epislola divisiones ministrationum innotescit , dum alii sapientiam, alil scientiam, alii genera lin- guarum, alii interpretationem sermonum datam de- scribit {I Cor, xii). Graduale^ Custodimet Domine (PsaL XVI, 8) orationem Salomonis insinuat, qua pro cuKtodia templi orat. Alleluia Yero : Exsultate Deo (PsaL Lxxx, 2) indicat quo modo populum velsa- cerdotes jubilare Deo instigat. InEvangelioexpresse promissio Dei ad Salomonem notatur , ut ingressus in templo dixisse legitur : Domus mea domus ora- tionis {Matth, xxi). Comminatio autem ejus in eo loco ubi dicit : Inimici tui ad lerramprosternentte, et nan relinquent in te lapidem superlapidem{Luc. xix). In offertorio : Ad te , Domine {PsaL xxiv, i) se totum Sttlomon Deo commendat. In Commu- nione : Aceeptabis sacrificium (PsaL l, 21) vota iterat. Cap. LXIV. — Sub gratia. Sic fide in Nicaena synodo roborata gloria Domini in (Ecclesia apparuit, dum multa signa per suos exercuit. Unde Eceleaia pro suiglorificatione, et pro haereticorum ejectione exsultans canit : Cumclama- rem ad Dominum {Psal . uv, 17). In Oratione, exorat, ut coelestium bonorum consors fiat. In Epistola autem distinguuntur, per quos mira gesta leguntur ^/ Cor. xii). Alii quippe sormone sapienliae praediti fuerunt, sicut Flavianua Antiochenus episcopus, et Diodorus jy episcopufl, qui primitus choros alternatim psallere iDSlituerunt , et alii quamplures qui multis libris haereticis restiterunt. Alii sermone inclyti exstite- runt, sicut Athanasius Alexandrinus episcopus, qui fidem cathoiicam in Quicunque vult exposuit, et Eu- sebius Caesariensis episcopos, qui historiam Eccle- siasticam, et Basilius Cappadocensis episcopus , et Gregorius Nazianzenus , et Joannes Chrysostomus Constantinopolitanus episcopus, et alii plurimi, qui eloqoeotia illo tempore Ecclesiam illustraveruut . Alii flde splendebant, sicut Constanlinus imperator, qui tunc fidem percepit, et aiii multi , qui tunc fi- (131) Hodie EvangeL est Pharisaei et Publicani in templum intrantiom. Patrol. CLXXU. custodiri Ecclesia in Graduali postulat, in Alieluia pro donis Deo jubilat. In Evangelio (131) Dominus templum Ecclesiae ingredi, et ementes et vendentes spiritualia ejicere dicitur, et domum suam domum orationis vocasse {Matth. xxi), eamque destruen- dam cam fletu praedixisse fertur (Ltic. xix, 42). Quod partim sub Juliano contigit, partim aub Antichristo futurum erit. Sub Juliano (132) namque est ad ter- ram prostrata, qui a gentibus est conculcata. Sub Antichristo lapis super lapidem non relinquetur, cum electi ab invicem dispergentur. In Offertorio Ecclesia se totam Deo commendat. In Communione sacrificium laudis D(H> immolat. Notandum quod et Evangelium hic legitur, in quo destructio flieroso- lymorum praedicitur, quia in hoc mense et prius a ^ Nabuchodonosor et postmodum a Romanis in eo- dem mense facta legitur. Cap. LXY. — Dominica undecimapost Peniecoetm «t Deus in loco, » sub lege. Regiua Saba Hierosolymam properat, Salomonem et templum ejus videre desiderat, aurum et gemmaa obtulit, unde haec Dominica inofiieiari proraerait. Yiso autem templo ejus in landem Dei erapit. Unde Ecclesia sub flgura ejns sic canit, Deus, in loco sancto suo {PsaL lxvii, 6). Cui Oratio, Deus^ qui abundantia pietatis twe, eonvenit, in qua petit ut Deus det quod oratio petere non praesumit. Epistoia ei congrait, qnia audita sapientia Salomonis seipsam despicit; dicit, gratiaDHsumidquodsum (/ Cor. XV.) Graduale laudem ejus exprimit in quo dicit quod cor ejus in Domino sperayit, et ex voluntate ei conflteri velit. In AUeluia , Domine^ Deus salutis meoB {PsaL xxxvii, 23), mente Deo jubilat, quem salu- tem nominat. Duo bomines , qui templum intrabant {Luc. xviii). Salomon et regina erant. lUe de operibus suis gloriabatur ; illa homiUter, ut Publicanus Deum deprecabatur. In Offertorio, Exaltabo te, Domine {Psal. XXIX, 2), laus ejus denotatur, qua se a Do- mino susceptam gratulantur. Communio , JVonora Dominum de substantia {Prov. iii, 9), munera (132) Imosub Tito Vespasiano, teste Josepho et Egesippo. 23 HONORII AUGUSTQDDN. OPP. PARS IIL ^ LITDRGICA. 74« HONORII ADGDSTQDDN. regiDflB innuit, qusd Domiao obtulit, et justificata iu domum suam desceudit. Cap. LXVI. — Sub graUa. Salomon Jerusalem temp)o inaurato innovat, quam regina de ultimis finibus videre venerat, et Constan- tinus Ghristianam religionem per egregiam Constan- tinopolitam civitatem auxerat, quam Ecclesia un- dique confluens visitare desiderat. Reginaaummet gnmmas attulit, et Ecclesia sapientia ut auro fulgi- dos, et nrtutibus ut gemmis splendidos, protulit. Unde vero Saiomoni, id est Christo de ejus templo laetabunda psallit, Detis, in loco sancto suo (Psal. Lxvii, 6). Oratio evangelico Publicano bcne conve- nit, qui pelit ut Deus dimittat, qus conscientia me- tuit, et adjiciat quod oratio non prseuumit. Cui Epistola concordat, in qua se minimam clamat. In graduali non coacte, sed ex voluntate ei conBteri praenuntiat (/ Cor. xv). In AlIeluiaDeum salutissu» laudat. In Pharisaeo Evangelii (Luc. xviii) superbus grex hsereticorum ; in Publicano accipitur humilis populus Catholicomm. In Offertorio laudes Bcclesia D eo solvit, qui eam ad se venientem suscepit. Com- munio eam hortatur , ut bona sua cum membris Ghristi partiatur, et sic jnstiticata ad patriam para^ disi revertatur. In hac enim Communione gratia Deo agitur, quia tunc fmmentum et vinum colli- gitur. Gap. LXYIt. -^ Dominica duodedma « Deus, in adjutorium, » sub lege. C Salomone mortuo regnum dividitur, ideo et men- sis September in historiis partitur. Prior parsejus in una historia solidatur, sequens in diversas mu- tatur, quia ut regnum Juda in nna familia David stabilitur, regnum autem Israel a pluribus invadi- tur. Dnde et historia de his qui gentibus intermisti erant^ ut Job, Tobias, Judith, Esther legitur, quia poBt naortem Salomonis reges cum populo, derelicto cultu Dei , culltti gentinm admiscebantur. Quod Ellas propheta prohibuit, cujus vita huic Dominicse officium indidit. Dum enim animam ejus auferre qosererent, in solitudinem fugit, et sic preces ad Dominum fudit, Deus, in adjutorium meum {Psal. Lxn, %). Cui Oratio, Omnipotenset misericors Deus competit, qu» Deo digne et laudabiliter a suis serviri astruit, dum rebellibus coelum tribus annis et sex ^ mensibus precibus clausit (/// Reg. viii). Epistola eieoogruit,qufiedicit, Littera ocddit^spiritusautem viuilicat{ll Cor. lu), quia Judaei quierebant eum oc- ddere. Deus, qui spiritus est vivificans. In Qraduali, BenedicamDominum in omni tempore benedicit(P£a^ XXXIII, 2). In Alleluia, Domine, refugium (Psal. Lxxxix, i) ad Deum laudans confugit. Evangelium ei consonat, quod mntum el surdum a Domlno cu- ratum narrat (Mar^^.vu), quia Elias Judaicum po- poUim in lege Dei surdum, et a laude Dei mutum in cultom Dei revocat. Offertorium, Precatus est Motf- ses{Num. xxi, 17), orationem Eliae exprimit, qua (133) Imo Moyses pulatur libri Job scripsisse. 71« A iram Dei a populo, sicut Moyses amovit. Gommunio Defructu operum tuo^'um, laudem populi iimait, quia data pluvia de fmctibus terne laudes Deo solvit. Cap. LXYIII. — St^ gratia. Constantino quoque mortuo Ecclcsia ab haereticis scinditur, et in partes dividitur. Dna parsincatho- lica fide roboratur, altcra in multa schismata per- mutatur. Quia ergo turba haereticomm verum Dei cultum deserens populum catholicum verae religio- nis cultorem, velut Jesabel Eliam impugnat, ideo sic ad Doroinum clamat, Detu in adjutoriummeumin- tende {Psal. lxxix, 2). Qui in Oratione supplicat, ut ad promissiones Dei sine offensione, sicut haeres B currat. Epistola persecutionem ejus depromii , ubi dicit^ littera occidity spiriiusautem vivi/icat{IICor. in); baeretici enim Catholicos occidebant. quorum Deus animas vivificabat. Et quia catholicus pqiulus in 'omnibus vicit, ideo in Graduali , Dominum in omni tempore benedicit. In Alleluia, Deum refugium suum dicit. In Evangelio {Marc. vii) surdus etmu- tus haereticorum grex accipitur, qui veram fidem audire et catholicam religionem conflteriperCatho- licos cogitur, pro quo Ecclesia in Offertorio preca- tur, ne ei irascatur. In Communione Catholici Deo grates solvunt, pro bonis qu8e de conversis abunde flunt. Cap. LXIX. — Item de eadem Dominica. C Hoc officium ideo nonc agitor, qoia in hac sqrtt- mana obitus Moysi legitur. Ideo etiam historia Job nunc legilur, quia Job et Moyses(133)contempora- nei inveniuotur. Et qula populus inter hostes con- stitutus auxilio Moysi destituitur, sic ad Dominuoi clamare intelligitur, Deus,in adjutorium meum. Qui in Oratione postulat, ut ad promissa Dei, scilicet ad ferram repromissionis, sine offensione hostium eur- rat. Bpistola specialiter ad Moysen speotat in eolo- co, ita ut non possent fiUi Jsrael intendere in faeiem Moffsi propter gloriam vuUus ejus (// Cor. in). Po- pulus pro Moyse, Josoe ducem recipit (Deut. xxxi), idco in Graduali, Dominum benedieit. In Alleluia, Deum refogiom sibi factum astrait. In Evangelio {Marc, vn), idem populus describitur, qui in lege Domini surdus et mutus dicitnr, pro qoo Moyses io ofiicio precatur, ut ab eo furor Dei avertatur. Gom- munio, De fruetu operum tuorum (Psal. an, 13), laudem populi innotescit, quam in terra possessa de fructibos solvit , ubi in abundantiam panis , vini et olei habuit. In hac etiam Gommunione laus ab Ec* clesia Deo solvitur, qui hoc tempore fhictas panis, yini et olei colligitur. Cap. LXX.—Dominicatredecima^RespicefDomi» ne^ > sub lege. Heec Dominica incitavit offlcium ab filisaeo pro- pheta. Samaria namque ab hostibus obsessa fame, et angustia erat oppressa. Sed meritis Elistei multi- tudo hostium iugatur, dvitas a perieulo liberatur 711 GEMMA ANlMiE. — UB. IV. 1\% {IV Reg. II, ni, iv, ele.). Qui in obsidione Deum sic A gaudium, pax {GaL v), etc. Recepta sanitate, rex ad invocat, Respice, Domxne, in testamentum tuum {Psa!. Lxxii, 20). Iq Orattooe postulat, ut populas preecepiaDeidiligat, quomodoeum apericulo eripiat. Per EpistoUm iQsinualur, quid baec propter trans- gressionem legis patiatur, dicit enim, Lex propter transgressionem posita est {GaL m). In Graduali Retpice, Domine (PsaL xii, i), Daum invocat, cum eam rex decollari jusserat, quia mulier filium suum ob famem comederat. In Alleluia, Venite^ exeulU" mus Domino {PsaL xciv, 1), Deum laudare monet, qui eis in Ghristiano omnem abundantiam daturus foret, hujus faciem in confessione praevenirent qui eos ab hostibus eriperet. In Evangelio homo in la- trones incidisse, et a Samaritano legitur curatus fuisse {Luc. x), quia videlicet populus Israel in la q venturum praecinit. trones incidit, dum eum populus gentilis (134) obse* dit, de quibus alios spoliaverunt, alios vulneratos semivivos reliqueruot. Quem Samaritanus scilicet Elisaeus curavit, dum eum a periculo precibus Ube* ravit. In Offertorio, In te speravi, Domine {PsaL XXX, 2), Deum pro liberatione populi glorificat. In Communioiie, Panem de coelo {Joan. vi, 3i^, pro- abundantia collata ei gratificat. templum as<^ndit, Deo graiias retulit, quas laudes, Graduale, Bonum est confiteri Domino {Luc, xvn), et AUeluia, Quoniam Deus magnus {PsaL xciv, 3), exprimit. Evangelium ei consonat, quod deoem le- prosis mundatis unum rediisse, et gratias relulisse commemorat {Psal xa, 2, quia Dominus cum roulta beneficia regibus Israel, et Juda conlulerit, solus Ezechias pro acceptis beneficiia, debitas grates retulit. Offertorium, bene convenit, ubi Dominus angelum suum misit {PsaL xxxiii, 8), qni plusquam octoginta millia de hostibus occidit, et regem popu- lumque Deum timentes a periculis eripuit, Commn- nio, Panis, quem ego dabo {Joan . vi, 52), oraculum Isaiae innuit, quo Christum pro bumana salutatione Gap. LXXIII. Cap. LXXI. — Subgratia, Sic Ecclesia a Juliano iropugnatur, fame et flagris anxiatur. Quse ad Deum sic clamat : Respice, Domi- ne, in testamenium tuum {PsaL lxxiii, 20). In Ora- tione fidei, spei et cbaritatis augmentum poscit, quo promissa Dei consequi possit. sionem Epistola indicat, quse Abrahse Christum promissum nuntiat {GaL iii). In Graduali iterum Ecclcsia Dei auxiiium invocat, quia persecutionem se ei Julianus, post bellum illaturus praedicat. In Alleluia populum convocat, Deo laudes jubilat, qui eam perempto tyranno a periculis eripuit. Evange- lium bene consonat, quod hominem latrones, vul- nerarint et a Samaritano curatum narrat (Luc, x), quia Ghristianus populus in latrones incidit, dum a persecutoribus multa crudelia pertulit, scilicet dem apoliatur, vulneratur, variis modis cruciatur. Quem veras Samaritanus ad stabulum duxit, dum eum Christus ad gaudia paradisi perduxit. In Offertorio, pro tyranni occisione, el sui ereplione gratias agit. In Communione pro collatis beneHciis laudes con- ctuit. ^ Cap. LXXII. — Dominicadecima quarta post Pen- costen « Protector noster ^ » sublege. Sequens Dominica instiluitur a rege Ezechia qui dum usque ad mortem segrotavit, sic ad Doroiaum oravit, Protector noster^ aspice, Deus . Unde In Ora- tione, Custodi^ Domine^ dicitur, quia sine te labitur kumana mortalitas {PsaLtxxxui^ tO). Cui Isaias propheta praedixit mortis evasione Cbrisli incama'- iionem, omnia Ecclesiae mysteria et futura sancto- rnm pi^aemia ; quae prophetia notatur in Epistola, aicut est ibi, Frucius autem spir^tus est charitaSy (134) Titus Yes. imp. Rom. de quo sup. cap. 64. Sub gratia. Hoc Ecclesia sub typo Theodosii Majoris canit, qui defeosor Ecclesiae exstitit, per quem Dominus Ecclesiam ab haereticis protexit, sicut per Ezechiam Jerusalem ab hostibus munivit. Oratio vero reprae- sentatejusverba ; Custodi,Domine,Ecclesiamtuam propitiatione perpetua, Epistola, quse vitia et virtu- tes repiicat (GaL v), synodum ejus tempore colle- ctam insinuat, in qua vitia reprobantur, virtules sequendae affirmantur. Graduale et Aileluia laudem regisdepromit, quam pro concordia Ecclesia solvit Evangelium bene concordat, quod unum de lepro- sis graiias egisse narrat (Luc. xvii), quia solum Ouam nromis- ^^^ ^® haerelicis regibus in catholica fide Deum !KrU»iim ^ laudassc coQstat. Uude sicut in Offerlorio dicitur, Angelus Domini {PsaL xxxiii, 8), se immisit, et eum de omnibus malis eripuit. Cororounio innuit quia post pienitentiam ab Ambrosio ei indiciam. panero Chrbti et comrounionem Ecclesia meruit. Cap. LXXIV. — Item de eadem Dominica. Ideo hsec Dominica nunc cantatur, curo historia Tobise recitatur, quia Doroinus angelum suum mi- sit, qui Tobiam a csecitate, filium a pisce, Saram a daemonio eripuit. Offertorium quoque, Immittet an' gelus Domini (PsaL xxxiii, S,) ad festum S. Mi- chaelis respicit, quod tunc temporis saepius occur- rit. Idcirco in bac septimana clerici ordinantur, quia ab Isaia septem dona Spiritus sancli praeno- I minantur, a cujus prophetia hae Dominica inofn- ciatur. Ideo autem in Septembri fit ordinatio, quia secundum legem in hoc mense fiebat Tabemaculo- rumcelebratio. Ordinati enim sunt Ecclesiae mini- stri Dei scilicet tabernaculi. Ideo vero fit in tertia hebdomada,, quia in lertio tempore ab apostolis est instituta. Cap. LXXV. —DeQuatuor Temporibus. Quarta aetate levitae a David et Salomone in mi* nisteria templi Dei, scilicet Ecclesise eliguntur. Illis ex lege prsecipitur ; islis a Spiritu sancto dicitur, Exsultate Dei, adjutoH nostro {PsaL lxxx, 2). Duse lecllones leguntur, quia ordinandi in ministres et 719 HONOftH AUGUSTODUN OPP. PARS ll[. - LITURGIGA. 720 sacerdotes dislinguuntur, et hi duas leffes scire, et A duo precepta charitalts implere prsecipiuntur. Una Lectio Seplembri convenit, quee eoroprehendere oratorem, messorem, et calcatorem uvae mittentem semen dicit. Alia ordinandis congruit, qu» Esdrara populum docuisse aslruit, qui Dominum sic lau- dat, Quis ticutDominus f {Pial. cxii ; Marc. ix, 29). Evangelium JQJunio consonat : Quod genus daemo- niorum io nuUo nisi in oratione, et jejunio exire pnedicat. In Offertorio electus clerus dicit, Medita' bor in mandatis tuis {Psal. cxviii). In Communione, Comedite pinyuia {II Ksdr. viii;, populum hortanlur ad gaudia. Cap. LXXVI. — De Feria sexta. Peria sexta poeDitentiam ordinandorum reprae- p senlat, quibus Spiritus sanclus clamat. Laete- fur cor qucerentium Dominum. {Psal civ). Quiin Oratione orant, ut Deo corpore et menle place- ant. Lectio ad conversationem eos instruit, el veniam promiitit {Osee. mv). Quiin Graduali Deum sic invocant : Convertere, Dofnine, aliquantulum {Psal. Lxxmx). In Evangelio consolantur^ ubi poe- nitenti mulieri peccata dimissa narrantur (Luc. vii). Qui repleli gaudio ciamant in Ofiertorio, Be- nediCf anima mea^ Domino {Psal. cxii). In Gom- munione rogant, ut Deus opprobrium peccatorum ab eis auferat. Cap. LXXYII — De Sabbato. In Sabbato ordinandi ad gratiam vocantur, qui- bu8 sic clamatur : Venite^ adoremus Deum {Psal. C xciv), Quatuor Lectiones leguntur quia ordioandi in qualuor scilicet, in acolythos, in subdiaconos, in diaconos, in presbyteros distinguuniur per Le- ctionem illorum doctrina, per Graduale signiti- catur eoram vita. Deinde Lectio Danielis de tribus pueris legitur, qui in fornace probabantur (Dan. iii) ; quia ministri Ecclesiae in camino tribuhtio- nis examinantur ; Hymnus Benedictus eSf Domine {ibid.), sequitur, quia eis Deum in omni tempore benedicere prscipitur. Deinde Epistola de primo et secundo tabemaculo recitatur {Hebr. ix), quia si nunc in tabernaculo Ecclesiae digne serviunt, in coelesti tabernaculo sacerdotes Agni erunt, de qua promissione Tractum jubilant : Laudate Dominum {Psal. cxxxiv). Evangelium eos monet, ne doctrina j) iliorom sit sterilis, ut arbor infructuosa, nec vita eorum terrenis dedita, ut mulier incurvata {Luc. xiii) ; qui auxilium Dei in Offertorio implorant, Domine Deus salutis mece {Psal. xxxvti). In Com- raunione^ mense sepliroo, per septiforroen Spiri- tum in tabemaculum Dei, scilicet Ecclesiam Dei, septem gradibus introducti admonentur ; ciijus fe- 8ta ut celebrent docentur. Cap. LXXVIK. — Dominica decima quinta, « /n- clina : • sub lege. Haec Dominica accipit officium de rege Josia, cui Jeremias propheta predixit Hierosolymae de- stmclionem, populi in Babylonem captivitatem. Qui perlimuit, et populum congregans legem Dei neglectam custodiri instiluit. Cujus invocationem Introitus missae innuit : Inclina, Domine, aurem tuam ad me, iastifica animam servi tui {PsaL Lxxxv) : cui Oratio, Ecclesiam tuam, Dominej concordat, quam ut Deus mundet, muniat, rogat : Epistola nobis insinuat qualiter legem Dei obser- vari prseceperat. fioniim, inquit, facientesnon de- ficiamus, ergo operemur bonum {Gal. v). Item ex- ercitatio ejus in Graduali, Bonttm est confidere in Domino (Psal. cxvu). AUeliua, Domine, exaudi {Psal. xvi) orationero eju8 exprimit. Alii cantani Alleluia, Con/iteniini Domino, et invocate nomen (PsaL civ), quod itcrum ei convenit, ubi populuni ffd laudcm Deuro invitavif. Alii cantant Alleluia, Po- ratum cor meum {Psal. lvi> : quod ei bnne con gruit, qui cor suuro ad praecepta Dei praeparavil. Evangelium ejus pactum innuit, quod cum po- pulo de observatione legis pepigit Non poteslis, inquit, Deoservire et mammonce, Quante regnum Dei{Matth vi). lu Offertorio, Exspectans exspe- ctavi Dominum {Psal. xxxix, i), Deum laudavil, quaudoingens Pascha cum populo celebravit. In Comrounione. Qui manducat camemmeam(Joan. VI ), consolalio Dei notatur^ qua eum per pro- phetas consolabatur, Cap. LXXIX. — Subgratia. Haec Ecclesia sub typo Theodosii Junioris eele- brat, qui eam pace et concordia confoederaverat. Josias naroque observantiaro legis ab antecessori- bus Kuis neglectam imo abjectam restaurat, et Theodosius Ecclesiaro a tyrannis et haereticis gra- viier vexataro pace et Chrisii laude glorificat. Qui sic pro se Deum invocat : /ne/tna, Domins^ au- rem iuam ad me {Psal. lxxx v, \ ). In Oratione vero supplicat, ut Deus Ecclesiam mundet^ et muniat. Per Epistolam ejus exhorlatio indicatur, qua sa- cerdotes ad concordiaro adhortatur. Hon simus, inquit, concupiscentes mnlorum, invicemprovocan- teSfinvidentes {Gal. v). In Graduali monet eosin Domino sperare. In AUeluia, Con/itemini, veluti paralum Deum laudare, Evangelium bene conve- nit, quod duobus dominis serviri non ponse dicit {Matth. vi), quia Theodosius cuoctos a servitio diaboli prohibuit, regnum Dei et justitiam quae- rere instituit. In Offerlorto pro concordia Eccle- sise Deo plaudit, qui canticum novutn in os suum roisit. In Comrounione ab Ecclesia laetiticatur, dum in Deo roanerc; et Deus in eo nuntiatur, Cap. LXXX. — Dominica decima sexta^ « Mise- rere mei, » sub lege. Post Josiaro Jerusalem destraitur populus ca- ptivus ducitur, ideo in hoc mense hiatoria Ma- chabaeoruro, qui ab adversariis premebantur legi- tur. Populum captivum Ezechiel propheta conso- latur, de quo prassens Dominica inofficiatur, qui sic pro se clamat : Miserere meiy Domine {PsaL lxxxv, 3) Pro populo autem suo sic or*at ; AbsolvCy Domine, tuorum vincula populorum^ vel in Ora- tionci Tua nos, Domine^ precatur ut eos miseri- 7^1 GEMMA ANIMiE. — LIB lY. 7W cordia Domini praeveniat, et scquatur. Epistolaejus affectum exprimit, quem pro populo habuil ; Obse- crOy iuquit, vos^ ne deficiatis in tribulatUmibus meU pro vobis (Ephes. iii). In Graduali, Timebunt gen^ tes (Psal. ci, 46) reaedificationem Jerusalem pro- ptaetat^ ubi dicit: Qtumiam osdi^cavii Dominus Sion (ibid,, \1). In Allelnia vero, In exitu Israel de ^gUP^ {f^f^l- cxiii) reversionem populi praenun- tiat, ut sicut olim de iSgypto exierant , ita nune de fiabylone exire debeant. Evangelium consonat, quod mortuum civitate elatum, sed a Domino re- suscitatum memorat {Luc. vii). Nam Judaicus po- pulus quasi mortuus ad sepulcrum efferebatur , dum de Jerusalem in Babylonem captivus duce- batui*. Qui a Domino suscitatur, dum ad patriam revocatur. In Offertorio propheta vel populus divi- num auxilium invocat, ut se sub hostibus eripiat. Domine , aujnilium meum {Psal. l\x). In Com- muniooe, Dominej memorabor (ibid.) justitiam Dei laudal. Cap. LXXXI. — Sub gratia. Sic post Theodosium Roma a gentibcs vasta- lnr, Christianus populus captivatur. Quem ordodo- ctorum, quam multipliciter consolatur , significat prsecipue Augustinus in iibro, qui De civitate Dei intitulatur (485). Ordo ergo doctorum pro se sic Deum invocat, Miserere mei, Domine {Psal. lxxxv, 8) pro populo autem sic orat : Absolve^ Domine, tuorum vincula populo^nim. In Epistola constan- tiam et patienliam populo prsedicat, quem mo- net ne in tribulationibus deficiat (Ephes. v). tn Graduali dicit quod gentes Denm dicuntur timere, et omnes reges gloriam Deo debeant. In Alleluia Deum in tribulalione laudent, qui eam de populo barbaro eruat, sancti6cationem suam in eis faciat . In Evangelio (filius vidua^) mortuus suscitatus me- moratur (Luc. vn), et in ipsis resurrectio ad vitam praedicatur. Qui populus divinum auxilium in Offertorio implorat, ut eum a malo eripiat. In Communione justitiam Dei magnificat . Cap. LXXXII. — Dominica decima septima, * Ju- stus es, Domine, » sub lege. Dominica quae sequitur a Daniele propheta insti- tuitur. Hic in capti\itatepositus regisomniaexpo- suit» Susunnam de morte eripnit (Dan. xiii) ; ip- sum vero Deus de lacu leonum libcravit , quem sic laudans exaltavit, Justus es, Domine (Psal. cxviii), in Oratione, Omnipotens sempiterne Deus, Deo supplic^t, ut populus, qui pro meritis in judi- cium Dei incidit, indulgentiam sentiat, vcl m Ora- tione, Da, quafsumus, Domine populo tuo preca- tur, ut populus solum Deum sequatur. In Epi- stola se victum clamat, populum caplivum ad patientiam roborat (Ephes. iv). In Graduali. fiea- tam gentero cantat (Psal. xxxii), quam Deus fla- gellando visitat. InAIIeluia, Dilexi, qwmiam (Psal. cxiv). Deo plaudit, qui vocem ejus exaudivit. Qui- A dam cantant AUeluia, Quitiment Dominum (PsaL cxiii), quod bene Danieii , vel tribus pueris sociis ^us, sive Suzann» convenif, qui in Domino spe- raverunt, et de periculis eos eripuit. Evangehnm (Luc. xiv) quoque congruit, quia Daniel Suzan- nam salvavit, ac dimisit. Ipse in novissimo loco recubuit, dum se inter captivos esse doluit, sed rex eum superius ascendere jussit, dum eum re- gni principem post se constiluit (Dan. iii) . Offer- torium, Oravi Deum meum ego Dani^l (Dan. ix), specialiler orationem ejujs exprimit, quam pro po- pulo oppresso habuil, In Communione, Vovete et reddite (Psal. lxxv), populum monet, ut vota sua Deo reddere festinet, qui spiritum principum abs* tulit, duro Nabuchodonosor inler bestias esse cea- Q suit, Balthazar hostibus occidendum tradidit. Cap. LXXXIII. — Sub gratia. Per hoc officium clerus nunc recolit, quod olim in Ecclesia sub Juliano contigit. Hic imperator po- pulum a Gothis captnm vel occisum dohiit, et Dei judicium his verbis extulit : Justus es^ Domine | et rectum (Psal. cxvm). In Oratione, Da, qucesur mus DominCy populo tuo, pro populo flagitat, ut qui Dei judicio pro meritis gentibus traditus erat, in- dulgentiam sentiat. In Epistola [Ephes. iv) admo- nitio doctorum insinuatur, qua populus ad patien- tiam corroboratur. In Graduali beatam gentem pr»- dicat (Psal. xxxii), quam DominuH hic flagellat. In Alleluia, Qui timent Dominum (Psal. cxiii^, Deum laudandum denuntiat, qui in se speranti- C bus adjutor existat. In Alleluia vero, Z)i/e:rt, ^ua- niam (Psal. cxiv) , Deo plaudit, qui exaudivit. Evangelium ei convenit^ ubi dicit, quod eum Do- minus superius ascendera fecerit, et ei gloriam co- ram cunctis tribuerit (Lu^. xiv). Offerlorium pre- ces ejus exprimit, quas pro populi liberatione fudit. In Communione sacerdotes populum mo- nent, ul vota terribili Deo reddere non tardent, qui spiritum principum abstulit , dum Alaricum , Theodericum , Totilam , tyrannos regno privana larlaris tradidit. Notandum quod in versu Offer- torii cantalur Michael venit in adjutorium meum, quia hsec Dominica aliquando circa festum tan- cti Michaelis occurrit; vel quia roemoria aancti Michaelis sub prsedicto principe instituta ait. 0 Cap. LXXXIV. — Dominica decima oetava. « Da pacem » sub lege. In hujus Dominicse ofBcio repradsentatur Danie- lis oratio, et angeli Gabrielis collocutio. Transactis quippe septoaginta annis in servitute, oravil Da- niel pro populi libertate. Cui angelus Gabriel ap- paruit, et populum a Cyro dimittendum, et Ghri- stum pro humana liberatione nascendum signifiea- vit. Introitus ergo verba Danielis repraesentat , quibus sic pro populi salute clamat : Da pacem^ Dominey sustinentibus te. ut prophetee tui /ideles inveniantur (Eccli. xxxvi). In Oratione postulat ut (135) August. Dc rivit. Dei cap. 29, lib.xvii, cap. 45, etalibi. HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS IH. - LITURGICA. 723 Deus eorda eorum dirigat. ln Bpistola propheiia A angeli intimatur, in qua nifail deesse in ulla gratia prsBdicatur (/ Cor. i). In Graduali prophela, de angeli promissione Isetalur, quia populus in do- mum Domini iiurus praenuntiaiur. In Versu orat ut pax populo fiat. In Alleluia, Laudate Domi- num {PsaL cxxxiv) omnes monet, ut liberandi Deo jubilent. In Evangelio populum exhortatur , ut in palria legem Moysi induobus praeceptis dilectioni iroplere non obliviscatur. In Offertorio. Sanctifica' vit Moyses altare {Exod, xxxv), eos instruit, ut reversi altare Domino construant, sicut Moyses pwcepit. In Communione, Tollite hostias {P$aL xcv), mandat ut dona Deo pro gratiarum actione offerant. Cap. LXXXV. — Subgratia. B Per hsec enim Ecclesia recolit, quae divinagratia tempore Gregorii papee dona eis contulit. Romani namque et Longobardi inter se discordes fuerunt ; sed per orationem Gregorii ad pacera redienmt, Christianitalemque receperunt. Pro pace ergo Chri- stiani populi Gregorius sic orasse iegitur : Da pa- cem D(mine, sustinentibus te(Eccli. xxxvi). In Ora- tione vero corda a Deo dirigi precatur. In Epistola intelligitur c;us admonitio, quam fecit pro pacis vinculo (/Cor. i). In Graduale laetalur, quia pax ab eis laudatur. In Versu denuo orat , ul pax in lurribus Ecclesia3 fiat. In Alleluia populum mo- net, ut Deum pro pace laudet Evangelium in- nuit qualiler populum in geraina diiectione copu- laverit. Offertorium vero innotescit quod sacrifi- C cium laudis pro populi salute obtulit, Sicut, Moy- ses olim imperal ul pro populo fecit. In communione autem imperat ut pro sua concordia Deo hostias lau- dis offerant. Hae duae Communiones, scilicet Vo- vete{PsaL lxxv) et Tollite hostias {PsaL xcv) po- pulum monenl, quatenus decimas clero offerre non t ardent. Cap. LXXXVI. — Dominica decima nona, t Salus populi, • sub leye, Sequens Dominica offieium de principatu Cyri regis acoipit, qai populum caplivum abire perrai- sit. Cui populo Zorobabei atque sacerdotes verba Domini annuntiant, eumque ad revertcndum con- fortaiit, ita dicentes : Salus populi ego sum, dicit ^ Dominus. In Oratione universa eis adversantia cxcludi rogant. In Epistola monent eos novum ho- minem per justiliam induere qui Deo ducente ad palrtara rcdire possint (Ephes. iv). Populus vero jam pergens, Dominum in Graduali sic invocat, Dirigalur oraiio mea (PsaL cxvii). In AUeluia, D0xteraDei{PsaL cxvii), Deo plaudit, qui cum eo virtutem fecir, qui eum ab hoslibus redemit. Evan- gelium ooncordat, quod Jesum in civitatem suam venisso narrat {Matth. ix) quia populum cum Jesu saeerdoiem Jerusalem reiJisse constat. In Offer- torio, pro reversione Deo sic gratificant ; SiambU' Iqvero in medio tribuiationis (PsaL cxxxvu). In Communione, Tu mandasti mandata{ PsaL cxviii), 784 legem Dei se custodire pronuntianl , quam ut im- plere valeant, postulant. Cap. LXXXVII. — Subgratia. Hoc enim officium principalui magni Caroli coa- vemt, qui primus Romanum imperuni in Germa- niam transtulit. Qui Ecclesiastica jura egregte nobilitavit et populum Dci strenue gubernavit, per quem salus populi fuit. Dum eum Dominus ab ho- slibus defendit, hic orationem suam ad Dominum direxit, c^jus dextera virtutem cum eo fecit , et quia manum suam super inimicos iilius extendil, ideo mandata ejus custodivit. Cap. LXXXVIU, — Dominica vicesima^ « Omnla qu4B fecisti, » sub lege. Per hunc mensem quo hisloria, Vidi Dominum^ de prophetis cantatur, illud tempus nobis repraesen- tatur, quo post conversionem a capliTitate Jerusa- lem reaedificatur. Tunc quippe per Zachariam, et Aggaeum , Esdram, et Malachlam adventus Christi praenuntiatur, de quorum operibui hoc nomen in- ofQciatur. Posfquam enim reversi urbem destru- ctam et templum incensum viderunt, evigilantes cla- maverunt, Omnia guce fecisti nobis^ Domine (Dan, iii). Qui in Oratione petunt, ut divina miseratio eorum corda dirigat. In Epistola dicitur, quod tem- pus redemerint, eo quod dies mali fuerint {Ephes. v), quia et pecunia et bellis ab hostibus se redeme* Tunt, qui eos iongo temporeaediticareprohibuerunt. In Graduali, Oculi omnium {PsaL gxliv), Deum in vocant, ut operi eorum faveat. In Alleluia eos pro- phetae consolantur^ quia qui confidunt in Domino, non commoventur. Evangelium eis congruit^ ubirex nuptias fecit (Malth. xxii), quia videlicet eo tem- pore Assuerus rex nuptias cum Esther fccit, et multos vocavit, sive Judaicus populus ad nuptias vocatus venit, quando de captivitate ad patriam rediit, et Dominus plebis suae copularo per legis obscrvanliam iniit. Unde ipsi in Offertorio de rcditu suo exsuitant dicentes, Super flumina Babylonis {PsaL cxxxvi). Post^uam autcm Esdrasvenit, et eis coaedifieare ccepit , sic in Communione ad Deum oravit, Memento verbi tui (PsaL cxvui). Cap. LXXXIX. - Sub gratia. IIoc cnim totum ad Christianum populum rcfer- tur, qui ab Hunnis sivc ab Uiigaris va tatur, sed per fideles imperatores superatis hoslibus in laudem Dei postmodum coadunatur. Cap. XC. — Dominica vicesima prima. « In volun- tate • sub lege. Sequens Dominica de historia Esther inofficiatur^ per quam popuius Dei ab imminenti periculo libe^ ratur, et progenics adversariorum exterminatur. Haec pro populo iisdem verbis Deum invoeat : /n voluntatetua.Domine (Psal lxxh). Iri Oratione vcro oravit, ut Deus familiam suam cuslodiret. In Epi- slola afflictio Judaeorum exprimilur, quibus erat tunc colluctalio adversus principcs, et potestates, contra mundi reclores (Ephes. v). In Graduali, Do^ mine, refugium^ (PsaL lxxxix), ad Deum perjeju nth GBIflfA ANIWiE. - LIB. IV. 726 nlam confugiunt, ejusque auxilium petant. In AUe- A usqae in flnem unum corpus est Ecclesi» Dei, ali- laia, De profundit clatnavi, pro tribulatione sua clamant, et mox eos Dominus liberat. Per regUlum in Bvangelio, cujus fiiius infirmabatur {Joan, ly), As- snerus inteliigitnr, oujus diieetus animo ad mortem trahebatnr. Per Ofifcrtorium. Yir erat (Job i), Mar- dochaeus accipitur, qui ul Job granter tentabatur, sed probalus simiiiter magnificabatur. Qui in Com- manione» In saluiari tuo {Psal. cxvai)^ Deo gratias agit, quod de persequentibus se judiciam fecit. Cap. XCI. — Sub gratia. Haec enim Dominica nostrum tempus exprimere videtur, quq popuius fidelium ab adversariis afiQi- gitur, sed oratione Bcclesiae et sapientium labore ab hostibus eripitur. Notandum quod in Ofifertorio, Vir erat (Job i), verba non repetuntur, et in Yer- sibus ssspius repetuntur, quia ssgrotanti, et loqui conanti verba intercipiuntur, sed saepius incepta vix perficiuntur. In Yersibus Job aegrotans intelli- gitur. Per Job autem Christus designatur, qui pro nobis doluit, et seipsum in sacriflcium Patri pro mundo oblulit et hoc versus exprimunt. OfiTerto- rium autem Ecclesiam significat, qus Christum jugiter immolat, %t eum pro nobis oblatum comme- morat. Cap. XCII. -- Dominica uicesima secunda, » Si iniquitates, » sub lege. Pnesens Dominica videtur de historia Judith in- stituta. Populus namque Dei dum ab Holoferne in quando de transactis, aliquando de fhturis divinum ofificium instituitur. Unde et hoc ofiRcium ad tem- pora Antichristi refertur, sub quo Ecclesia graviter afiQigetur, sicut hic populus sub Nabuchodonosor afiHictus legitur. Porro Bcclesia de sua aflSicttone ftic ad Domiaum clamabat, Si iniqaitates observaveris (Psal. cxxiii). Deiode orat, ut ei Deus refiigium fiak. Per Epistolam praedicatio Elise, et Enoch denotatur, qua afifiictam Ecclesiam consolantur. In Graduale et Alleluia gaudium Ecclesiae insinuatur, quo de con- versis Judseis gratulatur. Evangelium optime con- groit, in quo rex rationem cum servis ponit {Matth, xviii), quia Christus rex verus tunc ad judicium veniet, qui a cunctis actus singulorum exiget. An- 3 tichristus etiam rationem cum populo ponet, quia cunctos sibi subdere disponet. Conservum in carce- rem mittet, quia cunctum populum sibi rebellem crudeliter afiQiget. OfiTertorium orationem Ecclesia exprimit^ qua Deum sui recordari poscit. Quam Deus exaudiens citius liberabit, dum Antichristum in tcntorio suo exanimabit, sicut Holofernem per Judilh in tentorio suo trucidavit. Communione vero gaudium innotescit, quo justi super his gaudebunt^ qui ^ost interitum Antichristi conversi erunt. Cap . XCIV, — Dominica vacat. Dominica, quse officio cantus caret, ubi in Bvan- gelio Dominus censum Cssari reddi jubel {Matth . xxii), illud tempus denotat quo omnis populos sub Magno Alexandro in luctu erat ; quem ipse variis Bethttlia obsideretur, ad Deum sic clamasse intelligi* Q bellis oppressit, et censum sibi dari compolit. lUud tur. Si iniguitates observaveris {Psal. cxxix), Ora- lio vero, Deus noster^ refugium, innuit orationem Judith, qua populo paoem et indulgentiam petiit. EpistoUi {Philipp. i) autem coosolationem princi- pum demonstrat, qua populum afiflictum subieva- bant. Graduale, Ecce quam bonum {Psal. oxxxii) gaudium populi exprimit quod reversa Judith ha- buit, cum caput Holofemis attulit. AUeluia vero, Lauda^ anima mea, Dominum {Psal., gxlv), gau- dium ipsius Judith insinuat, quo de victoria et po- puli liberationc exsultat. PorroEvangelium(Jtfa^^/i. xviii) bene concordat, quod regem rationem cum servis suis posoisse commemorat Nabuchodonosor, qui et Cambyses, cum suis consilium habuit, quan- do sibi universa regoa subjugare disposuit. Qui de^ -^ cem miilia talenta debuit, in hac signiflcatiooe Ho- lofernes fuit, qui pro magno honore sibi collato de- bilor regis exstitit. Hic egressus conservum in car- cerem misit, dum Holofemes cum exercitu egressus omnem populum in angustiam redegit. Sive con- servum in carcerem misit, dum Achior ducem peri- culo submisit. Ofifertorium, Recordare mei {Jer, xv), Orationem Juditb reprsesentat, qua Deum in peri- culo invocat, quatenus verba ejus coram principe Holoferne placeant . Communio dico vobis {Luc. xv) conversioncm Achior sonare videtur, qui perempto Holoferae populo Dei apponitur. Gap. XCdl. — 5«* gratia. Quia totus populus fidelium ab exordio mundi enim tempus exprimit, quo Antichristus univeraum populum suo servitio addicet. Cap. XCV. — Dominica vacat. Dominica, quse hanc sine cantu sequitur, ubi in Evangelio mulier filuxum sanguinis duodecim annis patiens a Domino curata legitur {Matth. ix ; Luc. viii), illud tempus sub Stleuco rege innuit, quo tota A&ia prius duodecim annis sub Alexandro sanguine bellorum faligata, liberata fuit. Haec enim cantu non inofficiatur, quia mox tota terra bellis turbabatur. Illud quoque tempus quod post mortem Antichristi futurum erit, innuitur, quo Ecclesia prius ab ipso sanguine persecutionis vexata liberabitur. Cap. XCVI. — Dominica vicesima quarta post Pentecosten, « Dicit Dominus, » sub lege. Ultima Dominica inofficiatur de MacbabaK>ram historia^ quibus post multos sudores bellorum Chri* stus citius advenire promittitur, per quem ab hosti- bus liberentur. Sacerdotes ergo eos propheticis ver- bis sic alloquuntur. Dicit Dominus egocogito {Jer. xxix). Qui in Oratione , Exeita Domine, precantur ut eonim mentes ad divinum opus excitentur. Le- ctio eis regem afiFuturum prsedicat, qui eos in justi- tia judicans ab inimicis eruat. Qui in Graduali pro sua liberatione et hostium confusione gratiaa agunt. In Alleluia ei, Qui sanat contritos corde {Psal. GXLVi), plaudunt, Evangelium bene consonat, quod quinque millia quinque panibus satiata narrat {Lue. 1«7 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 728 ix). quod p08t quinque millia aonorum datus est A Te decei. In vicesima secunda» Si iniquitatei, De pania angelorum» per quem refectaB sunt roentes beatorum. In Offertorio, De profundis (Psal cxxix) peccatores ad Dominum clamant, ut hoc pane digni fiant. In coromunione, amen dico vobif (Marc. xi) divina vox eis pollicetur quod oratio eorum im- pleatur. Cap. XCVII. — Sub gratia. Per hoc enim ofllicium Ecclesia tribulationem Chrisliani populi recolit, quam sub Antichristo sicut Macbabaei sub Antiocho passurus erat. Huic adven- tus Christi propinquus prsenuntiatur, per quem ab omnium hostium formidine eruatur. Per fideles ergo sic consolatur, Dicit Dominw ego cogito (Jer, xxix). pro/undis. In vicesima tertia, Dicit Dominus, Dex- tera Dei, vel In exitu Israel. In hoc mense loannis Baptistge prsedieatio insinuatur, per quem Chri:»tus in carnem venisse demonslratur. Unde et Adventus Domini, ac Nativitas ei in hoc meose celebratnr. Cap. XCIX. — Dominica prima in Aduentu Domini. Dominica prima de Adventu Domini officium de Joanne Baptista sumit, sub cujus persona Ecclesia canit, Ad te levavi animam meam (PsaL xxiv). Qoi in Oratione rogat, ut Cbrislus adveniens humanum genus a peccatis eripiat. In Epistola noctem infide- litalis prscessisse, diem fide appropinquare denon- tiat. In Graduali verbum ad ipsum Chriftum dirigit, Qui in Oratione mentes suas ad poenitentiam exci- g ^um ab eo baptizandus advenit, Universi qui te, etc. tari postulant, quo remedia indulgentiae percipiant In Lectione regnum Christi et ejus judicium eis promittitor, et ipsi in Graduati et Alleluia de soa ereptione gratulantur. In Evangelio popoli ad Chri- atum confluxisse, et ab eo refecti referuntur (Luc. IX), quia tunc omnes gentes ad Christi judicium concurrent et ab eo qui est panis vivus reficientur. In Offertorio petunt illo digni fieri . In communiooe promittitur illorum oraiio compleri. Ideo Evange- lium de quinque roillibus nunc legitur, quia abhinc quinque Dominic» ad Nativitatem Domini compu- tantur, quo quasi post quinque (etates ccelesti pane fideles satiantur. Ideo enim Evangelium legitur» qaia semper circa festum sancti Andreae evenit, cu- jus mentio in eodem Evangelio agitur. Quaeritur cur per sestalem plures sint Lectiones, et Evange- < lia, quam officia. Sed sciendum est quod officia em- bolismis, Lectiones et Evangelia communibus annis conveniunt. Cap. XCVIII. --* Ordo de « Anelulis » Dominicalibus apud quosdam» Quidam observant hune ordinem in Alkluiis Do- roinicalibus, qui etiaro bene congruit officiis vel tem- poribus. In prima Dominica, Dominey in tiM mise- ricordia, alUluia^ In te^ Doinine^ speravi. In secun- da Dominica, Factus est Dominusprotector, alleluia, Diligam te^ Oomine. Intertia, Resplce, alleluia, Ve- nite exsultemus, In quarta, Dominus illuminaliOj Con/itemini Domino. Inquinta, £d;audi, Domine^ Qui Vias tuas^ Domine. In Alleluia Deum postulat, ut salutare suum, id est filium hominis oatendat, Evan- gelium bene congruit, quod Marcus initio libri sui de Joanne scribit, Ecce mitto angelum (Mare i). Alii legunt Evangelium : Cum appropinquaret Jesus Je- rosolymis (Luc, vii), quod etiam Adventui Domini convenit, propter Versum, Benedictus qui venit in nomine Domini, Oftertorium, Ad te, Domine, levavi (Psal. xxv), sacrificium Joannis sonat, ubi animas pcenitenlium Deo offerebat. In communione terram fructum dare, id est Mariam Christum generare prjedicat. Cap. C. •— Dominica secunda in Adventu c Popufus Sion. » j Dominica secunda de persona prophetarum inoffi- ciatur, per quos Adventus Christi Synagogae annun- tiatur sic, Populus Sion^ ecce^ In priori officio vo* catio Judseorum, in isto autem vocatio gentinm notatur, uhi canitur Eece Dominus veniet ad jsal^ vandas gentef, qus gentes in oratione precantur, ut corda iliarum viae Christo praeparentur. In Epistola voce pruphetarum vocantur. Moyses namque dicit : Lattamini^ gentes^ eum plebe ejus^ David quoque, Laudate Dominum omnes gentes (Psal. cxvi). Isaias enira, Qai exsurget regere gentes, in eum gentes sperabunt (Isai. xi). In Graduali dicit Propheta praedicatorihus : congregate illi sanctos ejus (Psal. zLix j. In Alleluia gentes exsultan^ dicentes : /n do' mum Dofnini lagtante$ibimus(Psal. cxxi). Evange- .' . n 1 . n— • f M'* j n n liiim bcne consonst, quia redcmptio uostra appropm- iimei Deum. \n sexin, Domtnus fortitudo, Domine, ^ .^ ^^ '^ ,. : . JL*^ /. . . . ,.' /> j I . o quat. Ideo hoc Evangelmm in seciinda Dominica refugium. In septima, Omnes gentes. In oclava, Su-- ^ ^ scepimus Deus, Quoniam Deus magnus. In nona, Ecce Deus^ qui sanat. In decima, Dum clamarem, Lmtatus sum. In undecima, Deus in loco, Paratum cor meum. Induodecima,jD«tM in adjuiorium. Exsul- iate Deo. In decima tertia, Respice Deus, Dominus regnaeit. In decima quarta, Protector noster, Lauda Jerusalem. In decima quinta, Inclina Deus, Domine Deus» In decima sexta, Miserere mihi^ Laudate Do- minttfn, omnes gentes. In decima septima, Justus es, Domine : Deus Judex. In decima oclava, Da pacem, Domine, Qui posuit fines. In decima nona, Salus po- puH, Adorabo ad templum. In vicesima, Omnia quas fecisti, Redemptor. In viceaima prima, /n voluntate, recitatur (Luc. xxi), quia in eo secundus Adventus Christi prsenuntiatur. In Offertorio geiites se Chri- sto offernntgaudentesqne dicunt, Deus, tu conversus vivi/icabis nos, In communione Ecclesipe de gen- tibus prophelicus ordo applaudit dicens, Jcru^alem, surge et sta. Cap. CI. — Dominica teriia, « Gaudete in Do- mino. » Dominica terlia de persona apostolorum officio la^talur, per quos uter.]ue populus ad fidem voca- tur, quorum voce sic cantatur : Gaudete in Domino, subanditur ex Judflpis fideles, iterum dico : Gaudeie (Philipp. iv), videlicet fideles ex genlibus. Qui in 729 GEMMA ANIMiE. — LTB. IV. 730 Oralione precaDtur, ut tenebrsB illorum mentis illu- A nebris ignorantiae involvebatur. Ideo ad hanc mis- strentur. In Epistola Apostolica eis nuntiat, quod Christus adveniat, qui abscondita tenebrarum illu- minet. In Graduali, et Alleluia lideles postulant, ut Christus quantocius adveniat. Evangelium de signis Christi, et Joannis sanctitate legitur (Joan, i), quia Christi divinitas per Joannem prsedicatur. Ideo in lertia Dominica legitur, quia Christus in tertio mun- di tempore per miracula innotescit. In Offertorio ii- deles gratias agunt, quod eos Dominus suo adventu benedixit, iram suam ab eis avertit, Benedixisti, Domine^ terram (Psal, lxxxiv). In Communione per prsedicatores consolanlur, et Dominus eos sal- vare promittit. Oilicia quartfle et sextse feriae et Sabbati Adventui Domini , et quatuor Temporibus congruunt canunt. sam legitur, Populus qui ambulabat in tenebris {Isai. ix) . Introitus ortum veraj lucis exprimit, cum Filius Dei nascens mundo dicit : Dominus dixit ad me (PsaL ii). Gloria in excelsis, chorum angelicum reprfiesentat, qui hiinc hymnum lunc primilus cane- bat. Oratio in persona paslorum dicitur, qui petunt illa luce in ccelis perfrui, quae claruit in terris. Duae Lectiones leguntur, quia haec a veleri et nova lege praedicantur. Ideo autem simililer recitanlur, quia Vetus et Novum Testamentum concorditer concin- nantur. In Oratione Pater Filii nativitatem com- mendat, quem ante luciferum genuisse commemo- rat {PsaL axj. Ante luciferum quippe scilicet, pri- Cap. Memenio noBiri^ mum archangelum eum Pater genuit^ quem ante qua Christum devotissime adventurum B luciferum stellam videlicet media nocte mater pe- perit. Cujus nativitas ipsius nati voce in alleluia Dominus dixit ad me {PsaL ii), insinuatur, quod in laudem ejus ab Ecclesia jubilatur. Qualiter haec nativitas contigerit, Evangeiium depromit. Quod Credo in unum Deum sequilur, significat quia Ec- clesia in natum se credere fatetur, qui nobis in cibum datur. CII. — Dominica quarta, Domine. » Dominica quarta ab officio propter ordines prioris diei vacat, sed a modemis officio, Memento nostriy Domine(PsaL cv), tripudiat. Quod officium ex per- sona doclorum cantatur, per quos secundus Adven- tus Domini praedicalur. Qui sic conclamant. Me- mento nostrif Domine^ in Orationeorant, utDomious adveniens magna virtute eis succurrat. In Epistola tideles gaudere monentur, quia Dominus prope est. Qui in Graduali prope se invocantibus plaudunt. In Alleluia, cttius ad relaxanda facinora venire pe- lunt. In Evangelio eis dicitur, ut viam Domiao pa- rent. qui cito veniet. In Offertorio et in Commu- nione virgo salutatur, per cujus partum mundus sal- vatur. Cap. CIII. ■— De vigilia Nativitatis Domini. c Hodie scietix. Per vigiliam Domini praesens vita denotatur, in qua nobis Christus adventu^-us pra^nunliatur. Unde canitur in ofllcio : HodiCy id est in hac vita, scietis guia veniet Dominus^ et mane^ id est in futura vita, videbitis gloriamejus {Exod. xvi). [Jnde in Oratione, quem redempioiem lasti suscepimus, venientem quoque judicem seeuri videamus. Duae Lectiooes legtiutur, quia Christus a prophetis nasciturus , ab apostolis natus praedicatur. Ideo una a prophela, aitera ab Apostolo recitetur. In Graduali Chiisti Cap. CV. — In mane missOf t Lux fulgebit hodie, •» Per missam, quae in exortu legis agitur, tempus legis intelligitur, in quo lux fidei per Scripturas mundo infunditur. Unde sub hac significatione ca- nitur : Lux fulgebit hodie {IsaL ix) . In oratione Ec- clesia precaiur, ul quae nova luce perfunditur, sicut , fide ita opere splendere mereatur. Duae lectiones I«- gunlur, quia Christus pro duobus populis nascitur. Graduale in persona pastornm cantalur, a quibus Christus inventus sic adoralur, Benedictus qui venit in nomine Domini^ Deus Dominus et illuxit (PsaL cxvii). In Alleluia, Dominui regnavit (PsaU xcvi), laus illorum exprimitur, quae mox per Evangelium refertur. In Oflfertorio, ejas divinitas ab Ecclesia coUaudatur; in Communione ejus incarnatio praedi- catur. Cap. CVL— iVo/or mma, « Pucr natus est nobis. • Per tertiam missam, quae ad horam tertiam in die celebratur, tertium tempus mundi, seilicet gratia de- notatur, quo puer natus est per quem mundus crea- tus est, quando magnus consilii angelus (Isai. ix) Nativitas promiltitur, sed in supremo mane videndus ^ venit et diem aeternitatis altulit. Quem in Oratione genus humanum orat, ut se de jugo peccati eripiat. Duae Lectiones ex propheta et Apostolo recitantur, quia per prophetas et apostolos haec gratia praedica- tnr, et aclivi et conlemplativi per hanc nativitatem saivantur. Graduale ex persona prophetarnm canta- tur, in quo Judaei et gentiles ad laudem Dei hortan- tur, quia Deus salutare, id est fiiium suum Judaeis notum fedt, justitiam suam, scilicet eumdem Pilium geotibus revelavit. Alleluia, ex persona apostolorum jubilatur, per quos Ecclesia de gentibus cum pri- mitiva Ecclesia Christum adorare exhortatur. Per melodiam vero Sequentiae inielligitur jubilatio ipsius Ecclesiae. In Evangelio sublimiias diviuitatis ejus narratur, quae in Offertorio ab oronibus sic lauda- dicitur. Alleluia in vigiliis, et in Qualuor Temporibus, propter jejunium non cantatur. In Dominica autem si venerit ob resurrectionem Domini canitur. Evan- gelium et OfTertorium instantem naiivitatem canit. Communio autem secuudum Chrisli adventum pro- mit : Reuelabitur gloria Domini {IsaL xl). Cap. CIV. — /n Natali Dominiin nocte^ priormissa c Dominus dixit ad me. • In die sanclo Natali Domini constiluit Tclcspho- rus papa tres missas hac de caiisa celebrnri, quia eonstat tria tempora hujus muiidi per hanc singu- larem nalivitatem salvari. Per missam quae in nocte cantatur, tempus ante legem designatur, quod te- 731 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS W. — LITURGICA. 732 tar. Tui sunt cceli et terra (PsaL lzxx viu). In Gom- A munione omnibus adhuc videnda reproroittitur. Cap. CVII. — Quare Evangelium de Abel de sancto Stephano legaiur. Evangelium, in quo de Abei agitur, ideo de san- cto Stephano legitur, quia sicut Abel in Veteri Te- slamento protoraartyr fuit, ita Stephanus in Novo protomartyr cxstilil. Hoc enim Evangelium proptcr DBtivitatem Domini legitur, propter verbum, in quo dicitur, Benedictus qui venit in nomine Domini {Matth. XXIII). Cap. CYlll.—Dominica « Dum medium silentium, » Dominica Dum medium silentium {Sap. xviii) tri- pudium primitivae Eoclesi» insinuat, quo de Cbristi nativitate exsultat. g Cap. ClX.—DeEpiphania, « Ecce advenit. »» Officium Ecce advenit sub persona Ecclesise de gentibus cantatur quae de Christi incamatione laelatur. QuflB in Oratione precatur, ut ad contemplandam speciem Dei perducatur. Reliqua sancto diei conveniunt, in quo gentes ad adorandum Dominum venerunt. Cap. CX. — Dominica « /n exeelso throno. • Post baptisma Christus tres annos prsedicasse nar- ratur, de quibus tria officia Dominicalia institota vi- dentur. Post tentationem quippe angeli accesserunt, et ei ministraverunt. Unde in Introitu : In excelso throno^ cantatur, Quem adorat multitudo angelotiim. Epistola dicif, si ei per sanctimoniam conforraemur, membra ejus efficiemur {Rom. xn). Quem Ecclesia n in Graduali benedicit, qui solus mirabilia facil. In Alleluia ei jubilat, de quo in Evangelio Icgitur, quod par entibus sui causa subdilus erat {Luc. ii). In Of- fertorio, Omnis terra ei jubilare {Psal. lxv), et in lajtitia admonetur servire. In Communione ejus hu- manitas et divinitas praedicatur, in qua a matre> ut homo increpalur, et Patris Filius, ul Deus afiirmatur. Cap. CXI. — De tertia Dominica, « Omnis terra. » Secundum officium de miraculis Christi institui- tur, unde et Evangelium , in quo signa inchoavit, legitur. Quod officium sub persona humani generis caniiur, quia omnis terra Christum Deum adorare horlatur {Psal. Lxv). In Epistola graliarum dona scribuntur, quae per Christum aguntur scilicet Pro- phetia, doctrina, exhortatio, dilectio, ct caetera. In D Graduali Ecclesia Deo plaudit, qui Verbum suum misit, et eam de interilu sanavit in Alleluia et in Offertorio ei jubilat. In Communione sicut de aqua vinum {Joan. ii}, aie de vino sanguinem suum com- mutare caniat. Cap. CXil, — De Dominica quarta « Adorate Deum. » Tertium officiura sub pcrsona angelorum cantatur {PsaL xcvi), a quibus Chrislus Deus adoratur, per quem illorum numerus reintegratur. In Oratione fi- deles postulanl, ut eos Deus dcxtera sua protcgat. In Epislola per praedicatores admoncntur, ne malnra pro malo reddant , bona coram Deo et hominibus provideanl {Ilom. xii). In Graduali Chrislus lauda- tur, per quem gentes convertuntur. In Alleluia an- geli ad laudandum invilantur, quia gentea per Chri- 8tum salvantur. In Evangelio ieprosus et infirmus curantur {Matth. viii), quia Judaicus et genlilis populus per Christum sanantur. lo Offertorio Ec- clesia pro utroque populo ei laudem canit, cujus dextera virtutem fecit {PsaL cxvii). In commonione omnes de signis et verbis ejus mirabaotur, qui ad fidem convertebantur {Luc. iv). Cap. CXIII. — De eadem quarta Dominica. In quarta Dominica Evangelium recitatur, quo Christo in naviculam ascendente mare turbabatur, et ipse dormiens a suis excitatur (Matth. viu), quia videlicet in qoarto anno post baptismum suum Chri- stus in crucem ascendit, et ventus diabolus turbam Judaeorum commovit, et Christos somno mortis ot)dormivit, quem precatio suorum citius excilavit. Cap. CXIV. — De of/icio sanctorum GervasU, et Prothasii. Ofificia de sanctis sunt instituta, ut partim tem- pori, partim conveniant diei, sicut de sanctis 6er- vasio et Prothasio officium loquitur, Dominos pa- cem cantatur, quia illa die pax inter Romanoa et Longobardos facta memorator. Cap. CXV. — Quare Versus in nocte saneH Pauli ad antiphonas dicantur, etde sancto Laurentio similiter. Noctumale officiumdesanctoPaulo ideo Versibos antiphonarum insignitor, quia tpse plos omnibus laborasse apostolis legitur. Similiter Versus ad antiphonas de sancto Laurentio cantantor, quia ejos passio omnibus marlyribus prsefertur, sic de caeteris notandum est. Cap. CXVI. — De officio mortuorum. In officio mortuorum imitamur ofiica mortis , vel sepulturae Domini. Ideoque Invitatorium non canta- tur, et benedictiones ad Lectiones non dantnr, quia et ibi intermittuntur, et luctus vel tristitia in hoc cantu aguntur. Pro mortuis autem ob duas causas campanas sonamus, ut videlicet viventes pro eis orent et ut se etiam morituros cogitent , seque ad regna coelorum ituros prseparent , ad qnod nos, qui sine fine vivit , et regnat feliciter perducal, Amen. Cap. CXVII. — Excerptum de Romano Ordine. Jam de officiis qtue videbantur Christo opitulante explicuimus , nunc pauca de Romano Ordine adji- cere censuimus. De Adventu Domini. Ab Adventu Domini usque ad Nativitatem ejus, Te Deum laudamus, et Gloria in excelsis noo cani- tur, et Ite Missa est intermittitur, quod nunquam dicitur, nisi quando Glorin in excelsis canitur. Dal* n.aticae quoque et subdiaconalia non portantur. Si infra Adventum Domini festum sancli Andreae, vel sancti Thomae , vel Dedicatio Ecclesiae occurreril, praedictas glorificaiiones non omiltimus, In feria sexta de sancta Cruce , et in Dominicis diebus de 733 GEMMA ANlMiE. ^ LIB. IV. 734 MQCla Trinitale non cantalur. Ad laudes in Domi- A nem nunquam noclnrnam ferialem dimitlimus, cum nicis, Dominus regnaeit, cum reliquis cantatur. De historia * Cla/na in fortitudine. » Hisloria Clama in fortitudine non ad Quatuor Terapora, sed ad proximam septimanam natalis Do- mini pertinet, sicut illa responsoria ad illam hebdo- madam ante Pascha pertinent. Unde et singulis diebns laudea habent.In hacseptimanaenim. Ocan- tatur, in quibos Veni scribitur, quse septem tantum reperiuntur. Do Vigilia Domini. Vigilia Domini, in qua feria occurrerit, illius fe- rialem psalmum et canticum cum antiphona obtine- bit ; praecedens vero Sabbatum cantieum, Audite tria responsoria diciinus, nisi in hebdomada Paschoe et Pentecostes. Omni anno In excelso throno infra octavam Epiphaniae cantabitur, etiam si plures se- ptimauae ad Septuagesimam videantur. Porro, siuna lantum hebdomada inter Epiphaniam et septuage- simam occurrerit, duo officia in se coarctabit. Post octavam Epiphaniae Epistolae Pauli leguntur, sive Dominica, sive feriales dies sunt. Si duo festa cum plenoofficio in unum diem convenerint, de ui^o pleniter agatur, alterius mentio cum antiphona et oratione fiat, aut in alterum dicm ut festum sancti Pauli diiferatur, nulhus sancti mentionem posl mis- samfacimus, de quo tria responsoria canimus. In festo novem fectionum cantatur, Gloria in excelsis^ coeli c\m anl^phon^ exspectetur habebu. Si vigilia g gt T^ Z>(jttm /aurfamu.s, ei Ite missa est, msi infra Domini in Dominicam evenerit, sex responsoria de historia, Canite tuba, et tria de vigilia cum landlbus assumet^ missam de Vigilia, horas de Dominica ac- cipiet. De Nativitate Domini, In Nativitatc Domini, Te Deum laudamus, post nonum responsorium ante missam canitur. Ad mis- sam vero non Ite Missa est^ sed Benedicamus Do- mino dieitur. De Sancto Stepkano. In festo sancli Stephani secundam vesperam to- tam de sancto Stephano canimus. Similiter de san- cto Joanne in sequemi die facimus. In nativitate Innocentium. Gloria in excelsis, et Te Deum lauda^ mu$, et Alleluiay ei Ite Missa est non cantantur, Dalmalicae non portanlur, Gloria Patri ; nunquam nisi in Passione Domini omittitur. Si iltorum festi- vitas in Dorpinica occurrerit, nihil de bis omitti- mus. In octava quoque illorum omnia canimus, si Natalis Domiui, vel alia sequens festivitas in Do- minica evenerit. Officium Dum medium silentium post nativiiatem Innocentum canimus, et in sequenti Dorainica idem repelimus. In viii Domini, nou Puer natus est, sed Vullum tuum est canlandum, quia totum officium illa die de sancta Maria agitur.Unde et alleluia, Post partum cantatur, et Oralio, Deus quisalutis a:ternce. Si vigilia Epiphaniae in Domi- nica evenerit, officium Dum medium silentium, ut inpriori Dominica pleuitcr observatur. Si in alia die idem quoque officium, sed cumLectione scimus^ D ^^^j^^ dicitur. Adventum Domini et Septuagesimam. Credo in unum Deum in omnibus Dominicis, et festis sanctae Mariae et apostolorum et sanctae Crucis, et Dedica- tionis, et OmniumSanctorum canitur. QuandoC/o- ria in ^;rce/mcantatur,semperdalmaticaeetsubdia- conalia portantur. Alexander papa secundus eonsti- tuit, ut Alleluia ad vesperam dimittatur, et heptati- cus cum responsoriis ad nocturnum incipiatur. Eadem vero historia in sequenti repetatur, ab hinc usquein Pascha. Gloria inexcelsis, et TeDeumfei Ite missa est, et dalmatica et subtile dimlttimtur. De Puri/icationesanctaf Mari^e, Si Purificatio sanclae Mariae infra Septuagesimam occurrerit, nihil de ea nisi i4 //^ftfia mittamus. Si- militer in Gathedra S. Petri et Annuntiatione sanctse Mariae, Gloria in excelsis, secundum ordinem can- tamus. Si aulem Annuntiatio sanctae Mariae in tri- duo ante Pascha occurrat, in Sabbato antc Palmas anticipetur. De officio in capite Jejunii, In capite Jcjunii missam ad nonam canimus ; et mox vespera sequitur, et omnia, ulin Quadragesi- ma facimus praefationem, QuicorporaUjejunio(]uO' tidie tam Dominicis, quam aliis diebus usque in- Passionem Domini dicimus. Sabbato ofricium,E9/o mihiin Deum^ inproximahebdomadaQuadragesimae qualuor Tempora observantur, et quarla feria ad Priorem oralionem Flectamus genua tantum, ad secundam vere Dominus vobiscum non Flectamus et Bvangelio Defuncto Herode cantatur. In Epipha- nia Invilatorium non cantatur, sed a psaimo Afferte Domino inchoatur, et anliphona ; FluminiSy cum psalmo, Deus noster refugium in tertio nocturno servatur. Si Epiphania in Dominica evenerit, Domi* nica in octava differlur, si autem Dominica infra octavam occurrerit, In excelso throno, lotum canta- bitur. Quod etiara, si neccsse fuerit, in sequent Dominica repetilur, Ad Dominicam autem infra octavam psalmi Dominicales cum cantu de Epipha- nia recitandi sunt. Pnvatis quoque diebus infra VIII feriales nocturnae cum antiphonis de Epiphania et responsoriis cantancla; sunt. Matulinae laudes etiam de festo agendae sunt. Juxta Romanum ordi- De Passione Domini, A Dominica Passionis Domini usque in Pascha non dicilur Gloria Palri ad Responsorium, et ad Introitum, et ad Psalmum, Venite exsultemus, ad quem et repetitio solet routari, id est ut ad pri- mum Versum a medio ad secundum, a principio repetatur invitatio. Simililcr in hoc Sabbato, /u- dica me, Deus. De die Palmarum, et hebdomada tota, In die Palmarura et secunda et quarta feria Do- minusvobiscum ante Passioncm dicitur, scd Gloria tibi^Dominey non subjungitur. In hebdomada Pal- marum Praefalio de sancta Cruce dicitur. Si infra 735 HONORIl ^UGUSTODUN. OPP Passionem Domini de sanclis agimus, Gloria Pairi A non omitlimus. Feria secunda el lertia Lecliones duae continuatim, ut in Nativitate Domini ad missas legontur ; similiter in Sabbato post mediam Qna- dragesimam agitur. Feria quarta poet Palmas duad Lectiones leguntur, et adutramqueF/actofntK^^ntta dicilur. De Ccena Domini. In coena Domini, et in parasceve, et Sabbato san- cto post Benedictus, Kyrie eleison, et precos, etera- tio secundum ordinem sub silentio est dicendum. In coana Domini Gloria Palrit et Gloria in bXceUis reticetur, nisi ubi chrisma conficitur, Dalmaticse tamen portantur, in qua die sub anathemate inter- dicitur, ne a quoquam Quadragesimale jejuoium aolvatur, ^ De Parascette. In parasceve non ab oratione, sed a Lectione est incipiendum. Adpassionem Dominus vobiscum non dicitur, et tituli ad Lectionem non pronuntiantur. Ad singulas Orationes nisi pro Judaeis, Flectamus genua dicitur et mox Levate subsequitor. De Sabbato sancto. In Sabbato sancto cereus magnus a diac^no est benedicendus, et ante benedictionem est illumi- nandus, et in nocte Paschae populo distribuendus ad suffumigandum rebus eorum. De Leciionibus ante Baptismum. Ante Baptismum duodecim Lecliones secondum ordinem leguntur, sed tiluli non pronuntiantur, q post baptismum praesentant presbyteri missan cele- brare qui volunt, ad missam, Offertorium, et Com- munio, et Agnus Dei non cantantur, el He missa est non dicitur. De sancto die Paschas. In Pascha agnus non ad altare, sed ad mensam benedicitur, et Credo in unum quotidie usque in octavam canilur. Versus Graduale, Benedictus^ qui venit in feria quinta, et Lapidem^ guem reproba- verunt propter Passionem Christi, in feria sexta est cantandus : in Sabbato infra octavam Paschae anti- phona, Cum esset sero, die illo ad vesperam canta- tur, quia idcm £vangeHumoIim usque Thomasunus eodem Sabbato legehatur. Ad vesperas feriales psalmi dicuntur cum Alleluia, et nocte Dominica D nocturna, et novem Leciiones, et sic singulisdiebus noctumacum Alleluia nisi festum occurrat novem Lectionum, dicimus et ad laudes quolidie Dominus regnavit recitamus : Quod a pluribus ab hinc usque post Penlecosten tres psalmi psalluntur, et tres lectiones leguntur, a Moguntiacensi concilio institu- tum traditur, sed a Romana Ecclesia non recipitur. Quomodo inter Pascha et Pentecosten sit cantan' dum, A Pascha usque Pentecosten. In festo trium re- sponsoriorum unum tantum AUeluia ad missamcan- tamus. In festo vero novcm Lectionum, duo, unum de resurrectione canimus, et non primum,autaIiod de festo, sed secundum repetimus. Prsefationem PARS III. - LITURGICA. 736 Paschalem quotidie usque in Ascensionem Domini dicimus. In Vigilia Ascensionis Domini cantatar olficium ad missam Vocem jucunditatis. Nona de futuro festo canitur. De Vigilia Pentecostes. In vigilia Pentecostes qnaluor Lectiones anle baptismum absque (itulis leguntur, ad missam Be^ nedieamus, non !te missa est dicitor. In Pentecoaten quotidie Credo in unum canitur. In hac septima flcstivale jejunium Quatuor Temporum celebratur» et Allelulia pro Graduali cantatur, et /lectamus genua non dicilur. Ad missam de jejunio Gloriain excelsis non cantatur, quia missa post sextam celebrator, sed Gloria in exceUis nimquam nisi ad tertiam se- cundum ordinem cantatur, excepto in coena Domini, et in Sabbato sancto, et in Vigilia Pentecostes. Unde quidam duasmissas cantantunam de festo, alteram de jejunio. Illam de festo cum Gloriainexcelsis^ et Credo in unum^ alteram indirectum. Ita soletfieri in festo sancti Thomae in hiemali jejunio, et in festo sancti Matthaei in Autumnali, et AnnuntiationU sanctae Marise, in Quadregesima videlicet, ut prior missa feslo, secundasatisfaciatjejunio. De octava Penteeostes. In octava Pentecostes novem Lectiones legontur, et totidem responsoria de Spiritu sancto canontar. In crastino die libros Regum ad noctumum iegimus el canimus, et ad missam officium, Domine^ in tua quod in sequenti Dominica, si necesbe est, repeti- mus. Quidam in hac hebdomada officium de sancta Trinitate canunt, quod Romani non recipiunt. Albi- nus namque magister Caroli rogatu Bonifacii archi* episcopi instituit missam de sancia Trinilaie in Dominica die, Feria secunda de sapientia^ Feria tertia de Spiriiu sancto, Feria quarta de charitatCt Feria qointa deangelis, Feria sexta de sanetaCruee Sabbato de sancta Maria. De Quatuor Temporibus. In tertia hebdomada Septembris^ et in quarta Decembris erit celebratio Quatuor Temporum, et ad omnes oraiiones in Sabbato Flectamus genua dicitur, nisi ubi lectio Danielis legitur. Peria quarta ad priorem orationem tantum Flectamus genua sine salutatione ; ad secundumsalutatiosinegenuflexione dicitur. Cap. CXVIII. — Quomodofii legendumper annum* Hi libri sunt authentici, et hi sunt in divinis offi- ciis legendi. In Septuagesima usque in passionem legatur Penlateuchus, quem scripsit Moyses, et Hber Josue, quem ipsemet scripsit, et liber Judicum, et Ruth, quos Gedeon, et Samuel scripsisse dicontur. Dominica Passionis Domini osque in Coenam ejns legatur Jeremias propheta, quem ipse scripsit. Tribus diebus anie Pascha legantur Lamentationes ejusdem. Ab viii Paschre pertres hebdomadas le- galur Apocalvpsis, quam scripsit Joanncsapostolus. Deinde per duas septimanas legantur canonicse Epistolae, quas scripseront Jacobos, Petros, Joan- 7 37 SACRAM£NTARIUM. 738 nes, et Judas apostoli. Ab Ascensione Doroini usque A filius scripsisse traditur, posteriorem Philo Judaeus ad Pentecosten lee^antur Actus apostolorum, quos scripsii Lucas evangelista. Ab viii Pentecostes usque in Kalend. Augusti legantur libri Regum, quorum primum scripsit Samuel, secundum Nathan, ter- tium et quartum Jeremias. Et duo libri Paralipome- non, quos sapicntes Synagogse scripserunt. A Ka- lend. August. usque in Septembri legantur Parabolae Salomonis, et Ecclesiastes, et Cantica Caoiicoium, et liber Sapientise, quos omnes Salomon scripsit, et Ecclesiasticus quem Jesus filius Sirach composuit, a Kalend. Septembris per duas septimanas legalur liber Job, quem ipsemel scnpsit. Deinde per unam Bcptimanam liber TohiaB, quem ipse scripsit. Deinde per unam hebdomadam legalur liber Judilh, quem a Graecis eruditus edidisse cognoscitur. A Kalend. Novembris usque in Kalend. Decembris legatur Ezechiel, Daniel, et duodecim minores prophetae, qui a senioribus SynagogGB scripti dicunlur, sed meiius ab ipsis editi creduntur. Ab adveniu Domini usque in Nativitatem Domini Isaias legatur, quem ipse scripsisse non dubitatur. Post viii Epiphaniae leganlur Epistolae Pauli apostoli usque in Septua- gesimam ; has ipse omnes scripsit, sed Lucas evan- gelista ad Hebraeos Hebraice compositas in Grae* cum translulit. Sed jam tempus est nos calamum deponere, et aliquantulum vires forsitan ad aliud interim resu* mere. Yos autem fratres Deo dilecli, quorum jussu ipsa vel Achior scripsit. Deinde per unam legatur p. boc onus subivi, quorumque oramine nunc deposui liber Esther, quem Mardochseus composuit^ sed potius ab Esdra scriplus creditur, et ipsius Esdrae liber recilelur, quem ipsemel edidisse non ignora. tur. A Kalend. Octobris usque Kalend. Novembris legantur libri Machaba^orum, quorum priorem Si- mon pontifex, ultimam partem ejus, Joannes ejus quaeso, ut vestras devotae preces apud Deum obli- neant, quatenus hoc tantillo jacto seraine uberes aegetes Christo incrementum dante surgant, et om- nes in eo laboraates copiosum fructum in gaudio metant. SACRAMENTARIUM, SEU DE CAUSIS ET SIGNIFICATU MYSTICO Rrnjuin Diviivi m egglesia offigii LIBER. (Eruit ex ms. cod. inclytae carthusiae Gemnicensia in Austria ven. D. P. Lco^oldus Wydemann, ejusdem coenobiipresbyter fiibliothecarios ; edidit R. P. Bemardus Pez Thesaun Anecdot novissimi t. II, P. «tPag- «47.) PROLOGUS. C Hunc libellum De Sacramentis coUegi ex sancto- rom scriptis, ut quibus deest libronim copia, per hoc compendium illorum sublevatur inopia. Hujus nomen Sacrarr^entarium scribatur, eo quod per illum omne sacramentum divini ofBcii ignaris aperiatur. Cap. I. — De Septmgesima. Septuagesima dicitur, eo quod ab illa. Dominica usque in Sabbatum paschalis hehdomadae sunt se- ptuaginta dies. Die Dominica inchoatur, et in Sab- bato terminatur; tempus captivitatis populi Dei significat, qui peccando a Deo recessit, et per mise- ricordiam ejus ad requiem rediit. Populus Dei in Babylonia detentus est captivus septuaginta annis, in quibus suspendeinint organa in salices : et ipsi sederunt snper ilumina flentes ; quo numero com- q pleto reversi sunt in Jerusalem. Omne ceropus saecuii per septem millia annorum extenditur; hos divide per centenarium numerum, et habebis septuagies centenos annos ; de singulis centenis da annum in decimatione, et erunt septua- ginta anni. De his singulis annis da unum diem, et habebis septuaginta dies, in quibus nobis ad memo- riam reducitur omne tempus peregrinationis nostrae. Nabuchodonosor rex Babyloniae captivum duxit po- pulum de Hierusalem in Babyloniam ; diabolus se- duxit humauum genus de paradiso in hanc mundi peregrinationem. Sepluaginta anni captivitatis se- ptuagies centeni anni sunt nostrae peregrinationis ; Judaei septuaginta annis in captivitate positi j^una- verunt, nof omni tempore hujus vitae, quod septem diebus volvitur, corpus nostrum castigemus, et ser- vituti subjiciamus. Organa suspenderunt ; nos istis diebus AlUluia et Gloria in excelsis, quae sunt can- tica laetitiae, non canimus. Significantea, quod in hac viia ab angelorum gaudio nos separatos ingemisct- 139 HONORII AUGUSTODUN. OPP PARS. III. — LITURGICA. 740 mus. Tractum ia Missa canimus, quia cum labore A quarto tempore, de quibus unum fuii sub Patriar- et gemilu ad patriam tendimus. Super flumina se- denles illi fleverunt, nos humiliati fluxum nostrse raortalitatis suspiramus. In paschali Sabbato unum Alleluia cantatur : transaclis enim septuaginta an- nis ad Hierusalem viri tantum revertebantur, mulie- ribus et parvulis adhuc itinere tardantibus : quod sigoificat, quia post terminum hujus vitse, quod est lempus captivitatis nostr», corpus nastrum in re- quiem terr» revertitur, spirilus solus sanclis in gaudio socialur. Sabbatum enim requies dicitur. Ipsi scilicet viri pro uxoribus et parvulis solliciti erant, quibus octava die venientibus geminam laeti- tiam babuerunt : et nos interim in paschali hebdo- mada Graduale frequenlamus, venienle octava die resurrectionis graduali deposito Alleluia gemina- mus ; quia saiicti quamvis in gaudio posili, dicm judicii, in quo angeli contremiscent, quasi pro uxoribus, id est corporibus, et flliis, id est operi- bus solliciti sustinent ; quibus in ullima resurre- ctione receptis gemino gaudio sine fine in coelis ex- sultent. Septuagesima incipitur in decima luna secundi mensis. Status hujus mundi in tria tempora distin- guilur : unum ante legem, aliud sub lege, tertium snb gratia, id est sub Evangelio. Primus mensis, id est Januariusy in quo AlleltUa canitur, tempus ante legem demonstrat : in quo quia homines se- cundum libitum suum vivebant, quasi canticum lae- titise, id est Alleluia canebant. In secundo mense decima luna Alleluia deponitur, quia in secundo p tempore decem praeceptis legis populus a peccati licentia reprimitur. Tunc AUeluia dimisit quando cum BKBrore peccati consuetudtnem deseruit. Poat captivitatem templum renovatur ; post reditum hu- jus exsilii per Jesum magnum sacerdotem coelestis Hierusalem ex vivis lapidibus, id est ex nobis aedi- ficatur. chis, aliud sub judicibus, tertium sub Regibus et Prophetis ; quartum sub Apostolis triumphat ; Da- vid, id est manu fortis qut vicit leonem, id est dia- bolum : et Salomon aeteruus, pacificus regnat, qui templum nobilissimum Deo Patri dediflcat cum di- cit : Venite, benedicti Pairis mei ; ad quod per sexa- gesimam oportet nos currere. Senarius numerus ad laborem, denarius pertinet ad mercedem : omnis labor sex diebus peragitur, denarius in vinea ope- rariis poirigitur. Cap. HI. — De Quinquagesima. Cap. II. — De Sexagesima. Sexagesima infra Septuagesimam currit : quae ideo Sexagesima dicitur, quod ab iila Dominica in fieriam qaartam paschalis hebdomadae sintsexaginta dies. Sex sunt opera £vangelii, id est esurientes ale- re, sitientes potare, nudos vestire, hospites coUige- re, infirmos visitare, incarceratos redimere. Et de- cem praecepta legis, quae sunt : onum Deum adora, non focies tibi sculplile, non perjurabis, sanctifica diem Sabbali, bonora patrem tuum et malrem, non occides, Don maechaberid non furtum facies, non faisum testimonium dices, non concupisces rem proximi tui. Sexies docem sunl sexaginta. Qui per sex opera miserirordiae decalogum impleverit, ad feriam quartam paschs pertinebit, in qua, Venite benedicti, oHicium erit. Haec quarta feria habet con- venientiam cum quarta setate mundi, in qua David et Salomon regnavenint. lu quarta aetale gens iila coelesti Me inclyta» regno Davidis et Salomonis glo- riosa, tempii etiam aanctissimi altitudine totum no- bilitatur in orbem. In nostra quarta feria, id est ia Quinquagesima ideo dicitur, quod ab illa domi- n nica quinquaginta dies ad diem Paschae numeran- tur, et sunt septem hebdomadae. Quinque sunt sea- sus corporis^ visus, auditus, odoratus, gustus et tactus : decem vero praecepta legis sunt, ut diximus ; quinquies deccm sunt quioquaginta. Si quis deca- logum legis, quinque sensibus pcr septiformem Spi- rilum impleverit, ad resurrectionis diem perti- nebit. In Septuagesimali officio lapsum primi hominis ad memoriam reducimus, qui in exsilium veniens dixit : Circundederunt me gemitus nwrtis, etc.; quem ad pugnam hortatur Epistola : Omnis qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet^ scilicet a fornicatione, et immunditia, et avaritia, et caeteris vitiis. In pugna positus clamat : Adjutor in opportu- nitalibus, in tribulatione, etc, de profundis^ etin Evangelio inducitur operarius ad vineam excolen- dam. In Sexagesima dubitamus an Dominus nobis- eum sit, et ideo clamamus : Ejcsurge^ quare obdor- mts, Domine^ etc*; Bpisiola nas confortat evadere de captivitate : Libenter suffertis si quis vos in servitu- tem religit, Nos captivi obedientes secundum gradum arripimus, id est de tribulatione qui : in Septuage- sima anxiati sumus ; ad requirendum proprium Do- minum conscendimus et dioimus : Sciant gentes^ etc; in Tractu : Commovisti, Daminef etc, ostenditur terra commota cooscientia peccatorum. In Bvange- lio semen indicitur; in septuagesima vineam coli- mus : in sexagesima semen jacimus. In quinquage- sima tenemus proprium Dominum et dicimus : Esto mihi in Deum, etc. In expeditione positos instruit D Epistola per quindecim gradus scalam charitatis di- cens : Charitas paiiens est, etc. Tunc triumphatori Deo railitiae noslrae dicemus : Tu es DeuSy etc. Tra- ctus nos servire Deo praecipit, qui fecit nos et non ipsi no8. In Evangelio fructum colligimus, quem in sexagesima serainavimus : Hunc scilicet fructum lucis caecus, qui praefigurabalur a Domino quaesivit et invenit : hoc eliam Postcommunio : Manducave- runt, demonstrat, quae nos satiatos corpore Domini indicat. Tres gradus trium sunt officiorum ; primus coq- tinet planctum captivorum, qui esse nolunt sub do- minio vitiorum ; secundus voluntatem fugae demon- strat, dummodo si proprius Dominus velit eos su- acipere, ac non a se repellere. Tertius consilium agit lAi SAGRABiEMTARmM. 742 qaomodo fugiat praesumens jam de suseeptione. A meras significat sex setates mundi vel sex dies, qui- bus hic laboramus : vel sex opera misericordise, quae superius commerooravimus. Quadragesimus nume- rus significat decalogum legis et quatuor Evangelia ; quibus cum capite nostro, id est Ghristo, in die re- surrectionis triumphamus. Secundus Adam ideo venit in carne, ut per poeni- tentiam et baptismum reformetur ad suam imagi- nem primus Adam , qui est in quatuor partibus mundi, quia Adam sparsus est per qnatuor partes mundi , illo numero ad colligentem Adam recar- ramus, quem continet totus orbis primia litteris suis. Feria quinta el Sabbatum post caput jejuoii pro- prio officio carent, quia antiqui Quadragesimam a B Septuagesima inchoabant, et feria quinla ut Domi- nica vacabant, et Sabbato non jejunabant. Postquam autem Quadragesima a capite jejunii iocepta est, in bebdomada duo dies a Dominica inofilciali sunt. Sabbato in duodecim lectionibus. Oratio super populum ideo non dicilur, quia ad hanc olim Pleciamus genua dicebatur : et hoc in Dominica fieri non Ucet ; ad quam consecratio pertinet : et quia qui consecrati sunt, in virtutibus debent erecti stare. Gap. V. — De guadragesima. Quadragesima ideo vocatur, quia ab hac dominica sunt quadraginta dies usque in Goenam Domini. Populus Dei in ^gypto affligebatur a Pharaone , et Primus tractus : De profundis^ el secundus : Com- movisH sonant tristitiam ; tertius vero : Jubilate Ite- titiam, quia ante iegem et sub lege tristitiam habui- mus perditionis, sub gratia autem venit nobis Iseti- tia salvationis. Similiter : Qui habitaii et : Ad te levavi, tristitiam : Qui con/iduntf denuntiat leetitiam. Item : S(epe expugnaverunty et : Deus, Deus meus trislitiam : Laudate clamat laetiliam. Tres reversio- nes populi Dei leguntur : una sub Zorobabel duce, et Jesu sacerdote magno in quinquaginta millibus bominum : secunda sub Esdra, qui legem renova- vit ; tertia sub Nehemia, qui templum reaedificavit. Nos a confusione peccatorum poenitendo et confi - tendo revertimur, deinde lex Dei in nobis bene operando reparatur : postremo benedicendo, proxi- mum aedificando, templum Deo construitur. Gap. IV. — Dc die Cinerum. Feria quarta , ciaeres imponimus capilibus no- stris, ut memores simus sententiae primo homini dictfle : Cinis eSy ei %n cinerem ibis; ut qui prius fbimus immortales, per poenitentiam et humilitatem redeamus ad immortalitatem. Ideo qiiarta feria hoc fit, ut sicut sol et luua hac die creatus est, el mundus illustratus, ita nos a tenebris peccatorum ad solem Christum et ad lunam Ecclesiam convertamur. Usque ad istum diem a Septuagesima in expeditione fuimus, hodie pugnam inimus. Unde oratio Missse hoc indicat dicens : Concede nobis, Domine, prxsi dia milUice Christi. Similiter et lectio, quibus armis ^ per Moysen liberatus mare Rubrum sicoo vestigio pugnare debeamus ostendit dicens : In jejunio, et fleiu, et planciu; egrediatur sponsus de cubili tuOf etc. Et Evangelium : Tu autem cum jejunas^ unge caput tuum, et faciem tuam lava. Hora nona missam celebramus, quia hora nona de paradiso homo ejectus exsulavit : quem Ghristus hora nona in cruce exspirans ad vitam revocavit. Ab hac die usque in Pascha sunt quadraginta et sex diea : tot annis sedificatum est templum in Hie- rusalem. Templom hoc corpus Domini significat^ cujus nos membra sumus : ut compaginemur cor- pori nostro Gbristo, tot diebus abstinentes sumus, dicitur, quod Maria duodecim annorum fueritquando Ghristum peperit. Qnando Ghristus passus est, ex- transivit : sed hostiliter eos insequens in undis in- teritt. Post hoc Deus legem populo dedit , quadra- ginta annis coelesti manna pavit ; aquam de petra produxit, deinde in terram fluentem lae et mel in- troduxit. iEgyptus est iste mundus, Pharao diabo- lus, Hsebraicus populus est Ghristianus populus, quem Moyses, id est Ghristus, de potestate Pharao- niS| id est diaboli, liberavit. Per mare Rubrum, id est per baptismum, sanguine Gbristi rubicundum duxit ; hostes, id est peccata submersit. Legem dat, quia peccata vetat : quadraginta annis per desertum ducit, quia quatuor Bvangelia per decem prsecepta legis implere prsecipit. Manna, id est corpore suo pascit : fontem de petra, id est sanguinem latere stitit triginta et trium anuoram et dimidii, quod pro D stio tribuit, in terram repromissionis, id est in para- integro accipitur, et fiunt quadraginta et sex antu. Et ita templum hoc, id est corpus Ghristi, quadra- ginta et sex annis sedificatnm est : quod Judsei sol- verunt occidendo , sed triduo resedificatum est r^. surgendo. Aliter per humanum genus Adam intelligitur, qui quasi fractus, et per totum orbem sparsus colli- gitur. Sic grsece, anaiole dicitur oriens, dysis occi- dens, arctos septentrio, mesembria meridies. Capita horum verborum habent Adam, A significat unum, d significat quatuor, et iterum a significat unum, m quadraginta significat. Per hunc numerum de- Bcendit caro Ghristi de Adam. Quadraginta enim et sex diebus formatur infans in malre. Senarius bu- disum inducit. In Quadragesima aliqua pars pugnae peracta est ; hoc dicit nobis, quem in missa Prote- ctorem invocamus : Invocavit me, etc. Et in Epis- tola : Tempore accepto exaudivi te , elc. Et in responsorio : Angeli Domini nos eustodiant* In Iractu, Scuto veritatis circumdaii sumus. In fivangelio ad triumphum tendimus, ut inimico dica- mus? Vade, Satanas in interitum. Moyses jejuoavit quadraginta diebus, Elias tot- idem, Ghristus similiter. Lex per Moysen, prophe- tia per Eliam, Evangelium per Ghristum designatur : hoc est, lex et prophetiae, et Evangelium nos hor- tantur ad jejunium quadraginta dierum, ut videlicet quatuor qualitates corporia maceremus decem prae- 743 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITUHGICA. 744 ceptis legis, scientes quod per multas tribulationes A mores instruit, quia duo populi, Judsei et geoliies, ad oportet nos introire in regnum Dei. Ab ista Dominica sunt quadraginla dies et duo usque ad baplismum : tot mansiones habuerunt fiiii Israel, quando bapUzati sunt in mari et in nube ; quando exierunt de terra iEgypti de dura servilute, et pervenerunt ad terram repromissionis. Tot etiam generationes sunt in genealogia Chrisli. Qui ad cor- lestem patriam tendunl quadraginta mansionibus ut filii Israel, illuc quadraginta diebus istis perveniunt, qui ad Christum per baptismum transeunt, eodem numero ad eum perveniunt, quo Chrislus ad nos pervenit. Christus a primo patriarcha Abraham per quadraginta duas generationes ad Virginem descen- dit : nos per CLristum, qui est princeps patriarcba- fidem convertuniur. Responsorium : Venile Filii, ad fidem vocat : beatagcns bene operantes laudat. Evangelium in Siloe lolos, id est, in Christo bapli- zatos probat. Quod quarla feria quarlie hebdomads quadragesimae hoc fit, istud signiticat. Per Quadra- gesimam omne lempus sfleculi significatur ; scx dies primi sex setates unius cujusque hominis demon- stranl : quarta feria et quarta septimana Quadrage- simae compaginaniur quartae aelati ssculi et aevo unius hominis, Quarta aetas est a David usque ad transmigrationem Babylonis , a qua vclut juveniii state in populo Dei regum tempora coeperunt. Uaec aetbs apta est regno. Uac aetate Christianum impe- rium sumpsit cxordium, juranle Domino David : De rura, implendo quaiuor Evangelia per decalogum 3 fmctu ventris tui ponam super sedem tuam. Ideo in feria quarta hebdomadae quariae calechumeni ad nomen Christianum accedunt, quae pi*sefigurata est quarta aetate saeculi, qua promissura est i-egnum Christi ; de quo angeius : Dabit illi Dominus Deus sedem Pairis ejus, ad quod regnum ipsi per fidem et opcrationem veniant. Sabbato ante passionem Domini ieguntur duae le- ctiones, quibus catechumeni, roares scilicet et fe- minae, instruuntui* : quia in hoc Sabbato quoque Bcrutinium agebatur. legis ad regnum coBloruni ascendimus. Quater decies fiunt quadraginta. Mundus iste quatuor climata ha- bet, orientem, occidentem , mendien, septentrio- nem ; annus quatuor tempora habet, ver, aestatem, autumnum, hiemem ; homo constat quatuor elemen. tis, terra, aqua, igne, aere. Porro ab uno usque ad qualuor arithmetice decem numeranlur, hoc signi- ficat quod homo in quatuor mundi partibus per qua- tuor tempora anni decalogum Icgis et quatuor Evan- gelia erat impleturus. Luna secunda tertii mensis, id est Martii inchoatur Quadragesima, quia in tertio tempore, id est sub gratia data sunt duo praecepla charitatis, quibus homo quasi duabus alis volaret ad coelum. Cap. VII. — De Sabbato ante Palmas. Sabbatum ante Palmas ideo officio vaeat, quia A Septuagesima sunt sexaginla dies usque in fe- ^ «PO^toHcus eleemosynam dat/ Hac die venit Jesus i.r» nL.\:^ .n.a .«na«, nn„.;ni • aJo^u.. w. ^ Beihamam, ubi fuerat Lazarus morluus, et fecerunt ei coenam ibi . Et Maria accipiens libram unguenti, nam quariam ante coenam Domini : sexaginta bi dies peregrinationem nostram ad memoriam nobis reducunt, qua peregrinamur a Domino. Tres dies, qui supersunt, triduanum jejunium Ninivitarum si- gnificant. Ut peccata nostra, quibus affligimur, in resurrectione Domini aboleantur, necesse est triduo nos compati morti Christi , ut non irretiamur per concupiscentiam oculorum et superhiam vitae. Per sex dies, qui supersunt usque ad Sabbatum, bona opera recoluntur, in Sabbato, id est in requie, ani- marum perfectae libertati reddimur. Quadragesima ideo ante passionem Domini cele- bratur, quia baec laboriosa vita per quadraginta fi- guratur, qua ab amicitia hujus mundi jejunare debe- mus; quia si compatimur, et conregnabimus. Yela et unxit pedes Jesu, et tersit capiilis suis, el domus impleta est ex odore unguenti. Hoc ea die apostoli- cus facit membris Christi, quod ipsa fecit capiti. Pedes Christi sunt pauperes, libra unguenti est ju- stitia, capilli bona nostra nobis supertlua, pauperi- bus necessaria. Odor in domo, bona fama in mundo. Cap. YIII. ^ De die Paimarum. Dies Palmarum est quando Dominus de Betbania descendit Jerosolymam, et ei turba obviam venit cum ramis palmarum. In memoriam illius rei nos per ecclesias nostras solemus portare ramos et cla- mare : Hosanna Filio David; benedi^itus qui venit in in Ecclesiis suspenduntur, quia in hac vita secreta ^ nomine Domini^ rex IsraeL Appropinquante passione cielorum nobis absconduntur. Cap. VI. — De feria quarta hebdomadas quarUe, Feria quarta flt scrutinium, aures catechumenis tanguntur, ut verbum Dei aure cordis percipiant, et ei obediant. Nares tanguntur, ut fetorem vitiorum respuant. Initia qualuor Evangeliorum leguntur, ut quatuor vitiis, id est slultitia, inconstantia, libidioe, exuantur, et quatuor virlutibus, id est prudentia, fortitudine, justitia, temperantia imbuantur. Domi- nica oratio et Symbolum eis traditur, ut sicut He- biaei ab iEgyptiis, ita ipsi discedant a vitiis. Duae leciiones leguntur, una eos ab errore revocat, altera appropinquavit Dominus loco passionis. quia sponte pro nobis voluit mori. Decima die mensis primi agnus, qui in Pascha immolaretur, domum introduci jussus est in lege ; et Dominus decima die ejusdem mensis, hoc est ante quinque dies Paschae in civita- tem, in qua pateretur, ingressus est. Palma dicitur victoria : Dominus superato diabolo et mundo cum ramis palmarum in;rossus est in civitatem, nos de- viclis vitiis et peccatis cum palmis victorise intrabi- mus coelestem Jerusalem. Major haec hebdomada vocatur propter majora officia et passiones, quae in hac hebdomada leguntur. Feria secunda et feria teriia duplex lectio legilur, quia Christus pro duo- bus popuiis palitur. 745 SACRAMlilNTARIU^r. 746 Cap. IX. — De feria quarta hebdomadce majori$, Feria quarta ad memoriam nostri reducitur cru- deie coQsilium Judseonim, et mansuetudo Christi. In introitu, In notnine reticetnr : Et omnis lingua con/iteatur : quia Judaei non confilebantur, sed per- debant Dominum . Unus homo duas mortes passus est, mortem corporis, et morlem animae : in prima ieciione et in primo responsono recolilur mors ani- mae in secunda lectione et in secundo respoasorio mors corporis. Pro utraque mortuus est Christus; caro Salvatoris pro salute corporum : sanguis vero pro animabus effusus est. Unus homo unam habuit animam ; ideo primum responsorium unus versus sequitur. Secundum responsorium quinque versus habet, sicut homo per quinque sensus morluus est. Ipsa die vela deponuntur, quia in passione Christi cuncta mysteria Scripturae nobis reserantur. Passio quae legitur facit nos recolere mortem nostram. Cap. X.-^-DeDie Camas Domini. Feria quinta oleum consecratur tribus modis; in ea reservatur corpus Domini usque in crastinum, reticitur quoque in commemorationem coenae Do- mini, lavantur pedes fralrum et pavimenta ecclesiae, nudantur altaria usque in Sabbatum sanctum. In ea die poenitentes veniunt ad absolutionem, et Gloria Patri cantatur in ofncio missae. Quinta die produxit Dominus aves et pisces de aquis; quinta aetate, quae fuit a transmigratione Babylonis, venit Dominu? in mundum : et aves, id est sapientes, et pisces, id est insipientes de pelago erroris produxit. Hodie unctio olei conticitur, quia quinta aetate Christua venit, qui nos in regnum et sacerdotium ungeret. Oleum visibile in signo est, oleum invisibile in sa- cramento: oleum spirituale intus est. Oleum pro infirmis in ipso otficio consecrationis corporis Domini consecratur, quia Christus pro infirmis moritur. Chrisma in loco pacis consecratur, quo uneli , Christo aequivoci , id est Chrisliani no- minemur, ut ejus pace fruamur. Oleum san- ctu.n ibi cousecratur, quo reges et sacerdotes Domini ungamur. Ipsa die finitur lex Yeteris Tnsta- monti : Moyse enim mortuo Josue dux ordinatur; quia lege traditionibus Pharisaeorum corrupta Cbri« stus incarnatur. Qui hodie pascha cum discipulis suis manducans veteri Ipgi finem imposuit, et novae gratiae initium dedit, tradens eis corporis et sangui- nis sui mysterium. Quod in crastinum reservatur, quia iu judicio vulneratum repraesentatur. Coena Domini in fine diei agitur, quia justi in fine mundi epulabunlur in conspectu Domlni. Pedes fra- trum et pavimentum ecclesiae lavantur, quia nobis qui sumus pedes Domini, et qui sumus Ecclesia, id est convocatio, per Christnm peccata remittuntur. Unde et poenitentes absolvuntur. Et quinta aetate venit Dominus et solvit legem, qui peccata punie- bal; et graliam inslituit, qui crimina relaxabat. Al- taria nudantur vestimentis. Altare est Christus, vestimenta sunt sancti, qui eo relicto fugerunt. Tribus diebus, id est feria quiota, sexta et Sabbato Patrol CLXXII. A passionem et sepulturam Domini celebramus, ideo Gloria Patri et campanarum signa omlltimus. Hodie mandatum fit, quod Dominus cum discipuUs suis fecit : Pax ad missam non datnr, eo quod Judas Dominum osculo prodiderit. Chrisma hodie confic]- lur, quia hodie novn lex in datione corporis Domini incipitur. Ignis etiam hodie novus, de crystallo, acceptus benedicitur, quia fumo legis exslincto lu- men gratiae Christo largitnte accenditur. Poenitentes ideo hodie absolvuntur, quia hodie Dominus per no- vam Irgempeccata dimisildicens : Corpus meum pro vobis tradetur, et sanguis meus pro vobis effunde- tur^ in remissionem peccatorum. Gloria Patrie reti- cetur, quia Fillus Dei occidetur. Luminr exstingun- tur, quia verum lumen, id est Christus, exstingul- Q tur. Corpus Domini in crastinum retinetur (quod ta- men Roma3 non fit), ut in feria sexta passioni Domini communicetur. Amptilla cum chrismate, antequam benedicatur, syndone alba de serico involvatur, ita ut dimidia videatur ; benedicta autem cooperiatur, ut a nemine nuda videatur, et omnes salutent eam. AmpuIIa cum chrismate est corpus Ghristi sumptum de Virgine. Pontifex flat in ampullam ter, per hoc Spiritum sanctum in Christo corporaliter habitare denuntians. Antequam transiret ad altare crucia aliquo tempore coopertus, et aliquo erat nudus. Coopertus erat, cum fugeret in iEgyptum et humanas necessitates pateretur ; nudus erat, cum miracula fa- ceret. Syndon alba est ejus mundissima conversatio^ postea cooperitur ut non videatur ; quia Christus, postquam post resurrectionem in coelum ascendit, ^ invisibilis apparuit. Quem adhuc salutamus ; quia quotidie eum adoramus. Statio fit Laterani : Latera- nis dicta est a Laterano, qul quondam Caesariano truncatus est gladio. Cap. Xl. — Dedie Parasceves. Parasceve dicitur pra^paratio, eo quod illa die pa- rabant Judaei quae in Sabbato necessaria erant, sicut quondam de manna faciebant. Sexta Feria terra impletur animalibus, et primus homo ad imaginem Dei formalus est ; moxque ex latere e^us dormientis sumpta costa femina formatur. Sexta aetate saeculi Christus incarnatur, et sexta die crucingilur : de cujus latere qnasi dormientis in cruce sanguis et D aqua fluxit, unde Ecclesiam fabricavit. Dicit lcctio : Decima die mensis tollat utiusquisque agnumper for milias et domosy et servabit eum usque ad quartam decimam diem mensis hujus, immolabitque eum omnis fiHorum Israel ad vesperam. Dominus noster est agnus, qui decima die ingressus est Jerusalem, quarta decima traditus, quinta decima die pro nobis immolalus est. Sequitur responsum cum quatuor versibus : Christus quando naturam hominis assum- psit, ex quatuor elementis compositum corpas sum- psit. Ille pendebat in cruce quasi Judex in tribunali sedens ; latromem conversum ad gloriam, non con- versum ad poenam judicabat. Pindebat in cruce me« dius intcr duos latrones, unde unns versus : in me^ dio, inquit, duorum animaUum cognoseeris. Duo U 747 HONORII AUGUStODDN. OPP. PARS UI. — LITURGlCA. 748 genera suct afflictorum : afflicli qui corriguntur, ad A ctus est Christus in pascha immolatus. Cereus si- latronem conversum pertinenl ; qui non corrigun- tor, pertinent ad Judam, et ad latronem non con- versum . Hodie ad memoriam rcducilur pas^io Domini, ad Imitationem scilicet nostram : ipse enim passus est, ut sequamur vestigia ejus. Unde sonat lectio : Erit agnus absque macula, Tolletis etiam et hcedum et servabitis eum^ etc. Agnus absque macula est corpus Christi immaculatum : hsedus corpus suum est, quod sumus nos qui peccatore sumus. Utrumque animal memoratur in religione paschae ; pasclialis agnus immolatio Christi ; hsedus est mortificatio nostra. De resurrectione etiam nostra sequitur lectio dicens ; Verificabit nos post duos dies, et in die tertia susci' tabit noSy quia, si compalimur, et conregnabimus . Tractus : Qui liabitat secundum Romanos post mul- tos labores vltam nobis promittit : ubi dicit : Longi- tudine dierum adimplebo eum, et ostendam illi salutare meum, id est Christum. Deinde sequitur passio : in ea velut ipsum Cbri - stum in cruce vldemus. Duo diaconi denudant al- tare^ aiiferentes more furantis, quia tradito Christo in manus- iniquorum, apostoli in more furum fu- gerunt.et laluerunt. Missa non cantatur in sexla et in septima feria, quia apostoli biduo in moerore fue- runt, et in tristitia ipsi biduo jejunaverunt : idcirco sacramenta biduo penitus non celebrantur : orationes pro omnibus gradibus recitantur, ut in adversitati- bus ad patientiam passionis Chrisli, et orationes con- fugiamus. Pro Judaeis : Flectamus genua non dici- mus, quia iili illudendo genu flectebant. Pacis oscu- lum intermittimus, ut q\iod Judas fecit in Domino, nos vitemus in fratribus. Deinde crux salutatur, Christus vero adoratur, quia in cruce redempti su- mus. Crux non solum nobis, sed et angelis cunctis- que in coelo virtutibus profuit, et sacramenlum, quod antea nesciebant, iilis aperuit. Prostemimur corpore ante crucem, mente ante Deum. Sicut Deus humanum genus per hominem redemit, quod per hominem periit : ita per lignum eum reparavit qui per lignum cecidit. Adam perditus per qualuor partes mundi dispersus erat ; Adam salvatio quatuor partes roundi comprehendit stalu corporis sui in ligno. Corpus Domini cum calice , vino non consecrato, profertur; calix feria quinta consumptus, est fmis veteris legis. Yinum non consecratum per sanctifl- catum panem sanctificatur. CkP. Xtt. — De Sabbato tancio. Sabbuto santo vigilite aguutur quia media nocte Burrexit Dominus : media etiam nocte est venlurus In similitadinem JBgyptii temporis, quando Pascha ceiebratum est, exterminator venit, et Dorainus su- per (abernacula, traubiit, et sanguine agni postes irontiuro noslrarum eonsecrati sunt. Romani ceram oleo mistaro benedicunt, agnos inde faciunt : in octava populo ad incensum et ad subfumigandum domos dabunt. Cera est Christi hu- manitas, oleum eal miaericordia : aguus de cera fa- gnificat columnam ignis quae praecessit Glios Israel ; diaconus, qui eum benedicit, significat angelum, qui eam ferebat. Postesum agni prima die egressi sunt de Ramesse, secunda die de Soeoth^ tertia die de Ethan, in qua die apparuLt coiumna. Prima dies est passio Chriati, secunda desceusio ad infemum ; tertia est resurrectio Christi ; qui est columna ignis in nocte, id est terribilis peccatoribus ; colurona nubis in die, id est blandu*^ justis. Colurona prseces- sit baptizatos m mari et in nube ; cerens prsecedit catechumenos nostros. Lumen est Christus et gra- tia resurrectionis, quo praesens nox et catechumeni illustrantur. Qui cum baptizantur, trina mersione Chrislo consepeliuntur , et cum eo rcsurgent a Q morte viliorum. Cereus a diacono benedicitur more Romano, qui conBcit agnos. Qui cereus per octo dies neophytorum prxcedit pontificem, qui caput est populi, quia columna ignis praecessit populum usque ad terram repromissionis. Cereus novo igne accenditur, ut designet Christi doctrinam novam in Novo Testamento, vel novam gratiam qua iliustrala est nox, scilicet Dominicae resurreciionis. Duo cerci minores ab eo illuminali, sunt choms apostolomm a Christo illuminatus. Uterque praecedunt cate- chumenos ad baptismum ; uterque praecedant nos ad lerram repromissionis : per se Christus iliumi- nat Ecclesiam ; illuminat et per apostolos. Quod calhecumini feria quarta post mediam p Quadragesimam et Sabbato catechizanlur, significat quod fide et operatione sint imbuendi catechumini. In Ecclesia sunt duo ordines, sapientes scilicet et in. sipientes. Per lectiones, quae ad raissam in die le- guntur, sapientes instruuntur : quae in nocle ad ma- tutinas legunfur, insipientes imbuuntur, unde et exponuntur. Ideo hoc die lectiones toto nocturnaii leguntur, quia convenit insipientibus videlicet cate- cbemenis adhuc in ignorantia positis. Quod autem absque titulo leguntur, haec est causa : Eis qui cognoscuntur cives coelestis Jerusalem, scilicel sa- pientibus , pronuntiandi sunt auctores librorum : ut amorc dulcedinis nominis concivis suis avidius lectionesimbibantur. Catechumeni vero quia non- dum cognoverunt cives Jerusalem, frustra eis pro- fertur auctor incognitus : quibus vilesceret auctori- I^ tas per ignorantiam. Quatuor lectiones leguntur, quibus catechumeni instruuntur. Mensa tabernaculi babet quatuor pedes : tabema- culum est Ecclesia, mensa est sacra Scriptura ; quatuor pedes sunt hi : historicus intellectus, alle- goricus, tropologicus, id est moralis, anagogicus, id est superior. Historia est cum res ita ut facta est, profertur, ut haec historia : /n principio creavit Deus caslum et terram, in qua creatio mundi, et for- matio hominis refertur. Catechumenu? in luic le- ctione discit qualiter homo sit formatus, qualiler sit lapsus : ne ipse consentiat carni sicut Adam Evae. Secunda lectio : Factum est in mgilia matuti- na, etc, in qua retertur saivatio Hebraeorum et suIh * liy SACRAMENTARIUM. 150 mei-sio ^yptiorum : in quo facto lustoriK cate- A parvuli salvanlur propter fidem parentum et patri- cbumenns instruitur posse liberari de mann diaboli per aqitam bapiismi. AUegoria est, cum verbis sive rebus mysiicis praesentia Chrisli el Ecclesiae sacra- menta signantur ; ut terlia leclio ; Apprehendent se- ptem mulieres virum unumt id esi septem graliae Spiritus sancti Jesum ; quem multo tempore desi- deraverunl, quia nullum alium invenire potuerunt, in qua aeterna stalione requiescerent. Ilem : Cum abluerit Dominus sordes agua filiarum Sion Spi- ritu judicii et Spiriiu ardoris; hoc est, sacer- dos )avat sordcs aqua, Deus peccata Spiritu san- cto. Demonstralur catechumenis in hac leclione, quid debeant amare, scilicet virum quem ap- prehenderunt septem mulieres ; et quid eis profi- ciat baptismus, id est ut per Spiritum judicii, et Spirilum ardoris minora et maxima peccata pur- gentur. Tropoiogia est moralis loculio ad inslitutio- nem morum sive apertis sive figuratis prolata ser- monibus; ut lectio quarta : Omnes sitienteSyVenite ad aquas.et audite audientesme. Et ilerum : Dere- linquai impiusvlam suam, etc. Doceturcalechume- nus in hac lectione declinare a malo et facere bo- num. Sicut primaB duae lectioues propter bistoricam narrationem conciuduntur in cantico, sic ista locu- tio duobus canticis dilatatur propter duas se cir- cumjungentes, mores scilicet bonos et ccelestem pa- triam. Anagoge, id est sensus ad superiores ducens locutio est, quae de praeteriliis, fuluris, et ea quae in coeiis est vita futura, sive mysticis sive apertis ser- roonibus disputat; unde cateehumenis dicitur iu Canlico ; Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, Canticum ideo cantatur, quia ipsi sunt futuri in ba- ptismo de centum quadraginta qualuor miliium cce- tu, qui cantant canticum novum, qiiod nemo poterat dicere nisi illi. Canlare soiius est in conspectu Do- mini gaudere prae caeteris de inuocentia, qua procul dubio vestiuntur infantes in baplismo. Sacerdos tangit de oleo sancto acapulas et pectus catechumenorum. Oleum pertinet addonum gratiae Dei, ut dicitur : Alteri fides in eodem Spiritu. Ad tutamen mentis et corporis impor itur oleum in sca- pulis et pectore ; per cogitaiiones malas et opera diabolus nos corrumpit ; oleo sancto, id ost scuto fidei munimur in scapulis, ul portemus onera Chri- sti, id est bona opera ; in pectore pro munimine norum, sicut filia daemoniaca liberata est in Kvan- gelio fide matris. Qui adulti sunt et possunl loqui, proprio ore proferantsuamprofessionem : pro par- vulis respondeanl patrini, quia ipsi non possuut lo- qui. Sicut enim alieno peccato obnoxii, rei tenemnr; ita propria peccala fide laxantur. In prima oratione inundatur habitaculum hospitis, qui debet Deum suscipioere, et deprecaturejus ad- ventus : Omnipotenssempiteme Deus, adesto m. jne- tat, f . m., deinde gratias agit quod tam magnus ho- spes ad tam humile hospitiumd^scendit; deindere- coiit miraculum super aquam divinitus factum, ubi dicit : Spiritus Domini ferebatur super aquas : et quodfactumestinsalvatione arcae, id quoque factum ^ essein figurabaptismi. Deinde expulso diaboiojsignat eum signaculo crucis ut non habeal locum redeundi diabolus. Per invocationem sanctae Trinitatis exem- plo bapiismi Trinitas adest in nostro baptisterio. Pater significatur ubi dicitur : Benedico te per Peum verum ; Fiiius ubi dicitur : Beuedico te per Jesum Christiim; Spirilus sanctus in ultimis. Quod vox. mutatur si^nificat discessum vitiorum ob praesen- (iam Spiritus sancti venientis jam inaquam ubi di- citur : Descendatinhancplenitudinemfontisvirtus Spiritux sancti, Tunc ponunlur cerei neophylorum in aquam, quia significatur per cereum Spirilus sanctus. Filios Israel praecessit columna ignis in nocte et columna nubis in die ; columna ignis est Cbristus, a quo illuminati sunt aposloli; columna G nubis est Spiritus sanclus, a quo iiluminatur Eccle- sia . Cerei neophytonim cum cereis ficolesiae illumi- nantur : quia postquam sacerdos introduxit eos in societatem £cclesi»b, tunc illuminabuntur corda il- lorum. Levato de aqua infante, linit eum pres- byter chrisroate in cerebro, propter occasionem transitus mortis, ibi curat plagas mortis et solvit vincula ut Samaritanus semivivum. Si sine confirmatione moritur, salvabitur quidem ; sed plenam graliam non consequitur, episcopus per imposilionena manus dat Spiritura sanctum, id est nuptialem vestem. Per oleum recta conversatio, per balsamum sancta inlelligilur doctrina ; sapientia ad vitam, scientia pertinet ad doctrinam. Chrismalis unctio pertinet ad duo dona Spiritus sancti, ad sa- cogitationum dicit sacerdos, a6rcnMn/ias Salan(B, id D pientiam scilicet et scienliam. Oleumadsapientiam. est diabolo, quem in ore tenebras per immolationem idolorum ? Et omnibus operibus ejus; id est volu- ptatibas carnis, superfluis cibis et potibus , et omni luxnriae? Et omnibus pompis ejus, id est om- nibas vanis et superfluis honoribus ? Per abrenun- tiationem expellitur prior bospes, id est diabolus ; per confessionem intrat secuudus. Credis in Deum Patrem omnipotentem? credo. Ecce aditus hospiii per fidem patet. Credis in Filium ejus ? Credo. Ecce aditus divinorum operum. Credis in Spiritum san- etum? Credo. En dantur bapticandis dona Spiritus sancti . Diaboius jure possidet infantes per peccatum pri- mi homiius, qui niiQC per exorcismom expellitur . balsamum odorem suum longe lateque spargens ad sctentiam pertinet. Haec duo, id est doctrina ct ope- ratio sunt in septem donis SpLiitus sancti. Sapicntia ad vitam, inteilectus addoctrinam, consilium ad do- ctrinam, fortitudo ad viiam, scientia ad doctrinam, pietas ad vitam, timor ad utrumque. Haec sunt or- namenta vestis quas tribuit Deus menti noslrae per- impositionem manus episcopi ; sine quibus pericu- losum est aiiquem inveniri in convivio regis. Uoc- solis pontifieibus licet sicut apostolis. Sine isto si- gnaculo non oportet nos praesentari ante Deum : quod signum videns exterminator in frontibus no- stris transit domos nostras, quia non sui sumus, sed ejus, cuiius sigoum portamas. Ipsa crux 761 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGIGA. 752 Dullo in loco figilur melius,quam in eo, ubisummus A ut qui in captivilate peccatorum fuimu?, per exem- pontifex laminam auream, in qua sculptum erat nomen Dei inefifabile, figebat. Grux cum chrismate fil quod conficitur ex oieo et balsamo. Per oleum nitor charitatiSy per balsamum odor bonse notitiae acquiritur. Utaniae quae fiunt circa baptismum , significant intercessiones sanctorum pro renascentibus. Lita- niae Gi^aece, Latine supplicationis dicuntur : litaniae ante et post baptismum aguntur, quia in circuitu sedis iris lcgitur. Sedes est Kcclesia, super quam Doininus scjiet. Golor jaspidis aquaejadicium. coior f ardii judicium ignis'. Septem lampades sunt septem Spinlus Dei. Baptismus^ist mare vitrcum, in quo Don aliud videtur exlerius quam quod gcstat inte- pia patriarcharnm reverlamur per baptismum ad terram repremissionis. Qui baplizant, sunt palres baptizatoruro, patrini, vicarii eorum quibus commen- dantur : ut quia non vacat presbyteris, ab ipsis do- ceanlur. Gum Agnus Dei ad litaniam incipitur, cerei neo- phylorum incipiunlur sive inccnduntur, quia per illum lumen accipiunt qui toDit peccata mundi. Glo^ ria in excelsis dicitur ob gloriara Dominicae resur- rectionis, et quia, in quibus babitat diabolus, jam inliabiliil Spiriliis fanctn^; hoc sonat oratio : Deus^ quik'itic sacralissbmm nociem, elc. ; similiterel le- clio : Si consurrcxislis cum Christo^ ctc. ; etinfra : Moriui enim estis, elc. Ad bapiizatos pertinel in rius. Chryptallus de aqna in glaciem et lapidcm B J//Wwm : 3/«n-worrfta /)om/wt, in traclu : veritas vertilur pretiosum, el baplismi g»alia figuratur. Iris sole nubcs irradiante fit, et post diluvium primum propitiationis signum intercessio est sanctorum , qsio Dorainus iliustrat Ecclesiam et munit. Designat smaragdus viridi lapidi similis, hos qui immarcesci- bili iideciPtcros orando protogunt. Tiina mersiosi- gnifjcat tres dies morlis Domini, cui consepelimur ; elevalio de aqua, quod cum eo resurgimus. Albas vesies oclo dicbus porlant cereis acccnsis. Vestes animae sunt corpora nostra, quae debcnt esse munda et candida a malis aclibus. Gerei accen^i est cbari tas in bonis operibus, per octo dies ; id est in nova leg& In Sabbato exuuntur ipsa vet^timenta, quia in die cxitas animae Sabbatum, id est requiem inve- ejus prcedicatur, Unde et AUeluia praeponitur, quo modo hic misericordia, postea verilas in jadicio. Ilebraja lingua esl muter caeterarum linguanim et nobilior, Latina inferior etquasi filia : unde et Al- leluia, quod Ilebraium est, praeponitur hic, quod in c^TDleris ofliciis non fit. Evanjelium resurrectionem Ghristi ad memoriara reJucit, et angelorum ad fe- minas allocutionera. Ante Evangeliura non portatur lumen, scd ihymiaraa, quia hoc tantumraodo oblu- lerunl rauliL-rcs. Q lod offeriorium uon cantatur, si- gniflcat sileulium mulicrura. Sa/2ct charitaiis : linea sive fimbriae in dcxlro sive siui- stro, sciliccl relro ad pnjRcepla Veleris Testamenti pertincnt, quae vero iu anteriori parle sunt, ad No- vum Testamenlum pertiuent. Sinistrum lalus habet firobrias, quia actualis vita sollicila est et lur- batur erga plurima. Dextmm latus non habet ; quia contemplaliva vila quiela esl. Largita? bra- chiorum sive manicarum est hilariias daloris. Diaconus, qui legit casulam, ciicumcinctus cst late- re sinislro perlusus, quia vult Chrislum imilari, qui ]an«^ea, est perfossusin latere. Subucula quaiu- duilur poDtifex post caniisiam, significat virtules inlimas et oralioncm subiimium, quac non palet omnibus, sed perfectis atque majoribus, ut est ndcs, spes, charilas. Cap. XXVII. — De pallio archiepiscopi . Pdllium archiepiscoporum supcr cmnia indumen- ta esl« ut lamina in fron'.c soliMspontificis, sic illo distinguitiir archiepiscopusa ca^teris episcopis. Pal- lium significat lorqucm, qucm solebnnt legitime ccrlantes accipere. Quod habeat doas lineas a sum- mo u$que deorsum, relro ct anle, significat : quod mandata Veteris Testamenti a principio Genesis usque in finem, in humcrali linea operando et do- ceodo portet pootifex in pectoraii novo a priroitiva disciplina Domini. Sermonem antiqui cantantcs co- ronam in capite, turquem in collo accipiebant. Co- rona in capiieest charitasinmente, lorquesin collo est operatio in praedicalione : ut speribus impfeat quod vcrbis docet. Corona gralia Novi Teslameuli, torques, spes regni calestis ; cuius splendor exi- mius ad exemplum coronae veltorquis nullaunquam fine claudetur. Sudarium portatur in manu sinistra, quo oculorum et narium lergantur superflua. Hocsunt piae et mundae cogitationes, quibus delergimus mo- lestias animiex infirmitate corporis et vila» praesenlis. Cap. XXVIII. — Desandalus. Episcopus habet ligaturam insuis sandaliis, quaro non habet presbyter. Episcopi est hucet illuc dis- currere per parochiam ad regendam plebem, et ideo ligata sunt, ne de pedibus cadant. Hac signi- ficant firmare aientis gressus, qui in turbis popu- lorum versantur. Presbyler vero, qui domi hostias iromolat, securius incedit. Diaconus etiam habet in- sandaliis ligaturam, quiasuum esl iread comilatum. Subdiaconus habet dissimilia, ne diaconus aeslime- tur. Sandaiia cursuro oraedicatoris significant ; solea quae subtus est, ne praedicator se terrenis negotiis iroplicet. Lingua de albo corio sublus calcaneum, ut sis innocens et sine dolo ; lingua exinde surgit separata a corio sandaliorum, lingua est eorum qui foris suut, et testimonium dant bonum prapdi- catori ; hi sunt in inferiori parle, et quodammodo a conversalione spirilualium separati. Lingua su- perior spirilualium Iingua est, qui praedicato- rcm in opus pra?dicaliouis inltoilucunt ; hscc in exteriori viia praedicaloris requirunt, Intrinsecus suct circumdata sandalia de albo corio, iia iutenlio praedicaloris sit candida coram Deo et pura consci- enlia. Extrinsecus vero inlcgrum apparet, quoniam vidclur praedicatorum \ita despecla saecuiaribus. Superior pars sahdaliorum, per quani pes intrat, mullis filis est consuta, ut duo coria non dissol- vanlur : in initio debet studere praedicator pluri- bus virtutibus atque scripturaruro sententiis, ut opera forinsccus curo his, quae intrinsecus intenla sunt, coram Deo, non disjunganlur. Lingua sanda- liorum, quae super pedes esl linguam prsedicatoris significat : linea ope sutoris facta procedeus a liu- D gua sandalii usque ad finem ejus esl evangelica perfectio. Line» ex utraque parle procedentes, lex sunt et prohelae, quaj in Evangelio recapitulantur. Etenim ipsae replicatae sunt ad medianam lineam, quae usque in finem curril. Ligaiura in roysterium incarnalionis Christi, corrigia; supcreiogatio est proprio suroplu praedicare. Cap. XXiX. — De vestibus presbyteri, Panthera besiia habetcoiores Sfptem : nigrura, album, griseum, croceum,viridem,aerium, rubeum. Quae panthcra varias hjrbas comedit constans in pctra, langucnles ad se vcuientes flatu suo a morbo sanat. Per pantheram presbyter intelligilur, qui habet septem vcbtes et septem virtutes. Niger 763 HONORfl AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA. 764 calor bumilitas, albus caslitas, griseus discretio, A eroceus sapientia, viridis fides, aerius spes, ru- beus charitas. Diveirsae herbse. diversae sententiae Scripturarum ; pelra Christus, languidae bestiae ho- mines peccatis aegri. Qaos sacerdos sanat, si nis senlentias de Scripturis proferat. Presbyler dura se praeparat, quasi duellum cum diabolo pro Ecclesia inchoal. Humerale ponit in capite, id est spem pro galea ; albam, id est fidem pro lorica ; cingulum, id est caslilatem, pro baltheo ; subcingulum, id est testimonia Scripturarum autexempla sanctorum pro- pharelra et sagittis ; stolam, id est obedientiam vel justitiam pro lancea vel funda ; fanonem in manu, id est operationem pro clava ; casulam, id est charitatem pro scuto ; Evangelii librum, id est verbum Dei pro gladio ; sandalia, id est praedica- q tionem pro calceamentis pugillum. Cap. XXX. — De campanis. In lege tubis, apud nos campanis populus convo- catur. Campana fit ex metallo aeris, quod est du- rabile et sonorum, habens interius plectrum fer- reum ; campanae sunl ora praedicalorum Novi Te- stamenti, qu»' plus durant, quam tubae Veteris Te- stamenti, atque altius resonant. Ora praedicatorum durabunt usque ad finem et audietur longe sonus eorum usque in fines lerra3. Ferrum interius est lingua eorum, funis est mensura vitae nostrae : qui funis habel inilium a ligno, Scripturam sacram quod significat Novi Testamenti descendentem a ligno Dominicae crucis. Quod lignum a superioribus continetur, quia Dominica cruxa prophetis et anti- C quis patribus retinetur. Qui funis usque ad manum sacerdolis pertransit, id est Scriptura ad opera sa- cerdotum debet transire. Presbyler moveat signum, ut sciat se significari per ipsum. Quando funem sequilur sursum, recogitet quantum ab bona opera se erigat ; quando trahit deorsum, considcret, quantum adhuc in pravis jaceat. Vinculum, quo plectrum Ilgatur, quaedam est moderatio, quae scit ad lerapus movere pleclrum linguae, ut labia fe- riantur. Vinculum atlractum funis ploctrum movet. Quando raodestia ad auctoritatem sacrse Scriplurae linguam praedicatoris movet. Cap. XXXI. — De erclesia. Bcclesia est convocatus populus per ministros J) Ecclesiae ; ipsa etiam domus vocalur Ecclesia quia continet Ecclesiara. Synagoga dicitur congregatio, quod pertinet ad pecora, qixtc ad pastum congrs- gantur ; vel Ecclesia dicitur convocatio, quod per- tinet ad ratioiiabilia. Ipsa vocatur Ryrica, id est, dominicalis : Kyrios Graece, Latine Dominus ; ipsa eiam appcllatur basiiica, id est. regalis domus : Basileos rex dicitur, quasi basilaus, id est basis populi, hoc est iaus populi. Ad quam conveniunt, ulaudiant judicia Dei, et manducent corpus Do- mini. Masculi siant in parte auslrali, et fcminae in- boreali : ul oslendatur per forliorem sexum, fir- roiores sanctos constitui in majoribus tentationibus hujus mundi ; et per fragiliorem sexum, infirmio- res in aptiori loco. Cap. XXXII. — De velomulierum. Linus papa ex praeceplo beati Peiri conslituit ut muliep velato capile in ecclesiam intret, propter reverentiam sacerdotis ; ut quasi ante judicem, sic anle sacerdotem, qui vicarius est Domini, propter reatus originem subjecta debet videri : et ne viri incltenlur ad libidinem. Cap. XXXIII. — De choro. Chorus est consensio cantantium : dicitur cho- rus quod initio in modum coronae circum aras sta- rent et psallerent. Cantores suat Dei laudatores et ad laudem caeteros excitantes. Vestes cantomm sunt lineae, candideeet iongae : lineaeutsintsubtiles ingenio ; candidae, ut sint mundi, et casti ; longas, ut sint perseverantes in bono usque in finem. La- xitas capparum est latitudo charitatis, fimbnae bona opera. Cap. XXXIV . — De casremoniis in missa episcopi. Missa olim a Lectione et Evangelio inchoabatur, qui mos in vigilia et Paschae et Penlecostes adhuc relinetur. Introitum vero et oralionem instituit Coelcslinus papa. Introitus episcopi ad missam, qui vicarius est Christi, significat adventum Chrisli in mundum, et populi adunationem ad eum sive per suam praedicalionem seu suorum praedicatorum. Introitus episcopi celebratur, ad sessionem suam tangitur officium ex parte, quod Christus corpora- liter gessit in terra, sive discipuli ejus : usquequo ascendit ad paternam sedem. Unde mos inolevit, ut non sedeatur in Ecclesia, quandiu praesens officium agitur : quia labori Christi deputantur, qui ad cul- tum Dei vocanlur. Praeconibus psallentibus Christtis currum suum ascendit, et in mundum venit ; unde dicitur : Cur- rus Dei decem miUibus multiplex. Curros decem millium, multitudo est sanctorum in ordinibus Ec- clesiasticorum et in auditoribus eorum. Septem gradus sunt ordinatorum : osliarii, lectores, exor- cistaR, acolythi, subdiaconi, diaconi, presbyteri. Octavus auditorum, nonus et decimus cantorum, virorum et mulierum ; millium additur propler per- fectionem. Veniente Domino^ ducit secum prophe- tas, sapientes et Scribas ; diaconi sunt in loco pro- phetarumy qui annuntiant ex Evangelio vitam futu- ram ; subdiaconi sunt in loco sapientium, qui sciunt vasa disponere, et nova et vetera proferre. Acolythi in loco scribarum, qui accendunt corda fidelium ex sacra Scriplura. Praecedit in thuribulo Ihymiama, quod significat corpus Christi plenum odore bono : quod primum debet praedicari in omnibus gentibus. Deinde can- delabra ferantur, ut super fundamentum jam posi- luni luceat lux praedicatorum ciTam hominibus. Jam illurainatos subdiaconi sequantur, quia sapien- tia debet loqui inter perfectos. Evangelium illisjun- galur, in quo declarata est perfeciio. Episcopus et sibi juncli Evangelium sequanlur, ut dicitur : Sl 765 SACRARfENTARIUIf 766 qtus vnli post me venire, abneget semHipsum el A iUiqumfecerunt, Sunt discipuli cum Cbristo ; Chri- tellat erueem suam et seqmtur me. Septem diaconi sunt in ministerio episcopi in loco prophetarum, quia Scriptura septerapliciter dividilur inler Novum et Vetus Testamentum : quae in Evan- gelio minislrant. Episcopus et sibi junctipostEvan- geliom in medio ; quia vicarius est Chrisii, sequi- tur Evangelium. In Novo Testamenlo in qualuor, id est actus apostolorum, canonicse Epistolas septcm, Epislolae Pauli quatuordecira , Apocalypsis : in Ve- tori in tria; inlegera, in prophetas, in psalmos. Si quinque diaconi fuerint» quinque mini^lros librorum demonslrant Evangelio minislrare. Episcopus in media quasi Evangeiium hribet in Novo Testamento primum ordinera prajdicalorum histori», secun- stua solus orat. Deinde canlores tempus DominicaB passionis me- morantes dicunt versum de psalterio. Psallerium ex inferiori parte percutitur, et in superiori habet in quo reboat. Sic et opus passionis Domini ab in- feriori habet percussuram, a superiori partc dulcedi neni resurrectionis. Deinde escendit episcopus ad altare, et osculatur illud, et Evangelium ; hoc est Christus lempore passionis ascendit Hierusaljm ad crucem. Osculum Evangelii pax duorura Evangelio- rum : osculum altaris pax Christi cum hominibus ejus passionem imitantibus. Evangelium romanet in altari usque ad lcgendumy ita Evangelica doctrina initio sonuit in Ilierusalem ; inde exivit in publi- dum Epistoia?, lertium prophetiae, ut est Apocaly- B cum. Deinde transit episcopus ad dexleram altaris ; psis : in Veteri ucum legis, el allerum prophetiae. Si Ires fuerint, Ires ministraliones trium librorum ; fons omnis sapientiap Evangelium in raedio in Novo Testamento duo Epistolae et prophetiae ; in Veteri unum id est legem ; Novo Tcstaraento enim omnis Scriplura apud veteres lex vocatur. Si unus fuerit, unum dilectionis praeceptumo^tendit, ut dicitur : Omnis lex in uno sermone impletur,diliges proxi- mum iuum sicut teipsum, Ministerium prophetae est ex memoralis iibris cvangelicam veritatem approbare, el habeant ante se subdiaconorum sa- pientam, ut congruo tempore prophelent, et acoly- thorum lux doctorum opus expleat exponendo li- bros. Christus elegit dexlerara vitara post resurrectionem suam . Diaconi post eum stanl in ordine : qui post Christum stant , firmati sunt, ut eum sequantur usque ad mortem, et cum eo transeanl ad aeternam vitara. Rfajor pars stal in parte dcxtra, rainor in sinistra ; dexlra pars &unt aetema, sinislra vero temporalia. Petimus a Deo aeterna, id est justitiam, sapientiam et charilatera ; petiraus et temporalia, fructus terrae, et pacem in terra nostra. Intcr hsee omnia acolylhi stant, et tenent cereos in manibus : kiceant doctorcs et verbiset operibus. Cap. XXXV. — De Kvrie eleison. Sapientia, id est subdiaconi, vadunt in tympanislriarum juvencularum, ut doceant, quae tympanislriae laudare debeanl. Tympanislriae sunt cantores, minisierium cantorum laudei resonat. Adolescenlulae sunt novae Ecclesiae, carne ec^omila Deum iaudcntes. Episcopus venicns stat inclinatus, ct pacem dat ministris qui a dextra laevaquc sunt *- Chrislus Ecclesiae praesentalus, quae prius oplavil : Osculeturme osculo om *wi,dedit ci pacem, et his qui de Judaeis, et his qui de gemibus. Pacem etiam ofFert canoribus, qui retro siant ; quia tam his, (lui in Jege, quam hiS; qni in Novo Testamento erant, pacem tribuit. Tunc canlores de adventu subdiaco- norura. id est sapientia Dei intelhgunt Trinilalem Deum laudare eldicunl : Gloria Patriet Filio et Spi- Ryrie eleison propter tres causas cantatur ; una .' G ut serenelur mens sacerdotis ad ea attendenda quae medio .... .. ... rx ore dicit ; altera, ut dignus sit loqui cum Deo, qnantum ad hum^dnam naturam pertinet ; tertia, quod si laedio aliquo corporali spiritus affectus sine mente oraverit, Dominus non in furore suo respi- cliat super illud, sed in judicio misericordiae. Ideo etiam in omnibus ofticiis ante orationem Dominicam Kyrie eleison dicitur, id eslDomine, miserere. Tunc deponunl acolylhi cereos, id esl pasl bona opera humiliantur : quia Deus superbis resistit, bumiUbus aulem dat gratiam. Cap. XXXVI. — De CereU. Cereus in medio stans , signiticat Christum, qui dixit : Ubi duo vel tres conjreyati fuerint in nomine n/ttijfancfo. Diaconiquasichorusprophetaruraslant f^ ^»»^^*"^^^^^ ^^'''«f'» *"'"• Seplem cerei, septem cum eo humilitati, et dicunl : Domine^ doce nos orare; quia unigenilus Filius, qui est in sinu Palris docet orare. Laudatores advonlus Domini sive can- lores tempus esse annuntiant, ul corda Patrum con- vcrtantur in filios : sicut Abraham Ires angelos vi- dit, et nnum Deumadoravit; sic modo filios Abrahae oporleat credere et dicare : Sicut erat in principio et nunc et semper et inscecvla sceculorum. Duo dia- coni vadunt vicissim altrijisecus osculari latera allaris, quiaChrislus misit binos apostolos ante fa- ciem suam. Osculum eorum significat, ubi inlrantes dicunt : Pax huic domui : Allare corda eleclorum signat. Poslca revcrtunlur ad episcopura, ut in Evangelio^egitur : Quia reversiapostolinuntiaverunt dona Spiritus sancti. Episcopo ascendente ad sedem cereo^lata mutantur de locis suis in ordine unius lineae excepto primo usque ad altare. Cereostata varia dona Spinlus sancti ; linca una uniias Spiri- tus sancti in singulis donis. Quod incipii a primo, indtcat Christum, a quo proced.t, Spiritus sanclus usque ad altarc, id est Corda eleclerum. QuO'l post- ea in officio missae agilur. illud tempus significat, quo Aposloli el corum successores negotia Domini exerceni. quod finilur perlecto Evangelio. Cap. XXXVII. — De Gloria in cxcelsis. Telesphorus papainslituil, ul Gloriu In excelsis ad misaara cantetur : Hilarius Pictaviensis Ecclesiae epi- 767 HONORII AUGOSTODUN. OPP. PARS .III. — LITURGICA. 768 BcopusGloriainexcetnscomposuiLSyn.m&chiispapfi A (\uod septem diebus volvitur, deliquit, ablualup : constituit, ut in Dorainicis diebus et in natalibus martyrumidemhymnusc;inalur. Sacerdos dura Glo- ria in excelsis incipil ad orienlem se vertil : quia hunc angeli in oriente, id est Belhlehem. ubi Christus na- tus est, Cecinerunl.Tri«nsilusepiscopiadaltaresi^ni- fical Christi transitura, ut diximus de passione ad »ternam vilam : et ideo hoc loco Gloria in exceUi$ dicitur, quoniam gloria ineflfabilis in excelsis facla est, quando Christus transitu suoanimas sunctorum copulavil consortioangelorura. Hocgaudiumannun- tiavit angelus in nativilate ejus. Post resurreclio- nera data est hominibus pax quando sub uno Do- mino copulantur c«les!ia, terrena. Cap. XXXVIII. — De Dorainus vobiscum. Pax yoW*CMmsumptum estde Evangelio ; Domi- nus vobiscum de libro Ruth ; et eum Spiritu iuo de Epistola Pauli. Cum sacerd os dicit : Z?omintt* woAw- cum, ad populum faciera vertit ; quia quos saluta- mus eis faciem praesenlamus. Salutatio presbyteri sive episcopi, et responsio populi significanl unum affectura esse deberc episcopi et populi, sicut ho- spites unius Doraini. Cap. XXIX. — De coUectis. Orationem versus orientem dicit, ubi coelura sur- git ; quia major cognitio Dci in coelis est et essen- tiaein angelis veliu -inimabiis sanclorum, quam in terra habitanlibus saiiclis. Oratio sacerdolis est be- nedictio Christi super discipulos quando coelum agimus septimum diem. Triginta diebus mensis ex- pletur, unaquaequeactioper diem, finis aulem aclio- num, per meusem exprimetur, ideo trigesiraus dies agetur ul quod in fide sanct» Trinitalis per decalo- gum legis peccavil purgelur. In anno peragit sol cursum suum ; per solem Christus, per lunara signi- ficatur Ecclesitt. Anniuersarius dies ideo agelur, ul quidquid deliquiraus in Chpislum vel in Ecclesiam, relaxelur. Sicut sancforum annivcrsaria diesin eo- rura honore ad memoriam nobis reducitur super utiiilatem noslram. ila defunctorum ad utilitatem illorura. Omni lempore bonura est orare prodefun- ctis, etiamsi defuncti dies per oblivionera nesciatur, seu per ignoranliam. Pro baptizatis omnibus defun- B ctis cum sacrincia vel elcemosynae ofFeruntur, pro valde bonis graliarura actoiies sunt, pro non valde raalii, propiiiationes sunl : pro valdemaliselsinulla sint adjumcnla mortuorum, qualescunqus sunt con- solationes vivorum. Qnibus autem prosunt, ad hoc prosuQl : ut sit pleoa remissio, aut certe ut eo tole- rabilior fiat ipsadaranatio. Sed nullis ihi prosunt nisi hic bonis operibus cooperentur. Cap. XLI. — De quadragesimali tempore. Septuagesima significat captivitatem nostram de paradiso in mundum : Quadragesima reversionem nostram in tcrram repromissionis, id est ad paradi- sum. Tunc Traclus qui a trahendo dicitnr, canta- tur : quia cum labore et angustia iter hujus viue ascendit. HiBC explela ascendil eju^scopus ad sedem, C gradimur. Vela suspendanlnr, quia nunc coelestia et sedet. Christus cursu suo disposilo pro conve- nientia locat prcsbytoros in suo ordine, diaconos in suo, subdiaconos in suo, cieterosque gradus in suis : nec nou et auditores. unumqucmque in suo. Ascendil in coBlum, ut sedeat ad dexierara Patris . sedebunt cum eo, quibus dicitur : Sedebitis super se- des duodecim judicabitU duodecim tribus Israei. Aliqui sedent cura eo, aliqui stant. Qui sedeot sunt membra Christi in pace quieicentia : qui stant, in certaraine posila. Capul et membra unum corpus sumus. In aliquibus sedet Christus,in aliquibusstat. Altior locus positus est episcopis , ut ipsi superin- tendant, et populum custodiant : et tanquam vini- tori altior locus sit ad custodiendara vineam suam. nobis occultantur. Tres dies ante Pascha tres semis annos significanl qiiibus Antichristus rcgnabit. Qui nascetur in Babylonia , nulrielur in Corozaim et Bethsaida, a maleficis, plenus diabolo : qui man- dum sibi subjugabit quatuor modis. Potentes pecu- nia : oranis enim occultus thesaurus erit ei mani- festus. Plebes terrore : omnia enira genera tormen- torum exercebit. Clerum sapientia : omnem enim Scripturam perfecte sciet, et convenienter de seio- terpretabitur, monachos et sancios mirai*.uiis : om- nia enim sancta signa potenter faciet, ut etiam raor- tuos suscitet. Ideo Gloria Patri noc canetur, quia tunc ab orani laude Dei siletur. Campanae non so- nantur, quia praedicatio cessabit. Lumina exstin- id est civildtem suam, sanctam scilicet Eccle- D gunntur quia orania oracula Ecclesise aufenintur aiam. Lectio dicitur a legendo, quia non cantalur: cum haec legitur, soleraus sedere. Leclio est prajdicatio, sessio obauditio ; Respouaura eredentium confessio. Aliler ; per lectionem, Veleris Testamenti. quae hu- milior esl, praedicatio ; per Responsum praedicalio Novi Testamenti, quae exceilentior esl. Cap. XI. — De Anniversariu. Corpus nostrum constat ex quatuor elementis, id est calido, sicco, frigido, humido, ut peccata, quae per corpus gessimus, purgenlur in quarla die. Post terliuni di(;m id esl septimo post morlem alicujus oflferinius pro eo sacrificium. Aliter. Septem dies sunt in hebJomada, ut quidquid in toto tempore, Poeoitenles introducuntur, quia Judsei ad fidem Christi converluntur, Chrisma conficitur, quia Chri- stiani efficiuntur. Pedes ft Ecclesia lavantur, qaia Judaei baptizantur. Passio Doraini recolitur, quia corpus Chrisli, id est Ecclesia gravem passionem patitur. Altaria nudantur, quia omnia sancta a gen- tibus calcantur. Crux salutatur, quse tunc ad irri- sioncm erigelur. Baptismus agitur, quia tune san- guine baptizantur. Ccreus vel novus ignis conse- cratur ; quia gratia vel amor Spirilus sancti eos consol itur. Percussio tabulae est lerror Antichrisli ; sonitus raagnus qui ud Benedictus fit, est ingens ti- mor et stupor infidehum de morte infidelium Anti- christi . 769 SACaAMENTARIUM. 770 Cap. XLII. — De Pasckali tempore. A Cap. XLVI. — De Decollaiione sancti Joannis Osterum dicilur ab oriente, quia sicul ibi sol sur- BaptUtas. git, in occasu quasi moritur ; ita hic sol justilia*, qui est Christus, qui in morte occasum subiit, hic re- surrexit. Eodem scilicet tempore Paschae et eadem hora, qua Christus surrexit, erit nostra resurrectio. Pascha celebralur quarta dccima luna, id est Apri- lis, quaado est plena. Luna signiticat Ecclesiam, quaodo uumerus electorum impletus fuerit, lunc quasi Ecclesia plena erit : mox in quarto tempore resurrectio erit. Unum tempus ante legem, secun- dnm sub lege, tertium sub gratia, quartum sub £terna laetitia. Prima die est resurrcctio Ecclesiae quae dicit ad sponsum : Returrexi. Secunda die dicit Spiritus sanclus consolator ejus : Introduxit vos Quando agifur DecoIIatio S. Joannis Baptistae, tunc est invenlio capitis ejus. Nam circa Pasclia, id est in annuntialione S. Mariae est decollatus; hic autem recolitur. Ad missani Gloria Patri et Gloria in excelsis et Alleluia non canitur, more passionis Chiisti et quia ante Christi resurrectionem con- tigit. Cap. XLVII. — De matutinis canonicis. In matutiuis in primis : Domine. labia mea ape- ries dicilur, ut qui ad Complelorium cum ver- 8u : Custodi nos, Domine^ ut pupiUam oculi, et. ^. .. ifji^i-j. -R ^^^ ultima benedtctione quasi sub signaculo clau- Dominus interramfluentemlacetmeljidQsiommD .,_.,>. »**'"" *"*" aebantur, nunc ad laudem Dei apenantur. De- suavitate et dulcedine plenam. Tertia die : Aqua sa- pientioR potatnt eos, id est pleniiudine scientiae reple- vit eos. Quarta dicit sponsus ad sponsam : Venite, benedicti Patris mei. Non dicit. benedico vos, sed quia estis benedicti Patris per fidem et operatio- nem : Qninla die : victricem manum ^ id est Chri- stum laudaverunt ; cujus auxilio et mundum et dia- bolum vicenmt. Sexta die : Eduxii eos Dominusin spe et inimicos eorum operuii mare; quod sempcr speraverunt, jam habent. Inimici, id est persecuto- res et daemones absorpti sunt in mari et in inferno. Septima die : Eduxit Dominus populum suum in ex- sultatione ei electos suos in lastitia. Obtinebunt lunc gaudiura et laetitiam et fus;iet dolor et gemitus : tunc duo Alleluia cantantur quia anima et corpus in C aeternum laetantur. Ideo in octava die cantantar : Quasi modo geniii tnfantes, qnia ut infans nascitur de matre in mundum, ita ipsi nascuntur de morte in vitam. Quinquaginta dies postea sempiteraam lae- titiam signiflcant. Ascensio Domini , nostra exalta- tio in coelis. In Pentecosle data est populo Hebrseo lex timoris uti servis in igne terroris. Post decem dies ascensionis , id est post decem praecepta Dei subjectionis data est lex amoris in igne' Spiritus sancti populo Chrisliano, ut filiis. Cap. XLIII. — De festo sancti Joannis BaptUtas. In oativitate S. Joannis Baptistae cantatur missa mane, quia angelus praedixit gaudium dicens : Multi in nativitate ejus gaudebunt. Cap. XLIV. — De feslo sancti Petri ad Vincula. Dies Kalendarum Augusti olim celebris habebatur ob victonam Caesaris Augusti. Qua die postea vio- cula S . Petri collala sunl Romae : ut sicut prius in honore principis orbis, ita nunc in honore principis apostolorum celebretur. Cap. XLV. — De Nativitaie beatas virginis Marias. Quidam solitarius audicbat quadam nocte singulis annis harnioniam in coelo. Qui cum miraretur, di- ctum est ei, quod sancta Maria nata sit hac nocte. Quae cum ab hominibus nesciatur; ab angelis vene- rabiliter celebratur. Hoc ilie reierens Ecclesia6, in- aiitata est coli. inde per versum : Deus, in adjutorium meum intende , auxilium divinum invocatur ; exinde per Gloria Pairi sancta Trinitas glorifir.alur , et de praeteritis et de praesentibus et de futuris. Postea tuba cantoris dat signum per antiphonam invitato- rii, ut excitentur Christiani circumquaque , et con^ currant ad scholam doctorum et pastorum Eccle- siae. Deinde canuntur duodecira psalmi , per quos signantur Patres, qui ante legem excoluerunl vmeam Domini. His instruuntur, qui ad officium concur- runt nocturnale de eo, quod Dominus ab inilio mundi habuil praedieatores in sua Ecclesia ; qui populum Dei coluerunt suis labor bus : ut reditum quaererent ad propriam palriam post Christi resurreclionem . Primus psalmus : Beatus vir^ concinit quodammodo Abel justo homini, cujus sanguis efTusus est in typo sanguinis Jesu Christi. El psalmua : Dombie, Deus meus , in te speravi , conveuit Noe et filiis ejus et uxoribus, quae salvae factae sunt per aquam. Et psalmus : Salvum me fae , quoniam defeeit sanc- tus, Abrahae congruit, qui solus restitit, ne adoraret idoia, caeteris corruentibus in ea. Dehinc sequitur versus per quem vertitur intentio ad alia , scilicet de psalmodia ad lectionem, vel ad hymoum Evan- gelicum, id est, Magniftcaty vcl benedictus ; sive ad orationem Dominicam, cujus prologus est Kgrie eleison, Christe eleison; seu ad orationem, quam solus sacerdos dicit. Tunc vertunt se ad altare quia mentes nostrae debent converti ad Christum. L) Romant tamen non cantant Dominicam orationem ante lectionem. Tunc lectiones sequuntur, et re- sponsoria, quae significant tempus Abrahae, qui sexta hora ingressus est vineam : nos vero media nocte admonemur procedere ante Deum, ut dicitur : Pras" veni in maturitaie , hoc est media nocie. Omne tempus ante Christum pro nocte ponilur, memoria mortuorum in Christo pernoctem recoiitur : quDniam eorura transitus et quies nocti coraparatur. Per psalraos opus praedicatorura , pcr lectiones doctrina monslratur eorum. Responsorium ideo di- citur quia respondet lectioni . Cantor surgit ad re- sponsorium, ut excitet mentes, quae audierunt do- ctrinam in lectione , surgant ad actiones bonas in operatione. Mens exhortatoris versu stringitur, in 774 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS ll. - LITURGICA. -ili qao solus laboral , ne per arroganliani elevetur. A nius : Jubilate docet Ecclesiam ex Jad«a ad fidem Olim Don cantabatur Glona Patn post versum m terlio responsorio, sed illud repctebalur : a moder- nis aulem instilutum est, ut caotelur, ut in omnibus Trinitas laudetur. Quod novem lecliones legantur, et tolidem responsoria cananlur, significat, quod per Christi resurrectionem tendamus ad CGRlestem .Hierusalem , et ad novem ordines angelorum. Quie dividunlur ternario numero per interstitia psalmorum trium vigiliarum : in quibus reeoluntur, tria tempora noroinata in Evangelio , id est prima vigilia , secunda vigilia, tertia vigilia. Nam in prima vigilia recolitur eorum resurreclio in Christo futura, qui ante legem coiueruot vineam Domini ; in secunda eorum, qui per legem datam usque in adventum Christi : in tertia Chrisli discipulorum, unde et hic canitur Alleluia, Conserva me, Dominey memorat quiescentes in Christo de Levitico genere ; Exaudi, Domine^ re- quiem Judicura, Diligam te^ Domine, regum Veteris Teslamenti palmam; Exaudiat te Dominus in die tribulationis martyrura Christi Iriumphum : Domine, in virtute tua Iwtabitur rex regnum manens spiri- lualium regum . Hbb personae membra suut illus capitis , cujus regnum memoratur in psaimos : Dominus regnavit, decorem indutus est, Tres nocturnse in Dominicis diebus significant resurrectionem corporum; tres autem, qusB in festivitatihus sanctorum canuntur, reoolunt beatitudinen) animarum : quam tunc per- cipiudt : quando fiunt cives spirituum , coelestium q et bonorum. Nox pro ignorantia ponitur ; ab Adam usquc ad Chrisfum quasi nox erat, quia lux scien- tia3 dcerat; quse nox dividitur in Iria tempora, ante legem, sub lege, sub gratia; quffi tempora per tres nocturnos significanlur, qui in nocte cantantur. Tres psaimi in primo noctarno psailuntur, quia Patriarchse ante legem Trinitatem adorabant, ut legitur : Tres vidit^ et unum adoravU, Tres in secundo, quia prophetae sub lege Triuitatem invoca- bant, ut scriptum est : Benedicat nos Deus, Deus nosier, benedicat not Deus. In tertio tres, quia apos- toli sub gratia Trinitatem per orbem praedicabant ; undetunc Evangeiium legilur et Alleluia canitur. Lectio doctrinam, responsorium significat vitam Dei conversa. Terlius psalmus : Deiu Deus meus perlinet ad Ecclesiam ex gentibus coUectam; cui psalmus : Deus misereatur conjungitur, et Judaica pl)bs per praedicalionem Henoch ct Eliae ad fidem Chrisli convertitur ; ideo sub uno Gloria canuntur quia una Ecclesia ex duobus populis laudabit Deum- In quinloloco canitur Benedicite Domino; in quin- ta SBtate mundi misit Nubuchodonosor trcs pueros in caminum ignis, in quo hunc hymnum cccinerunt. Nabuchodonosor significat Antichristum , qui illo tempore tres filios Noe, id est totum genus huma- nym de tribus mundi partibus, Asia, Africa et Eu- ropa in camioum mittet tribulationis. Ipsi perseve- rantes in fide cathoiica erunt patientes in tribula- Q tione ; et per patientiam probati , probatione inve- niuntur spe beati^ Tres psalmi, qui sequuntur : Laudate Dominum de ccelts^CaniateDomino^LaU" date Dominum in sanctis ejus, sub uno Gloria ca- nuntur; sanclos victuros docent post interfectionem Antichristi in firmiiate iidei et bcatitudine spei , et Isetilia y dilectionis in unanimitate inseparabili . LectiOy quse sequitur, est cibus spiritualis tunc ia Ecclesia, qui augeat Isetitiam. Sequitur veriius : Dominus regnavit : ut sicut discipuli in morto Christi tristes post resurrectionem laeti canebant : Dominus regnavit ; ila sub Antichristo tristes, post interfectiouem ejus laeti iriumphum Christi recitaot dicentes : Dominus regnavit. Sequitur hymnus : Benedictus Dominus Deus Israel^ guia visitavit et fecit redemptionem plebis suce; ut sicut tunc in proximo erat Christi adventus primus, quando hunc cantavit Zacharias ; ita in novissimo tempore ia proximo erit advebtus Christi secundus, in quo Sancti servient Deo sine timore^ de tnauu inimi" corum liberatit in sanctitaie et justitia coram ipso amnibus diebus noslris, Dies habet duodecim horas. Dies est Christus, horae sunt justi, qui bonis operibus adhaerent diei, id est Chrislo. Nox aequinoctialis similiter habet duodecim horas : nox est vita peccatorum , horae sunt peccatores. Nos qiii dies vocamur, a nocte, id esty ab eleemosynis pro peccatis oblatis sustenta- mur. Ideo duodecim psalmos in privalis noclibus psaliiraus, ut memores simus , nos debilores esse eorum. Cum Te Deum Hwlamu^ iliud tempus osten- -. pro peccatis noslris, et pro eorum, quorum obla- ditur, quo Christus nalus est , et angeli Deo glo- riam cecincrunt : sive quando mundus fide accepta coepit laudare Deum. Yersus qui ante Matutinas dicitar, significat Christi resurrectionem. Cap. XLVIII. — De laudibus canonicis. Matutinales Laudes significant tempus a Christi resurreclione usque in finem mundi. Tunc quasi dies oriri coepit, quia lux scientiae claruit. Primus psaU mu& : Dominus regnavit significat Chrislum per or- bem regnasse post resurrectionem : qui firmavit or- bem terras, id est apostolos sua resurrectione, ascen- sione et Spiritus gancti effusione. Secundus psal- tionibus sustentamur, intercedere. Sex antiphonae est intentio ad perfectionem ho- norum operum ; ut eum pro aliis iotercedimus, nos ipsi mala devitemus. Armiductores constituerunt in militia sua dor- mientibus roilitibus castra tueri per tres vigilias in Docte, quarta est autem in matutinali tempore. Tres lectiones et tria responsoria insinuant vigilias cleri ; ad plebem Dei per lectiones doctrina, per responso- ria clamor mentis exhortans populum Dei ad vigilias, si Dominus venerit sero, an media nocte, an galli cantu, an mane ; ne inveniat eum dormientem. Prima vigilia pueritia, secunda juventus, tertia senectus. Qui in pueritia desidiae deditus ad opus Dei •713 SACRAMENTARIIJM. 7?4 non evigilavertt, in juventute resipiscat : si tunc ne- A merito ^Utui temporum rota humaiifie aalivitatis glexerit, saltem in seneclute a somno pigritiae ad comparalur. bonuro consurgat. Sicut fideiis anima exuta a corpore septimam Sabbati recipit, et resurrectio mortuorum, saocto- rum corporum oclavam diem exspectat ; ita quae- tcunque anima evigilaverit a gravi somno ncgligen- tisD per curam ecclesiasticam, sive in prima vigi- iia sive in secunda sive in tertia, statim allingat matutinum tempus in quarta vigiiia. Romani in quacunque lectione cum videriot auroram procc- dere, nocturnale officium dimittunt, et matutinale incipium. Cap. XLIX. — De matutino et sole. Matutinum est decessus tenebrarum et adventus B aurorae. Sol appropinquat adsuperiora expellens tenebras et tempus significat poenitentiai eorum, qui prius in nocte, id est in peccatis fuerunt. His appropinquat sol justitiae expellens tenebras, id est peccala. Ideocantalur psalmus : Dominus regnavit in libera nocte, et eos significat qui post baptismum in inccepto cursu perseverant. Missrere mei,Deus\n scrvilibus noctibus cantatur, eosque significat, qui post baptismum de cursu suo corruerunt et postea per orationes fidclium corriguntur. Cap. L, — De homiue, qualiter minor mundus dicatur. Homo dicitur Grsece microcosmus, id est mioor C mundus, caput ejus in modum spherae cceli rotun- dum, in quo duo oculi lucent, ut sol in coelo et luna. Pecius in forma aeris, in quo tussis et anhelitus, sicut in aere venti et pluviae. Venter instar maris, qni recipit cibos et potus, ut mare flumina. Pedes similitudinem habent terrae, qui totum corpus su- steotant ut terra omnes res. £x terra habet car- nera, ex aqua sanguinem, ex aere spiritum, ex igne animam ; ex terra habet frigus, ex aqua humorem, ex aere siccilatero, ex igne calorem. Quatuor tem- pora anni habet, ver, pueritiam ; aestalem, juven- tutem ; autumnum, seneclutem ; hiemem, aetatem decrepitam. Scientia in eo lucet utdies, ignorantia tenebrescit, ut nox. Visum habet ex igne, auditum ex aethere, odoratum ex aere, gustum ex aqua, tactum de terra, ossa ex lapidibus, ungues ex arbo- ^ ribus, crines ex herbis, sudorem ex rore, cogitatio- nes ex nubibus. In cerebro habet sensum, et ibi est sedes sapienliae, inde disponens omnia ut de tribu- nali, in fronte verecundiam vel potius confusionem, in superciliis superbiam, in temporibus somnum, in genis verecundiae ruborem, in corde cogitationes et voluntatem, in jecore cupiditatem, in pulmonc elationem, in stomacho fortitudinem, insplene ri- sum, in felle iram, in renibus delectationem, in lumbis litiilationem, in genitalibus procreationem. Cum volatilibus, cum piscibus, cum bestlis habet quinque sensus, cum quibus est animal mortale : cum angelis rationem, cum quibus est immortalis. Exhis omnibus est minormundus homo \ ideo non iin- Cap. LI. — De nocte^et septem ejus temporibus. Nox dieta est, quod noceat aspectibus et negotiis humanis. Igoorantia mentis, quae evenit ex tenebris pecctftorum, nocti comparatur. Hora matutina poe- nitentiam signiiicat, unde eantatur in matutinis psalmus Miserere mei, qui esi poenitentialis. Post matutinum sequitur diluculum. Septem sunt enim tempora noctis : vesperiinum, crepusculum, contlcinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diiucuium, quod est incipiens parva lux. Eadem hora vocatnr et mane ; unde omncs feriales psalmi aliquid mane resonant. Cap. LII. — De psalmis ad laudes feriales. Primus dicit : Mane exaudies vocemmeam^mane asiabo tibi ; secundus : Emitte lucemtuam ; lertius : Exitusmatutinietvesperidelectabis ; quartus : Mane sicut herba transeat^ mane floreatet transeat ; quin- tus : Auditam jac mihi mane^ sextus : Ad annun- tiandum mane, In primo psalmo mala veiantur» in secundo booa per spem appetuntur ; iu duobus se- quentibus celebramus duo praecepta charitatis. In Deus Deus meu« dileclioDei, in Deusmisereatur di- lectio proximi : sub uno Gloria psailuntur quia haeo praecepta non disjonguntur. Cap. LIII. — De canticis ad Laudes feriaUs, Deinde tentatio sequitur, teitationem victoria : unde sequuntur cantica, quae cantaverunt postquam tentati fuerunt : et Deus triumphum illis praestitit. Primum canticum dicit : Con/itebor tibi^ Domine, quoniam iratus es mihi ; ecce flagellum, auditrium- phum : Conversusest furor tuus et consolatus estne^ exsuUa et lauda. Secundum canticum cantatum est ab Ezechia, postquam de infirmitate convaluit. Ter- tium ab Anna, postquam aemula ejus est humiiiata et ipsa exaltala. Quartum, pro quo ^gyptii sunt prostrati et tilii Israel liberali. Quintum ab Haba- cuch propbeta pro liberatione Judaeorum a Chal- daeis. Sextum a Moyse, postquam vexatus est pro- pter Judaeos ; et ita concluditur : Laudate, gentes^ populum ejuSy quia sanguinem servorum suorum ulciscetur. Tres psalmi, qui sequuntur sub uno Gloria^ sigui- ficant laudem sanetae Trinitatis in una subslantia. Isti psalmi sunl finis psalterii, quia pcenilentes len- dunt ad finem perfectionis, id est laudem Dei. Sequitur lectio capituli, quia alios instruunt quod ipsifaciunt ; versusinmatufinis : Dominusregnavit, vel Repleti sumus mane, precatur conversus ei prae- sentia et futura bona. Unde ascendit ad Dominum, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suas, De converso homine per poenitentiam converlitur ad evangelicum virum, qui pro beneficiis converso praestitis exhorlatus est laudare sanctam Trinitalem in Laudate Dominum de caslis^ei dixit : Benedictus Dominus, quia visitavit miseriam humanam et fecit redemptionem ejus. Omnes partes noctis, quibus 776 HONORU AUGUSTODUN. OPP obscuratus estmundus, istce repulsaesunt ; ideoaga- A mus Deo gratiai, Cap . LI V. — De die et duodecim ejus horis acpsalmo Beati immacuiati. Dies est Christus, qui habet duod«!cim horas, hoc est fideles qui post baptisma seu pGenitenliam ad ipsum currunt per viam Domini usque ad vespe- rum, id est usquo ad finem vilae suae ; homo incipiens ambuiare in lege Domini habetexunaparte leooem, ex altera draconem : leonera in persecutionibus aperti), draconem in in»idiis occultis. Ut persecu- tiones et insidias diaboli possimus vit;«re, et toto itinere die salvi manere, canimus, in Primis psal- mum : DeuSyin nomine tuo. In prima parte psalmi : Beati immaculatiy intraraus in viam Domioi ; hsec pars pro priraa hora diei canitur. Secunda pars pro secunda hora, in qua fit iterum mentio legis Dei, ut ubi : Considerabo mirabilia de lege tua, Versus : Exsurge, Domine, rogatutDeus sit gregis subi adju- tor et liberator per totum cursum diurni itineris. Tertia pars psalmi pro tertia hora dicitur scilicet : Legem pone, Quarta pars pro quarta hora, ubi lex nominaturutibi : Dixicustodirelegemtuam.QmniBi pars pro quinta hora dicitur, in qua item lex mc- moriiur, ut : Ego legem tuam meditatus sum^ etc, bonum milii lex oris tui Sexta pars pro sexta hora, ut dicitur : ^arraverunt mihi inigui fabulationeSf sed non ut lex tua. Sepiima pro septima hora : Quo- modo dilexi legem tuam, Domine.OciSiveL pro oclava hora : Iniquosodio habuiet legemtuamdilexi.^om PARS III. — LITORGICA. 776 Cap. LVI. -^De Completoiio. Completorium est perfectio caeterorura ofBcio- rum, etad noclempertinet. In hoc finitur commune opus, omnia membra relioquuntur a buffugiohuma- no : soli Deo, qui non dormil, neque dormitat» coraraittimur. Sommus est imago mortis, ideo ali- quos psalmos in isto officio recitaraus, quos etiam in Sabbato sancto Paschae cantamus, quando Do- mious in sepulcro requtevit ; ut ille est : Cum inw)- r.arem^ propter illura versum : In pace in idipsum dormiamet requiescam. Etisle : InteDomine^spe- ravi, quam cantavit in cruce ; et nos finimus uhi ipse Qnivit. In manus tuas Domine, commendo spi- itum meum. Post jejuoium Domini tentavit eum diabolus ut draco in insidiis ; ideo tunc cantatur ^ tractus : Quihabitat. In Parasceve vero tentavit eum ut leo publice persequens in passione ; ideo tune eliam secundum Romanos idem tractus : Qui kabi'- tat canlalur. Sed idcirco eumdera psalmum in com- pletorio cantamus ; ut nos Deus custodiat a diaboli tentationibus etanocturnisillusionibus. Ecce nunc, etc.,propterversum : In noctlbus extollite , eic.t cani mus. Ilis quatuor psalmis quatuor clemeuta nostris poslulantur, sive quia qualuor vigiliae in nocte cele- brantur. Cum versu : Cusiodi nos^ elc, membra nostra sigillamus, et cum evangelico hymno : Nunc dimittiSf otc, cum Simeone pacem flagitamus et requiemsempiteroam. Cap. LVII. — De prima Canonica. ^„.. „^ Mosest in Eccle«ia, ut post primam elante com- ^!'!'^!^}'''^:^ !^1^'^'"1*^:''^': P'ertia| 0 Emmanuel^ rex et legifer, gradui tiformis Spiritus. Si duodecim 0 caotantur, signi- ficant quod gratia sanctae Trinitatis a quatuor mundi plagis desideretur : ter enim quatuor sunt duodecim . Cap. LXVI. — De ingilia NatwUatis Domini, In vigilia Nativitatis Domini responsorium Sancti- ficamini hodie, et alia, docent nos lavare debere ves- tiraenta, qu^e in baptismate accepimus, lacrymis et poeoitentia : ut sicut filii Israel Domino occurrerunt in moote Sinai saoctificati, sciiicet abstinendo a mu* lieribus, ila nos sine offonsione occurramus descen- sui Domini. Cap. LXVII. — De Nativitate Domini. G In sancta nocte nativitatis Domini tria noctoma tria significant totius mundi tempora, id est tempus Icgis naturalis, tempus datae legis per Moysen, tempos gratiae. Tertia noctorna, qoae recolit gratiam Novi Testamenti, babet anliphonam cum AUeluia, ut ipse invocatur, ut eo tempore cantatur, cnm resnrrectio Domini a fidelibus frequentalor, id est circa tempus matutinale. In primo nocturno lectiones, quse le- guntur de propheta, significant tempus ante legem, quo patriarchae figuris praefiguraverunt Christi oa- tivitatem. In secundo leguntur sermones, et est illod tempos sob lege, qoo sanclae Scriplorae praenontia*- veront Christom nascitorom. lo tertio Bvangelia le- gootor^ et est tempos gratiae, qoo ejos natiritas est soscepta ab Bcclesia. Ad tria prima responsoria ^ canitor Gloria Patri, quia Trinitas a lege et pro- phetis et psalmis praenuntiata est hodie mondo ma« nifestata. Responsoria raorem illom seqoontor, qoem freqoentant domestici regales et imperiales qoando conveniont in regis praesentiam, onosqois* qoe quod valet, o£fert regi. Diversa dona offeront^ sed animo regis aeqoaliter placere copiont : ita re- sponsoria nonc Christom, nonc matrem ejos, lao- des et gratias agunt. Novem lectiones et responsoria monent nos Deum benedicere, qui ad socielatem Dovem ordinum angelomm venit perditom homi- nem recolligere. Sicut in Nativitate per novem lectiones gratias agimus de Dei descensione osque ad nostram hu- miliationem, ita per eomdem nomerom in festivita- 781 SACRAMENTARIUM 782 Spitibus sanotorum gratias rcferimus, quoniam illi A digni sunt ascendere usque ad altitudinem coeli, in quo habitant angeli. Missa Dominus dixUt et Evangelium Liver ge-- nerafioniSy est illa hora quando natns est Christus. Te Deum laudamus et matutinse laudes quae sequun- tur, est laus aBgeioruro, qui eo nato Gloria in eX' celsis cecinerunt. Neuma dicitur mistus ; iila neuma in mundi fabrica monstrat quod non potest verbis explicari : quomodo qui hodie natus eat de Virgine fabricasset mundum et ornasset ; et quomodo ipse sit lux et decus universs mundi fabricae. Ncuma ia Tersu Tanquam sponsus , signat quod processio Christi de utero Virginis nequit Yerbis enarrari : quae comparatursponsoprocedenii de thalamo. Hoc ncuma etiam in responsorio S. Joannis evangelistse g canitur in verbo intellectus^ propier excellentem intelleclum sancti Joannis. Unde et in Gloria Patri cantalur, in qua Trinilaa laudatur, quae solo intel- lectu conspiciatur. Vespera lecum principium magis pertinet ad festom nativitatis Domini quam praecedens. Simili- ter in omnibus festis sanctorum secunda vespera magis pertinet ad festum diem quam prior. OctavsB Domini et aliorum sanctorum ideo celebrantur, quia in octava, id cst in resurrectionc, gloria eorum per Cbristum duplicatur. Cap. LXVIII. - De Epiphania Domini. In Epiphania Domini invitatorium non cantatur propter fraudem Herodis , quia callide querebat ^ Doroinum. In sexto loco psalmus canitur, quia in sexta mundi aetate gentes qusesierunt Dominum per fidem. Sex antiphonse per duas nocturnas magoruro obsequia circa nativitatem recolunt. lidem tres magi legali exstiterunt mysticis suis muueribus gentilis populi, qui in terra insulisque habilat. Tria munera eorum triplicem personam Christi prsefigurabant, id est Regis, Sacerdotis et mortalis hominis : nec non et tres fnnctiones Christi membrorum, id est sa- pientiam, virtutem orationis, et mortificationem carnis. Harum trium functionum legalionem mune- ra magorum portaverunt. Ex munere thuris dicunt primam antiphonam Afferte Domino^ virtutem ora- tionis, qui est Sacerdos verus. Ex munere auri, Psallite Deo nostro, hoc est, 0 sapientes, ferte sa- D pientiam vestram Deo regi. Bx munere myrrhflB di- cilur de omni populo mortali et studium habenti ad meliora, Omnis Jterra adoret te, id est per mortifi- cationem camis propter nos mortalem. Prinia vigilia mentionem facit de gentibas qui habitant in ierra, secunda vigilia de eis dicit qui habitant in insulis. Prima antiphona de sapientibus : Reges Tiiarsis et insuUe munera offerent. Reges dicuntur qui se ipsos regunt, sapientes qui alios. Secunda antipbona de omni populo : Omnes ^en/ex, etc, per terliam anti- phonam hortantur se «acerdotea et dicnnt : Veniief adoremus, Ast tertia vigilia de baptismo Cbristi et de Novo Testamento memorat. Novum Testamen- tum fundatur per baptismum, unde hic omnis terra cantat Alleluia, Et iterum insulae rault» dicunt : Adorate Deum, Antiphona Fluminis impetus in ter- tia vigilia propter baptismnm canitur ; psalmus Deus noster ideo in ista vigilia psallitur, quoniam homi- nes contui bati sunt propler Novum Testamcntum et baptismum. Sed fluminis impetuslcetificatcivitatem Dei, quae civitas constat ex incolis terr» et insularum. Ecclesia in Novo Testamento dicit ad eos qui in Christo baptizali sunt» et in terra habitant, per se- cundum psalmnm : Cantate Domino, omnis terra, et per antiphonam lAdorate Dominumin aulasancta ejas. Dicit ad oos qui habitant in insulis per tertium psBlmum: DominusrSgnavit^ exsultet terra, laten- tur insulo! multm, et per aniiphonam : Ado^ate Dominum^ omnes angeli ejus, Lectiones tres legun- tur ex prophetia, quas prsedixit Domino ex Saba afferri munera. Saba est provincia in qua est Ma* dian et Epha, et «interpretatur conversio vel capti" vitast signatque gentes quse de captivitate diaboli ad Deum convers» munera prsedicta obtulerunt liberatori suo. Responsorium significat quia dictis prophetarum, gentes factis respondent. Antiphona : Hodie ccelesti sponso tribus miraculis tres solemnitates recolit, Praesentis diei ; in octava Epiphani» recolitui baptismus Domini ; in sequcnli Dominica de aqua in vinum conversa miraculum. Cap. LXIX. — De ttmpore inier Bpiphaniam et Purifieationem beatm Virginis Mariee. Tristatur diabolus quia exclusus est ; Isetatur Ec- clesia, quia Christus intravit iu mumduro. De pace Ecclesi» tristatur diabolus; angelorum chorus gau- dendo canit : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonce voluntatis. Nos in prsecedentibus festivitatibus de Christi praesentia gaudentes, instin- ctu diaboli et fragilitate camis studium gaudii spi- ritualis declinavimus ad curam et laetitiam corporis. Unde in ista Dominica canuntur responsoria de psalmis qui contineot in se plurimam oraiionem, et habent initium a primo psalmo poenitentium, Do^ mine, nc in furore. Tempus a festivitafte Theophaniae usque in Septua- gesimam recolit devotionem et ministerium praedi- catorum a primis praedicatoribus Ecclesiae usque ad novissimos Novi Testamenti. Idipsum nobis insi- nuant Epislolas summi praedicatoris Pauli, quaa eo- dem tempore leguntur. Praedicatoribus congruit oratio^ ut apertum ostium habeat eorum praedi- catio. Gap. LXX. — De festo Purifieationis. Hypapanti dieitur obviatio, quando Simeon et Anna Christo occurrerunt in templo. Hanc festivitatem celebramus cum candelis accensis , propter verba Simeonis» qui» quando eum in manibus suscepit, ita prophetando prasdixit : Lumen ad revelationem gen' tium eigloriam plebis tucs, IsraeL Per candelas ai- gnificantes nos lucidis operibus, cum sapientibus virginibus lampadea ardentes portantibus Christo 183 HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS III. - LITURGICA. 784 iponso yenienli in coelesti Jerusaiem occuramus. A (antur responsoria de historiis primorum palnim, per quos sancta religio primaevis temporibus re« Cap. LXXL— De Cathedra S. Petn. Cathedra sancti Petri agitur, quia tunc in Antio- cbia factus est episcopus, et discipuli vocati sunt Christiani. Ideo dies animarum yulgo dicitur, quia ei data est potestas animas ligandi atque solvendi. Cbristi generatio et sanctorum praedicatorum Ii« bertas celebrata est usque in Septuagesimam ; a Se- ptuagesima generatio eorum qui de captivitate emergi desiderant ^ et de angustiis praesentis per- egrinationis , usque dum iterum renascatur Christi generalio a media Quadragesima eirca paschalia aa- cramenta. Christi generatio et suorum prsedicato- rum libertas maxima ex parte migravit de praesenti formata est post damnationem primae mass#e. Responsoria Dum ieambularet Dominus^ et In su^ dare vultus tui^ monent nos de misera mulalione ho- roinis de luce ad tenebras, de felicitate in miserias. Cap. LXXIII. — De Sexagenma. Sexagesima descendit a Septuagesima. Gernit a senario et denario. Inter Septuagesimam et Sexage- simam sunt dies septera, quod non est sine causa, cum deberent esse decem. In septem eoim donis Spiritus sancti est perceptio decem prseceptorum le- gis. Septuagesima perBcitur in Sabbato, quando clauditur Pascha : quinquagesima in quarta feria me- ssculo, ut regnet cum angelis coram Deo. Tempus g dii Paschae, a qua feria tres dies sunt usque ad Sab- talis demigrationis vocatur nox ; ideo in hac nocte celebratur Alleluia. Prsesens Ecclesia, qua in ista peregrinatione est, iu Septuagesimae nocte recolit gloriam quae celebratur apud cives qui demigrave- runt ; in die vero, eorum qui detlnentur adhuc in captivitate, et suspirant ut ad libertalem redeant. Apud eos non celebratur claritas Alleluia, quia tri- stitia captivitatis constringuntur ; apud eos autem qui demigraverunt, celebrvLiMT Alleluia , quoniam non recedunt ipslMe laude Dei . Responsorium Alleluia^ pra^sensest, imitemur il- lam, sumptum est de libro Sapientie, ubi dicilur : 0 quampulchra est casta generatio cum claritate ! dum praueni eit^ imitantur illam. A Nativitate usque ad batum, et significant quod si quis digne peccatorum remissionem in primordio .suse conversionis quaesie- rit, ad contemplalionem perveniet sanctae Trinitatis. Septuaginta annis in captivitate patres nostri fue- runt, circa terminum Septuagesimse supputationis de captivitate revocari meruerunt. Illa captivitas prapfigurabat caplivitalem populi Christiani, quam patitnr sub diabolo et ministris ejus. Ipsa in psalmo Miserere mei, Deus, deploratur, qui psalmus nu- roero continetur quinquagesimo, qui numerus orilur ax quinario : quinario sensu peccatum nostrum col- ligitur. Psalmus Con/itemini Domino continetur numero centesimo decimo septimo : per faunc nume- rum designatur regnum Dei perpetuum. Qui in noctem Septuagesimae ista generatio praeseos videba- p psalmo Miserere mei^ Deus, satisfecit poenitendo» et tur, propterea per plura officia cum i4//tf/ttta fre- — "-*' - " ' — ^n^— ^^-c.^-j^ i-t^ quentabatur. Secundum responsorium AUeluia, no- men bonum : quod nomen in coelo scribetur, cujus memoria inter angelos et inter homincs sanctos seterna figuretur. Haec est generatio pulchra et casta, cum se duxerint , desiderant illam qui non filii et filiae, remanentes in praesenti saeculo. Tertium re- sponsorium Sola tenes principatum ; * hoc dicitur a matre, quse hic relicta est in saeculo ad perficien- dum corpus mihi congruit : ut declinem ad eam prolem nostram, quae in angusiiis posita est, et ce- lebrem pro ea laudem Latine compatiendo ejus tribu- Iationi(i36).Tulaus sapientiae, revertere in thesauros tuos, id est in frequentatione prolis noitrae cum He- braea lingua, quae triumphat ante Deum : ibi enim te benedicent angeli. Quartum et quinlum respon- D sorium, de eorum corpore reliqua rogant, ut Alle- luia iterum revertatur ad praesentem Ecclesiam. Cum sponsus resurrexit a mortuis, etiam nativitas clara et casta et pulchra per baptismalia sacramenta cum gaudio ad nos revertatur, et ei ore nostro per omnes Bceleaias AUeluia audiatur. Cap. LXXn. — De Septuagesima. In principio fedt Deus^ et reliqua, conveniunt Septuagebimse et principio anni ; in his innuitur misera hominis conditio, qualem commeruisset ea- piiyitatem, et primordia creaturarum decantantur. Yemum tempus principium est anni : in eo decan- (136j Locus corruptus. publice peccata sua in lerra aliena confitendo , hic meretur revocari, et per psalmum Con/itemini Do- mino regno Christi reslitui. Antiphona de psalmo Miserere mei, Deus^ memorat satisfactionem pcenl- tentis. Duabus enim peccamus causis : aut quando omittimus quod facere debuimus, aut facimus quod facere non debuimus. Pro peccato delicti clamat prima antiphona Miserere mei, Deus; post verba hujus anliphonae initium capit redeundi ex captivi- tato. Nam sequitur : Conjiteniini Domino^ etc.;ini- tia horum psalmorum sibi conveniunt, uterque enim beneficia Dei recolunt. Inltio Miserere mei, Deus, est coufessio peccatorum ad abluenda crimina ; in fine Con/itemini confessio Isetitiae, et pro perceplis beneficiis gratiarum actio. Cap. LXXIV. — De Quinquagesima. Quinquagesima descendens a Septuagesima stat in tertio gradu, et Abraham in tertia mundi aetate exstitit. Quinquagesima habet denominationem a quinario numero; quinarius numerus congniit ex- teriori homini, qui quinque sensibus regetatur, aive ad bonum, sive ad malum. Quinquagesimus psal- mus habet vocem poenitentis, et quinquagesimus annus est jubilaeus. Quinquagesima finitur in Pascha Domini, quinquagesima orat pro peccatOi et sequi- tur laetitia in Pascha Domini. Hic canitur qoadra- ginta diea, quia omnis reatus peccatorum in decem pra^ceptia legia eonunittitur per quatuor partes mun- 785 SACRAMENTARIUM. 786 di. Deeemenlm quater qnadragiota faciunt. Reatus, A quem prseparavil ei Assuerus, alias Nabuchodono- qui ad dies pertinet, ex rerum prosperitate, et qui dd noctes, ex reinim adversitate, sacramento bap- tismi ccelestis abluitur. Qui reformandi sunt per baptismum, oportet tan- gcre quadragenarium et senarium numerum. Per bapttsmum recolligitur dispersus primus homo Adam per quatuor partes mundi ad nnum corpus Christi, quod fabricatum est per quadraginta annos et sex. A feria quarta hujus hebdomadae quadra- ginta et sex dies sunt usque ad publicum baptis- mum : ideo in hac Dominica cantatur responsorium Quadraginta dies et noctes, Sequuntur responsoria de Abraham, qui obtulit Deo filium : quia post bap- tismum fequuntur bona opera. In antiphona Se^run- sor, cantat antiphonam trium puerorum Benedictui es, Adversarii non valebant destruere opus templi Dei, ideodicunt antiphonam Statuit ea in oetemum. Tcmplum Dei Ecclesia per poenitentiam apdificatur : sed quia Assuero, id est diabolo, per persecutiones seu tentationes impeditur, ideo Domine^ labia mea dicitur. Devictis malis, cantatur Dextera Domini; in gratiarum actionem, Factus est adjutor ; pro ere- ptione trium ^Mevornm.Benedictus es; pro mercede, Statuit ea in a^temum. Cap. LKXYIL— DeDomini/ia tertia QuadrageHmo!. In hac Dominica adorant fratres Joseph, quia j ^ ti*s ^' ^- » « ^«- ^w 4«« futurum erat ut Ecclesia adoret Deum. Antiphona dum multitudinem oratur venia pro his quod ea quae p „ . . ... , ^ A w-. - r««^-« «^- e^^i^, . L ;.i- j««-«-««,.,- ° ^«^ bentgne recolit consummationem muromm debimus facere non fecimus ; m isla deprecamur ' Hierusalem, quse facta est sub Nehemia : quo orante resistebat Dominus adversariia. Unde dicit antii^o- nam Dominus mihi adjutor est, Gontra imminentes hostes dicit antiphonam Deus misereatur, Furor contra Nehemiam et pueros ejus in gentibus eat exstinctus : unde antiphona Vim virtutis suce. Haec antiphona accipitur specialiter in Joseph, in quo exstinctus est ignis libidinis, cun eum domina sua tentavit ; unde scquitur antiphona Sol et luna^ quia ipse vidit solem et lunam adorare se, qu» est pro- phetia de Christo. Peracto sedificio bonorum operum sub Christo cantatur antiphona Fac benigne ; contra semulos^ Dominus mihi adjutor^ contra occultas inaidias. pro his quffi fecimus quae non debuimus. In anti- phona Deus meus es tu datur gratiarum actio, ac si mens se credat adeptam quod deprecata es.t Cap. LXXV. — De Quadragesima. Quadragesima denominatur a quatuor et stat in quarto loco a Septuagesima, et perficilnr in coena Domini; potest notari cultui munditiae. Responsoria dc Quadragesima sunt claves et tituli de conversa- tlone et statu totius Quadragesimae. In his enim die« bus oportet los prse cffiteris temporibus anni mores nostros corrigere, jejunare, plorare, orare, vigilare, patienteH esse, poenitere, eleemosynam dare. Isto eatalogo hominum spurcitia emundalur. et ab omni- ^ DeusmUereaturr?^t ^entationis vicVoriamT Fi«i bus ioquinamentis homo lavatur. Antiphooa Cor mundum poslulat rectam pogni- tionem absiinentie; antiphona 0 Domifte saltmm me fac^ orat ut in abstinentia, quam in isto tem- pore inchoaverunt, usque in finem perseverent. An- tiphona Sic benedicam le rogat ut firmetur bonis operibus. Antiphona In Spiritu humilitatis postulat Spiritum humiJitatis, et animum contritum in his oblationibus et holocauslis suscipi militem a Domi- no. Antiphona Laudate Dominum admonet laudare Deum pro exauditione. In ista Dominica canuntur responsoria de Isaac et Jacob. Quia eum pater ausccpit sanum reversum de exsilio, ideo in hac bebdomada legitur Evangelium de prodigo filio, quem recepit pater reversum a virtutis; pro laude Dei, Sol et luna» Cap. LXXyilL— De Dominiea quartaQuadragesinHB. In hac Dominica canuntur responsoria de Moyse et Josue, qui introduxerunt populum Israel in terram repromissionis. Qui uterque significat Christum, qui introducet poenitentes in paradisum. Antiphona Tunc acceptabis signat tempora Moysis, qui docuit sacri- ficium ofTerre Deo, et tempora Nehemia?, qui repli- cat tempora Patrum dicens : Dedisti eis regna et po^ pulos, De sola spe in Domino dicit antiphonam Bom num est sperare in Domino, Humiliavit habitatores terr» Deus coram filiis Israel, unde dicit antipho- uam Benedicat nos Deus. Salvavit eos de manu ho- porcis, quia Deus suscipit poenitentes conversos a D stium, inde antiphona Po/enf ei^ Dc^mtnuf. Sequitur vitiis. Septuagesima et Sexagesima et Quinquage- sima sunt praefationes Quadragesimae. quae tendit u.sque in Pascha ; ideo non dicitur trigesiroa nec vi- gesima, nec decima. Cap.LXXVL— De Dominica secunda Quadragesimm, DominCy labia mea est renovatio mentis ad gaudia aedificandi templi. Sub Assuero rege afflictus estpo- pulus, et opus templi intermisit. Iste mos adhuc servatur in Bcclesia post intermissum colloquium tempore noctis. Ad praesentem versum Domine^ /a- bia mea repetitur iterum coUoquium. Antiphona Dextera Domini est reaedificatio domus Dei, et Ad hoc factus est adjutor. Ereptus populus de camino catalogus regum Judaeorum, qui peccaverunt in Dominum, unde antiphona Reges ierrce, Aliter ad Nehemiam : hic obtulit in Sabbatis et in Kalendis ; unde antiphona Tunc acceptabis. Historia Esdrae narrat Nehemiam et populum in sola spe coe- lesti confisum : unde antiphona Bonum est sperare, Tunc benedixit populus omnibus viris qui vellent habitare in Jerusalem; unde antiphona Benedicat nos. Nehemias fugavit generum ducis, quem timens dicit : Potens est Dominus, Deinde instituit ordinem totum ministrorum Dei ; unde antiphona Reges terrce, Devictis vitiis et oblato virtutum sacrificio, dicit quaevis anima fidelis : Tunc acceptabis, Qui speravit in Domino, eripuit eum, dicit antiphonam Bonum 787 HONOHII ADGUSTQDDN. OPP. PARS. IIL— LITURGICA. 788 estsperare^ Ut eum custodiat in bonis, dicat anti- A et cantores sunt fai qui cxereent Domini negotia ; pfaonam Benedicat nos ; contra tentationes imminen- tes, antipfaonam Poiens es, Domine ; pro victoria, antipfaonam Rege* terrce, ' Trcs anlipfaonae, id est Benedictus es^ et Hijmnum ' dicite^ et trium pneroruro, memorant tres pueros, id est omnes fideles, laudantes sanctam Trinitatem in camino, id est in tribus faujus mundi partibus, scilicet Asia, Africa et Europa constitutos in tribu-. Matione : quorum etiam afHlctionem signat antipfaona in Spiritu humilitatis. Antipfaona Benedicat terra Dominumt et omnia nascentia hymnum dicant ei^ in Septuagesima conjungit faumanam laudem cum laude angelorum. Alleluia cantus est angelorum , Benedicat terra Dominum laus eat faomioum in tri- quibus dicitur : ^e^ofiamini, dum venio. Lector le- gem Domini dat auditoribus, qui nuper vocati sunt per oflicia cantorum ad nuptias in scfaolam Oei. Schola dicitur vocatio, in qua si quis aJbuc surdis auribus torpescit, cantor cum excelsa tuba sonat in aurem ejus dulcedinem melodiae, ut menff ejus exci- tetur. Gantores qui respondent primo canenti, vox est auditorum, quasi evigilaatium, et Deum laudan- tium .Yersus significat servum arantem in Bvaogelio. Per dulcedinem modulationis scindunlur corda car- nalia, et se aperiunt moro sulci in confessione vocis et lacrymarum. Arat, qui aratro compunctionis cor- da scindit . In lectione pascitur auditor quasi quo- dam modo bos. Bos ad faoc pascitur, ut cum eo opus bulatione positorum : quia societas angelorum est g agriculturae exerceatur. Bos est prasdicator, cantor cum fais qui pro Deo patiuntur, sicut apparuit ia camiao cum pueris liUo Dei similis. Cap. LXXIX. -- De guinta et sexta Dominica Quadragesimo!. Responsoria et antiphons de duabus Dominicis Passionix Domini sonant pasaionem Domini et cor- poria ejus, id est Ecclesiae, quandiu peregrinatur in hoc mundo; unde et Gloria Patri in officio divino intermittitur. Cap. LXXX. — De Cosna Domini et seguentibus duabus diebus, In Coena Domini memorant responsoria ejus tra- ditionem, in Parasceve ejus crucifixionem ; in Sab- bato ejus sepulturam ; pressuram vero Ecelesiae si« q gnificant percussiones tabularum, quam passura eitt 8ub Anticliristo per tres semi annos. Lumina Bccle- siae exstinguuntur per tres noctes; quse noctes cum diebus suis continent in se septuaginta duas horas. Tot boris jacuit Christus in sepulcro. Per prsesen- tem exslinctionem signatur exstinctio Istiiise in cor- dibus discipulorum Christii quandiu jacuit in sepul- cro. Sive tot horae fuerunt post traditionem Do- mini, usque dum intravit ad eos januis clausis ; in- terim apostoli erant in tristitia. Sive ideo exstin- guuntur, quia sol obscuratus est per tres horas, id ett a sexta hora usque ad nonam ; nl praedicaret orbi creatorem suum tribos diebas obscurari in aepulcro. Gap. LXXXl. — De Resurreetione Domini. la Resurreciiooe Domiai trea psalmi cantantur, qula lex et prophetia, et psalmodia ejus resurrectio- nem praedixerunt. Tres lectiones leguntur, quia ante legem, sub lege, sub gratia resurrectio prsedi- catur. Tria responsoria canuntur, quia angeli in coelOy homines in terra, animae in inferno de Cfari- sti resurrectione gralulantur. Psalmi ad noctuma per hebdomadam canuntur de Dominica nocte pro- pter Dominicam resurreclionem. Cap. LXXXII. — De responsoriU^ cantoribus, lectoribus, etc. Responsorium dicitur, quod alio desinenle id Iter respondeat. LectoreSi qui surgunt adhoc opus, quasi bubulcus, qui jubilat bobus, ut bilarius tra- faant aratrum. Terra scinditur, quando corda audi- torum compunguntur. Responsorio respondetur tra- ctui; faoc significat duo sacrificia columbarum et turturum . Tractus in Septuagesima sonat tribulationem, ut De profundis, In Sexagesima fugam, ut Fugiant a facie arcus» Laudate Dominum laetitiam neophyto- rum seu nuper ordinatorum. Columba gregatim conversarii volare et gemere coasuevit ; activae vitae frequeatiam significat quam est responsorium : Tur- tur singularitate gaiidet^ speculativa vita est, quse per traclum designatar. In Alleluia setema hetitia electorum momoratar : versus ad Alleluia laetitiam Ecclesise, et laudem Dei sioe tristitia significat. In responsorio seminavimus, in Alletuia metimus, ut dicitor : Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent, Inter Alleluiaet tractam hoc interest, qood AUeluia semper laudem Dei tive laetitiam sanctorum, tractos vero aliqoando tribula- tionem, aliquando Isetitiam sunat. Tribulationem, ut De profundis, Commovisti, Ad te levaviy Smpe expu- gnaveruntj Deus Deus metts : IsetRiam, ut Qui hain- tat, JubHatCy Qui con/iduntf Laudafe. Posl duos tractus tribolationis occorrit tertios laetitise, quia post duos dies sepultorae occurrit resurrectio. Duo 8unt genera compunctionis : unum timoris, atterum amoris ; tractus tribulationis compunctionem ti- moris, tractus Isetitiae coroponctionem amoris si- D loat. Ministrl casula se_'exuunt, quando lectoris vel cantoris of!icium assumunt, in lcctoris enim vel canloris officio militia spiiitalis exprimitur ; soli etiam militant in lectione seu in vocis modulatione. Per casulam signatur fames, sitis, nuditas, vigiliae, psalmodia, et talia quae aliquando debent intermitti pro necessitatibus fratrum . Tabulae quas cantor in manu tenet, solent fieri de osse; fortis est perse- veranlia bonarum cogitalionum et operum, vel si- gnificant dileclionem Dei et proximi. In manu te- nentur, ul dileciio [directio] vocis exercealur per opus. Jubilatio, quse sequentia vocatur, significat illum statum, dum necessaria non erit locutio ver- bomm ; sed sola cogitatione mens menti moastrabit 789 SACRAMENTARIUM. 790 qiiod id se retinet. Huc currit sermo preedicationis, A opera boDa, ia introita tabernacali, id est in prae- quae ultro sunt yelata sex alis seraphin, Leetor et cantor in gradum ascendunt» quia doctores debent passionem Dominicae cnicis imitari. Ascensio dia- coni in pulpitura estaltainvitatio virlutum. Cap. LXXXIII. — />e Evangelio ac ejus lectione. Anastasius papa pnecepit ut non sedeatur dum Evangelium iegitur, sed curvi starent. quia in nova vita deberous stare in humilitate. Deinde ponit epi- scopus thymiama in tbnribulum super prunas, ut suavem odorem excitot. Thuribulum Chrisli corpus significat, in quo ignis est Spiritus sanetus, ex quo procedit bonus odor, id est bona opinio de Ghristo. Diaconus accipit benediclionem a sacerdote, id est prsedicatores verbum a Christo. Deinde vadit ad g altare, ut inde sumat Evangelium ; altare est Jeru- salem, de qua exivit evangelica prsedicatio, ut di- ciiur : De Sion exikitlex^ ei verbum D&minideHis- rusalem. DiaconusportansEvangelium estpes Chri- 8ti : in sinistro brachio portat Evangelium, quod in hae vita temporali necesse est prsedicare. Salntante diacono populum, eonvertit se omnis populus ad eum, quia auditores avide debent suscipere verbam Dei a prsedicatoribus. Post hoc sacerdos et omnis populus vertunt se ad orientem, etfaciunt crucemin frontibus : quaro prius fecit diaconus, et Christum adorant, qui in Oriente natus est. In fi*onte sedes est verecundiae, ibi signumi erucis facimus : quia Christum non erubescimus, quem cruciBxum pra- dicamus. Hic bacuii de manibus deponuntur, u^ . siinus separati abopere Jud»orum,quidabantarun. ^ »e despiciatur ut Cain. Sindon est corporale casti- gatum ab omni naturali vinditate et humore ; ita senti vita. Lex praeclpit saorificia offerri pro votis, pro spoDtaneis, pro peccato, pro regno, pro san- ctuario, pro Juda. Pro votis offerimus, quando implemus ea quae in tribulatione promisirous : pro spontaoeis, quando gratias agimus de perceptis ; pro peccato, quando compungimur de commissis ; proiegno, quando recta corda regibus petiraus; pro sanctuario, quando stabilitatem saororum gra- duum ; pro Juda» quando pacem et unanimitatem populi postularous. Officium quod nos offerenda dicimus, ab illo loco iiichoatur, ubi sacerdos dicit : Dominus vobis" cum, et finitor, ubi excelsa voee dicit : Per omnia sascula sosculorum, Christus die Palmarum venit in Jerusalem immolandus ; et occurrit ei turba laudans : quam ipse benigne salutavit ; ideo sa- cerdos salutat populum. Postea dicit Oremus^ et cantores cantant, quia ubi Christas replevit corda turbarum, ad orationem mox magnificas laudes canebant. Puritas lintei, quod in altari po- nitur, est puritas mentinm qui Domino cantant. Oblatione suscepta redit ad aitare sacerdos, ut ibi iromolet ; Christus post accepta vota cantantium intravit Jerusalem, ut ibi immolaretur. Altare in prsesenti significat generalem vitam justorum, oblationes in eo bonse sunt cogitationes eljusta opera. Salutatio sacerdotis introitum de- monstrat ad aliud officium ; Oremut dicit sacer- dos, ut acceptum fieri orent sacrificium ut Abel, dinemin manum Domini. Cap. LXXXIV. — Decereis ad Evangelium. Duo cerei portanlur ante Evangelium, quia lex et prophetia priecessit evangelicam doctrinam. Thuri- bulam est opinio bonaruro vinutum de Christo : ihus ascendit in thuribulo, ante Evangelium Christi opera praecesserunt doctrinam, ut dicitur : Quia coepitJesus facere et docere, Diaconus dum legit Evangelium, stal versus aquilonem, quia frigidis in fide pnedicatur Evangelium. Evangelium legitur ex celsiori loco, cerei stant in inferiori, quia roajor est auctorita& Evangelii, qnam legiset prophetarum. Post Evangeliuro cerei exstinguuntur ; quia finita praedicatione Evangehi lex et prophetia cessabunt. ^ Evangdium jacens in altari significat illud tem- pos quo necesse est illud paedicari. Praecedeus officium praedicationem Christi usque ad horam passionis demonstrat el suorum prsedicatorum us- que in flnem mundi et uitra. Sequens, opus pas- sionis Christi et resurrectionis atque asoensionisi simititer saorum vel sacrificium vel mortificatio- nero, et resurrectionem aique suspirinm in coe- lum indicat, nbi audituri sant : Venite^ benedieti Patris mei, Cap. LXXXV. — De oblatione seu offertorio. Oblatio legalis fiebat in introitu tabernaculi : Duae nt nostrse oblationes : una mortificatio, altera sit mens offerentiuro ab omni camali cupiditate. Corporale lincum debet esse et purum ; significat corpus Christi sumptnm de Virgine. Per multos sudores pervenit ad candorem ; ita Christus mul- tis passionibus pervenit ad candorem resurrectio- nis. Qui corpus Christi desiderat accipere, per multos labores debet se castigare, roentis et cor- poris statum mundum et candidum facere. Quod ita implicari debet, utnec initiam necfinis ap- pareat, quia Christus quamvis in humanitate ha- buit initium nascendo, finem moriendOf \Mmea in Divinitate neutruro habuit. Panis ideo offertur, quia sicut panis de multis granis conficitur, ita corpus Christi, quod est Ec- clesia, de multis electis coadnnatur ; et sicut panis per ardorem ignis coquitur, ila Christus per pas- sionem consumroatur. Vinuro ideo offertur^ quia sicut de multis acinis iliud exprimitur, ita de mul- tis sanctis corpus Christi, id est Ecclesia passioni- bus pressa 'congregatur. Et Christns per prselum passionis dedit potum resurrectionis. Aqua ideo offertur, quia populus per aquam baptismatis Chri- sto admiscelur, et incorporatur. Oratio ad solum Patrem dirigitur quamvis tota Trinitas operetur ; ne idololatria putetur, dum tres personae quasi tres dii rogarentur. Quae tamen per Filium, et Spiri- tum sanctum concluditur, ut effectus petitionis ia Trinilate monstretur. Ad omnes orationes : Per 791 HONORU AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURQICA. D^mitnttffi nottrum Jesum Ckristum dicitnr, ut itle A PrsBsens oflicium est tempus 792 -qaando Chrislus qui a&ternaliter vivit el regnat, nos adhuc viventes seu jam mortuos vivere, et secum regnare in coplis faciat. Ad exorcismos vero : Pereum.qviventurus esl judicare invos et movtuoset sceculum perignem dicitur, ut diabolus fnturum judicium audiens pa- vescat, et fugiat per ejus nomen qui erit judex Tivorum et mortuonim . Septuagtnta duie cruces finnt in canone super oblatam et calicem, quia septuaginta duse linguse sunt redempts per Christi passionem . Septies Do- minus vobiscum dicitur in missa, quia per septifor- mem gratiam ssncli Spiritus sacrificium oblatum accipitur, et per hsec doca septem peccata homioi- bus relaxantur. in coena ascendit in coeDaculuro magnura sira- tum, et posl aliquam moram rctiriit hymnura Deo Patri. Hic aliare est mensa Dominiinqua convi- vabatur cum discipulis suis. Corporale linteum, quo erat praecinclus, sudarium labor de Joda pro- ditore. Sacerdos ascendit in coenaculum, (um dicit Sursum corda ; deinde agit gratias, at Christus Pa- tri : gratiarum actio sacerdolis, sacrilicium ejas, laudes angelorum vel ministeria eorum sacri- ficium. Angeli et archangeli iaudaut, dominatio- nes et principatus adorant, potestales tremunt, cceli, id est throni, virtutes, cherubin et seraphin concelebrant. Decimus ordo human» adjungitur, cum quibus et nostras voces ul admiUi jubeas, depre- Cantores cantantes officium signant turbam, q camur, etc. qu» Domino cantavit. Populus dat oblationes Do- mino panem et vinum, hoc est desideria pia intrin- secns latentia : nos ipsi sacrificium esse debemus. Lavat sacerdos manus per bona opera et lacry- mas compunctionis, deinde orat ante altare, ne percutiatur sicut Behsaroitse, qui indigne viderunt arcam Domini. Post orationem thurificat, quia per Ghristum fit propitiatio, c^jus corpus thuribulum significa^ . Diaconus aquam vino miscet, quia populus Cbri- sto adunatur. Si vinum quis offerat tanlum sine aqua, sanguis Cbristi incipit esse sine nobis : fti vero aqua sit sola, plebs incipit esse sine Chrislo. Sicut multa grana in unum collecta, commolita, q commista panem unum faciunt : sic in Christo, qui est panis vivus, unum corpus erit numerus ele- ctorum coadunalus. Omnis populus intrans eccle&iam debet sacri- ficium offerre ; sacerdos et ministri panem, popu- lus vinum, cantores aquam. Postea precatur sa- cerdos, ut orent pro se : ut dignus sit universse ple- bis oblationem offerre Deo. Caf. LXXXYI. — Dc secreta submissa. Sequitur secreta, quse ideo secreta dicilur, quia secreto dicitur. Omnia sacrificia in lege erant se- creta, id est muta, quia umbra futurorum erant. AgQOS pascbalis latebat in Christo ; soli Deo lo- quitursaoerdos, ideo vox non est necessaria, vel reboans, ut admoneatur sacerdos quid cogitare ^ debeat. Cap. LXXXVn. — De Prmfutione e^Sanctus. Peromniasascula alte sacerdosdicit,utpcrilmen confirmetur oratio. Hic non vertit se ad populum, eum Dominu» vobiscum dicit, ad insinuandam de- voUonem in offerendo sacnficio, et arator non de- bet retrorespicere. Hymnus iddo dicitur, quia refertus est gratia- rum actione et laudibus angelorum. P^cefatiOf quia praeparat fratruro mentes ad sanctorum an* gelorum concenlum qui assistunt consecrationi cor- poris Christi» et ad ipsam reverentiam tantae con- secrationis : ideoexcelsa vocecantatur. Sixtus papa constituit ut Sanciut cantetur. Ordo angelorum dicit : Sanctus^ sanctus, sanctus^ Dominus Deus Sabaoth : pleni sunt casli et terra^ Ordo hominum subjungit : Benedictus qui venit in nomine Domini, Sudariumjacens in altari signifi- cat laborem, quem habent angeli in ministerio bu- mano, siye perfecii viri, quinon cessantorare pro- uostra fragilitate. Corporale inlentionem non fi- etara . In Praefatione stant diaconus retro episcopum, subdiaconus in facie ejus : qui retro stant, sunt di- scipuli qui fugerunt in passione Christi ; qui in facie stant sunt mulieres quae ei tunc astitemnt. Ad Sanctus se inclinant, qui in facie stant et qui retro, venerantes divinam maiestatem et incaraa- tionem Domini Angelorum concentus introducit divinam majestatem dicendo : Sanctus, sanctus, sanctus ; turba incarnationem Domini dicendo ; Benedictus qui venii- Retro stantes perseverant in- clinati usque dum dicatur : Sed libera nos a malo ; illi sunt quibus dicitur : Yos estis^ qui permansi- stis mecum in tenlatumibus meis, idest apostoli, qui erant in magna tribulatione, non audentes se eri- gere, id est, confiteri se discipulos Christi, usque dum per resurrectionem iiberati sunt a malo U- moris. Qui in facie stant, significant discipulos oc- eultos propter metum Judaeorum. DecUnatio snb- diaconi fuit moestitia mulierum vei populonun de passione Christi. Cap. LXXXYni. — De canone miuas. Ab iniiio Te igitur usque in eum locum ubi dici- tur : Etineleclorumtuorumfubeasgregenumerari^ celebratur sacrificium electorum qui non sunt ia carne, quod eis repugnet. Sicut erant duo altaria ia tabernaculo. Moysis vel in templo Salomonis, unum thymiamatis, alterum holocausti, ita sunt duo sa- crificia sanctc Ecclesiae : unum^ in quo omnes car- nales moius sopiti sunt, quod est thymiamatis ; alterum, in quo quolidie maclandi sunt iidem motus percompunclionem lacrymarum. Te igiiur ideo secreto dicitur, ne tam sancta verba et ad tantum mysterium pertinentia viie»- cerent : dum pene per usum retinentes ea per vi* 793 SAGRAMENTARIUW. 794 cos et plateas vel ia aliis locis, ubi conveaireoi A luas commendo spiritum meum, et tunc inclinato capite emisit spiritam. Ab eo loco, unde et memores, altare prsesens est crux, sindon humililas Chrisli usque ad morlem, sudarium labor passionis. Hic erigunt se subdiaconi, discipuU qui iotererant pas- sioDi, post mortem ejus aliquo modo consolantur, et erigunt se aspicientes in dilectu m sibi corpus usque dum ia cruce pendet. Hic lavant diaconi manus, quia sordida opera prioris conversationis, Chri- sti passione mundantur. decantareot. Inde fertur quod antequam haec con- suetudo inolevissct, cnm pastores ea decantarent in agro, divinitus percussi sunl. Te igitur ideo secrete dicitur, quia soli Deo ioquitur, qui uovit abscondita cordis, ut dicitur de Anna : Loquebalur in corde suo, et vox ejus penitus non audiebatur. Ter oravit Dominus in monte Oliveti ante passio* nem suam, ita sacerdon facit tres oratioaes, pro Ecclesia, pro fratribus, pro choro sacei*dotum. Ter- nano numero fit sacrificium electorum ad Palrem : H(Be dona, hcee munera, hase sancta saeri/icia illi- bata. Z>ona panis intelligitur , in quo est aqua ct farina. Munera vinum, in quo vinum et aqua. Sa- cri/iciaillibata utrumque agnoscitur. Haec pro iribus Adam dormivit, Eva fabricatur de latere dor- roientis : Ghristus in cruce moritur, Ecclesia cor- pus ejus fabricatur de sanguine et aqna, quod fluxit de latere ejus. Sanguine redempti sumus, aqua a peccatis loii. Gujus uxoris prima vox fuit iile cen- offerimus, pro universali Ecclesia, pro specialibos B lurio qui dixit : Vere Filius Dei erat hic. Unde, fratribus, quorum eieemosynas accepimus, aut mu nus, aut qui pnesentes sunt : pro nobis ipsis, qui communicamus sanctae Mariaf^ et apostolis in uno Domino. Tria sunt sacrificia, qu(e rcquirit Dominus : facere judicinm, diligere misericordiam, paratum ire cum Deo. In hac oralione signat sindon humililatem Christi, quam assumpsit ex terrcno habitu. Suda- rium in altari laborem ejus in oratione ut dicitur ; Factus in agonia prolixius orabat, Cum dicit : Hanc ergo oblationem^ inclinat se sa- cerdos ad altare : Christus humiliavil se ad passio- nem. Hic sindon est traditio Cbristi in manus im- piorum, sudarium vero labor ex traditore. Sacrifi- cium perfectonim jungitur sacrificio angelorum. Deinde universale sacrificium, id est immolatio Christi, celebratur ante Nobls quoque peccatoribus ; etenim Christus pro peccatoribns est immola- tus. Quam oblationem tu Deus in omnibus, hoc est, tota eogitatione, toia vita, toto intellectu, benedictam pcr Patrem, aseriptam per Filiom, ratam per Spi- ritum Sanctum. Quinque cruces quinque vulnera Christi. Expansio manuum sacerdotis , extensio Cbristi in oniee. Quando dicitur : Hoc est corpus meum, tunc panis in prirois vertitur in carnem; cum dicit : Hic est sanguis meus, tunc vinum ex verbis Domioi mutatur in sanguinem. Sindon in aliari , linteum quo erat prsecinctus ; sudariom labor in lavatione pedum, altare mensa Doroini est. Exemplo Domini aecipit sacerdos oblatam et ca- licem in manus et elevat, ut sit Deo acceptum, sicut sacriBcium Xbe\, qui obtulil in figura Christi agnum ; et sicut sacrincium Abrahae, qui obtulit filium; et sicut Melchisedech, qui obtulit panem et vi- num. De tuis donis ac datis ; dona sunl in re aeterna, datain re temporali. Hostiam puram panis, hostiam sanctam calicis, hostiam immaculatam utrumque simul. Cum dicit : Suppliceset rogamus, omnipotens Deus^ inclinat se ante altare, quia Christus in cruce oravit a psalmo : Deus, Deus meus^ usque in manus Nobis quoque^ altius dicit. Subdiaconi erecti aspicientes opus presbyteri, sunt noli ejus et mulieres, quae stabant a longe haec videntes. Diaconus e.evat calicem de altari, et invol- vit sudario, est Joseph qui deposuit Dominum de eruce, et posuit in monumenlo. Sacerdos qui elevat oblatam, est Nicodemus, qui cum myrrha et aloe Dominum sepelivit. Sacerdos facit duas cruces justa calicem^quia Christus depositus est de cruce, qui pro duobus populis crucifixus est. Sacerdotis et diacomi elevatio calicis est Christi depositio de cruce, oblata et calix est Dominicum corpus. Altare sudarium, quod fuit super caput ejus. Oblata est in p mundum demarii rotunda ; qaia pro triginta de- nariis Dominus venditus est. Subdiaconi qui in facie stabant, nunc recedunt, quia sepulto Domino mulieres de sepulcro reces- serunt. Ubi dicitur : Nobis quoque peccatorUms^ sa- crificium poenitentium memoratur, qui carnem suam crucifigunt cum vitiis et concupiscentiis. Aitare ho- locausti est nostra mortificatio, elevatio vocis clamor in corde poenitentis, sacrificium poenitentinm Spi- ritus conlribuiatus. A'tare holocausti cor eoram^ qui carnales motus consumuot fervore sancti spi- ritus. Sindon e^t castigatio carnis per vigilias et jejunia. Sudarium est ipsa intentio qua festinamus motus tentalionum vincere. Impetratio sleqaitnr: Intra quorum nos coniortiumm D Subdiaconus qui tenuit patenam, finite canone, ubi dicitur : Et ab omni perturbatione «^curi, etc, dat eam diacono, et ipse presbytero, quod est obse- quium mulierum in sepultura Christi. Dominica oratio ideo alte dicitur, quia publica est oratio, et communis, et pro toto populo. Praecepta salutaria, evangelica doctrina; divina instilulio, confectio corporis et sanguinis Domini. Hic erigunt se dia- coni, quia in septima petitione liberantnr a malo; in recordationem seplimae diei, quando Christus quievit in sepulcro, agitur Dominica oratio, quae septem habet petitiones ; in quo septimo die labora- bant apostoli tristitia et melu Judaeorum. Isti tres articuli praesentis orationis significant tempus tri- duanas sepultarse Domini. Unde etiam ia Parascevo 795 HONORII AUGUSTODUN OPP. PARS III. - LITURGICA. 79(5 idco dicitur Dominica oratio ante corpus Domini, A ut dimittamus debitoribus noslris, et ut liberemur a malo. ' Yenientes subdiaconi cum patena, ut aocipiant corpus Domini de altari, sunt mnlieres quae ad mo- Dumentum veniunt orlo jam sole, et eum vivum inveniunt. Poslquam sacerdoa dicit : Pax vobiscum, ponuntur oblatas in patenam, quod significat post- quam Christus resurgens ex mortuis salulalione sua Jastificavit corda discipulorum , vola feminarum completa sunt percepto gaudio resurreclionis. Deinde corpus Domini in vinum mitlitur. Corporaiis vita constdt ex corpore et sanguine ; quandiu hsc duo vigent in homine, Spiritus adest. Sangnis Christi pro Dostra anima effusus est, caro Chrisli pro nostracarne morlua esl. Haec duo in resurrectione B redierunt ad propriam substantiaro, et spiritus vivi- ficabit novum hominem, ut ultra non moriatur. Crux quippe, quae fornaatur super calicem cum parlicula oblalaB, ipsum corpus nobls ante oculos pracscribit quo pro nobis crucifixum est : ideo langit qualuor latera calicis ; quia per iliud omnium hominum genus quatuor mundi climatum ad uRita- tem unius corporis accessit et ad pacem Ecclesiae. Quam pacem angeli promiserunt dicentes : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonee vo- iunlatis; unde nunc dicitur : Pax Domini sit sem- per vobiscum. Eamdem sequitur populus per blanda basia. Mulieres a viris oon accipiunt pacem, propter luxuriam. Cap. LXXXIX. — De Agnus Dei et corpore Christi, Sergius papa consiituit ut interim quam commu- nicetur Agnus Dei cantetur : ut qui tulit mundi offensa, tollat et dudc Dostra per sacras Eucharis- tiae obiationem sive per pacis osculum. Sumitor corpus Domini ; quia unum debemus esse in Christo, qui est Deus pacis, per quem pacificata sunt coele- stia et terrestria. Apostoli hoc pransi et in fine diei sumpserunt, quia finis legis Christus fuit, et inilium gratiae. Nos autem jejuni debemus accipere, utpote cibum omni corporali cibo praestantiorem. Tribus diebus ante contioeant se sacerdotes a mu- lieribus; triforme est corpus Christi. Primum san- ^ ctum et immaculatum, assumptum ex Maria Virgine; alterum, quod adhuc arabulat in lerra, sancta scili- cet Ecclesia; terlium, quod jacet in sepulcris. Pcr parlicuiam oblatae in calicem missae ostendilur cor- pus Christi, quod jam resurrexit a mortuis; per comcstam a sacerdote vcl a populo, ambulans adhuc super terram ; per reliclam in altari, jacens in sepul- cro. Idem corpus ducit oblatam secum adsepulcrum, et vocat illud sancla Ecclesia morientis viaticum . Particula ipsa remanet in altari usque ad finem missae, quia usque in finem saeculi corpora sancto- nim requiescunt in scpulcris. Corporale, quod re- manet in altari, significat mundiliam mentis, cui debet quilibet studere accipiens corpus Domini, sed praecipue in fine. Antiphona sequeos est commumo. est vox reciproca, et iilos signat qui cogDOveruDt Dominum in fractione panis, ot nuntiaverant cae- teris. Cap. XC. — De Ite, missa est. Post hanc benedicit sacerdos popuhim, ita et Chri- stus benedixit eos, et ascendit in coelum. Deinde revertitur ad orientem, ut se commendet Domini ascensioni. Diaconus dicit : Ite^ missa est, quia Cbristas sia- gularis legatus missus est pro Dobis ad Patrem, ha- bens indicia secum suae pasaionis. Primo, ut hoc indicio fidem suae resurrectionis discipulis astruat. Deinde ut Patri pro nobis supplicans, quale genas morlis pro mortalium vita pertulerit, semper 08ten-> dat: tertio ut morte sua redemptis, quam miseri- corditer sint adjuti , propositis semper ejusdem mortis indiciis innovet. Postremo, ut eliam per- fidis injudicio, quam juste damaentur, vulnera ostendat. Diceute diacono : Ite missa est^ mens do- stra ad illam patriam tCDdat, quo caput nostruna praecessit. Missa dicitur a loco sacrificii usque in finem, eo quod tempore sacrificii catechumeni mittebantur foras, et ideo dicitur: i/^, missa, quod cODgregatus populus tunc dimittilur. In Quadragesima vero su- mus quasi in procinctu contra diabolum, unde mu- nit Dos sacerdos sua beDedictione, clamante diacono : Jnclinate capiia vestra Deo, Benediclio sacerdotis in novissimo datur more antiquo : uti Jacob moriens benedixit filios suos. Cap. XCI. — De Adventu Domini. Humanum genus in peccatis quasi in somoo ob- dormierat, quod tuba prophetarum ad suscipiendom adventum Domini excitat; ipsum vero evigilacs in- hianter suscipit adventum Domini, dicens : Ad ie le- vain, etc. Vetus lex per prophetas genti Judaearum annuntiat adveatum Domini, dicens : Populus Sion^ etc. Nova iex per apostolos Ecclesiie secuudum Do- mini adventum praenuntiat, dicens : Gaudete in Do^ mino semper, iterum dico : Gaudete; modestia vesira nota sit omnibus hominibus, Dominus prope est; subaudi, ut nos faciat gaudere anima et oor- pore. Officium : Memento nostri, Domine , noo est aulhenticum, sed sive illud sive Rorate cantetur, vox est sanctoram sen primum seu secundum adventum Domini desiderantium. Evangelium : Cum sublevassetf de quinque paoi- bus legitur quinta Dominica ante Nativitatem Do« mini, quia per quinque astates mundi praeconium venluri Ghristi sonuit. Antiphonarius et Missalis habent quatuor officia, quia Nativitas Domini celebrata est per quatuor.or- dines librorum, legis, prophetarum, psalmorum et Evangelii : unde saepc etiam in quarta bebdomada ipsa Nativilas Domini celebratur. Auctor etiam Le- ctionarii docet nos quam fortis «it Dominus, qni venturus est ad nos, et inlraturus domom cordis Dostri, ut ia ea babitet : quam sordidamus per 797 SACRAMENTARIUM*. 798 excessusquinmiesensuumnostrorum. PeralUcien- A spirilualiler circumcidamur quinque sensibus no- les enim formas iolranl concupiscenli» carnalium delectalionum pcr oculos ; suspicio mala de fratre, per aures ; odor libidinosus, per nares ; per 9s in- gluvies polluit, per tactum crudelitas. Sed insordi- bus hujusmodi venturus Rex noster non vull habi- tare, et ideo per quinque lectioncs quinque hebdo- madarum hortamur circumcidere quinque sen- sus nostros ab omni vilio, et parare Domino dignam maosionem, ut Regi vero et Prophetae. Dicit lectio : Ecce dies venient, dicit Dominus, et suscitaboDavidgermenjustumyetregnabitrex.etsa' piens erit ; ei Evangelium : Hic est vere Propheta, quiventurusest in mundum. Sicul per quinque sen- sus, ita per qualuor elemenla aut ruit homo ad stris. Octavo Idus Januarii dies quondara celcbria habebatur ob Iriplicem Iriumphum Augusti. Eadem dies celcbratur et nunc a nobis tribus de causis. Tres magi, id esl tres reges, trina munera trino Deo obtulerum. Chrislus bantizatur, Pater Filium teslatur, Spiriius sanctus visibiliter pree- senlalur . Nupliae celebranlur, aqua in vinum conver- litur, Christus a discipulis Deus creditur. Cap. XCIV. — De die Puri/icationis. In mense Februario ritu pagano quondamlustra- balur civitas cum iumiaaribus, et diis manibus, id est infernalibus, sacriticabalur. Hunc raorem nos servaraus a sanclis Patribus divino cullui instilutum sus, ua per quaiuor eienieoia aui ruii ««1«^ »« . ». • ^^«»««t«c ;» mani mala opera, aut surgit ad boua. Unde in prima B i" P"""««"°"« f °<='^ ? ^Srnibis TrS - *^ '.....** ._ , K.,o /.oi.Ana nvHpn «s. fil cum DrudenliDus virffi hebdomada lectio dicit : Hora estjamnos desomno surgere, et evigilans homo dicit : Ad le levavi, In his quatuor hebdomadibus Gloria in excelsis inter- roittitur et usus dalmaticae, ad iasiD:iundum tempus YeterisTestamenti, quod fluxit sub quatuor dignilati- bus Ghristi Nativitatem praBfiguranlibus, videlicet sub patriarchis, sub judicibus, sub regibus, sub propheiis. Cap. XCII. — De Nativitate Domini. Nativitas Domini ideo celebratur, utnosperipsum Dominum Spiritu renascamur. Ipsa nocte tres mis- sse celebrantur, quia per Chrisli nativitatem univer- sitas Irium temporum, ante iegem, sub lege, sub bus cereos ardentes, et cum prudenlibus virgi- nibus lampades cumoleogerentesChristumsuscipi- mus, intrantes cum eo ad nupdas vestili veste nuptiali. Cap. XCV. — De exsequiis mortuorum, Missa pro mortuis ita agitur, ut inraorle Domini, id est sine Gloriaei Alleluia et pacis osculo; haec enim laetitiam designant : in islis aulem tristitia agitur. Recordatio morluorum agitur ante Nobis quoque peccatoribus, ibi finiturmemoriaraortisDo- mini et inchoatur mors nostra per confessionem peccatorura. Corpora non intersunt ideo publicis officiis, quia non decet rausica in luctu. Tertiusei septiraus dies pro raortuis ideo aguntur; nara con- Siitts iriuiu iei!t{iuruiii, auic iu|(ctu, suu tG^c^, «»«•/ sepiiraus liies pru uiuikuio a\*v-v/ m^..~.~- * ----- gratia indicatur ; vel tres partes mundi, Asia, Afri- C slant ex anima et corpore. Anima quasi iribus co «. 17.. ..^M« <..%1»AMl»i. fn rt»a Afiam nrkAlA fllnvin r«t i !. :^:i.... nf AWMrnk nPlim P.X tOtO COrdC Ct 63 ca, Europa aalvantur. In qua etiam nocte Gloria in excelsis cantatur, quia tunc primitus ab angelis ca- nebatur. Telesphorus papa constituit ut in nocte Natalis Domioi prima missa in primo gallicinio celebretur, quando natus est Dominus : altera, oriente die quando inventus esl puer a pastoribus in praesepio, et a doctonbus in Evangelio. Uhima, hora diei tertia, qua ccelom nupsit terrae. Idem papa Tclesphorus constituit ut missa non celebretur usque ab tertiam horam festis diebus, qua hora venit Spiritus sanctus super discipulos. In aliis vero diebus, quando jejunandum est, sexta hora, quando Christus ascendit crucem. In quadragesima, hora nona, quando exspiravit. Festum sancti Stephani est quando inventio.ejus colitur : contigit enim post Pascha, sed hic propter festivos dies agitur. Dormitio sancli Joannis evangelistae estin nalivi- tat<» sancti Joannis Baptistae; sed quia ibi non potest celebrari, hic agitur. In festivitale Innocentum non cantatur Gloria in excelsis , et AUeluia , el Gloria Patri , pro- pter tristittam matrum, et quia ad inferna descende- runt. Cap. XCIII. — De Circumcisione Domini et Epiphania. Circiuncisio Domiiii ideo agitur , ut et nos lumnis erigilur, ut diligat Deum ex toto corde et ex tola animo et ex omni raente. Est etiam rationalis, ira>cibilis. concupiscibilis. Rationc discernimus in- ler booa. Quae anima quia neglexit Dei cultum in cogitalione, in vila, in iniellectu, tertia dies agetur ut ab his peccatis purgetur. N B. Hicqucedaminmeo exemplari desuntde cor- pore dicenda. {Hic quatdam desiderantur in nostro Gemnicensi codice, de mortuorum cadaveribus dicenda.) Cap. XCVI. — De die Paschali. Paschalis dies per septem dies quasi unus dies celebratur. Significat illud leropus, quando cor ele- ^ ciorum gaudebit, et gaudium eorum nemo toUet ab eis, et non erit neccsse ut aliquid rogent, ut dici- tur : Iterum videbo vos, elc. In illo die et in illo tempore non rogabunt quidquam ; ideo vespera non incipitur a versu Deus, in adjutorium, per quemdi- vinum auxilium invocetur, quia nemo tunc lentatur, sed a Kyrie eleison, quo festum menlis designalur. Kyriey eleison quippe ad missara pertinet, ei istae vesperae per Kyrie, eleisoa soleraniter incipiunlur et missae conjunguntur, quia ilia dies vesperum non habet. Unde Responsorium Hrtc est dies ad omnes horas cum alleluia trequentatur. lidem psalmi per singulas vesperas cantanlur, quia una eademque dies celebratur. Tres psalrai ante hyranum sanctae Mariae cantantur, quia, ut dictum est, coelestia, .terrestria. 799 HONORII AUGUSTODUN. OPP. et inferna de Christi resorreetione gralulantur. Duo A ad fontem sequuntur, quia in fide resurrectionis Christi Jndaicuci et gentilis populus baptizentur, vcl in fine contemplalivi et activi per Christum salva- buntur. In nocte versus dicimus, quia iu hac vila in tentatione positi divino indigemus auxilio : in die non dicimus ; quia in illa vita, quae per islum diem significatur, ab omni tentalione securi erimus. PARS m. — LITURGICA. 800 Cap. XCVII. — De DominicU post Patcha. Responsorinm Dignus es, Domine, signant intro- itum apostolorum ad Ecclesiam, qu» ex Judaeis col- leota eslad fidem Novi Teslamenti. Responsorium Egosicutvitis est pars Judaicfc plebis ad nnilatem fidei. In primis responsoriis narratur adunatio ad unam hdem auditorum ac prsDpositorum : in se- B quentibus monstratur Ecclesi stndinensis Specuinm Ecclesis, sive Sermones, seript. clreA 8«e. xn. Ila Reverendissimas Abbas Calmeli cam RoTerendisaimo Goadjaiore sao censait >) INCIPIUNT CAPITULA. fPo 1) Id primis inveniturnomen operisetnomea A n.ortem constuprata, et de Gabaonitis. Item qaid auctons. Petitio quoque ad Honorium et instructio lo- quendi. I. LcBtentur ctBli, de nativitate Dominu in quo in- venies de purpureo circulo circa solem, et quod brutum animal humana voce sit locutam ; tt evan- gelium Exiit edictum expositum. De fonte olei qui Romse erupit et in Tiberim cucurrit. Itcm quid si- gnificet quod hodie celebrantur tres missae. Deuni- corniy de sancta Anastasia et Eugenia. Expositio duplex Dominic» orationis ; deinde Fides catholica, cum Confessione, item qualiler pro Eccle- sia et pro omnjbus Ecclesise gradibus specialiter orandum sit, luculenter instruit. II. Justusde angustia liberatusest Anhocinyenks B de Tiberii Gaesaris languore et de ejus per imagi- nem Domini sanatione ; item de Veronica ; de beati Stephani corporis inventione; quando etiam sit. III. Quisunthiiquiutnubesvolant, In hoc inve- nies de quatuor paradisi fluminibus; item de qua- tuor animalibus et de quatuor mundi plagis ; de quatuor annulis quibus archa portabatur ; de virgis et gemmis commutatis de vidua suscitala et de juvene resuscitato ; de vilreo vase fracto et repara- to ; de veneno quod in nomine Domini [Joannes] illaesus sumpsit et per hoc extinctos resuscitavit de juvene post latrocinium converso et pastore efie- cto; et de obitu sancti Johannis quaodo fuerit. IV. Istisunt sancli.ln ho2 invenies de tribus re- gibus Ghaldeeis : quomodo persecutus est eos Hero- Q des usque in Tharsum Giliciae. De introitu Ghristi Lia, quid Bachel significent ; et haec omnia el alia muha de paganis regibus. V. Descendiin hortum nucum, In hoc invenies de Madianitis et de Gedeone et de circumcisione, el quid haec omnia sigmficent. Item de aquila sene- scente et de vita sancti fiasilii. VI. Surge,illuminare, Hierusalem. In boc inve- nies , post muUuro, evangelium expositum ; Cum natus esset Jesus. Item de Balaam et ejus prophetia, et quod asina iuit locuta, et alia multa et eoniai mysleria. Iiem de (f» %) baptismo Christi el renova- tione cervi. Nuptias factas sunt evangelium eliam est hic expositum . Ilem unde festum sit ortum. De reno- vatione serpentis. VII. Veritasdeterraortaest, In hoc inveaies de porta jugiter serrata, de virga Aaroa florida, de nuce, de evaogclii exposilione : Postquam impleti sunt, Ilem de luminaribus el de puenilo Judaeo flammis ejeclo et erepto. \lli. Lapidemcaliginis, etc. In hoc mvenias de visione et sacrificio Abrahae el de eorum sigoifica- tione. Item de visione in uno lecto dormientium, e^ molentium, et agrum colentium, et eorum myste- rium. Item de peregrinatione, et captiviiate, et reversione Judaica, et de eorum interpretatione mystica . Item de tribus Sirenibus et earum signifi- catione. Insuper (t39) lectionem evangelii de LXX expositum (sic). Postea de S. Sebastiano, de S. Agnete^ de §. VincentiOide S. Paulo,de S. Biasio, de S. Agatha. in iEgyptum. De arbore Persico, daemonibus conse- IX. Venite, filii, audite me. In hocinvenies gene- crato, coram Salvatore nostro usque ad terram in- rales admonitiones ad sacerdotes, ad judiccs, ad clinalo. Item de juvcne et ejus uxore usque ad diviles, ad pauperes, ad milites, ad mercaiores, ad (138) Gatalogus Hoenelii n. 79. Synopsis omnium manuscriplorum bibliotheca: monasterii B V. Marice Rhenoviensis in pergamen,, ei eorum quoad Scriptu- ra astatembrevis adnotatio, ab illustrissimo kug. GAUiBTannol748 conscnpta, (Ex cod. San-Gallensi 1305.) (139) Forte : in supe^^ id esl, inde super lectionem evangeliide LXX'^ expcsitum, siyeexpositio fit. B09 SP£CULUM ECCLBSLB. — CAFITULA LIBRI. 810 rusiicos, ad coajugatos; etdeaqaila ; et praeter bsec A natura. Item qaaliter Dominua Lazanim resuseita- muUa bona exemplaria. Quom magm m%UUudo. Hio inveiiiea de acala cbaritaiia» qu» per XV gradua dividitur. Ilem de duplici limore Demini ; et de duobua man- datia, DoflAini diiectione el proximi, et eorum ap-> pend&tiis. item de arbore qa« plaaiata est secua de- eursos aquarum. Deiode qualiter dileclio perticiatur; et evangeliuffi de ccco saaato, et de bomine divite qui renuntiavit s«culo. XI. Qutgriie Daminmm dum imwniri potSMt, Hic mvemtarde lapao primi homtnis et iMiificatione teaq>li Salooienis ¥11 aonis eteorum mysteriis; et qoare qoafta feria jeiuuiam incboamas. Xn. Sion^ quct habitat upud filiam Babylonis vity et qualiter ad passionem venit. De Lazaro qood episcopqs postea XXX annis fuerit. Item evange- liom : Cum appropinquassentBierosolymis, et : Ibat Jesus in civitatem Naim ; et eorum mysteria. De quadripertita morle generis bumani. Uude dies Pal- marum dicitur et colitur. Hsec omnia ofi [olim?] Hic babes de servo Abrabam, de eonnubio Isaae et Rc- becc», de afQicto populo Judaico siib Pharaone et ejus liberalione ; ac profertur de seneo serpente, de XII exploratoribus, et alia iquamplurima et eorum roysteria. XVIII. Re^ertar ad Hierusalem eum misericordia. Hic babea de consecratioae cbrismatis et olei. De eo quare dicatur dies indulgentia quod lavit pedea Hic invenics post muUa de fonte David, qui in ablu- »'discipulis. De corpore et sanguine Domini et ejua fiooe peccafomm patet, sicut in Paulo, sicat in Cy- priano, sfcut in Theophifo, sicot in Ifaria Magda- lena, in Marta iEgyptiaca, in Thaide. His breviter memoratis, de quodam sene qui magni fuit et sin- gvlornm merita per Dei gratiam in aspectn solo recognovit. Rem de Jonie predicti^ne, de Moysi, de Helis, de Danielis ; et de Joannis baptismo, absti- nentia; et de lectione , Ecce nunc tempus, Item nnde dies instltoti aunt XL; et evangelium : Cum iederit. Xin. Esto consenHens, Hic invenitur de tintinna- bulo, de panlhera, de Hierusalem ; et evangelium : Egressus Jesus. Item de merope, de ciconia, de Tha- bita, de Tcbia^ de Petro theiooario. XiV. (!<» % v«) Loquetar Dominus paeem, Hic in- venies evangelium : Quidaiii homo bonum semen seminaAdt in agro^ et : Erat Jesus ejiciens dasmonia. Item de prodigo tilio ; de apictbos, de bonnbicibuSv de Thaidts oonversatioDe. XV. Leetare Kierusalem, Hic invenies epistolam et evangelium de quinque etatibus muodi ; de Mal- cbo monacho ; item de quodam divite defoncto et iterum reverso. Sequilur de Catharina, de S. Mathia, de S. Gregorio, de S. Beoedicto; de annitrersario S. Mariae, ubi babes de ejusdem festivitaiis mobili- tate ; de conditione primi hominis, de trangressione, de lapsuy de reparatione ; de Gedeonis vetlere ; de virga Jesse; de versu : Ego flos campi; de porta passione et de XXX maledictionibus Judae. De la- tronibus, de rege Josia et interpretatione mystica* De Joua, de muliere Samaritaoa, et borum omnium roysteria. XIX. H(rc est dies quam fecit Dominus. Hic bahes laudes, salutero, seqaentiam, evangelium Maria Magdalena. Item de Josepho, de Samson historia et ejus significat roystica ; de leonis, de foenicis na* tara (f* 4). De versu : Quis est iste qui vtnit de Edom. Item de pellicano, et de patrum quodam prsecipuo in fornum {sie) lapso et reparato. XX. Christus resurgens. Hic habes de eplacepbalo dracone, de corcodrillo, de enidro. Item quotiens Q ipsa dies Dominus apparuit. Evangelium. Manifes- tavit se. Mentio quoque Babylonicae caplivitatis et ^gypticffi, et quid signant tres dies anle Pascha. Postea de S. Marco, de inventione S. crucis et ejus mysteriis et praesagiis. Ibi invenieH de rege Con- stantino, de S. Helena, de S. Alexandro papa. Se^ quitur de apostolis Philippo et Jacobo. Inde oculi Do- mini super justum et semen ejus. De rogationibus. Ibi habetur triplex impedimentum orationis. Item de muliere in amphora sedente et de duabus alatis. Item evaDgelium : Exiit qui seminat. De instituto Mamerti episcopi et Gregorii. De majori Letania. Item evangelium : Quis vestrum habebit amicum ; postea de quinque civitatibus subversis. De Abra- ham, de Lolh, de Moyse, de Samaele ; de quodam Ezechielis ; de stalua aurea ; de Daniele in lacum q sene qui in prima oratione impetravit quod voluit leonum misso et sensu mystico ; de Maria iEgyptia ea; de Zozima. XVI. Hodie si vocem Domini audieritis, Ubi habes de duobus lerram rcpromissionis ingredientibus ; de bsreticis, de Beliseo et ejus baculo, et de defuocto quem suscitavit. Kem de Abel et agno ; de Cain ; de Noe ; de maledictione Gham ; de quatoor et quinque regibus ; de Loth ; de Abraham ; de Melchisedech ; delsaac; dehirco; de vitula rufa. Evangelium : Ascendens Jesut in naviculam. Ilem de piscina probatica. Bvangelium : Homo quidam plantavit «i- neam. De peceatrice Pelagia. XVH. Super aspidem et basiliseum. Ubi babeade asifide et basiliaeo, de laone et dracoae et eorum Patol. GLXZII» De quodam monacho qui obstitit cuidam daemo- nio quod misit Julianus orando. Item de quinque necessitatibus. De muliere qase parit cum tristi- tia. XXI. ElevattLs est sol et luna. Hic habes de trium- pho Romanorum regum. De versu psalmi : Benedi" ces coronas anni benignitatis. De ascensionis ejns Imysterio. De evangelio : Recumbentibus undecim discipulis. De aquil» volatu. De caradrio et ascensio- nis Domini loco. XXU. Verbo Domini cceU firmati sunt. Hic habes de operaiione sanct» Trinitatis; de VII diebus fe- stivitatis ejus ; de VII muheribns qum virum unum aiyprebenderttat ; de VU donia Spiritaa aancii; de 86 811 HONORII ADGUSTODUN. OPP. PARS fll. - LITURGICA. «1« bis septems domi que hftbebimas m corpore ei m A imi:.»^ a.wv . .. • r •. • ■^ .. ,7i .1 ,. . ^ ,. ^ Juhano Apostala, quis faenl m puentia, amma; item qnod [leg. quotj modis siot hvc olim r i ^ r prasfigorata et pneDantiaia : ia VII lueernis, in VII oolamnis, in YII oculis, in VII comibas, in VII na- laris colttmbtB. Item de versa : Ecce qmm bonum st quam. De lectione dwm eomplereniur. De eolambft ramam oliv» ad arcbam reportante. De digito Dei, de jubileo, de biasphemia Spiritas ; de VI mazimis diebus. XXIII. Justus ut palma florehit. Hic habes de pal- ma, de cedro ; quod (iie) modis, quod (iic) nomini- bus S. Jobannes commendatur et honoralur, pro- inde eyangelia ad eum pertinentia ; item de tribas ordinibtts BccUsiss, et de tribas perfectionibas. De obitu S. Joannis eTangelistffi. De S. Cy- priano mago et de S. Justina. De Costra rege ; de Heraclio Romanoram imperatore. De miraealis qom Hierosolymis fecta sant qoando erax aaseepta est. De odore saaTisshno; de S. Gornelio et Cypriano. De S. Mattbia el S. Maurieio. De 8. Miehaeto. BTangeliam : Qui$ ex vekis heme qui ht^t eefftum oves. Hie Kabes de lapia priml hoitHnis. de mnliere amicta sole ; de draeone mfo ; de VII Tieiis prinei- palibus ; de tribus partibus ECoelesie ; de tribos no* miniboa angelorttm ; de S. DionysiD, de S. Laea, de SimoQe el Joda; de omnibns saaetiB. Hie habes d6 S. Maria, de angelis, -de patriarehis, de prephelift, de apostolis el martyribaa, de eoitfeaaoribaa^ de mooachis et beremitis, de virginibus; et de XXIV. Aicendet. Domine, iuper equoi tuoi. Hic " ^^^* ^'^':'*^" *"^*' itemde vcrsu: Ecce panam Bi^^ habesdeS. Fetro et Paulo, quanls dignitatis sint ambo; item de Simone Mago; de Matemo a beato Petro resuscitato; et de Georgio presbytero similiier per baculum ejus resuscilato ; ubi Paulus ad tereium coelom raptus (t^ 6 y) sit. Quod anno revoloto oa- dem die qaa Petrus cmcifizus est, decoUatus sit : quod lac cum ssngaine de cerTice ejus fluzerit* Quod Neronem lupi devoraverunt. XXV. Juitus germinabil iieut Hlium. Heo el mulla alia proiclara ad laudem Patris non bene re- feruntur. Postea habes de Marise Magdalena convei^ satione ; de versu quoque : Non coques kasdum in laete matrii sua ; ac de servo vendito ac post eepti- mom annum abire volenti. qualiter snbula ejus au- ris debeat perforari ; post haec de S. Jacobo mira et ^ miranda ; de S. Pclro ad vers. ibiinvenit. De Noe, Sem et Jafeth; de VII MachabsBis ; item de S. Fe- lice et ejus VII filiis ; de S. Symphoriano et ejus VH filiis ; de S. Sapientia et iribus filiabusejus. Sequi- iur de S. Laurentio, de assumptione S. Mariae. Ibi habes evangelium : Intravit Jesus; et de Theophilo, de S. Bartholomaeo, de S. Augustino. Ibi habes evangelium : Homo quidam peregre ezpositum, el Sint lumbi vestri; Hermetis etiam martyris habes mentionem. De decollatione S. Johannis Baptists, de inventione capitis ejus; de clerico incredulo; de Raab meretrice ezploratores reservante. XXVI. EgredimWf filia! Hieruialem. Hicinveniea molta ad laudem sanctse Marise : de cedrOp de stella, de parentibus ejus, de ccelesti nontio per quem no- men eius et vita sancta prsenuntiator. Item de ^as infantia ; et de Joseph virga ; proinde qualiter ejus nativitas cuidam sancto seni revelata sit; de S. Adriano martyre et uzore ejus Natalia. XXVII.Hadio; Jesie qui stat in signum populorum. Hic habes de Judso qui domum cujusdam Christiani mortui possedit, apud qvem formula S. Cracis in* venla est et ludibrio habita* Item de Judaeo qoi Ro- mam pergens per noctem (139) in antiquo idoloram templo ; qui cum signasset se pr® timore nimio, nihil ei nocere potoit d»monam moltitado. Item de (139) Soppl. quietnt ex tezlu. (140> Ab inde in codiee ms. desant nolas, ruialem in laudem pacii, et reliqua. De Jacob ei Lyae et Rachel cocnubio, et eorum mysterio. De VII donis Spirilus sancli : Dilectui Deo et kominibus. De S. Martino (f" 6), postea de S. Briclio ; dieS. Cm- cilia. Hic habea duo evangalia : Simile eet regnum cmlorum decem virginibui. Item : Simile eet regnum ccelorum theiaurom Neme accendit iucemam. DeS, Clemenle. Ibi invenitur de ejus patre et malre et iiliia 6iius Niceta et Aquila. De Simone Mago, de Si^io- nio, et caetera satis mira de S. Andrea. Hic habea de Job et de filiis et filiabus ejus. /n memoria asterna eritjuitus. De S. Nicolao, cujus gesta omni pietate plena secuntur miracula gloriosa. Ilem de S. Lucia et de S. Thoma. Multi dicunt : Qui ostendit nobis bona» Hic invenitnr de divite qui induebalur pur- pura, et interpretatio mystioa de VIII poenis infemi. Item de Hbro Regnm molta. De pmiioe et ^os ri- goificatione. De saneto Paolino praeeole venerando. Beati qui adcwnam nuptiarum Agni vocaH sunt, Hic habes evangeliom : Homo quidam fedt eeenam magnam. De Dina filia Jaeob, et de [cjas] euriosi- tate. De S. Alezio. (i 4d) XXVIII. Proeeeptor, per totam ncetem labO' rantes, niehil eepimue. Ibi seqaitor evangeliom : Misereor super turbam. De X plagis qoibw pereosn Sunt iSgyptii; ilem de S. Eafrosyna. XXIX. Via (141) Sion lugent eo quod non Hnf. Hic habes evangelium : Cum appropinquaret Dc minus Bierusalem. De vitula quse est agnum enlza* ^ De Tilo et Vespasiano. De Helya et Heliseo ; de S* Marina et ejus Vita, et quo ezitu migraverit. XXX. Beatus vir cui non imputabit Dominut peceatum. Hic habes evangelium : Duo hominee ascenderunt in iemplum. Ilem de preda qua spo- liantur ^gyptii. Item de puella pulchra viris capla. De muliere rota inneza ; de volture; de Medasa; de qaodam sene qui in heremo parralam nutrierat. Item de tribus stultis et de eoram actibus mysticis. XXXI. Beatus vir qui non abUt in eonsiiio impio* rum. Hic habes evangelia : Beati oeuU qui tnderuni qum, et : Exiens Jesus de finibus Tyri^ Item de eo ndea eapilol. (Ul>Cod;#k. sia SPBCULUM ECCI.ESIiE. 814 qui eoroBwn ei odoriferis floribns consertam vidit A Hic habes de tribus iDortibus. De versu : Milicia est in eaput luum descendere ; et de idiota qni aolani Glorin Pairi solitos erat dicere. Uem de muaa cujus mentionem habei S. Gregorius in suo XL. XXXII. Beati qui audiunt verbum Domini et euitodiunt illud, Hic habes evaDgelium : Sitnile est regnum ccelorum homini regi qui fecU nupiias /f/ti iuu De duplici vocatione; de epithalamio ha- rum nuptiarum Saloroonis. Item evangelium : ar^ b0rm^ p. De muKere incurvata. De quadam Bobili qom stoltam se esse simulavit. XXXifl. BeaU qtd eustodiunt judieium. Hic habes de dupliet judicio et de duplici justitia. Bvang^inm : Homo quidam erat divet qui voluit rationem ponere cum servis suis. De David et Uria ; vita hominis super terram, De versu : Homo naliLS de muliere, Item de versu : Melius est ire ad domum luctus. De i [die] obitus, de VII, de XXX dle ; item de quodam versis poenarum (\ 42) generibus. Qualis sit resurrectio mortuorum. De praesbytero qui bal- neare coosueverat. De milite capto quem uxor obla- tionibus suis eripuit. De milite capto quem frater suus presbyter eripuit. Beati immaculati in via. Hic habes quse sint semilse tendentes in viam cari- tatis justiciee; ilem quse sint diverlicula ad Salan pertinentia. Beaii qui te diligunt^ Hierusalem^ et qui gaudent 5. p. t. Hic babes de duabus civila- tibus, Hierosolyma et Babylonia, ct earum habitato- ribus etcivibus; de diversis generibus monachorum de Cambyse et Holophcrne; de Judilh (fol. 6 v*) B ^^ canonicorum et consuetudinibus eorum. vidua ; de rege Asnero, de Hestcr et Mardocheo, et Aman, et horum omnium mysterio. XXXIY. Beati omnet qui timent l^ominum, Hio invenilur quse sint vise Domini ; quod sint (res vitae vel qus; item de XYII beatitudinibus ; de duobus Ghrisli atfvenlibus; de quatuor Dominicis; quare iirtermittimus Gleria in exceUit. De Henoch et Ile- lyn; de Antichristo et diabolo et sanclorum gloria. Beati tunt tervi ilH quos cum venerit Dominus, Htc hubes evangelhim : Vigilate quia nescitis, De v^ofttuer vigiliis. Quot angelici spiritus et animae sanctormn soU Deo eircumscribuntur. Item de qnalQOr vigiliis prsesentis temporis. XXXV. Beati mortuiqui in Domino moriuntur. liii) Leg. ex texta : De divertitt ele. XXKVI. Fereulum fecit rexSalomon de lignis. Hic habes de viro eodem multa, et de domo quam eediicavit Sapientia. Item de angulari lapide electo pretioso. De evangelio : Omnis qui audit termonem meum. Proinde unde orta sat dedicalio. De tabema- euio quod facium est in heremo. De templo quod a Salomonc VII anni$ cedificetum est. De regina Saba. De Jcsu sacerdote magno. De modis el constructione lempli et eorum mystehis. De cinere , sale , vino, aqua, ysopo, savina et de eorum raiione mistica ! Quid sigaificet dedicatio. De revelatione S. Johannis. Evangelium vidit tuper Bierutalem et significatione mystica. Item de XII fundamentis ejusdem civitatis. De homine divite qui eoclesiam magno apparatu Q construxit, et de vidua quas XXX nummulos dedit« INCIPIT SPECULUM ECCLESIiE, FMTRES BONORIO SALUTEM. (P« 8) Cum proxime in nostro eonveutu resideres, et verbum firatribus seoundum datam tibi a Domino sapieotiam faceres, omnibus qui aderant visnm est uon ta sed angelum Dei fuisse looutum. Unde et pln- rimi ex fratribus, de verbis tuis compuncli, mullura jam proficinnt in timore Domini. Quamobrem le ro- gamus obnixe ut velis aliqua hujuscemodi ad multorum aedificationem stylo proferre, quatenus tot homi- num merilis ei precibus juveris in extremis, quot kgendo vel audiendo in melius profecemnt ex tuis lo- quelis. RESPONSIO HONORIL Peritis^mi pictores Ambrosius et Augustinus, Hieronymus et Gregorius, et alii quamplurimi, mira cae- Itttra et vtria pictnra egregie omavemnt domum Domini ; sed quia haec ob magnitudmem sui decoris he- betndtnem oostri sensus excednnt, vel potius quotidiano usu obtrita jam inveteraverunt, iojungitis mihi, verendi (tie) fretres, foedo ptctori prsclaram picturam illustrium virorum innovare, cuni vix valeam splen- dorem miri atqne varii illorum operis considerare. Verumtamen, quia opponitis plerosquc novum opus ampleeti ardenttus, quamvis vetus sit pretiosius, atque plurimos novo vino deleclari habundantius , cum vettM sH sutrius, obedieniia vestra et charitate Ghristi compulsus, novum ex veteri depinxi opus aspicere Tolemilws, ttque novnm potnm miscui hibere cupientibus. Ecce secundum priorem formam hanc brcvem, sed ttmen novam depinxi tabellam, ut quibus non vacat immensitati illorum egregii operis considcrando 8i5 HONORIl AUGO&TODDN. OPP. PARS lU. — LITURaiCA. •16 diutius insisterey eos non pigeat saltem in fcstis diebns hujus tabelbe aliqaHm formularo pmptort. Hiyus abellse tit nomen : Speeuluni Ecclesias. Hoc igitur speeulum omnes iacerdotes ante oeidiia BeeleaisB expen. dant, ut sponsa Ghristi in eo videat quid adhnc Sponso suo in se displiceat, et ad imaginam el aotus snos componat. INSTRUCTIO LOQUENDI. Cum igitnr vis ailoqai populum, in primis ori et pectori tuo imprime craeis sigatoiilam» infoctna Im te gratiam sancti Spiritus (f» 8 r) per antipbonam : Veni^ sanele SjHritu$t et per ▼arsum bymai : Keiii cfm* ior Spiritus. Deinde invoca Dei Yerbum per evangelium : In prineipio erai Verbusn^ uaqve aiiie ipMO factum est nickil (Joan. i); et ultiraum versum : et Verbum caro faetum ut ei kabitoM im mMs, ei vidimus gloriam efus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritaie {ibid.) Per grMinaB ergo Spiritus sancli aecepto in te verbo Dei, in ejus nomine sic humiliter incipe. DE NATIVITATE DOMINI. Lmientur emli ei exsuliet ierra. Jabilent montes A touitfin, quia eonsolaius est Dominus popuiumsuum ei pauperum suorum miserebitur{isa. xux), Merito jubentur hodie cceli Istari, quia hodie nova iuce et novo gaudio merueruotiilustrari. Hodie namque rei coelorum terras sua presentia visitare et damnum in coelo per ruinam angelorum feetum per homines voluit reparare. Unde protinus cceli hiUiritatem sus -letitie mnndo exhibnerunt, dum mox Regi suo in obseqnium clarissimam stellam miserunt. Merito etiam admonetur lerra hodie ezultare, quia veritaa hodie de terraorta (PsaL lxxxiv) venit eam a ma- ledictione liberare et homines de terra progenitoa in coelis angelis consociare; qusB nimiam exultatio- nem suam hodie mundo innoluit, dum Deo suo in gremio suo nato , mox de visceribns suis ibntem g olei lundens, mirantibus protuiit : Montes etiam ad jubilandum in laude Domini adhor(antnr. Montes patriarch» et prophela sunl, qui sic hominum me- rita sancta convorsatione transcendennl , sicut montes super plana terrse sua altitudine excreve- runt. Qui hodie in laudeDei jubilavemnt, quia quod patriarchsB figuris, prophet» Scriptnris diu prse- nunciaverunt, hodie impletum exultaverunt : scilicet qaod populus genlinm gui ambtM>ai in ienebris ignorantie, hodie vidii lueem magnam setenue Dei sapientiie. Et habiiantibusinregione umbrm morOs^ acilicet inferni, lux orta esi eis {Isa, ix) : videlicei Christna natus est, aplendor Patris SBtemi, qui poai ad eos descenderet, et eos de tenebris erlpiens, ad lucem etemam eveheret. Justi quoqueeo quod Deus habitet in eis coeli appellati sunt, quia sol sapientiae, ^ luna eloquentise, slellfie virtutum in eis splende- scunt. Qui coeli hodie laetati sunt, quia quod mullis precibus diu prseoplaverunt , desiderium suum in Christi nativitate hodie impletum est et suum ad- ventare praemium sehserunt. Per terram vero pec- catores intelliguntur (f^ 10), in quibus spinae et tri- buti peccatomm oriuntar. Qui hodie exultare ad- monentur, quia ad veniam vocari merentur. Non venif inffni^voeareiustos^udpeeeaiores (Maiil^ ix). Montes antem angeli snnt qai hodie laudam Domini dulciler jubilaverunt, dum Regi in terris naio alli- sona voce Gloria in excelsis Deo ymnificaveraBl. Qui etiam hominibus bona voluiilalis pacem hyla- riler iasonuerunt {Luc. u), de qoibaa naaMnua suum inmiuutum redinlegrari cognoveront. Sol quoque Isetabundus novo se hodie falgore vealtvit, cum solem justitise se iUustrantem in lerria qams ipse illustrat ortum vidit. Circulus namqae parpa- reus longe lateqne reaplendens hodie circa solis ja- bar enituit, profecto insinuans quod sol jnstitie, in tenebria BMHtia exortos, parpufri sol uognUiia mundnm peroraare instituit. Pertur etiam bratum animal hodie fuisse hnmana voce locatom, inai- auans videiicet quod ad laudem Domini os gentiam debuit aperiri, priua mutum ; quse gentes, videntes stellam, miratse sunt et se ad offerenda Regi nalo munera prsaparaveraDt. lodie «rdversa creatora ad Iseiitiam se erexH, qnia Regfs ceeloram Filius, de palacio cceii hodie in carcerem mundi pro perdito servo veniens, universo orbi gaudinm invexit. Me- rito quidem totua mandas novum hodie induit tri- pudium, quia consolatus est Dominus popolnm saam. Popolus suus sont mites, hnmiles, casti, modeati, misericordea, pacientes, Dominum et pro- ximam diligenles. Hii quia fuerant in triatitia quod tandiu dilati sunt a supema Isetitia, hodie a Domino coDSolantur, cum non sohmi paradysi portae ob in- obedientiam clausie, sed etiam coeli januse per Chri- slum hodie eis reserantur. Hoc etiam eia per an- gelum promittitur. Ipuenim^io^i^ saimm faeiet populum suum a peccaiis eorum (Ma^M. i). Faofo- mm quoque suorum miserebitor. Pavperea aom mei consimiies qui niandata Domiai faoare negie- xerunt, et omnibus crimlnibua tola vita a«a inex- plebiliter inliiBserunt. Hii quia ae flaiaaroa et a ju- sticia nudos iagemiscunt, a miaaria peocalora» el poenarum ab eo liberari toto corde eoncupiaconl* Pauperes etiam sunt quia sa noa posse aaivari iiisi 847 SPECULDM ECCLBSL£. — DB NATITrTATE DOMINI. 818 fola^.DoBiini fnlt» nonmt. Ideo eonnn Dominus A cum immenso lumine horoinibus apparuerunt et miseretur» eoro eii q>em venie pollicetur, ptgniten- /iam, inquieni, agite, appropif^uabii enim vobts re^ ffnum cmlorum {Maiih. m), Festivs ergo l«litia ho- diernae lucis justis et peGcaloribus est eommunis, quia juitis corooa promittitur, si in justieia perse- Terti%rliit;peeeaCoribas veroyenia dabitur, si ab ioiquilaie «d pcNiitentiam eonvolaverint. (P* iO V*) Karissimi, non vobis onerosum videa- tur si aermo diquaBtalm prolixius extendatur. S^ q»ia de aiia geole hoc adveniens hic htbitaret pere» ^TVBM9^ et aJiquis superveniret de sua patria sibi cogBiliis, intente el absque t»dio aurem ei preberet quid ci de sua patria et suit amicis vel civibus re- ferret. Omnes eetis hie m peregrlnatione, et ideo Regem cceli in teira natum gaudentem ymnum ca- nendo, nunciaverunt. Haec sunt h^jus sacn dieisol- lemnia, et angelis et hominibus celebria. Nunc, karissimi* summa brevitate vobis volo mysteria harum rerum reserare. Cur Unigenitaa Dei lali modo nos voluerit visitare ; quod hic pr»- potens Rex frena sui iniperii omni populo impo- suerit, significat quod Rex natus universum mun- dum loris fidei sub jugum Evangelii trahere dispo- suerat. Quod autem mundus maxima pace claruit, de&ignat quod vera pax Christus apparuit, qui ini- micicias inter Deum et homines dissolveret et hu- manam naturam ad angelicam dignitatem sanguine suo attolleret. Quod vero omnes patriam repete- cnm nagna debetis audire inleotione qood vobis de g b^nt, significat quod cuncti per Christum ad pa palria vesim ecBlesU Hieruaalem nnnliatur et de 1^3^ paradysi reverti debebanl. Ablatum eis patri- Paire veatra, ae roalre eocleaiastica, et civibus ve- slria angaiis at laneis narratar. Verumtamem qnia hodie eotia fsiigali el qoosdam veslnim constringit frigor, omB brtvilate volo vobia inlimare qoaliter in taBC BMmdufli vemt genns homanum de polestale diaboli liberafe. Ut reCsrl Bvangelium {Lue. n), Augustns Cflssar itlo teaipere ItomaBom regebat imperium, qui su« ditioai •mnla regna subiagaverat quae undlqne oce- ani KBibQS eiBgeBs ehrcumvallaveral. Hic edidit edi- ctttm ut leias nundus snbirel census inscriptum ; el iBle deereMm promulgaverat nt omnis bomo in palriaas remearet uBde generis originem duxerat, monium reddilur, quia amiisa paradysi possessio fidelibus per Chrislum restituitur. Singuli per pro- geoies memorantur, et sic ad censum scripto titu- lanlur, quia fldeles qui se originem de paradyso duxisse fide et ope falentur, hii crismatis unctione ad cmleste regnum a Christo firmari merentur. Legitur quod quidam interempti sum qui generap tionis soe seriem ignoravenmt, quia videiieet iBter- na morte intereunl qui Eccleaie generandi morem non credunt. Populos denarium Cssari solvebal in quo ipsius imago et deeem nummomm pondosesae debebat, quia omnis qui ad imaginem Creatoris re- formari daaiderat» oportet ot Decalogum legis im- elnairimeni«m miodlibet injusle amisissel, gratisp'7 ..«,w,^.-«.-. -,«v^w,-« .^« »„.- . ^\V \.ui i^ i 1 as-5 VJl-;« C Pl«'« summopero non differal. Quod Chnsins nasci reeiBere debolsset ; ibiqoe qoisqnis jndici provin- . , - 1 . • "-is^. j * j eiss wm Hmite genealogiam redtarel, el sic eum cantio seriploris ad eensnm nolaret. Bo tempore qnidBm de Bethleem, loseph nomine, fuerat, qui sanetBm Domini virginem Mariam, quamvis a pau- perifeos pareBtibus, tamen a regali prosspia ortam despoBsaverat. Qnl ob egeslatem de Judea in Gali- leam eommigraverat el in ciritate quadam Nasaret ob vietBa qnestnm eommanebat. Universo igitur populo per orbem in terram nativitatis su» per- gOBle, edicto tmperatoris nrgenie, abiit et Joseph profilori ceBSBm eom sponsa sua Maria in Bethleem regis David eiviute, eo quod ipse el Yirgo descen- derint de David familie generosilate. Cumque in Iria coeli exul fMtua, vanit ad aJiena; quamvis omnia easont sua, et ipse veneril in propria, lammi hic muodus, mrumnis plenus, a sua i^oria mnltnm erat alienus. In nocte naseitur, quia qui posl mani- feslus veniet, nnnc occnlle veniens Deus non co- gnoacitur. Pannis involritnr, el noslrum perizoma, de foliis peccatorum consutum, ejus morte dissolri- tur. In prseaepi» seilieel in pabnlo animalium, recli- natur, quia corpus ejus fidelibus ad paatnm ritss datnr. Super praesepe asinus et bos steliase ferun- tur, quia nimirum gentilis populus qui per aainum» et Judaicus qui per bovem intelligitur, ad comme- stionem corporis Chrisli per fidem ducuntnr. Stella tota civitate nullum esset habitacolnm a frequeati j) ofleleris clarior fulsit, quia Sanctus sanctorum mun- undique confluenlium hospitum conventu vacuum, ipai com aaaeBl de inopi tane lemporis parentela, cBm bospioiBm deeasel, maBsemnl in pklea. Tune pleailudo lemporis adveBil qoo Dooa d« emlo ia terram proapleere|deereveral {Psal. xm), el illa noele beata Virgo sina dolore el absque sorde par- tmn fudil qui lolam moBdum poglllo coBdadtl. Quem pannia involvens pro temporis necessitate in pra»epio reclinaverat» quod forte Joseph vel alit convivantes io platea animalibus sepserant suis^ nativitatem (f« 11) mox cssli gratulando nova stella prodidemnt el terra ovando, quia statim fontea olei da abdilia terrafam erupemnl.^ Angeli etiam do hodie illuxit. (f* i% v^) Fons olei in Roma de terra erupit, el in flumen Tyberim larga vena cu- currit, quia fonlcm miaericordise mnnda Yirgo ho- die produxit qui largHer in humannm genus pro- flaxil. Angeli se cum magno fulgore kiminis el om- oiloga voce landis homiuibus demonitrabant, quia eos ad Klemam lucem et perpetuam Gooditoria lau- dem per Regem hodie natum futurum (iie) prmsi- gnabant. H»c sunt sacrosancta mysteria que bodie in Domino jocundando cum angelis sancta venera- tor Ecclesia. Quod hodie Ires misse celebran- tur, significal quod homines per tria teropora, sci- licel patriarchm ante legem, prophetm sub lege. 819 HONOail AUGOSTODUN. OPP. PARS III. — UTUftGIGA. 810 fideles sub gralia, per Christi nativitalem salvantur. A de hunMmo geoere fufavit, ei mmidam jobtn vir- Hodie incipit lux diei proluogari, umbra noctia tutum illuminavil, et eum ad indeficieDlera laeem adpreviari, quia profecto splendor sBtemie \neis vocavit. hodie apparens tenebras vitiorum vel peccatorum Hic fac flnem sl velis. Si autem tempus permittit, adde haec. Hsec sin^ularis nativitatis feslivitas, karissimi, in necessaria ministraaa dedifc. Deiod^ «pagaiiis taolA primo homine prsecessit, qui de munda humo sin- gulariter formatus processit. Qui mox etiam hanc nativitatem prfedixit : Relinguet^ inquit, homo pa- tremetmatrem etadkcerebit uxori suce {Cen, ii). Videlicet Christus Patrem reliquil in coelo el ma- trem Synagogam in terra, et adbsesit uxori suse* scilicet Ecclesise. Haec quoque a patriarchis prsefi- gurabatur, dum Ysaac ab angelo praenunciabatur et a sterili atque vetula nascebatur. Ysaac et Chri- atus, qui dicilur gaudiumy qui est plenum gaudium fideliam. Hanc omnes prophetse mullis modis prae- dixerunt. Hanc etiam ipsae beslise futuram figuris expreaserunt. Unicornis dicitur bestia uno tantum multisque torm«Dti4 affecta, adaUiniamflamiiftpro Ghristo est injecta. Huic hodie additor aoeia aancU virfo el mniyt Eugenia. Cujus pater Philippus a Roma reiaaoa pa- tricius in Aleiandriaro totam rexit ^yptumaibi subditaou Filia uero clam pa^aliam qos reMqaii cum duobus sibi familiaribaa Prolo etJaciaelo, monasterium virorum aub virili habita iolravit ; in quo postmodum abbaa facta, picr molu fulaii nairft- cula. Quse cum a nullo mulier agBoaeeralor, a foa* dam matrooa ad airupi nefaa iolerpellatar . Gofla ipsa refutaret rogantem, accusaia eai ad jodieeaB» scilicet ipaiua pairem. Qoi mm omnea Chrialiaooa corau ferocissima ; ad quam capiendam virgopuella q cum ipsa coojeciasei in vinculai Bageoio ob in campum ponitur, ad quam vem'ens, cl sc in gre- mio ejus reclinansy capitur. Perbestiam hancChri- stus expriroitur, per cornu ejus insuperabilis forti tudo exprimitur. Qoi in uteram Virginia se recli- nana captua eai a venatoribua, id est in hamana forma inveDtua eal a auta anaatoribus. Legitur, ka« riasimi, quia Dei Filuis voiuit adnosin carceremde coelis descendere et de captivitate tyronni redimere. Servicium domini nequiasimi, qui aibi aervientibus non nisi aelema sopplida dat, summa vi declinate ; et Domioi optimi, qui sibi aervientibaa aempitema gaudia pr»atat; toto corde uoa maneipate. Deua Pater non habuit nisi unum Pilium; e^ quia noluit aum habere haeredero solom, misit eum pro tranafugo servo in exilium, ut ei reverso (P*14) p vcrtuotur, ob Christi aqmeo oceiduotur* Eugeoia prum docitur ad tormenta. Quaa poat mnlla veite cum patre habita ad Christi gloriam, aeidii va qua erat induta, et apparuit priocipia filia. Qoi i cum omoibus suis conversos, ei poal factus, oon multo post super altare» in ipaa i rum celebratione pro Christo eat deoollaiua : aeea- salricem vero cum omnibos auia devoravit ignia coelestis. Post haec mater eius Ckadia veoii Koaaam cum filia sua Bugeniai et Avito ei Sergio dooboa fi- liis, Proto et iaciocte duoboa ennuchia. Aviioa ci Sergius procansulea aunt effecit, et mulli par aoa coaversi. Multe vero mairooae per CIaadiafli,aaalta vero virginea per Eugeoiam oonvarass suot* Porro cum per Protum et Jacioctum nuilti milttam ooo- cum Fiiio daret regoi palatiam. Ad huncomoes toto annisu effugite, huic omaibua viribua servite» ut ista fcsta temporaiia qoandoque eum angelia cde- breiis in secola. Amen. De saneta Anoitatia et Engenia. Anget nobis hujus saneti diei gaudia votiva beata martyr Anastasia. Quae Romanorum nobilissima fuit; sed cunctas divitias pro Christi amore dese- vero, poai multa cerUmina ei diveraa attpptieiay hodie Christi victima sanguiois effusione eat imrao- lata. Et quia Chriatua voluit ad Lerraa deaeendere, dedit hominibus, sed etiam teneria paallis, i^oleaia- teu co^ium asceodere. His et orooibua saoctia voa eoQHaendate» at per illorom roerita post haoc miaeram vilam exoltelia in aeterna sollemnitate. ruit, Chrtstianis in custodia tentis adhaesit, quaeque Quse secuntur in summis tantum festivitatil^us debes dicere. Karissiffii, orationes vestras cottidie mane et voluit. Haec oratio comparatur fluminiin quo agnus sero, et cliam omni tempore poteslis, ad Deum poesit ambulare et eiefas oatare. Hsec taiis est ot D eam quiltbei simplex dieaere et iaieaigeie voieat ei cvuuaque aapientia iogeoiam aupereanaeai. Jiaaic quamvis omDCs beoo sciatisy nune eam poai ma di- cere debetis. (^ 14 v<») facere debetis, per quas euncta vitae ne cessaria et futura gaodia impetretis. Dei sapieotia ad homiues in carne venit et brevem oratiooem nos docuit in qua noi oronia pi^aesenlia et futura petere Pater noeter et post heeo dic eis singula verba uaque in ftoem ; pootea iofer': Pater noster (Matih. vi). Allendits, fratres, quid dfcatis. Deuro Patrem vocalis. Deus noluit Dominus, scd Patcr appellari a vobis, ut vos fratres esse tn Rarissimi, hanc orationcro ipse Deus coroposuit, et per hanc, quasi per sca1am,ad coeli gaudia scan- dere docuit. Hujus scalae latera sunt contemplativa et activa vitaf in qua VII gradus peticiooom inse- ruit summa sapientia. In primo gradu stalia et ad Donunum ckunalis. eo cogitetis et invicem ut fraires diligatis, et pro hac dilectione haeredea regni ejus fiatis. Si Deoa Pater vester eati tooc eatia fintrea Jeao Cbdsti qoi a2i 8PBCDLUM BCCLBSI^. -^ D£ TYATIVITATB DOMINI. m 66t nitas Dei. Bl ti opera qn» Patri Teslro placent A coateDsmn peccati saperetar. Gom enim eoncupi- nl fiKi ftidatis, bamdilatem abtqne dal>io eam Jesu a Deo perdpietis. Deinde dicitis : quie$ in emli$, Qaamvia Deoa uliique ait, tamea in saBCtis, qui coeli appeUaQtur, fattiliarius babitet [babital], quia eos fratia aiia largiua illuatrat. Per bac verba ad- moaeBdi rogare ol ipai cosli fialia ia qoibus Deos ▼elil bahilara. Poslea dioitisa : Saneti/leeiur nomen tuum, Dei nomen sanctum seo^per fuit« Ulud nomen qood veater Paler dici- Inr^petilis tali niodo ia Tobis sanclificari al per bona opera digni sitis ejus Abi voeari. A Gbristo etiam Gbrisliani dicti estis, et at in Gbristo uaum corpus effioiamini supplieatis , ul sanciificationem com eo in regno Pstris percipiatis. Unde in secnndo gradu positi dicitis : Adveniai regnum tuum. Hoc est nt Deo in vobis regnare per gratiam placeat, et vos regno soo dignos faciat. Deinde tercio gradui gressum imprimitis et di- cilia. Piat voluntas tua sieut in caslo et in terra. Hoc est sicut ei complacet in ccelo in aogelis qai nun- qosm peceaverunt, ita in terra ei quoque placeatt et nos sqaales angelis , ut promisiti faciat. Per coelum etiam justi, per terram peccatores intelle- guntur. Rogatis quidem Deum ut sicut ejus vo- lantas est in justis bona, ita vos a malo ad justi- ticm coBvertens , in vobis qtioque fiat beneplaci- la. H«e tria pertinent ad Denm; (f* 16) qiatuor seqaentia ad mundtim. In tribus petitis ccelestia, q in qnatoor temporalia. Qoartnm ergo gradum scan* dilis el clamalts : ^nem noeirum eoitidianum da fioMs hodie. Panis eottidianQS est viclus humanos. Rogatis Deom ot leroporalem sobstantiam, sine qoa non potest humana fragititas subsistere» cottidie posaKis ab eo siae peeeato percipere. Panis etiam eorpaa Chrisii intellegitar, et oratis boc ut corpore cfoa iogiler digni silis ; et , si non vestro ore, tamen per ora Baeeffdotam cotlidie iUod digne accipialls. ParpaneHi qaoqoe doelrina spirilaalis accipilor, aine qna non pfais polest amma vivere qoam oorpus abaqoe camali refSectione. Pelttis qoidem Deum ut baac vobis collidie impendal, ae homana fragilitaa, 94 palriam teadeas » in ria lame verbi dirini de- fieial. aeenliam rincit, coronam vitss accipiat (tie). Rogatis itaqne Deum ul nonqoam sinat vos in tantara a diabolo templari ut per consensum et delectationem peccati possitis superari ; et si consenseritis» ciK) resipiscatis. In YII gradu clamatis : Liberanos ekmalo, Id est ab infemo et ab omnibus rebos quas nos daconl ad voraginem interitus. Karissimi, hac oratione mondns Deo conciliator. Gorpus nostrom auime confoederatnr. Snnl enim in ea VII pelitiones qua) diriduntur in tres et qua* tuor partes. Per tria Pater, el Filius, et Spiritus sanctus intelligitur ; per quatuor vero mundus, qui n ex quatuor elementis constat, scilicet ex terra, ex aqua, ex aere, exigne, accipitur. Tria quoque per- tinent ad animam, quatuor ad corpus. Anima esl irascibilis, quia indignatur malis ; est concupisci- bilis, quia delectatur bonis ; est rationalis, quia dis- ceroit bona a malis. Corpus autem constat ex su- pradiclis quatuor elementis. Homo ergo, qui minor mundus dicitur, per hanc orationem Deo coiuan- gitur. Notare, karissimi^ debelis qaod hanc(f* 16 v«)ara- tionem a sommo coelorum, id esl a Deo Palre inci- pientes, Denm Patrem nostmm dicitis, el asque ad infemi novissima descenditis» dum banc per libera not a malo clauditis. Quia Filius Dei a aommo, cobIo, id est a Patre ad ima propter nos descendit, orationem nos a Patre inchoare docuit. Quia vero nos de profundo peccatoram dimersi jacuimus, per hanc scalam ta!i ordine ad coelum scandere debe-' mus. Quintam gradum compreheodentes dicitis : Dl- mittenobii debila nostra^ iicut et nos dimittimus debitoribusnostris. Si invobii peccantibus dtmititis, dtmtttel vobis Deus quae ia eum peccatis. Si vos non remittitis, nec Deus remittet vobis ; et his ver- bis vobis maledicitis, quia Deum ut non dimittal vobis rogatis. Si autem illud reticis, orationem Dominieam no.i dicitis, et ideo non exaudiet vos Deua. Saxlo grada inoixi voeiferamini : Ne notindueai iniemptaUonem. Deus nemtnem temptat, cam ipse oraniam corda insptciat. Unusqutsque a diabolo lempmar; sed tamen nuilos, nisi a Deo permitta- lor« Bl bonooi esl honmii ullemptetur ainonper Paternosterfliberanosamalo, id est de hoc in quo jacemus in iafemi profondo. Nenos indueat in temptationem, id est ne permittas nos tale crimen committeie per quod jure debeamus in inferaum incidere. [Hmitte nobit d. n., «. etn. d. d. n., id est illa nobis relaxa per qus itur ad tormenta. Panem o. c. d. n. ^.(idestdoctrina tua nos parce qua bona focere et mala sciamus et possimus devitare. Haec quatuor pertinent ad activam ritam ; tria quae secuntur» ad contemplativam. Activa vita est quod dilectionem ad proximos vcstros habetis, et Christo D in pauperibus vel miseris per eleemosinas senritis. De hac ad contemplativam trannire debetis. Contem- plativa vita Cit pro dilectione Dei terrena calcarCj asatdue orare» saepe divino servitio ioteresse, omnia quae de Deo sunt libenter audire. In bac positi debelis com Paolo leroiom coelum pelere (ff Cor. xii). Per primom coelum Spiritos aandos, per seeundum ^iiiot, per lereiom Paler intellegitor. Hasc in his Iribns versiculis accipion- lor. Fiaivolnntatt. i.inetin{iie eod.). Eoc est, da nobis in Spirilo sanoto tuam voluntatem facere, qoateaus nos velis angelis in coelis coae»)aare. Ad" veniat r. t. Hoc est, quae docuit Pilios tuus, fac nos impiere, ul simus digni in regno Filii gaudere. Unde ad fasligium aummi coeli pervenienles, magna voce 813 HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS HI. — LrTURGlCA. 8t4 clamamQS. Patarn.9. in., «. n.^. Id estqai oosper A nionem stnetorum. Credo remissioaem omnkim Filium tQum ia Spirita sanclo fecisti ccelos, fac nos fide et operatione tuos fiUos, ut per Filium tanm tu velisin oobis habitare et nobb liceat in te re- gnare. Haoc scalam, karissimi, propheta in Spirita san- cto pmndH, dam per hane Ghristam «d terras descendere et nos ad cselam per eandem asoendere praedixit. Requiescet , inquit, saper eam spiritas .s«^>ieQti8& et intellectus, spiritus consilii et fortitu- dioiSy spiritus scientiaB et pietatis,et spiritus timoris Domini. Ecce propheta asapientiacoepit^quiaChri- . stum a summo coelo ad nos descensurum vidit ; in timore finivit, quia nos per timorem de iaferno ad coelum ascensurum [leg. asceasuros] prasvidit. In peccatonim de qoibos poeaiteQtiam egi «I eonfessio- nem feoi el nltra non iteravi. Gredo qood oum islo eodem eorpore in qoo hodie hie appareo mori debeo, resurgere debeo, Deo ratioaem reddere debeo de omaibus qoadcumque flBci, sivB botta, sive maia, et ibi retribntionem accipio, seeusdom boo quod Sn altjmis inventus fuero. Gredo eterBam vitam. Amen. Karissimi, per haoe fidem oporlei nos onuies salvari, hanc debetis omoea sdre , snpe dicere, in- fantes quos de baplismo ievastis doeere. H»e est vestrum bellicam signum. (f* 18 v*) Gam diafooto et viciis geriiis bellum. Gum hocaadieriol aignam, mox pavescuat ei perterritl a vobis fagiunl. Gam gradu igitur timoris stamus, cum per timorcm ge- B ad supremum scalas ascenderitis de qua prios aa- disiis, et istud signum a vobis clamantibua in obIo coguilum fuerit, mox iagres?\^ cocli ad socios ve- stros angelos et sanctos patebit. Fratres, credo vos frequenter confessionem faoe- re sacerdotibus vestris. Sic et facere debetia; aed quia mulla sunt que forsitan vobis in memoriam non veniunt, debetia aunc post me confessionem vestram dicere, ut de hia possitis absolutionem ao- cipere. Modo dicite sic : Cmfettio. Abreiuntio diabolo, el omnibaa pompis ejMk el omnibus operibua ejns, el confileor Dooom«ipoleiili« , el saoct» Mariaa, el sancto Michabeii» el onaiboa ' aogelis ejus, el aancto JohaQoi fiapUaUa, el omaibtts propbelis Dei, et aaviolo Pelro» et omibaaapealolia Dei, et sanclo Stephano et omnibi» tnartirib«a Dei, et sanclo Marlino, el omnibas sacerdolibQs Dei« el Benedicto el omQibus confiaaaoribos Dei^ et saaetae Margarelm el omnibus virfinibas Dei, el saaclia ialis el omnibus sanctia, et libi sacerdotii el emaibus conchrisliaais meis qui me hodie videnl vdaodiaBl, omnia peccata mea qosB mnqoa» eoaamisi ab iiia iiora cam primom peoeare poiai naqae ia iMmc lM>ram, qaaitcwiiqae aaodo iecerim, aeianler - «ai n*3sciealer, aponte vel eoaele , dormieado vel vtgi- laado, meoum vel cam alio aliquo, qam uane poaaum recordari aat non rememoravi. Goalheor Doa qnod promissionem quas in baplismale pro me fada oal, heanse peciiata decliaamus ; in gradu pietatis gres- sum sistimus , dum bona facere asuescimus ; in gradu scienti» pedem ponimus, dum Deo soa et (f^ 18) homioibus sua persolvimus ; in gradu forti- tudiais vestigia solidamus, cum aec per blaoda nec per aspera a vero deviamus ; in gradu consilii gres- sum dirigimus, si bonum quod ipsi facere non for- midamus, aliis etiam consiliari satagimus ; gradum intellectus apprehendimus, si mente coelestia et spi- rituafia inquirimus ; demum sapientide gradum con- scendimns, si terrena respuentes, sola coelestia et qoee Dei suat sapimus. Hiyusacalse latera sunt duo caritatis prascepta. NuIIus potest ad eoelum perve- nire nisi per hanc scaiam velit conscendere. Modo, karissimi, orationem veatram dixistis : ^ nunc etiam iidem, vealram post me dicere debetis. Sicut enim piscis sine aqua non potest vivere, ita nulIuB poterit salvari sine 6de. Pidesoatholiea. Credo in Deum Patrem omnipotentem, creatorem coeli et terrs et totius creaturse. Et credo ia suum nnigenitum Filium , Dominum nostrum , Jesum Ghristum. Et credo in Spiritum sanctum. Gredo quod istse tres personse, Pater et Filius, et Spiritus sanctus; una vera deitas est, quse semper fuit sine initio et semper erit sine fine. Credo quod idemDei Filius conceptus est de Spiritu sancto et natus est de sancta Maria perpetua virgine. Gredo quod pro- pter nostram necessitatem captus est, ligatus est, '^ nunquam ita complevi sicut jare debui et benepo- flagellatus est, crucifixus est, et quia mortuus est in humanitate, non in deitate. Credo quod sepultus est. Gredo quod ad infernum ivit et eos iade sam* psiLqui suam voluatatem feceraot. Gredo qaod ter- lia die reaarrexil, et peal resorreetionem suam co- medit el bibil com auis discipoiis ad probandam suam veram resorrectioaem ; el postea quadrage- simo die sursom ad coelos ivit, sais discipulis iaspi- cieotibns, et ibi sedet ad dexteram Dei Patris omni- potentis, et, eoaelemus et compotentialis. Credo qaod adhuc iode ventarus e^t judicare vivos et mortuos, unumqueniqae secondam opera saa et secuadum ipsius mtsericordiam. Gredo sanctam Ec- cleaiam lcatboiieam et aposlolicam. Gredo commn- tui. Statim ut ad illam aetatem pervcni qua peccare potui, averti me a Deo et a mandatis ejus, et abne- gavi Deum per mala opera, et rursum spoate mao- cipavi me in potestatem diaboli, quem prius abne- gavi per omnem spurciciam, el hactenus servivi ei toto studio. Sanctas domos Dei non tam aedulo qusesivi quam debui ; quando autem quiesivi , non fui ibi cum tali discipliua, tali intenlionc quali jure debui. Qdicquid ibi de Deo audivi, aut irrisi,aut non credidi, aut faoere contempai. Dominifai dies et altos feslivos dies oon ita vaeavi neqoe honoravi sicot jure debui. Gorpus Domino non lam freqooB- ter acc(^pi sicut debui ; quando aolem aeoapit non tam digne obaervavi sioot jare debvi. DaciftiaB vi- 9M SPECDLDIf ECGLESLS. - tae (?) mw «i harttinrenimqii® ( (tiS^De verbi Carrina sigoificationd hm hahet Do Goage : « i^Cmrena, voi formata ei ouadragena, vel ea qoareatenay quadrageaimtt pars. (^arta Ame- dei eomitis Maurianensis ann. i234 : Donamut eidem domui per totam terram noitrumpedagium, Udam, et eareterram omnium rerum «uaruMi, iia qmd mmo de nolfii aUquam exactionem.,,. capere proftumat. * Eo fortasse spectat vox (^ria, mter redit. comil. Namurc. ann.i264exreg. sig. Papier oe<«inCom.eomput. Insul., foW.tii': Etiialieuens l4 CaHn et eastiel de Namur. Unde Carinlier forle appellatus qui ejusmodi exigends praestationi prse- positus est. Lit. remiss. ano. i38i in reg. 1S6, cbar- toph. reg. ch. 56 : GUet Germain tanneurdemourant d Ckarires ei maUre det Carinliere de la diteviUe ei banlieuedeChartres. Si tamen ibi legendum non est, C(pmUiers vei farin/iera, notione8B<|oemibiifpiiola« • S* CofWiM, Canina^ cfoadragcaimale jejoniom aeopaMicapoaiMienCia ab eoiaeopo clerieta etlaicis, am ab ahdMilt monachia inaieatai qua quis j^uoare apoiio XLdierom lenetur. Joan. de Jaoua : Carena ei puMieapemiieniia,etfjuadragenaideM sunt, Qui igitmrisiam pHmam facti nM^dieku» non inirai ln eeeiaskuneiianea veste induius;abeseiset poUbus quiinterdieii suniy a ikoro^ giadia ei equiiaiuisios supradiieios dies aMinet . In terOa auiemei auinia feria^ SabbatoaUauogenere leguminumacoleribus pomis uel pMs, vet viscieuUs^ eum modica eennsia uiaiur iemperaie. llaecomnia probantor Extra De homicidio. Burchardo lib.xix,cap. b, Carrino (aliaa CariM) esi dierum xh emUnuorumjejunium inpane ei A^mi, Pceniientiale ms. : xl dies in pane et aqoa, quoi in communi sermone cartna voeaiur^ cum vii segiumWnuamniepmniieai, GoneilkimMogootintim : 1n dedieaiionibus ae ordinoffi iemporibus relaxari (^renaa, et pamiienies introduci omnino vetamus^ Petroa Damiani lih. ii» ep. 1 : PrafterUlas qnadra^ gesimas qurn sHUcet a Patribus instiiuUB suni. ^.. G anasoceulteearinaseelebrat. Idemlib.fv,epist.i7.i Juxta carinm regulam inclusionemeustodiafearee^ raUsindiximus, Et lib. v, epist. 8 : Ecce, inquiunti peregrinando carina^ eccenovaposnitentia... hacte* nui inaudita, Reynerus contra Valdenses eap. 5 : Fublieasveatiie»iias,uicarenas, reprobani^maxime infemims. Cesarios Heisteibach, lib.iv,cap.. 37 : Milei quidam,,.. tempore quodam quadragesimaU carenam fecit apud noi. Lib. v, cap. 4i : Cum aller milci quidam, iuiceptacarena, temporecavituUge' neraUs CisierUum ire proponerei. Aiaoosde Inaulia in P(eniteniiali : Solennis (poenitenlia) at quas pro majoribui criminibus vel notariis^velprohts cnmi- nibusquagquiconfeaui Cit^veldequibuiquii con- viciui eii^m/Ugiiur^ qua^ carena iolet apfieUari; et sicui est de maioribui, iic ad majorei praslaioi Eccle- iiap pertinet hane infUgere. Infra : (iueirilur autem quomodo inieUigendum iit quod dicitur de injun- clioneiolemnispafnitentia!, « FaclreiannoiinJHine D ai a^ua, et fac treiquadraaenai in iingulii annii : » an inteUigendumiit quod jejunare debeat omnem diem tfcl inter diem etdiem^ Ad hoe iic rapondemui : ^onaliiori intelleetui prcejudicamei^ quod canonicai ceniurmrigoroiiendiiur^ quando inpaneetaquaje^ junare ver tresannoi prcecipUur, quodaquibuidam ric intelligitur, utver treiannoi non iotahebdomada comedaturpaniiet aqua, eed tantumper triailla je- junia iupradicia, etc. Summula Raymundi ord. Praedicat : Matronm juvenee foauni explere carenae In domibui proprm, etc. ** Gharta Gotfridi comitis de Habisburch ap. Kopp. loit. Foeder . Helvet., num. 7 : Uireconcilietur Eecleiimpropief homicidium quodpairaverat, reU- gioiii dominabui .... vrmdium x jugerum. . . . concee^ iii, hoc addiio, ui emdem iororei... . unam carrinam de ie^uncia eibi pwniientia iubporiareni . ] Adde ay- 8St7 flONORII AUGUSTODUN. 0». PARS HI. -^ UmGICA. 8S8 leDUam suscipialis ; quse autem oceulte commisistis, occulte presbyteris vestris coafessionem iude ante faciatis quam ad corpus Domioi acecdatis, quia qui indigae accipit, cum Juda mortis Domiai reuserit. Et si vobis hujuscemodi corpus damus, ita facimus quasi quis furenti gladium praebeat ut cor suum eum illo transfigat. Qoia Deus, karissimi, voluit vos hodie in sqo servitio bic congregare, non debetis hicotios! starei sed pro vobismetipsis et pro tota Bcelesia sancta Dci orare, ut Deus omnipotens dignetur eam paci* ficare, adunare, regere, ab onfini malocuslodire. Kl eum sponsus ejus Christus, qai eam craore suo deapoBsavit, eum omni ooalesti exercitu adveneril Qt sponsara euam Ecelesiam de hao Babylonioa peregrinatione perducat in Patris sui civitatem, ut orooea eum ea eomitemini in eosleslem Hierusatem. Amen. Ddnde debetis pro domtno apostolieo preces ef- fundere, qui eaput est Eeclesiie et a qno cunda Beclesiee judicia debent procedere, ul Deus omni* potens eom talem fneial qui Bcclesitt doetrina« moribus et vHa digne pTwesse valeat et ipse cnm ea in oltimis ad perennia gaadia pervental. Amen. Ezinde debetis Deo supplicare pro episeopo no» sto^ et pro omnibos presbyteris, et pro onmibos qui constituti sunt in sacris ordinibus, qoi debent esse speculum Ecclesise, ul Deus omnipotens Spiri tom suom in eos mittat; cuihoc eis inspirare plaeeat ut qusB populo verbis praedicant, ipsi operibus im- pleant, et eom eo in novissiino die vitam astemam perclpiant. Amen. Post h«c oportet vos pro rege nostro rogare quem Deus voluit suum equivocum interris habere, «t Deas elemens ei suura auxiliora impeodat^ qoo Eeolesiam ita regat alque defendat, ot post istod lemporale regnum a Rege ccelorumperennemregni eorooam percipiat, Amar. Deinde eoovenk tob postolare proommbus duei" A bus etcomitibus et omntbus judicibus Ecclesin, ot* quia scriptum est judicium sine misericordia ei qu! non fccit misericordiam, Deus omnipotens eis illam mentem tribuat, qui populum sibi subjectom mise- ricorditer tractare conentur, quatenus a misericorde judice Deo misericordiam consequantur. Amen. Exinde condecet vos clementiam Dei implorare pro omnibus qui sibcuIo renuntiaverunt, pro mona- chis, pro monialibus, pro inclusis, pro solitariis et pro omnibus qui aliquod votum Deo fecerunl, ut pius Deus eis conferat ita propositum suum implere quatenus post hanc (T* %i) vitam mereaatur pro- missum praemium obtinere. Amen. Postea debetis pro iter agentibus Deum eiorare, aut <|ui Uierosolimam aut Romam petierunt, vel B Sanctum Jacobum, aut alia sanctaloca visitaverunt, ut Deus vota iilorum suscipiat et eos incolumea amicis suis cum pace restituat. Amen. Dehinc oportet vos misertcordiam Dei flafttare pro bis qoi navig«nt pro Eedasiae neoeasiMe, ot Deus eos ab omni tempesute prolefat etproipenfli iler eorum facial et salvos eoa eQgoatie et amicia reddat. Amen. Doinde debetis proinfirmiscogiltre qoi nonvalent hodie ecclesias visitare, ut sanitati et incolomitati restituaatur, ct in hac vita emeadatis delieelis, in eterna post recipiant [recipiantur]. Amen. Exindo moneo vos Denm poscere prohis qui sont in pcregriastione, pro captivis, pro vinculatis, pro- Q incarceratis, vel in aliqua aagustia conatitutis, ut misericors Dens onieuiqoe seeundom suam neoeaai- tatem subveaiat et seeondnm soam miserieordiam de malis eripiat et eis omnia qus sunt bona tribuat. Amen. D<*inde debetis pro omni populo Ghristiano pre- cibus insisteref quatenus eos Deus ab omoibus malis et ab omnibus hostibus anim» et corporia eustodiai et ad perpetuam pacem perduoat. Amea. nodum Salegunstad., cap. f7, 48, 19 ; Ughellum tom. IX. p. 287 ; Hermannum Stangefofiura in Weslphalia lib. iip. 101 ; Baron. ann. 10^3, num. 16, et Filesacum De quadrages. Ghristi, cap. 3. E** Karena, Karrina, quam ultimam voeem apud kkehardum convicium significare Cangius scribit in Carina^ i ; sed malim huc trahere eum Arnio apud Pertx vol. 11 Scriptor., p. 136, not. 65.] • lo Chronic Alberici., apud LeibBil. In Access. hist., p. ^it^iCar&navoeaturintransquxidragetima. IIuju^ medium tempos ad Dominicam qaariam re- ferturiu IH. remis«$ann. 1316 ex Reg. 110, Char* toph. reg. cap. i99:LeiamediveilleduMi'quaresme, etc. Apertius rursuminHliislit. ann. 1402 ex Reg. 1 57, ch . 3319 : Le din^anehe que Van cluinte en saiiue iglise : Lsetare Hierosalem, que Von dit la Mi- &iresme, etc. c Carena est etiam remissio seu indulgentia ejus- roodi XL dierum, quae a summo poniifice vel ab episcopis indulgetur. Incriptioann. Ift25 ineceiesia SS. Viocentii et Anastasii ad Tres Pontes Rom», ex Panvinio de 7 Ecclesiis p. 1 1 1 , septem annis et septemcarinearemissionis confessicriminissoluHO' nisqueditwrei, Lambert., monaeh. Trevir.,Dein- vent. corp. S. Mathiai,eap. 4, 8 SO ; kUS^^iut pava et Adalbero arckiepiscopus Trevirensis con-- ttueruntaddedicatvonemmonasieriinostri ...xvui earenas, Num . 81 : C&nHUitiasmtun iwlMfyajirtm» et IV earenas. [* Ghrooioon coUeciile 5. SlephaBt D tom. ilRerum Mogual. pag. M, e^t n%% : Bm sunt graUce archiepiseopales et episeopales dakg benefaetoribus tabrirmeeclesiaf 8* StephaniMogunt,m Itemdeepiseopis et Bomanis pontitifiibus Hs miile diesetcentum carenas, per quas aninm /idelium debent tormentari et puntri in pnrgalorio.l Adde Browerum in Antiq. Puld pA^ 13H.[* Ludewig. Reliq.msstom. I, p.3S6.] r*fiiChart. Uiriciepiaoop. Raceburg. ann. 1280 ap. Weaphal. Mooum. Gim- bricvol. If,coil. 49. Aliaaap. Gudea.Goden.dipl., vol. III, peg. 110, 118« 1189] c Quadragena, idem quod earena, indniffentiarXL dierum. Vide BuUam Urbani II papnapod Baroo. ann. 1193, num. 16. « Carena pro «arina. Alviis aea fandua oairis, Gall. carene. Pluries le|ptur in Informalioaibascivi» tatis Massiil. pro passagio tranamarino* ecod ms. Sangerman. ~ Du CAN6KGia#Mritifii nov. edil., p. 176. » 829 SraCUHTM ECCLESIiE. - DE NATIVITATE DOMINI. 830 Nnne, karissiroi , oportet vos orare pro his qui A Pratres, quia Scriptara dieit : Qui pro alio rogat maxime testra indigent oralioDc , pro his scilicet qui mortui siiDty qui dcc yel boDum vel malum faeere possunt; quia sicut aqua soper iilum si effundetur qui in igoe ureretur, ita gaudeat illi eum orationes aut etemosinas post tos mittitis, et in primis QDusquisqne vestrum pro patre, pro matre, pro conjuge sua, pro filiis, pro fratrifous, pro sorori- bus, pro eognatis et amicis suif , deinde pro omnibus qui vobis haereditates suas reliqueruot, aut qui vobis aliquod bonnm impenderunt, aut se in ora- tiones vestras commendaveruot , et pro omnibus quorum corpora bic rcquiescunt et omnibus fide- libus defunctis, ut Deus omnipotens, qui voluit Fi- lium suum pro eis mori , dignetur eas hodie per seipsum tiberat, rogo vos ut velitis etiam orare pro me misero qui pree omnibas hominibus vestris pre- cibus precipue indigeo, nt clemens digneiur hodie sacrificium Ecclesi® de manibus meis suscipere et me ipsum sibi sacriflcium efficere^ et omnia peccata roea in hac vita possim emendare et post mortem vobiscum in supcrna gloria exultare. Amen. Nunc, karissimi, corda vestra ef manus ad Deum levate, ut pro his omnibus dignetur vos clementer exaudire, ut (f* 212 v^) hanc festivitatem quam nune agilis post eum angelis sine fine in illa gloria cele« bretis quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quam pra¶vit Dcus dili- gentibus se (ICor, ii). Eia nunc preces vestras alta vestras orationes ab omni pcena et dolore absolvere g voce ferte ad ccelam, et canlate in laude Dei : Ky^ et in etema paradysi amoenitate collocare. Amen. rieleyion. Si nimius algor hiemiB, aut siagnus calor sdsiatis iropedit, vel alic|uod impedimenium obvenerit, tunc jam dicta omittc, et finito sermone hanc fldem eis predicas : Credo in Deum patrem , et csBtera ut in Psalterio continentur. Mox subsequere hanc confessionem me juvftre, ut hsBC omnia in iata vita possim emen- dare et post hanc vitam eom eis in letema vila regnare. Ameo. Indulgeatiam. Ut si^ra. Quia koc ita eredo, ideo eonfileor omntpotenti et omnibos aanetia Det quia peceavi nimis omoibus modis, Ttrbls, iaetis, eogilatione, voluntate^ et onmt iaiqmtale, ideo precor omnes sanelos nl dlgnentur Ad omnes sermones debes primum versum Latina lingua ponunciare , dein patria lingua explanare. Si ecclesia est in honore sancti Slephani, poteris de eo sermocinari. Jniiu$dean§uitia liberahu0$iet tradeturimpiue proio {Proi^, xi>. BeatusStephaous, itarissimi, cujus badie fesla ecilebramus, de angustia hi^us miserae vit« liberalua eat ; et Paulus, qui lunc erat impiua, pro ea ad aaguaCias toierandas est traditus. Christus namque booua paalor, qui de ccelis veuit ad terras perd^am •vem qtMsrere el inventam propriis hu- BMris ad gragem coplealiseuriflsrevehere (Lue. xv), per ovem lopom eepit, et etmi aon aolnm ovem, sed etiam ovibm paslorem prafeeit. Slepbanos enim ut ovifl erat mananetus, Panlus aavieia ot Inpus in» qoieliia. Sed eura ovia oecubail, pastor pro ea kpum realitttil. Paukis quippe pro grege Cbristi posi aaBgniaem soam fuadebat qui prius in nece Stephani eoosenltebat ; et quem olim eum impiis r^odial, com hoc nuoc in gloria sanetornm tripu- dial. O qnam diika, kartssimi» eonsortinm aancto- nim« qmua deieetabiie conlabernium beatoruml ubi ttoUM de aibi illata iiyuria quserat uitionem, nnllus tiebal» Paulns cunela carnaliter sa|uebai. Unde sepiua de Scripluris qnestiones movebant, quas Stei^anus nobiliter solvebali sed Paalas perlioaeilar , resistebat. Prseterea Stcpbani d^car magniflce prsa- ' dicalor, eum polobritudo qua angelis eompaimlttr. fio tempore Tyberios reipoblicsB prKeral; qui diuliao languore laborana a medieia curari ooa po- leral. Coi cum eaaet ralatum in Judsea fore [pro eaae] iesum nomioatura medieum» qui noo herba- rum ooafectione nee ferri incisione, aed onmes segriludiaes biande depelleret sola verbi jossione, quendam sibi pre eseteria in amieitia eonslridum in iudffiam destinavit, prmfatum modieom ad se eurandum adduci imperavil. Qui magno samplu navigio in Judssam pnoficiseitur : sed a Pilato» qui tunc Hierosolimis prvaidatum a BooMtnia lennil, maximo euUu suseipitar. Gui raoi legalionis boss cansam patefeoit, quia Cseaar Cbrialura medieom aosB praeaenli» exbiberi prsscepil. Pilaius hoc andilu qoi ialttlil injuriam de consorte timet improperii D expavit, hunc mortuam esse iodicavit. L^galus vero, confusionem. Nunc enim Paulus de lapidatione Sto- phani non verecuodatur, sed Stephanus de Pauli salvatione et consortio gratulatur. Ad hauc gloriam impulit Paulus Stephanum lapidando, ad hanc traxit Stephanus Paulum orando. Fertur de eis quod arobo fuerunt collegsB llierosolimis sub magisterio Gansalielis» (f* 2i> Stephanus indigena» Paulus ad- vena, ambo nobilitate et sapienlia eximie pollentes, sed moribos nraltum inler se differentes. Stephanus maaaueti animi el petientis « Paulua feroeis atque fervemia, Stephanos leais el blandus in verbis» Paulos nimias et vehemens in eioquiis acerbis. Ste- phanua legem et prophetas spiritualiter dixisae sen- ul emn a Piiato damoatum eognevit, ei reaiom maje- slatis impoRit, quod videlicet abeqttesenalttsdecrelo talem virum morti adUudicasset, qui tanlum reipubl^ css prodesse potuisset. Pilstus, objectum crimen a se dimovens, Judeos culptt involvit ; se eosctum in hoc eis consehsum prebuisse respondit. Interim com legato a rauilis multa Chrisli miracola aarra- rentur, iteroque mortui ad imperium ejus revixisse afSrmarentur, dixit non bunc medicum, sed Deum fuisse quem oonstaret mortuis vitam dedisse. Ita- qoe opponit JudsBis Deum esse occisum ab eis : et 81 de hac objectione non posaent se purgare» et ip- so% diverais suppliciis damnare. Jodmi, d« oonacien'^ m IKMHOaU AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — UTUROICA. 832 cientia perterrttii inducias postulant, quo objeoUim A vero conclusiooem deChristo audiebaot, deiUtlras crimen ^ropulsare queant. Interea legato de quadam Domipi imagine nuntiatur^ quod magna secitatum [add, multitudo vel quid simile] per eam palratur, quam VeroDica in panno ob Ghristi amorem depin- gcre fecerat, postquam eam a fluxu sanguinis tactu fimbrium saoaverat {Luc* viii). (f° 24 \°) Haoc mul- to labore viz impetravit, postea Romam imperatori portavit; quam mox ut vidit, laaguor eum reJiquit. Qui prottnus suo edicto Romanos appellans , liunc pro Deo coli a cujus etiam imagine sanitatem reci- perent aegroti. Sed quia Senatus non consensit, multos ferro et exilio consumpsit. Igitur Judaei, post acceptas inducias, in unum coeunt, modum rcsponsionis lalem ineunt, dicentes Deuin mori esse impQssibile; se vero homioem puuisse qui scita ie- gis eorum cootumaciter solveret, ei eos publice confundendo honorem eorum de plebe tolleret ; eumque Stepbanus inter eos esset genere clams, eloquentia gnarus, rogaot ut hunc modrm respon- sionis suggerat legalo et eos excuset de crimine il- laio. Stepbanua autem dat eonsilium ut sapientea Jttdeeoa qaaqoaversum per orbem convoeeBt ad eoft- cilium, melitts se conaulaiit, aaoius coosiliuai ca^ piant ; sibi videri vera eis a Romanis imposita, cum Jesum Deam manifes^a testentur miracula, prseser- tim cuoi omnia per eum patrata a lege et propbetis sint testificata. Hsec verba quamvis molesie tule- vittt, tamen eia Judam ex omoi clymate mundi con- ▼oeari plaenit. Interea Petnis et apoatoli, Stephani respoosum «odientes, dam aeeersitom fide imboe- in eum stridebant et cum clamore impetum in eum fccerunt, vestes suas Paulo servandas reliquerant et ejectum exlra civitatem \f^ St6) lapidaverunt. Gum* que omnes compages membrorum saxis solvisseat et vires standi in eo defecissent, genibus flexis ia terram procubuit, preces Domioo pro ipaia fudit, et aicut Dominus in cruce pro crocifixoribas, ita Ste- pbanua pro suis lapidaloribus ; et sicut Christi ora- tio valuit, quod pro ejus «more poat proprtum san- guiiiem fuderunt qui tunc in effusione sui saogui* nis consenserunt, ita oratio valuit Stepbani , qood Paulus, qui tunc eum perdere festioabat^ postmo- dura omnes gentes salvare anheJabat. Hic Slephaniis signifer martyrum dicitur, quia primus post Domi- D niim, scilicet eodem anno, cum palma victoris cce* lum ingredilur. Hujus corpus lapidibus laceratum exposueruQt Judaei bestiis et avibus dilacerandum ; sed angek) Dei cuatodiente peitninsit intactom. Qaod nocte a Garailiele ($ic) sublatum honorificc est tumulatum. Post hsec Romani in ultionem Domim Hierosoiimani deatruxeruiit, totam regioMm vtsU- veruni, Judeoe quoadam diveraia son^idis intere* menint, reltqoos oaqueqoaque veadidAnMt. Com aotem Romani priaeipea eollt jogo fiiei avbdidi»- senl, et omnes gentes Christnm Dominom sojom jam colere ccepissent, Dei nutu per visionem Chri- stianis patuit ubi corpus beali Stephani latuit. Cu- jns inventionis gaudtat Deoa magmflcofit per s^Coa- ginta tria mipftcuk. Hie in Aogualo menae ptaiai creditur; sed bodie festivitaa ^oa celdirioa recoli- mnt, foote baptismatia regeneraverunt , verbom C tur cum ejas aacrom corpus inventom legilor. Ab- pnBdieatioois ei injunxeront. Qoera mox Spiritaa aanctos repiebat et per eum nralta signa et prodi- gia in populo faciebat. itaque Judssi confloxerunt, ex qoibos molti com Stephaao de bac re disputan- tes conflixeront; aed omnes potenter de Scriptoria oonvincebat, qora affluentia Spiritus aancti in eo Joqueos pripvalebat. Unde commoii rapientes eum in eoneiltimi perduxerunt , Kegem et Moysen bta- aphemMe ae dixenint. Cui com eopia fandi a suomo pontifice data fuistiet, m audientia eorom pkne disseruit quie lex et propheltt de Cliristo aoripaisseiit. Ad oltimom iotulit oor legi et Spiri- loi aanoio rebelles honc Deom dubitarent ouioa lacla Seriptaramm diotis per omnia eoncordaroBt. « iiaiie, inqait, video ego aperto coeio a dextris Dei d nec auria todivit, nee it oor bonmia aitntem et me ad ecsieslia voetnteni. t Prioa qui- qoiB Deos omnibos diiigeotiboa se prseptraviC. dera omoea propositiones diasereotia tdmirabantiir Amen. el vultom loqoenttt ot angeM iotuebtntor; cum tiqoitus enim mmorit ejos non nisi temel m tsno tgebalur, et ideo bac die et ptseio et invMilio ojot coiebator. Ifodemi totem ei devoti m dio ptsikmit ejo8 inventionem ejna tgendtm dtemvertaty qoit genemle BeclMiffi iostitotum muttre vefiia polavo* runt, et quit totom ad itndem Dei rtfBrtor qoidqoid a HdelitNis hooori atndorom qoolibet tempore fxlrir betur; qoera jubemoa tn atoetia aoia Itudtre «l io omni tempore benedteeRdo mgtlfictrt. Ktqut» kt* risaimi, implorate saoeltm Sttptmom «t vetler in- lerventor sit tpud Deom, «t poaeimoa eimi ia hoe imiftri qoo valettia pro inimicM vettria defireetri, oi qoit Slephtnoa dieitor coronaloa tMrttmioi tum iilo io illt gloria eorontd qotm aeo oetlts viilil, Si ecclesit est in hoaore saacti JohaQois, ista sit vox de eo prsedicantis* Qui 9unt hHqui utnubes voUini^tqnask eolumbm ad fenesirM suat (Isa, lxvi). (f^S6 v») Nubes plu- viam portant et tridam terram irrigant. Colombse tulem , com per fenestras prospiciont , non atias aves ut accipitres laeerare cupiuut. Sancti apostoU, kartssimi, nobea fuerant, qoi arida corda habun- daoH doctrins plovia ItrgHer irrigtvenmt ; ubi gto- debanf messem inoliam socereacere, onde tptm* bant se (roetum centophim in gaodio melere. Quasi columbss ad fenestraa aoorum oeoloram rouodana prospexeroot, qoit mulieres, doo td eoo- cnpiseendum ut tdulteri, sed simpMei el caaloittloi- tu aspexeraot, et oichil de Itrrems ot avari dteide* ravenmt* $33 SPBGULUM EGGL«SIifi. - DB NATIVITATB DOHNI 834 Bx qiiH>iis Miietiis lobaones evangeliftla erat. Nu- A a moriuis resurrexisse traditur. Per meridfem, ubi bes afflneiHissima, qui sua doctrina melKflua uin* que perfudit orbis climata quadrifida. Etiam felle earais iHTidils, nt simplex coiumba; unde » Domi- no in tamplo suo^ td est in Beclesia, loeaMs est ut firma eolanba. Pnecipne castitatis mundicia radia* bat Tita. Doetrina, mtracolis cunctas Ecclesias illu- strabtC. Uttde quamvis de omnibus apostolis gene- raliler, de eo pronuntiat Scriptura specialiter : Yox tanitruitui,Deuiinr(4a. Illuxerunt coruseaiionet tumin terra tota {Nal. lxxvi). Per tonitruum alti- sona Evangelii prsedicatio notalur. Per rotam hic mundua figuratur qui celeri circuitione nt rota ju- giter vohitatur. In hac rota vox tonilrui Dei perso- natj dum gradisonus Johannis Bvangelii elangor mo&do iotoiiat^ CoraeealaoDes qnoqtte Dei orbis lemD iUuxerunt ; d«m per Jobansem nnraeuia Gbri- tsi inniulo inoUieront. Legitur quod in paradyso fons oriatur qui m qua- tuor capita dividatur {Gen. n). Per paradysum, qui hortus deliciarum dicitur, Eccle&ia accipitur, in qua sunt Scripturarum deliciae et quae est vocala ad do- mum Dei ubisuntgloria et dtvitise. In tali paraJyso foos oritur, dum Cbrislus, fons omnium boncrum, de casta Yirgine nascitiir. Quatuor flumioa quae inde oriuntur quatuor evaogelistse intelliguntur, quialar- gifluo dogmate perfuderunt totum bortum Ecclesiae. Hii quatuor fluvii spirituales dant Ecclesiae sapores tales : Unus quidem lacus nutrimentum, alter autem prasbet olei fomentum, tercius vini saporem ; quar- tns exbibet melhs dulcorem. Lacte infantes nutriun- C tur. DeUatthaei Evangelio iac Ecclesise manat, dum Ghristum pro bonis parvulum factum et lacte (f^ 28) nuiritum clamat. Oleoinfirmi curantur. De luce Evan- gelio oleum Ecclesiae funditur, dum Cbristi cruore nostrse infirmitales curatae ab eo referuntur. Yinum bibentes laelificanlur. Marci Evangelium Ecclcsiam vino potat, dnm CbriBtiresurreftioneapostoloslfeti- ficatos memorat. De JohannisEvangeliomeldistillat, dum divinitatem, quae est dulcedo angelorum, dulci- ter Ecclesifie infinirat [leg. insinuat]. Quodquiapro- pheta in eis significari praevidit, eos in qualuor ani. maliom figoris describit. Per forroam hominis Ma* itbseos figorator, per qoem bumanitas Gbrisli stilo exaratiir. Hf vitoH speciem Luoas notator, per sol in centro coeli fervet, Johannes innuitor, a quo sol seternus io majeslate divinitatis clarescere expo- nitur. Hii sunt ((uatuor anuli aorei quibos portabator arcba testamenti. Archa est sancta Bcclesia, aouli quatuor Evangelia quibus portatur ad aeleroa ta- bernacula, Hii sunt Aminadab quadrigse quibus ar- cha Dei de alienigenia revecta est ad domom patria (IReg, VII ; CanL vi). Archa Dei capta est ab AUo* phiiis ; sed reducta est Hierosolimam in sacerdo* tis Amraadab quadrigis. Arcba Dei est Ecclesia, quse capla est ab Allopbilis, dum subdita fuit ido-. Us. Quam verus sacerdos Jesus de hostibusad Ule* rosolimam in quadrigis revexit, dum eam doctrioa quatuor evangelistarum ad cceiestem patriam sob- vexit. Ex quibus hic Johaooes prsecipups foit qui totum mundum sua praedicatioue perfudii. De boc legitttr Jobanne qood fneril Alioe dotnini matertere* Qoi noptias celebnina Cbrittnm com matre oaa invitavii ; aed defieienle vino» Gbrislos, aquam io vinum eommulana, convivae Imdikavtt (Joan. ii).Hoe viso Jobaones sponsam soam dese- ruit, Yirginis filio ipse virgo adhaesit.. Ei qoia (f* 28 v«) carais copolam ejus amoredespexit, Ghri- stus eum prse omoibus apostolis dilexit. Gom enim Regina austri corpus et sanguiaem suum discipoUs suis tradidit, Jobannes supra peetos Jesu recubnii (Joan. XXI), et de boo foute aapientitt tnnc polavii, quod postmodum mondo emctavii, arcbanum, verbi sciiicet in Patre reconditi, quia in pectore Jesu suni omnes ibeaauri aapientie ei scidniise abicoodilt (Col. 11)« Deniqtte ki ara erueis com se Gbriaius bosiiam Deot^Patri pro mnndo imoM^rei, ei Tislt, partes p^r daodeeim irihns Israel misii, ai xelo Dei el legis so congregarent, pairatam xeloa [leg* seeltts] qaanioilaa vlndicareni {Hdie. ur). Congregati ergo ex omnlbas tribabas nancios ad 6a- A baonytas miserunt, ut traderent puniendos qui hoc facinus commiserunt. Qui audienles renoueruni; immo ex omni tribu Beojamin in Gabaon conglo* bati pertinaciter restiterunt. Iiaque cxercitus civita« tem obsedit et pugnanlium muItitQdo ad quadra- ginta milia utriQqae cocidit, In Gabaon namque viri fortissimi moritbanlur, qni ita sinistra at dextera pnrliabantur. Igitur fiiii Israel, fugam simulantes, Insidias posuerunt et eallide de civitate abstractos ad viginti milia occiderunt. Pauci vix evasenint. Ti* ctores civitalem ingrediuntur. Omnes viri gladio in* terficinutur. Ipsam civitatem vorax flamma combu- ril. Parvulos et mulieres simul incendium consu- mit {Judie. xx). Tota regio vastatttr. Uterque plebis sexus ferro et igne exterminstur. Tunc maximus 3 ortus est ploratus, ita ut in Rama procul inde audi- retur olulatus. Filii Rachel absque consolatione de- plorantur, quia vix pauci auperstiies invenicbantur {Jud. XXI). De hac historia propbeta Hieremlas slmilitudinem assumit, el Hierosolimam et tribum Juda, qui eral fitius Liae, sororis Rachel similia passorum a Baby- loniis prsBdicit {Jer. xxxi), quod roox etiam ita ac- cidit. Nam Babylonii Hierosolimam oppugnantes dcstruxeruot, et iribum Juda ferro et igne con- sumpserunt. Reliqua plebs est in captivitatem ducta ; sed Babylonia posl a Cyro et Dario destructa* Hoc totum quia in figura contigerit evangelista in Ecclesia implendum dicit^ quod vobis breviter ez- planandum erit. Per Liam Synagoga accipitQri d« ^ ciyus genere Christus nascitur. Per Rachel Eccleain insinuatur, cui Cbrislus copulatur. Filius Um a Na- buchodonosor captivatur, ei populus Judaicus a diaboU aervitio subjugatur. Pilius vero Rachel ferro et flamma perimitur, ei populus Christiantts varila cruciatibus in hoc muno subigitur. Dusb dvitalesy Gabaon ei Hierosolima, qoe incenduntur ydolatria et Judaeorum superstitio intelleguntur, qua ambm ardore Spiritua sancti consumuntur. Juvenis qut conjugem de Beihleem duxit est Christus qui sibi Ecclesiam conjunxii per hnmanam naiurain quam in Bethleem sampsit. iarenis axmrem deserii, el post veniens ad patrlam ducit ; (^ 34) ei Chriaiaa Ecclesiam in hoc mundo ad laborem relinqait, qaam posi veniens ad supernam pairiam redaoit. Bt no« D tandum qood luse eadom oonoabtoa daseribiimrt qaia eoneabina ad servitiam exponitttr » legiiiaio «xor libertate potiiur. Ita Keolesia nano ni aBcilla in labore exereetttr, poatea ot domina libertate Inie* iar. Per Gabaon hic mttndna noiatar. In qna ooa- eolnna eoBstapratar, qaia Beeleaia in boe mando ab hmreiicia prmvo docmate iarpiier deftodalar. Qtt» in doodecim tribas vindicanda miititar« qoia dttodecim apoalolia dofensanda commitiilur. Gabaoii obpognatorea anni saero fidei doclores qoi aeripiia ei faetis hflsreiicoa et hajna mandi impagnani ama- lores. Givitas demum . eom habiutorihtts aoia eombttriittr; ei hic mondoa ad exiremani cms soia amatoribtta iBcendio flagrabiiv. Per laahely qm ovis dicitur, Eectosia aficipiUir qoa filiot noa lada 839 HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS III. — LlTDRCrlCA. S40 doctrinse pasieit et tana bonorum operum Testil. Per A ducitur quod Unebrm dieitur» qoia deSynai^oga mi- minm eju8 Benjamin, quod filitii dextrcs sonat, Chri- atianufl popnlus declaratur qui ad dexteram I>ei in Jndicio constitutus ad regnum Patris vocatur. Cn- jui ploratus super filios suos hic non consolatur, aed tristida ejus in plenum gaudium eonverti prae- Itolatur. Hierosoliraa autem a Babyloniis vastatnr qnia Bcclesia a persecutorihus diversis pcenis cru- ciatur . Sed ipsa Babylonia a duobus regibus debel- ktur, quia hic mundus a duabus legibus jugiter impugnatur. Et quia haec persecuiio sub Herode in infaniibus c«^epit, et sub Antichristo finem habe- bit, ideo haec omnia evaogelisla ad Bcclesiam re- tulit. Nabuchodonosor namque figuram Antichrisli ha- grat el gentes qu« tenebrae eram visenit [/. viaitat]. Mortuoimpiorege in Judseam revertilur, quiadeleU infideHtate in prsedicatioiie Enoch et Helic, ad Jii- dseam per fidem regreditar, Herodes postiDfuttimD occisionem, post propris uxoris interfectimieaiy gravissimum dolorem incidit, et diversoa crueialaa perlulit. Qui cum a medicis curari non poluit, se propriis manibus occidit. Et ipse nunc quidem stridet in aeterno supplicio. Isti autem nunc triumphant in perenni gaudio. Hodie Gl4)ria in excelsis et Allelvia (1 44), quodesl cantus laetitiae, non canitur, quia Ecclesia luctui malrum infantum compatitur, et quia illa gloriosA turba infantium ad tartara descendit usque dum buit, quia populum Dei captivavii et tres pueros in g eos Christi sanguis post triginla annos iode rede- caminum ignis jactavit. Ita et Antichristus fidelem mit. populum servitio sibi subjogavit et tres fiiios Noe, Scm, Cham et Japhet, de quibus impletse sunt tres partes terrae, Asia, Africa et Buropa, in caininum persecutionis prsecipitabit. Hujus quoque typus in Antiocho prsecessit qui septem Hachabseos cum matre sua tormenlis crude- filer oppressit (// Mach, vii) : ita Antichristus septem Ccclesias ad quas Paulus el Johaones in Apo- calypsi {Apoc. i) scribit, cum matre universali Ec- clesia airocibus suppliciis addicit. Hujus figuram Herodes tenuil qui parvulos neci praebqit : ita et Antichnslus parvulos a malribus abstrabere impe- rabit et duris poenis cruciabit. Porro Raehel filios suos plorat, quia Ecclesii magno gemitu judicium Dei super cruciatum martyrum imploral. Quae ta- men hic non recipit consolationem, quia in fituro pro pracientia habebunt aeternam remunerationem. Infantes occidunlur, quia cruciatus corporis aChristo non suscipiuniur nisi qui invidia (f^ 54 v**) carentes et in malicia simplices pro Domino morientur. Bi- mi, id est duorum annorum tempore nali, mactan- tur, quia iu ulroque Testamento pro duobus prse- aeptis dilectionis trucidantur. Christus in iSgyptum Notate, karifsimi, quod agoniteta noster Christas adhuc parvulus parvulorum turbam in prima acie pugnae statuit, juvenis autem factus turbam inarty- rum in hostium cuneos produxit : quia videlicel spirituale beiliim inchMiiduaB cst eoolrt vida per bwnilitatem, deinde conlra perfidos gereadum per mantfestam priedieationem. Rex qnippe aageioriuii indixit bellum adveraus regem saperbiae fiiiorum (Job XLi) . Qui homilis et parvus eivilalea lyranni, seilicet Babyloniam hojus mttndi, intrftvil ; «I mox exercitum parvulorum eongegavity qnia venil homi- ks erigere atque per eos superbos disperfere. Poatquam autem ipse pugoando regem saperfaiae prostravit , tolam eohortem saomm militam ia ^ agmina hostium destinavil. Qaos vidores de vieiis seu perseeutoribus in coelesti curia coadaiiabitr Iriumphantes perenni gloria laureabiU Hos, karissimi, deposcite tota devotiooe ol vobis el loti Scckesitt fautores apod Gbriilani eziataol devota oralione, quatettas post haoe aeramnosaai vitam eum ilUs possideatis seflipiterBam gloriam qaam oeolas noa vidit el auris smd aoifinl, el esetera. Iq Qolavis Domini rarius debes sermoaem facere, ne vilescat, et ut verbum Oei parcius dictum auditoribus dulcescat. Pro tempore quoque debes aliquando sermonem breviare, aliquando vero prolongare. Deseendi in hartum fiticiim nt viderem poma ooa« poUium {CanL vi). Filios Dei, karissimi, dieil se ia hortam nucum descendisse et (f<* 36) coavallium poma vidisse. Horlus esi Bcclesia, nuees suol di- vtrsa saociorum agmina. In nuce tria conaideran- lar, per qnie Ires ordines in Boelesia designaalar» Per exiehorem seilicel eorlieem coajagali, per tesie Imrtitudinem pmlati, per nnclearem duUedittem coateiBplatioae iodulcorati denotaolur. la hano horlum ad talea ooaes Domioaa desceodit cum da CQBiis in haac mandom in homana forma venit. ConvaUes sool homiles, poma boniB acttooes. Filios Dei venil vtdert poma eonvaUiam, id est remunerare vola al opera hamilinm. Qui in hoc horto» fralres, (144) Cod. wvia^ omissa compendii nota. D nuces non erunt, nec oonvalles facti poma bonoram operum ferunt, hii partem io regao Dei noo babe- bonl« Inmo ai iafrucloosi at sterites ficus terram occupaot, securis Dei eos ut arida ligna de hoc horto amputat, et io eamioum igois, id esl in in<- (ernum piscipitare imperal. fit qoalitar Dominos in hunc honum descendarit Propheta oobis dioil i Do^ tninui iicut pluvia in vellui deecendit {PioL lui) ; el : Sceptrum exactoriiuieut in die Madum tuperor vU (Ue. IX). Cum popolus Dei olim a Madiaoitia propter peceata graviter opprimerotor, el Gedeon hostes expugaare ab angelo praciperelor, pelit Ga- deon a Deo signom per qoad ^rel de hosle triom- phum. Domioo vero aoooenle, vellos in 841 SPECDLUM ECCLESIJ:. — IN OCTAVIS DOMINI. m campi exposuit , et tota aocte ros coelitus ia vellus A implere legem quam dedit. Primus autem Abraham descendit et area sicca remansit. CoD|p*egatis igitur decem milibus, occurrit gopuli Dei hostibus qui erant castramelati ad centum viginti milia. Jussu vero Dominico exercilus ad flumen ducitur. Tali roodo probatus ; ab invicem dividiiur, trecenti po- tum manibus hauserant , reliqui vero flexo pobiite ore biberunt. Qui Irecenti hostibus obviam ire, alii jussi sunt domum redire. Trecenti itaque tubas et lagenas sumpserunt, lampades lagenis incluserunt, noctu improvise in castra hostium veniunt, tubis clangunt, lagenas complodendo frangunt. Lumina quse intus latebant apparuerunt, et hostes territi omnes fugerunt. Quos persecuti plures occidunt, pauci vix evadunt. Reversi omnes praedam divi- circumcidilur, cui etiam Christus repromittitur. Idcirco vero in genitali membro fiebat circumoisiOi quia in eo primis parenlibus post peccatum orta esl confusio. Et ideo voluit hanc Christus in suis membris tolerare , quia venit confusionem originaiis peccati amputare. Et debetis , fratres karissimi , scire quod nun« quam est salvatus nisi aliquo modo baptizatus. Ali- qui namque baptizati sunt ut Abel aanguinia effusio- ne, ut plurimi in figura, ut Noe in diluvii effusione» plerique in signo, ut Abraham et sua poateritaa in circumcisione, (f* 38) multi in Spiritu sancto, ul Cbristiani in aqnae immersione; sed quia omnia le- galia Chrislus nobis convertit in sacramenta spiri- dunt. Sic trophaeum Gedeon, superatis inimicis, re- q tualia, debemus nos non unum membrum ut Judsei portat, et populum Dei ab oppressione liberat {Judic VI, vii). Quis umquam audivit, fratres, obviam ire armatis hostibus cum lagenis et lampadibus ? sed quia in figura contigerunt prophetae David et Esayas ad Chrisli Incarnationem haec relulerunt. Per Ma- dian namque diabolus intelligitur a quo populus Dei ante Christi advenlum crudeliler opprimitur. Gedeon, qui (f^ 36 \^) populum oppressum liberat, est Christus qui genus humanum a servitute diaboli reduxerat. Yellus positum in area est beata Virgo, electa de Syoagoga. Ros in vellus descendit et area sicca remansit, quia beata Maria de Dei virtute et Dei sapientia immaduit , et Synagoga in infidelitate aruit. Campi quoque ariditas est sanctae Mariae vir- ginilas, velleris humiditas est matris Christi fecun- ditas. Dominus ergo sicut pluvia in vellus descen- dit , quia matris fecundilatem attulit , virginitatem non abstulit. Exercitus »d aquam probandam duci- tur, quia populus salvandus Christi baptismate ab- luitur. Trecenti qui manibus potum hauriunt, sunt hii qui in fide sanctae Trinitatis baptismum perci- piunt, et hanc fidem per decalogum legis impiebunt, ideo hostes, id est vicia et daemones expugnabunt. Hii vero [qui] flexis genibus bibunt , sunt hii qui, percepto baptismo, ut bruia animalia vivunt, et hii quia contra hostes non ibunt ob inertiam inter- ibunt. Trecenti sono tQbarum castra hostium per- . turbant, quia apostoli et alii Ecclesiae doctores clan- gore allisonae praedicatioois turbas daemonum pro* pulsant. Porro per lagenam Cbristi humanitas, per lampadem intus latentem intelligilur ejus divinitas. Lagena frangitur et lumen latens ostenditur, atque hostium caterva perterrita in fugam vertitur, quia caro Christi in passione confracta velut testa exaruit, et lumen divinitatis ejus per miracuta In mundo claruit, multiludo daemooum a fidelibus disparait. Gedeon, potita victoria^ cum pompa praedse regre- ditur, et populus a formidine hostium eraitur, quia Christus devicto inferno cum nobili triumpho ad ccelum revertitur, et populus fidelis a diaboli jugo liber efficitur. Tunc quippe sceptram exactoris su- perat, quia violentiam diaboli, qui indebitum servi- tium ab hnmano genere jugiter exigebat, virtute cnicis proculcat. Qui hodie circumcisionem ideo accepit quia venit Patrol. GLXXn. ferro mutilare, sed de singuiis sensibus nostris vi- cia tali modo amputare. Yisum debemus circumci- dere, ut mulieres nolimus ad concupiscendum aspi- cere. Auditum circumcidimus si hunc a praviloquio obstruimus. Labia et lingua circumciduntur si a mendaciis, a perjuriis, a detractionibus restringua- tur. Cor circumciditur si in vanis cogitationibus vagari non sinilur. Manus circumcidimus si eas ad malum operandum arma non efficimus. Genitalia circumcisione purgantur si a libidine refrenantur. Pedes circumciduntur si ad malum currere non per- mittuotur. Et ut in Christo per omnia innovemur, per aves etiam edocemur. Dicitur quod aquilae se- nescenti cornu oris in tanlum incurvetur ut etiam usu edendi privetur; quae hoc sentiens tandiu ad petram acuit donec curvitas illa prosilit et sic ad esum recuperatur et denuo ejus juventus innovatur. Sic nos, karissimi, cum in flagitiis senescimus, et ab esu vitae deficimus, debemus per confessionem ad petram Christum currere, et per pcenitenliam duri- tiam maticiae nostrse acuere, et lunc in nobid illa ju- ventus per gratiam renovatur quae nobis in bapti- smate per Spiritum sanctum dabatur. Qui sic atu- dent nunc in Christo renovari, a Ghristo mereban- tur quandoque in coelis laureari. Sed beu I *quidam miseri et nimium mfelices de numero fidelium (quod cum gravi luctu dicere cogimur; hac sacra nocte ritum seclantur gentilium. Curiositate quippe illecti, immo a daemonibus decepti, dum qusedam nova et vana scire cupiunt, in grave animae pericalom cor- D raunt. Christianam religionem profanant, ioimat suas nefandis sceleribus contaminant, Deam veram abnegant, diabolo se omnibus modis mandipant. Illos dico qui instinciu diaboli in desertis locis per maleficia daemones invocant ; aliis incognita ab hia discere desiderant. Bt necesse est ut his socientar in damnatione quibus commnnicaverant in colloca- tione. Et quale hoc nefas sit hinc potestis adver- tere, cum iex dicat : Male/icosetarioloinepaciari$ vivere {Exod. xxii). Caoonica quoque censura pro tali scelere septem annos poeniteDtise injungit , vel«< uti illi qui sponte hominem occiderit. Quod enim homicidium homo potest majus committere quam animam suam immortaiem tali flagicio perimere. Deam vitam (f* 38 v^) animaram relioqaere et se n 843 HONORII AUGUSTODUN. OPP* PARS III. — LITURGICA. 844 diabolo 'iDortis auctori subdere? Sed hii qui bac A citum contra hoslcs duceret, et sc clvitafem Basilii, hocte ad sepulchra morluorum aliquid sciscitaatur, titique cum niortuis in infemum deputantur. Omnes etiam qui hac nocte ad aliquem fontem vel arbo- rem vel lapidem, vel ad aliquem locum non conse- cratum quasi aliquid novi ibi cognituri currunt, vel 8» viri muliebrem vel mulieres virilera habitum pro quolibet maleBcium [leg, maleficio] induunt, vel quicquam quod sane fidei contrarium sit hac nocle agunt, absque dubio in dominium diaboli se tra- dunt ; sed qui eis talia facere consentiunt cum eis pereunt. Unde, karissimi, qui talia propter ignoran- tiam commiserunt, popnitentiam , dnm licet, inde aganty et amplius nihil tale committant ct alios ab his prohibeant. Quod si neglegunt, velint nolint. socii daBmonum quos secuti sunt in aeterno suppli- B meruit divinilus ditari. prostrato hosle, subversurum diceret« Ba«iIio vigi- lante et orante cum omni populo in sancts Maris oratorio, idem Julianr.s, dum cuslodia militum val- latur, jussu Dei Genitricis a quodam martyre Mer- curio perforatur, et sic Basilii civilas ab instanti periculo liberatur. Cuidam heremitae, Effrem nomine, est revclalum qtiia columna ignis est Bosilius. Qui surgcns venit ad eum. Interim dum Basilius missarum soUemnia celebravit, flammam de ore ejus surgere idem Ef- frem vidit, quae coeii alta petiit. Qui exclamavit (f°iO)prolinus : « Vere columnaignis est Bafiiiius. >» Celebrata missa rogat Basilium sibi notiliam Graccae linguae a Deo impetrari; qua mox, Basilio orantc. cio erunt. Vos autem, dilectissimi, quos Deus filios suos fieri voluit et haeredes regni sui conslituit, talia abhominando devitate; ad ecclesiam devote con- venientes, Christum Dei Filium pro omnibus benefi- ciis suis collaudate, ipsumque verum Deum pro omnibus necessitatibus vcstris invocale. Nullum opus Dei hodie quasi pro bouo successu inchoate, sed ab omni servili opere ad laudem a^terni Regis vacate, et ipse tribuet vobis habundanler vitae neces- saria, et post haec quasi filiis confert sempilerna gaudia. Juvenis quidam in amore puellae monialis dcper- iit ; qui instinctu diaboli in scripto Deum abnega- vit; et sigillans manu scriptum cum ipso propriis manibus in dominium diaboli se mancipavit. Quem Basilius diaboio abslulit, manu scriptum diabolum reddere compulit et perdilam ovem bonus pastor gregi restituit. Kartam in qua quaedam roulier cuncta crimina sua descripsit et sigiilalam ad Basilium attulit divi- nilus deleri precibus oblinuit. Quidam medicus Hebraeus ei instantem morteni Hujus diei veneranda sollemnia augent nobis q praedixit; sed Basiiius orando horam mortis distulit beati Basilii cpiscopi pra^clara merita. Hic prsedi tus sapientia domum Dei, scilicet Ecclesiam, verbo et scripto egregie decoravit et tempora sua signis et prodigiis et virtutibus inclyle perornayit. Hujus et- enim tempore Julianus summo regni apice fultus, Christum abnegans, ad diabolicos se transtulit cul- lus» plurimis Christianis bona eua proscripsit, ipsosque diversis suppliciis addixit. Qui cum exer. et Hebraeum per fidem numero fidelium addi^iil. Hoc pcracto in gaudium Domini sui introivit. Quem Deus super omnia bona sua constituit. Hunc, ka- rissimi, pro peccatis veslris poscite fieri apud Deum intercessoreo), ul post hujus vitae exilium merea- mini cum illo in superna patria oblinere illius glo- riae honorem, quam oculua oon vidit nec auris au- divit, et caetera. DE EPIPHANIA DOMINI. SurgCt illumimre, Hieruialem, guia venit lumen tmm et gloria Domini super te orta est {Iza. h\), Sancta Ecclesia, karissimi, IJierosoIima nominatur, quod dicitur visio paciSy quia astemam et veram pa- cem visura est, Christum videlicet in coelis. Huic in mundo desideriis jacenti dicitur : Surge^ id est terrena respuens ad coelcstia appetanda te subrige, et tunc a vera luce mereberis illuminari et dpnis Spiritus sancti illustrari. Quia venit lumen tuum, Christus, cujus pulchri- tudinem sol et luna mirantur et in quem angeli prospicere desiderantes aaciando non saciantur. Qui est omnium angelorum lux et gaudium, ipse venit ut illuminet omnem hominem venienlem in hunc mundum {Joan. i). Hic lumea Ecclesise voca- tur quia ab eo ut iuna a aolc iilustratur. D Et gloria Domini super te orta est. Gratia Domini claritudo miraculorum et doctrinae Christi fuit, quia huic mundo gloriosus et admirabilis innotuit. Super Ecclesiam orta esl haec gloria, quia signis et do- ctrinis Cbriati tracta est ad gloriam de ignominia. Ecce tenebrof operient terram et caligo populos {Ufid,), Terra vocatur Judaea quae aratro sacrae Scri- pturae erat arala. Hanc (f^ 40 v*) operient tenebrae peccatorum et caligo infidelitatis populos pagano- rum. Super te autem Dominus oritur {ilnd,), quia per Scripturam et praedicationem cunctis fidelibus innotescit. Et glojia ejus in te videbiiur {ibid.)y scilicet abi non per speculum in senigmate, sed sicuti est facie ad faciem Deum justi videbunt , ubi a splendore daritatis ejus illuatrati, ut sol falgebunt; ubi fa- 845 SPEGULUM ECCLESLE. - DE EPIPHANIA DOBflNI. giente dolore et gemita gaudium el laBlitiam sempi- A T,o/.a«oo ^c» » lernam obtinebunU ?®^^^^ ®^' ."' ''^s ^"* Per saperbi» viam venimus Qualiter hoc lumen mundo illuxerit evangelisla nobis in Evangelio dicit. Cum Christus sponsusEc- clesi» de Ihalamo virginei uteri processit, stella rutilans veniente luce lenebras delersit et Regem stellarura venisse expressit. Qua visa tres reges ab Oriente ad regiam urbem Hierosolimam venerunt, et cum muneribus natum Regem quaesierunt. Hoc audilo Herodes rex cum omnibus suis turbatur successorem regni suspicalur, locum nativitatis Christi a legis doctoribus sciscitatur. Quem ut in Belhlehem nasci debere audivit, magos ad inquiren- dum puerum in Bethlehem misit, dicens se iturum adorare puerum regem fulurum , cogiians miser vitam auferre cui potuit cunctis vitam cocferre. Magi autem, postquam ab irapio rege discesserunt, mox stella duce cupitum iter peregerunt. Illa vero, ut eos ad Bethleem perduxit, super doraum in qua coeli habitator hospitabatur, gradum fixit. Tunc iili Ires minium felices feliciter domum cum Iribus muneribus intraverunt, et tres ultra omnes homines et angelos felicissimos invenerunt, videlicet Dei Unigenitum aeternam felicitatem praestantem, ejus Genitricem felicitatem omnium in gremio gestan- tem, et Joseph fclicitalera angelorum propriis ma. nibus contrectantem, Protinus eum utDeum adora- verunt, ut regi munera obtulerunt, quia quem reges et prophetae non meruerunl, pro nobis mortalem facium invenerunt. Qui in somnis abangeloadmo aiiam viam in regionem suam pevertanlur(Jfa«. 11) Quid hoc toium significel . karissimi, breviler refero vestrae dilectioni. Quod ires magi ad Domi- num venerant; signiticat quod tres partes mundi, Asia, Aflfrica, Europa fidei sanctae Trinilatis colla subdere debebant. Quod tercia decima die vcnerunt, denuntiat quod ires partes mundi decalogum legis per Evangelium receperunl. Ter quoque quatuor ftciunt duodecim. Absque die Natalis Domini duo- decim dies computantur, quiaper duodecim aposto- los quatuor mundi plagae ad fidem sanct® Trinitaiis convertebantur. (P> 42) Rex impius qui de illoram adventu lurbatur est diabolus qui fidelibus in via saluiis insidialur. Stella quae eos ad Christum ducit in h^jus exilii miseriam, per iler hamiUtatis rever- tamur ad paradysi palriam. Htec stella clarior sole fuit. unde et in die radians a sole obscurari non potuit, quia solem solis suo fulgore praetulit. Hcec etiam in cobIo, non cum aliis syderibus, sedin aere prope terram cucurrit, quia conditorem astrorum terris illuxisse innotuit. Cur autem visa steUa magi putaverinl Dominum m Judaea mquirendum, paucis est vobis verbis di- cendum. In libris suis legerant scriptam per pro- phelam ipsorum Balaam de Chrisio dictum : Ot-Utur siella de Jacob ei comurgei homo potens de Israel {Nuni, XXIV). Cum Deas per Moysen populum saum de iEgypto ducerel et iter per terram Madian ad o lerram repromissionis haberent, advocavit rex Ba- lach sacerdolem idolorum Balaam, ut els maledice- ret, et eos a regno suo maledicto averteret Qui ascendens asinam, ad regem tendit. Sed ei angelus Dommo cum igneo gladio in via obstiiit. Insuper asma locuta prophetam increpuit. Tandem cuman- gelo permittente ad regem venisset, et cum rexin cacumen montis duxissel, intuitus castra filiorum Israel, Chnstum de eis nasciturum intellexit et haec de eo pr^opheitinsprxdixii: OrieturstellaexJacobet consurgeihomodelsrael^cujusfortitudoutrinocero^ tts {Mm. xxm, xxiv), et omnem terram sibi subjuffa- bit. Qui postquam pecuniam a rege accepit,* coosiliam contra eundem populumdedit, videlicetutpucllajauw) et gemmis ornat» cum vino etydolo veoientipopulo aham viam m regionem 8uam revertunturr*fl«. 1.1 nri„. „h„i. :™_»..„ . «"nn>«lonera peterent. pnus ydolo immolare cogerent. et sic oSFenso Dw per manas ipsius corruerent. Quod ita evenit. ({> 4« yo) Nam adolescentes vino inebriati in amore puel- larum exarserunt, et libidine vicU, ydoloBeelpheeor immolaverunt, unde duodecim milia perieront P^- tea rex cum omni populo suo et impio consiliatore gladio transverberatur, et tou regio ferro et icne vastatur (Num. xxm-xxy). Hec. karissimi, in tigSa pnecesserunt, sed nostra tempora designaverunt Populus qui de ^gypto ducitur per Moysen ad terram repromissionis, est Christianus populus qoi per Jesum de hoc mundo ducitur ad patriam clari tati» aBternai. Rex [add. qni] in via obsUtit ettdigl S!!l,r„.°"!'"!.'°°?!? ""»''• i'" viUB obstnut. «t sacra Scnptura qu» vobis iter ad vitam ostendit. D Sacerdos qui asina vehilur est o do i" ^! Domus m qua Chnstus invenitur est Ecclesia vel dolum qui irrationabUi dcsideriornm . superna patria ubi Dominus videbiiur in gloria sua reiritur Oul eiia™ .k . '"""^ "*"' Munera quas Magi offerunt sunt bona opera qi Zl™, „? •»»"»• «•crepa.ar, qu.a honim fideles per fidem Deo persolvunt. Aurum euLr IJlT . *" "''™'"'"- ''"'P'""» «*"»»«««»«• dumrexomniume.principiumnostr»redemp«oni' l^^^^Z^^^^J^Z^^l^J^Z^i'^, creditnr. Thus ei immolatur, dum Deus super omnia se sacrificium Deo Patri pro nobisobtulissBprtedica. inr. MyiTa ei sacrificatur, dum soa mortalitate pu- tredo vitiorum nostrorum exterminata affirmatur. Haec quoque Iria munera nos Deo offerimus, si eum ubique regnantem, cuncta ut Deum gnbernantera, pro nobis mortalem factum crcdimus. Magi inpal triam redeont per aliam semitam, quia aimirum non valentet latrare (/,«. lv,). Ob con»denti«n pra Taj vitai a veri)o Dei obmutescunt. etne redarguan- tur contra perverse viventes. latratus pRBdicationi. non edunt. Quibus angelo cura Qamraeo ense obsi- stitur. quia judicium «.terni ignis inomni Scriptura eis pr«d.citur Balaam montera scanden» de futuri. prophelat, el tamen peccuni. (eic) com,ptu, pop«- lum De, unpognaf, quiaet i5ti.liq«u«to.w«,SL 847 HONORIl AUGUSTODDN. OPP. PARS III. - UTUHGICA. 848 Bcientiae atlingunt, de futura vita populo pluriroa A tat, dum hsec nosspeciahterintelligorcdocet. Spon- praedicunt, et his tamen per reprobam vitam contra- dicunt. Unde per prophetam dicitur : Vidi in monte giiasicedifieium civitatitf et ecce terra ascekdetsuper fenestra${Ezeck. xl). Civitas in monte aedificata est Ecclesia in Christo locata. Sacerdotes vero suat fenestrse per quas lumen divinse noticise debuit subjectis splendcscere. Sed heu ! terra super fene- slras crevit et lumen intrarenon sinit, quia cupidi- tas terrenarnm rerum visum muitis sacerdotum excaecat, et ideo lumen divinae scientiee per eos mi- nime in Ecclesiam radiat. Stella quae de Jacob orta fulsit est Cbristus qui de genere Israel mundo illu- xity cujus virtus ut unicornis fuit ; qui omnia ob* slantia cornu supprimit, quia Christus principaius sus namque est Christus ; sponsa, Ecclesia ; convi- vse, omnes ad vitam vocati ; sex ydriae, sex aetates mundi ; aqua in vinum conversa, opera priorum in figura spiritualium gesta. In prima a^lale Abel agnum Domino obtuit. Quem fratersuus Cainocci- dit, et post haec Dominus Enoch in ccelum transtu- lit {Gen. iv). De hacydriaaquae verbum Dei scien- tibus vinum hauritur dum hoc mystice aperitur. Abel qui agnum sacrificium [leg, sacriBcavit] est Christus, qui corpus suum pro nobis Deo Patri imroolavit. Abel a fratre occiditur, et Christus a iTudaico populo interiroitur. Enoch de terra rapitur, et Christus post passionem in ccelum transfertur. In secunda aetate Noc plantans vineam vino inehria- et potestates mundi cornibus crucis perdomuit, et n tur, dormiens denudatur, a fiiio subsannatur, a *'■""* duobus veste velatur. Evigilans vero irrisorem ser- (vicio (f^ 44) addicit, reliquos ad gloriam benedicit Gen, ix). Htf^c ydria aquae converlitur cum talit modo intelligitur. Noe, qui vineam plantavit, est Christus qui Ecclesiam fundavit, qui poculo amane passionis inebriatus et a perfido populo irrisus de- turpalur ; sed a duobus velalur , id est ab Hebraeis et gentibus fidelibus turpiludo passionis ejus vene- ratur. Quia a somno mortis evigiians irrisoreai po- pulum Judaicum damnat, se honorantes ad vitam exaltat. In tertia aetate Joseph ob invidiam a fratri- bus venditur. A domina sua ob castitatein incrimi- nalur, in carcerem retruditur, de carcere eductus toti i£gyplo praeponitur {Gen. xxxvii-Lxi). Haec ydria aquae suavis reficit nos sapore vini dulcioris. Joseph qui a fratribus distrahiiur, est Christus qui a discipulo Judaeis traditur. Qui a Sy- nagoga ut ille a domina reus accusatur, ncci dam- natussepulcbvo claudilur. De baralro rediens univer- so orbi principatur. In quarta aetate, David Goliam pugnans superat {IReg.iiyn), et Salomon templum Hierosolymis ex auro et gemmis aedificat (/// lieg. vi). Dehujus ydriae aqua dulce vinum bibitur, dum tali modoaccipitur. Golias a David sternitur, et dia- bolus in cruce vincilur. Templum in Hierosolima a Salomone auro et gemmis construitur, quia Eccle- sia, quae est templum Dei, a Christo fn coelis ex perfectis colligitur. In quinta aetate Jcsus sacerdos cum caplivis de Babylone remeat et ruinam templi jam dudum cuncta regna suo imperio subdidit. Puellse omatae cum quibus populus fornicatur et ad ydolatriam inclinatur, sunt pompae et illecebrae mundi quibus populus irretitur et diabolico cultui subjicitur. Balaam interit gladio, quia sacerdotalis ordo, dux caecus caecorum, peril divino judicio. De- muni rcx cum populo exterminalur, et regio concre- matur, quia ad ultimum diabolus cum omnibus membris suis damnabitur ; (f* 44) et hic roundus quem pro patria dilexerant a flamma vorabitur. Hodie etiam, dilectissimi, Christus a Johanne in Jordane post trigiata annos baptizatur, ct ccelum ei reseratur, et Spiritus sanctus in columbae speciem super cum descendisse memoratur, et paterua vox dilectum Filium protestatur {Math. ni). Dominus, p karissimi, non sua, sed nostra crimina lavit, et no- bisbaptisma suo ingressu consecravit. Coelum ei patet et Spiritus, descendens in eo manet, quia qui in ejus nomine baptisma consecuntur, Spiritu san- cto replebuntur ; et si columbae simplicitatem imi- tantur, in coelum cum Christo exaltantur. Per be- stiasetiaminformamur ut veterem vitam deponentes nova induamur. Fertur quod cervus, posi [leg. poslquam] serpen- tem dcglutivcrit, ad aquam currat, ut per haustum aquae venenum ejiciat; et tunc cornuam {sic) et pilos excutiat et sic denuo nova recipiat. Ita nos karissimi, post peccatum, debemus ad fontem lacry- marum currere et venenum peccatorum a nobis „ , u- \.^ «:i^« .«.«^^ in Hierosohmis reaedificat (i4oj. II). Haec ydna aaaaB cxpellere, el cornua superbiae ac pilos mundanae «v • u • . j i_ • • .. j""»»4"w _i!i •. A- j * r -!•» j- • ^ *' nos vmo inebriat. dum haec soiritualiter flrftsia in«;- superfluitatis deponere, et comua fortitadims con tra vicia virtutum resumere. Serpens qooque jam senex per angustum pe- tne foramen se contorquens vetustis exuitur et novis rursus induitur. Per serpentem quilibet pec- cator, designatur qui in multis flagiciis inveteratur. Hic oportct ut ad pelram Christum quantocius ve- niat, angustam viam quae ducit ad vitam accipiat ^ veteri tunica victorum expolietur, nova vesle virtu- tum circumdetur. Hodie etiam, dileclissimi, Dominus invilatus ad nuptias post annum baptismi sui, convivas exhilara- vit dum deiiciente vino sex ydrias aquae in vinum conunutavit {Joan, u). De hoc vino nos quoquepo- nos vino inebriat, dum ha^c spiritualiter gesta insi- nuat. Jesus, qui a Babylone cum captivis reverti- tur, est Jesus Christus, verus sacei dos, qui ab in- ferno reducens captivitatem, ad coelum regreditur. Ruinae templi ab Jesu in Hierosolimis reparatur, et ruina angelicae curiae per Jesum Christum restaura- tur. In septima aetate omnis popuius ad Johannem venit, et ipse eos aqua abluens fideles ab infldelibus secernit {Matth, iii). Hujus etiam ydriae aquae sapo- rem vertit nobis Christus in vini dulcorem. Multi- tudo populi ad Johannem venit et eos in flumins separat, quia omnis popuius ad Cbristum in ulli- mis congregatur et ab eo per igneum fluvium fldelis ab infldeli segregatur. Hunc, karissimi, debemus diligere toto afiectu mentis qui vestras animas re- 849 SPECULUM ECCLESI^. — creat talibus sacramentis qu vos ad nuptias suas A invifavit et vino setemse dulcedinis quandoque in- ebriabit . Isium diem etiam gentiles olim celebrera duce- bant ob trinum Iriumphum quom hodie Romani Au- gusto Caesari exhibebant, eo quod tria regna, scilicet Parthiam, iEgyptum et Mediam devincens Romano imperio (P* 46) subjugaverat. Hic [Hunc] nichilominus ob tres causas sollemnem Ecclesia judicat et Regi IN PURIF. S. MARIiE, 850 omnium cum triumphali laude jubilat, quod videli- cel Ires partes mundi hodie per tres magos sceptro sui Domini subdidit, et crimina nostra in Jordane abluit, et aquam legis hodie in vinum gratioe ad spirituales nuptias translulit. Hujus imperio, karis- simi, vos lota mente et corde subdite. Debitum ser- vicium ei omni tempore solvite, ut post hujus mi- serae vit® inopiam percipiatis ab illo divicias et gloriam, quam oculus non vidit (/ Cor. u) et CflBtera. IN PURIFICATIONE SANTiE MARIiE. Veriias de terra orta est, et justitiade ccelopro- speit (Psal. lxxxiv). Christus, karissimi, ideo ve- riias dicitur quia per eum completur quicquid a Patre promittilur. Quse veritas de lerra orta est, cum de sancta Maria humanitatis suropsit cxordia. liaec idcirco terree compaiatur, quia sicut prius Adam de munda terra formatur, ita secundusAdam Christus de munda virgine procreatur. Juslicia quoque de coelo prospexit. Chrislus est Patris justi- cia, quia justis pcr eum prsemia, itijustis justa irro- gabit supplicia. Co^Ium aulem exlitit sancta Maria, quia portavit secreta coolestia atque ex ea sol justi- ciae mundo fulsit, et luna Ecclesia resplenduit, et Dumerositas stellarum, id est multiplicitas sancto- rum, micuit, De boc coelo juslicia Chrislus prospe- xit, cum ad visitandum genus humanum de utero Virginis, tanquam sponsus de thalamo suo proces- sit (Psal. xvui). De hac Virgine omni gratia plena praedixit Eze- chiel propheta. Hunc propbetam Spirilus Domiui in montem duxit, ubi quasi aediGcium civitatis fuit, et ibi portam perenni clausura obseratam conspexit. . Et sic Dominus ad eum dixit : Porta hcec in perpc iuam clausa erit^ et solusRex regum per eam trans- iverit {sic) (Ezech, xliv). Civilas quam propheta ia monte vidit est Ecclesia quae in Christo firmata con- lidit. Porla nunquam aperta est sancta Dei Genitrix, nunquam virile consortium experta. Per quam so- lus Rex regum Christus nascendo in mundum trans- ivit, et perpetua virginitate clausam reliquit. Hsec eadem Virgo scribitur coeli porta omnibus pie viven- libus semper aperta. Per hanc habent transitum ad vitam poenitentes et cuncti Christum adire cupien- tes. Hsec quoque Virgo intemerala praenotatur in sancta bystoria. Cum populua de iEgypto ductu Moysi repatriaret, et ob murmurationem contra Moysen et Aaron eos furor Domini in heremo ex- terminaret, jussit Dominus ut de singulis tribubus virgas in tabernaculo reponerent, et cujus virga in crastino flores producerct, hunc Deum elegisse et huic obedire non dubilarent. Allatis itaque duode- cim virgis et in tabemaculo sanctuarii positis, in crastioo virga Aaron floruit et nuccs jam mature [leg. maturas] protulit {Num. xvii). ^ B Populns, qui per Moyscn de iEgypto transgredi- tur, est populus Christianus, qui per Christum ad patriam paradysi de hoc mundo reverlitur. 'aber- naculum in heremo est Ecclesia in hoc saeculo. Virga Aaron arida, sed fructu florida, est sancta Maria, virginitate quidem arida et Spiritu sancto fe- cuudata et partu gravida. Haec virga dulcem nucem edidit, dum Virgo Deum et hominem genuit. In cortice quippe nucis caro Christi, in testa ejus ossa, in nucleari ipsius anima notatur ; vei exteriorem corticem humanitas ipsius. Per nuclearis dulcedinem ejus divinitas declara- tur. Nux quodam interliminio in modum crucis funditur \leg, fmditur], el anima Christi a corpor« ejus crucedividitur. De hac nuce recreantur omnes p animse electorum, de hac epulanlur cuncla agmina angelorum. Hunc Dei Unigenitum beata virgo Maria, Filium suum hodierna die ad templum detulit, et legalem hostiam, scilicet duas columbas, pro eo obtulit. Cui venerandus senex Symeon occurrit, pucrum gratu- labundus manibus accepit, in templum portans Deo gratias retulit quod portanlem se portare meruit. Qui etiam Christum in ruinam et resurrectionem multoruffl et in signum contradictionis prsedixit constitutum, et gladium ipsius matris animam per- transiturum (Luc. ii). Giadius Christi passio ejus fuit qua hostis antiquus transflxus suceubuit. Qui animam Marise transivit cum eo [eum] magno do- lore in cruce pendentem vidit, unde etiam magis quam martyr extitit. Christus autem fuit ruina Ju- D daeorum et resurrectio paganorum, cum Judsei per- infidiam eorruerunt, genliles vero a vicis per fidem Christi resurrexerunt. Signum contradictionis crux erat, cui Judsei et gentes ubique contradicebant. Karissimi, si nos cupimus in templo eoelesti Chri- stum suscipere, oportct nos in templo Ecelesiae nunc hostias cum Dei Genitrice offerre. In lege erat constitutum ut divites mulieres purgandse agnnm in sacrificio darent, pauperes vero duas columbas vel par turtnrum immoIarent(L«{;i^ xii). Per agnum vitse innocentiam, (f* 48), per turtures vero moeren- tium designatur poenitentia ; pro cantu namque gemunt et mcesta saspiria edunt. Quia igitor non 861 HONORII AUGUSTODUN. OPP, PARS III. - UTUBGICA. 852 possumus Deo offerrc agnum innocenli», offeramus A universo mundo Deo Palri Adae debitum solvebal. Propter Adara erat lotus mundus maledictus et damnalioni addiclus ; propter Chrislum universus mundus est a Deo benedictus et perenni gloris ascriptus. Quod hodie Ecclesia lumina in roanibus portare consuevit, hoc de more gentili accepit. In hoc quippe mense Romani ad honorem deorum suorum cum luminibus civitalem luslrabanl, quod quasi illorura favore totum mundum sibi subjugabant. Quia vero Symeon lumen omnium angelorum hodie in mani- bus portavit, quem lumen gentium et gloriara Israel pnedicavit {Lue. ii), Ecclesia ad honorem summi Dei hodie lumina gestanda instituit, qui im- turtures pocnitentiae, Et duos (sic) offeramus, ut vi delicet jugiter defieamus quod paradysi gaudia anaiftimus, ob hoc quod ea quae facere debuimus omisimus, vel quod supplicia tarlari promeruimus, ob hoc quod multa quse non debuimus commisi- m Bt notandum quod Dominus non de regis aut ali- cujus principis fiiia, sed de pauperrimis parentibus nasci voluit, quibus tanta rerum inopia incubuit quod agnum in saerificium manus eonim invenire [non] potuity quia nimirum venit humiles pauperes ad coelestia revocare et superbos divites in tartara danmare. 0 quam innumerabilis multitudo super- norum civium ad hodiemam festivitatem, fratres, , , . ,. «... . . , pcno 8U0 nniversum orbcm subjugavit et eum ad celebn cultu confluxit, dum mater virgo regem glo- „ L^,^ :«*^^«« «ui.. •. i j i ^_ ^ . J_j._.. ,^, i_4^ ._; B mcem maccessabueni voravit. In candela emra Christi humanitas, in lumine intelligitur ejus divi- riee humano generi produxit I Quam laeto commi tatu ordinatim praecessit, dum regina coelorum cum rege angelorum hodie ad templum processit I 0 in quantum filise Syon in Dominum vivum hodie exul- taverunt, dum regem Salomonem in diademate car- nis a matre coronatum viderunt {Cant. iii) I Ideo in laeticia et exultatione occurrerunt et eum in tem- plum regis cum gaudio duxerunt (Psal. xliv). Ho- die juvenes et virgines, senes cum junioribus lau- dent nomen Domini (Psal, cxLvin), quiavenit exal- tare regnum populi sui. Yirgines exultent et Chri- sto devotis laudibus persultent, quia virgo Maria mundo Salvatorem edidit qui castis virginibus coe- lestia munera tribuit. Viduae gaudeant et Christo votive plaudant, quem vidua Anna hodie cum Sy- nitas. Qualiter beata virgo Maria se invocantibus subvenire soleat, dilectionem vestram breviter nunc audire libeat. Quidam puerulus Judaeus inter Christianos pueros ad ecclesiam ibat, in qua superaltare imago sanctae Mariae cum filio inscripta muro erat. Missa cele- brata, cum sacerdos populo communionem distri- bueret, videbatur Judaeo puerulo quod puerum ilii picto similem populo divideret. Qui cum aliis acce- dens crudam camem a sacerdote accepit, quam pa- tri domum detulit. Qualiter acceperit ex ordine re- tulit. Pater, nimia indignatione succensus, forna- cem multa silva incendit, puemm intus creman- meone lemplo intulit (Luc, ii), qui continentes ccbH n f"":°J^^^^- ^^^^^' ^*^'*"^*^' P°P"^"^ ""l^^^^^ *^^^- lAmnir. inHnrJt nnnincnt*. iocnnHpntnr pf rhrUin ^ ^»^- P^^^s mfnugunt, puemm dc flammis enpmnt. templo inducit. Conjugatae jocundentur et Christo laudes consono ore modulentur, ad cujus matris in- gressum Elisabeth maritata, Spiritu sancto repleta, prophetavit (ibid.), qui in legitimo conjugio viven- tes in coelesti thalamo sibi copulabit. Grata infanti- lis aetas laudes Christo concrepando voces extollat, quia quem coeli capere non poterant, in cunis in- fans jacebat. Hunc Johannes infans in matris utero salutabat (Luc. i). Hunc milia infantium ejus causa ab Herode sua morte laudabant (Maith. ii). Florens puerilis aetas Christo ovnndo jubilet, qui puer in medio doctomm residet el formam discendi pueris praebet (Luc, iij. Fervens juvcnilis aetas gratulando Ghristo plaudat, qui juvenis factus mundum mira- culis illustrat Quem cum in nullo laesum admirarenlur et inter- rogareni quomodo ab incendio non tangeretur, ille respondit : « Dominam quam super altare in eccle- sia vidi, in fomace sedentem vidi ; quae me in gre- mio suo accepit, flammas a me disjecit, vestem su- per me misit, ignem me appropinquare non per- misit. t Quo audito voces et manus ad sydera sus- tulerunt et Chri: 48 v^) dies I senilis aetas Christo ^ humilitate et caslitate. Hanc pro vestris miseriis Istabunda psallat, quia qui omnia nutu gubernat, apud Filium suum devotis preuibus intervenire exo- hunc hodie senex Symeon tremulis ulnis portat. rate, ut, cum venerit in sanctis suis fieri admirabi- Totus orbis in laude ejus erumpat ct grates debi- lis, immarcescibilis ^loriae in templo ejus coronam tas ei altis vocibua resonando persoivat, qui pro percipiatis. Quam oculus. DOMINICA IN SEPTUAGESIMA. Lapidem caliginis et umbram mortis dividet toV' rent a populo peregrinante (Job. xxviii). Lapis du- ricia Judaee, caligo infidelitaa Judaeorum. Mors est diabolus, umbra ejus gentilis populus. Sicut umbra corpori conformatur, ita ipse diabolus imitando eum consimilatur. Populus peregrinans est fidelis 853 SPECULUM ECCLESI^. — DOMINIC. IN SEPTUAGES. 85 populus m hujus vilae exilio suspirans. Torrens est A ultimam examinatioQem. Illa die, inquit, erunt igneus fluvius qui a facie Domini egreditur, per quem fidelis populus ab infideli in ullimis secerni- tur. Lapidem ergo caliginis et umbram mortis tor- rens a populo peregrinante dividel, cumignisexlre- mi judicii Judseos in perfidia duros et gentiles in malicia diaboli conformes a Christiano populo ut zizania a tritico secludet, et camino infernali in- volvens igni inexlinguibili exuret, el patria paradysi populum nunc exulem in aeterna tabernacula reci- piet. Hanc divisionem Abraham prsesignavit cum Deo de tribus animahbus sacrificium offerens, par- tes ab invicem separavit. Praecepit namque Domi- nus Abrabae ut sibi vaccam trimam et ovcmtrien- ncm et capram trium annorum immolaret, atque in partes secans ab invicem segregarent (sic). Qui q ha^c singula offerens in partes divisit, columbas quoque offerens, super cadavera volare permisit. In nocte vidit Abraham clybanum ardentem venire et per illas divisiones transire et partem consumere, partem intactam relinquere. Mox Deus Abrahae fu- turam peregrinaiionem sui generis praedixit, quaa postea, cum in ^Egyptum ducerelur, contigit (Gen. xv). Cur hoc totum sitfactum nobis est videndura, et quomodo nunc tempora significet nobis est dis- serendum. Per tria sacrificia tres ordines in Eccle- sia, silicet doctores, continentes et conjugali in- telliguntur, qui soli in die judicii salvabuntur. Per bovem quippc, quo terra aralur, ordo doctorum in- sinuatur per quem in agro hujus mundi verbum Dei seminatnr. Qui vacca ideo scribitur, quia per eura Q proles Cbristo gignitur. Hic in duas partes dividi- tur. Quidam Christum praedicant propler perenne gaudium, quidara (f° 50 v°) propter temporale lu- crum . Per ovem autem quae lac ad nutrimentum et lanam praBbet ad tegumentum, ordo accipitur in contemplativa vita degentium, qui lac doctrinae et lanam bonorum exemplorum dant quaerentibus bona in terra viventiura. Quae ovis in duo partitur, quia quidara veniunt ad sanctae reiigionis conversationem ob futurae gloriae reraunerationera, quidam ad [leg. obj ventrem et saecului favorera. Per caprara vero, quae lascivura est animal, ordo conjugatorum intel- legitur ; qnietiam in duo dividitur^ quia quidam in duo in agro : unusassumetur et atierrelinquetur : duo in lecto, unusassumetur etalter relinquetur: duas molences^ una assumetur et altera relinque- tur {Luc, xvii). Duo in agro, sunt duae partes do- ctorum laborantium in hoc mundo, quorura una pars illa die ob vitae meritura ad gloriam assu- metur, pars altera ob vitae pravitatem ad poenara relinquetur. Duo in lecto sunt duae partes in con- templativae vitae requie quiescentes ; quorura una pars ob sinceritatem ad aeternam requiem assume- tur, altera ob siraulationcm ad perpetuum dolo- rem relinquelur. Duae inolentes sunt duae partes conjugatorum, quos circumfert rotatus secularium negotiorum, quorum una pars ob misericordiib opera ad praemium assumetur, pars ob inpieta- tera ad supplicium relinquetur. Molentesnon duo sunt, sed duae describuntur, quia conjugati non ut viri ad spiritualia eriguntur. Haec divisio per prophetam quoque prsenuntia- tur, qui tres viros tantum, Noe, Daniel, Job, in die judicii liberari lestatur {Et^cH. xiy), Per Noe, qui archara rexit in undis, significantur doctores, quia Ecclesiam regunt in saeculi procellis. Per Daniel, qui abstinens describitur, vita continen- tiura exprimitur, Per Job (f* 52), qui in conjugio placuisse meraoratury conjugatorum numerositad manifestatur. In his ordinibus tantum inventi illa die liberabuntur, cum eiecti ab hac peregrinatione ad patriam paradysi reverluntur. Haec peregrinatio in filiis Jsrael praecessit^ quos Pharao longo temporeduro servilio oppressit. Olim namque Hebraeus populus descendit in iEgyptum, dum eum fames afQixit ; sed Pharao eum crudeli servituti addixit. Qui cura ad Dominum clama- rent, Moysen eis misit, qui mullis plagis et pro- digiis iEgyptum percussit. Fopulum Dei ptr mare Rubrum in terrara fluentem lac et mel perduxit {Exoi. I, etc). Per iEgyptura hic raundus signi- ficatur, in quo genos huraannra a paradysi patria peregrinatur et a diabolo gravi oppressione subju- gatur. Cui ad Dominum per justos vociferanti Christus ad liberandum mittitur, per quem raun- dus raultis miraculis coucutitur. Populus per camali coramixtione positi eleemosmis et bonis ope- ^ . . , . . ./.... ./ , .... . . ^ mare Rubrum, id est per bapiismum, ad patnara nbus msistunt ; quidara luxui et raaliciae inserviunt. D , . ... C- i \ i j . .j ^ . . u i • u paradysi reducitur, ubi rael et lac exundat, id est Triura annorum erant singula, quia ab his tribus ordinibus coIiturTrinitassancta. Per AbrahamDeus denionstratur, per quem grex reproborum ab ele- ctis sequestratur. In nocle clybanas ardens inhor- ruit et inter illas divisiones discurrit, quia dics ju- dicii iraprovisa veniet et justos ab impiis secernet. Columbae volare sinebantur, quia spiriiuales ad coelestia elis geininae karitatis sublevantur. Para flamma consuraitur et pars relinquitur, quia justo- rura opera per ignera ut aurum probata remunera- buntur ; malorum acta, ut fenum consumpta incen- dio deputabuntur. Hanc etiam separationera Dorainus praedicit per affluentia oraniura bonorum exuberat. Haec peregrinatio nichilominus per euradem prae- figurabatur, dum in Babylonica captivitate per se- ptuaginta annos morabatur (Oan. ix). Nabuchodo- nosor etenim rex Babyloniie, Hierosolimam ob- sidens destruxit, populura in Babyloniam capti- vura duxit, qui ibi aeptuaginta annis in iristicia habjtabat, canticom iaetitiae non resonabat. Or- gana ut(/^^.ad) salicessuspendit,juxtasedensflevit. Finitis septuaginta annis, ad Hierosolimam re- meat, Pascha cum gaudio celebrat ; postea cum uxores et fiiii venerunt, duplex gaudium habue- runt. m HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS m. — LITURGICA. 856 Hsee omnia, karissimi, ad praesentem diem A reapiciunt. Hsec omnia tempora praesignave- rnnt. Hierosolima est paradisus. Nabuchodo- Dosor est diabolus, Babylonia hic mundus. Nabuchodonosor populum in Babyloniam capti- yum duxit, et diabolus genus humanum in bunc mundum seduxit. Ubi organa in salices suspen- dit, et sedens lacrymas fudit (PsaL cxxxvi). Sa- lices facile terriB calescunt, facile incisas revire- scunt. Salices sunt mundi amatores qui radices auas in terrena miserunt, quibus transitoria pro TOto aflluunt. In has justi organa suspendunt, quia his gaudia mundi relinquunl. Deflent seden. tes, quia humiles horum interitum sunt cum ma- gno dolore gementes. Per organa etiam coelestis doctrina accipitur ; quse in salices «uspenditur o dum seecularibus doctrina spiritualis subtiahitur, quia ab (f* 52 v*) eis contempnitur. Per septua- ginta annos quibus populus in Babylone afflige- batur septem milia annorum intelliguntur, quibus genus humanum in hac vita peregrinatur. Sicut enim septem primis diebus omnis creatura disponi- tur, ita per septem milia annorum hic mandus ex- tendi creditar. Igitnr si septom milia annorum in «eptuagles centenos annos diviseris, et annum de centum an- nis quasi decimam dederis, septuaginta annos habebis. Porro si de septuhginta annis diem pro anno decimabis, septuaginta dies compulabis. Hii sunt dies quibus Ecclesia Alleluia non resonat, quia septuaginta annos captivitatis ad memoriam revocat, qui septem milia annorum nostrae pere- grinationis prsesignant. Ideo etiam nunc liber Ge- nesys legitur, in quo lapsus hominis de paradyso in hunc mundum describilur (Gen. ui). Istad tempus dicitur LXXma, quia ab hodierna die usque in sanctum Sabbatum Paschae sunt dies LXX quando duo cantantur Alleluia. Populus ad Hierosolimam reversus cum gaudio exultat, quia fidelium animoe uunc gaudium Domini intrabunt ; finito autem mundi termino cum uxores et filios, id est corpora et opera, recipiunt. Tunc vero AlUluia jubiiabunt, quia cum corpore et anima simul in gloria exultabimt. Hsec ssepius intermisce sermonibus tuis. Namlmjuscemodi verbis eis fastidium toUis. Fratres, adhuc roulta vobis essent dicenda de hac sacra die quie oportet me sileotio praeterire, ne fa- stiditi vfilitis officio nondum peracto abire. Quidam enim vestrum de longe huc venerunt et longum iter demum habeunt. Aliquibus autem forsilan sunt domi hospites, aut infantes plorantes et aliaui ve- strum non sunt ociosi et alias tendunt, quibusdam vero infirmitas fastidium ingerit, quosdam nuditatis verecundia afBcit. Propter omnes volo plurima sup- primere, pauca vero sanis et ociosis adbuc di- cere. Quia hodie, karissimi, canticum laeticise deposui- mus et canticum tristiciae sumpsimus, volo vobis de libris gentilium breviier recitare, qualiter melodiam delectationum mundi debeatis declinare, ut possitis post cum angelis dulcem armoniam in ccelis reso- nare. Gemmam namque in cceno inventam debet quilibet de luto tollere et in regium ornamentum ponere : ita condecet si a nobis quicquam utile in libris geotilium reperiatur, ad sedificationem Eccle- sin Gbristi sponsae vertatar. Saeculi sapientes scri- bunt tres Syrenea in insula maris (f" 54) fuisse et suavissimam cantilenam diversis modis cecinisse. Una quippe voce, altera tybia, lercia lyra canebant. Haec habebant facies muUerum, ungues et alas vo- lucrum. Omnes navea praetereuntes suavitate cantus sistebant, nautas somno oppressos lacerabant, nave^ salo inmergebant. Gumque quidam dux Ulixes ne- cesse haberet ibi prsetemavigare, jussit se ad ma- lum navis ligare, sociis autem cum cera aures ob- durare, et sic periculum illaesus evasit et eas flu- ctibus Bubmersit. Hsec sunt, karissimi, mystica, quamvis per inimicos Ghristi scripta. Per mare istud saeculum intellegitur quod continuis tribula- tionum proceliisvolvitur. Insula est mundi gaudium quod crebis doloribus intercipitur, sicut litus cre brisundis inpetitur. Tres syrenes, quae suavi cantu navigantes demulcendo in soronium vertunt, sunttres delectatioues quae corda homioum ad vicia rooiiiunt et in somnium mortis ducunt. Quse humana voce cantal est avaricia, quae suis auditoi ibus hujusce- modi modulatur carmina. Multd oporlet te congre- G gare, ut possis famam nominis tui ubique dilatare, sepulchrum quoque Domini et alia loca visitare, ecclesias restaurare, pauperes et consanguineos tuos adjuvare. Tali pestifero cantu cor avari demulcet usque dum eum sopor mortis opprimet : et tunc camem ejus lacerat, navim fluctus devorat,quiahic miser violenter doloribus a divitiis suis evellitur et ftternae flammae inmergitur. Quae canit tybia est jactantia, quae suis haec profert cantica : Juvenis es et nobilis, debes te praeclarum exhibere universis. Nulli inimicoram tuomm debes parcere, sed omnes quibus praevalere potueris occidere. Tunc dicunt te bonuro roililem esse. Alia canit haec : Hierosolimam debes pergere, multas eleemosinas tribuere. Tunc fies famosus et ab omnibus diceris bonus. Gonver- D sis autem concinit sic : Saepe debes jejunare, saepe orare, alta voce cantare. Tunc audies te omnibus consono ore ut sanctum laudare. Talem cantilenam vana cordiinsonat usque dam miserum a bona va- cuum vorago mortis devorat. Quae roelos exprimit lyra, est luxuria, quae suis sequacibus talia praecinit modularoina : Adolescens es, poteris cum quibus- libet puellis ludere, postea in senectute corrigere. Haec insigni forroa splendet. Haec (^ 64 v*) magnis opibus pollet. Hanc si habueris, magnum proficuum subsequeris ; tamen animaro tuam salvare poteris. Tali modo mollit cor luxuriosi, usque dum repente morte praeventum aosorbet turba Gocyti. Facies ha- bebant rauiiemm quia nil ita mentem hominis a Deo alienat quam amor muliemm. Aias babebant SPECULUM ECCLESIJE. -DOMINIC. IN SEPTUAGES. 857 Yolucrum, quia semper est instabile desiderium mundaoorum ; nam nanc hoc vel hoc appetunt; nunc vero illud etillud c(»ncupiscunt. Ungues eliam ha- bebant volucrum, quia quos ad pcccata prolrahunt, doloribus lacerantes, ad inferni cruciatus rapiunt^ Ulixes dicitur Sapiens. Hic illaesus praeternavigat, quia Chrislianus populus vere sapiens in navi Kc- clesiae mare hujus saecuH superenatat. Timore Dei se ad arborem navis, id estadcrucem Christi, hgat , socii» cera, id est Incarnatione Christi, auditum ob- sigillat, ut a viciis et concupiscenliis cor avertant et sola coelestia appetant. Syrenes submerguntur, quia concupiscentiae ab eis vigore spiritus praemu- nitur. Ipsi illeesi evadunt pcriculum, quia per vi- ctoriam ad sanclorum perveniunt gaudiorum [gau- dia]. Ut hanc victoriam obtineatis, admoneat leclio quam nunc recitari audieralis : Nescitis quod hii quiin stadio currunt, omnes quidem currunt, sed uniLs bravium occipit ? (! Cor. ix. ) Mos apud Graecos servabatur quod praemium aliquod cursoribus pro- ponebatur. Quod tamen non omnibus concurrenli- bus, sed soli primitus pervenienli dabatur. Regnum coelorum nobis in praemio dabilur, id esl proponi- tur, ad quod nos loiis viribus currere sacra Scriptura horlatur, quia non omnibus per fidem concurrenti- bus, sed solis bonis operibus in fmem perseveranti- bus donalur. Alius mos apud eos erat. Nudi oleo peruDCti simul coUuctabantur, alque victores auro et lauro coronabantur Nos, dileclissimi, oleo cri- smatis peruncti sumus, ideo a vitiis nudi cum diabolo luctari debemus, quia non esi nobis colluctatio ad- versuscarnemet saaguinem,sedadversus viciorumet daemonum infestalionem (Ephes. vi). Si ergo luxu- riam, iram, odium vel aliud vicium vicerimus, co- roaam ex auro et lauro habebimus, quia splendo- rem aeternse claritatis in vernanti paradyso reci- piemus. Ad hujus gloriae adipiscendum praemium instruit nos Evangelium bodie, Ait enim Dominus quod quidam primo mane exiit, operarios in vineam suam pro denario conduxit. Tertia, sexta hora et nona alios in vineam misit ; (\? 56) vespere tota ociose stantes eandem vineam intrare jussit. Sero autem facto praecepit dominus operarios corvocari et uni- cuique denarium dari, primitus his qui venerant ultimi. Murmuranlibus aliis quod tota die poudus diei et aestus portassent, et in praemio eis adaequati essent qui parum labbrassent, dixit dominus quod sibi dare sua liceret cui placeret. Deinde dixit mul- tos vocatos, paucos vero electos (Matth, xx). 858 A Hic dominus qui conduxit operarios in vineam suam est Deus omnipotens qui fideles conducit in Ecclesiam. In hac vinea extitit Christus vitis vera cujus palmiles late pullulantes sunt sancti in virtu- tibus bene pollentes. Operarii in vinea sudantes sunt omnes electi in Ecclesia boni operantes. In quam vineam prima hora Abel, Seht (sic), Enoch et alii jusli intraverunt. Secunda, Noe, Sem, Hnber el alii laborare cceperunt. Sexta, Abraham, Joseph, Moyses et alii patriarchae pondus subierunt. Nona, David, Esayas et alii prophetae operi insudaverunt. Yespere apostoli el ahi fideles, quasi hactenus ociosi, opus in vinea Domini consummaverunt. Prima etiam hora hanc vineam intrant qui in in- fantia Deo servire inchoant. Secunda hora in vi- ^ neam ingreJiantur qui in pueritia ad Dei servicium- convertuntur. Scxta hora laborantibus in vinea as- sociantur qui in juventute Deo servientibus aggre- gantur. Nona hoi-a pondus vineae subeunt qui in se- nectute ad Dei bcivitium veniunt. 'Vespere mvineam intromittuntur qui in decrepita aelate in conversio- nem recipiuntur, Uitimis primitus denarius datur, quia saepius talibus priusquam pueris vita aeterna recompensatur. Denarius in quo regis est imago, quo operantes in vinea expleto labore sero remune- rantur, est optata visio Coiiditoris, quae omnibus pie in Ecclesia laborantibus, finito mundi termino, manitestatur, cum ab eis facie ad faciem sicutiest contemplatur (IJoan. ui). p Unde quidam frater, dum extremum spiritum traberet, fratresque multi morienti astarent, repente manum clausam protulit, cum magno jubilo gratu- lando dixit : « Bene mihi, bene mihi, denarium re- cepi. » In hac voce a labore vineae cessavit, et Chri- stum verum denarium accipiens, in requiem sem- pitemam intravit. Dominus dicit sibi licere bona dare quibu» volit, quia infantibus qui nichil labora- verunt, et in fine poenitcntibus (f» 56 y?) qui parum laboraverunt, prius quam his qui tota vita labora- verunt aeterna gaudia impendit. Multos vero dicit vocaios, paucos vero electos, quia multi fidem et baptisma suscipiunt, sed non omnes regna ccelorum intrabunt, nisi valde pauci qui in fide et operationo usque in finem perseverabunt . D lu hac vinea, karissimi, omnes toto annisu labo- rate. In hoc labore usque in finem perdurate, qua- tenus percepto denario Christo in superna civitate possitis exultantes clamare : Sicut audivimus ita in civitate Domini(Psal. XLViij ; vidimus quse oculus non vidit (/ Cor, n), et reL De sancto Sebastiano. Cum festum ejus occurrerit, hoc condimentum sermoni adjiciendum erit. Ut post hu|U5 vineae laborem mereamini Christum denarium percipere, debetis sanctum Fabianum et Sebastianum , quorum hodie solemnitas agitur, precibus devotis intercessores vestros efficere. Ipsi enim strenue in vinea Domini laboraverunt etideo nunc cum Christo requiescere meruerunt. Nam sanctus Fabianus in apostolica sede diu Ecclesiae verbis et factis nobiliter praefuit, et hodie progrege sibi commisso cervicem praebuit. Beatus vero Seba- &tianus cum de primis imperatoris amicis esset et 859 HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — f.ITURGICA. 860 multos ad marlyrium eorroborasset, a paganis com- A preheadentes pagani fustibus diu et flagris cracis- prehenditur, ydolis immolare compellilur ; quo re- nuente, jussu imperatoris in campo ad slipitem li- gatur, a militibus sagittatur. Qui cum velut ericius esset sagittis repletus, rslinquitur in campo semivi- vus. Postea convalescens Christum publice prsedi- cavit, et tunc tamdiu fustibus caeditur donec spiri- tam exbalavit. - verunt, dein in eculeum suspenderunt, unguibus ferreis lacerarunt, ignem apposuerunt, manus prae- ciderunt, ad ultimum Martham in lympha necave- runt, alios autem decollaverunt et corpora eorum incenderunt. Ad hos omnes, karissimi, manus et corda tollite. Hos lacrymis poscitc, ut mereamini ab omni cruciatu animae et corporis liberari , et cum e\9 in perenni gloria laureari, quam oculus non vi- dit (/ Cor, ii), et reliqua. Hodie etidm quidam Marcus valde nobilis cum oxore sua Martha et filiis suis Audiface ct Abacuc vitae denarium sanguine suo adepti sunt. Quos com* Si septuagesima evenit in festo sanctsB Agnetis, hsec de ea adjiciendo sermocinari poteris. (F* 58.) Qualenus haec, karissimi, quae dixi ope- B que concurrenlc, Agnes Deum oravit, etangelusju- ribus implere valeatis, implorate hodic auxilium Christi sponsae et martyris sanctae Agnetis quae, fa- cie formoKa, nobilitate generosa, dum a prsefecti Urbis filio in conjugium peteretur, ct ei multa auri et gemmarum insignia ab eo ofierrentur, illa cuncta ut stercus despexit, quia solum vitae auctorem di- lexit. Unde a prsefecto comprehendi et ad lupanar jussa est, nuda duci. Quam mox angelus splendida veste induit, per quem etiam maxima lux in lupa- nari micuit. Praetecti Olius, cum sodalibus suis ve- niens, impudenter intravit, et confestim a diabolo praefocatus expiravit. Populo succlamante et undi- venem excitavit. Post haec magno igni injecta non solum [add, non] laedilur , sed etiam v^ms extingui- tur. Dein gladio percussa martyr efficitur. Couside- rate, fratres karissimi, quod teneraj puellae muridi gaudia caicaverunt et sanguinem suum pro adipi- scendo aeternae vitae gaudio fuderunt. Nos vero vo- lumusdormiendo, ludendo, comme dendo, bibendo, illuc venire, sed non possumus nisi per magnos labores illuc pertingere. Unde debetis, karissimi, hanc virginem exorare, ul possitis fragilitatcm ve- stram superare et in coelesti gloria cum illa trium phare, quam oculus non. Si in sancti Vincenti, diei hsec de eo dic in fine. Ad hsec implenda ut festinetis ardentius poslulate ut vobis hodie faveat sanctus Vincentius. Qui pro Christo eculeo suspensus, nervis et unguibus discer- ptus, igni ustulatus, post multa crudelia tormenta angelica consolatione roboratus, in carcere tandem requievit in pace. Hunc, karissimi, quia uunc exul- tat cum angelis iu ccelestibus, assiduis pulsatfi pre- cibus ut mereamini illuc pervenire ubi est splendor et lux perpetua etsine fine laeticia, quam oculusnon vidit, et reliqua. Si in sancti Pauli die, haBc dicendo sermonem conclude. In hac vinea, karissimi, impigre sanctus Paulus G attulit, quia tenebras perfidiae de gentibus excussit, atque jubar aeternae lucis omnibus Ecclesiis infudil. Hoc olim Scriptura praenotuit, cum servus Joseph scyphum argenteuir de sacco Benjamjn protulit. Joseph quippe servum post Benjamyn misit {Gen. XLiv), cum Christus Ananiam ad Paulum de tribu Benjamyn misit (Act. v). Servus saccura solvens scyphum prolulit, dum Ananias, Paulum baptizans, eum vas eleclionis mundo innotuit. Cujns vasis ar- gentum per totum mundum resplcnduit, cum de nitore eloquentiae hujus scypbi tota Ecclesia dulcia doctrinae fluenia bibit. Hunc precemini, karissirai, ut sicut Dius illura, ita et nos converiat ab errore, el sic possitis Domino servire in timore, ut quan- doque videaiis Regem gloriae in suo decore, quem laboravit, qui prius gregem Domiui ut saevissimus lupus invasit, sed mansuetissimus pastor eum per ovem superavit. Dum enim undique Ecclesiam va- staret, hodie acc<^pit polestatem a pontifice, Damas- cum pergens, ut eunctos Christianos inventos tru- cidarel, .«ubito lux immensa de coelo (P» 58 v°) co ruscans radiat. terrae prostratum excaecat, vox dei- fica intonat, de saevicia persecutionis increpat. In qua luce creditur ei gloria Christi manifestala et coelestia secreta revelata. Unde triduo jejunat, orat, tercio die haptizatur, et corpore et anima illumina* tur. Qui conliouo oves Domini quas persequendo disperserat nobiliter praedicando congregare coepe- rat, et yol qui sub nube erroris latuit, emergens de infidelitalis caiigine, universo mundo serenitatem q ocuIus non vidit (/ Cor. u), et rcliqua. Si septuagesima in Purificatione sanctae Marifle ocourrit, de ea sermonem facere licebit. In ilne LKXta annos exponeut suprascriptum est. Siiafesto sancti Blasii evenerit, sic finire licebit. Ut obtineatis vitae denarium, poscite vobis hodie, karissimi, sanctum Blasium. Qui multis virtutum gemmis adornatus, pontificali infula est Ecclesiae praelatus. Quam cam gloriosa vita et egregia do- ctrina iilustrasset, multis quoque praeclaris signis decorasset, pro Christi nomine a paganis compre- bendilur, plarimis flagris afficitur, eculeo suspen- ditur, ferreis pectinibus discerpitur, in horribili car- cere diu maceralur, in lacum mergendus jactatur, ad ultimum cum duobus puerulis capite truncatur. Cujus sanguinis guttjis quia scptem mulieres colle- gerunt, multis tormentis cruciatse, spiritum astris 86i SPECULnM £CCLESIiE. -> SERMO GENERAUS. 862 reddideruot. Quse ita per laborem sanguinis de vi- A juvare, quatenus post hujus (f^ 60) vit» laborem nea exierunt et denarium vilae perceperunt. Hos, percipiatis cum illis gloriam et bonorem, quam karissimi, toto corde invocate, ut dignentur vos ad- oculus non (/ Cor, n), et reliqua. Si in festo sanctfie Agathse. sic de ea conclude. Ad culturam hujus vinese roultum vobis prodesse subruit, quosdam oppressit. Virgo denno in carce- potest oratio sanctse Agathae. Quse a pagano judice pro Christo comprehensa, cuidam impudic» matro- nae est tradita, quae ei exhibuit infinita auri et ve- stium omamenta, ut ejus animum declinaret ad carnis oblectamenta. Sed ab ea cuncta sprela sunt ut stercora. Deinde cum ydolis sacrificare nollet, jussit eam judex diu lapidibus caedere, dehinc in rem recluditur, scd anima ejus ab angelis de car- cere carnis cducitur, et amplexibus sui sponsiChri- sti perfruitura ccelesti thalamo inducitur. Cujus ob- sequiis angeli manifeste interfuerunt, qui tabulam scriptam ad caput ejus in sepulchro posuerunt. Post hsec judcx, dum fluvium navigio transit, morsibus et calcibus equorum de navi ejectus, in flumine in- tenebrosum carcerem retrudere. Indesuropta, jussa q teriit. Ethna quoque mons ignem eructavit, qui est in eculeo suspendi et diu torqueri, ac diu tortse mamillas praecidi, et iterun in carcerem recipi, et famc ac sili affligi. In qua eam apostolus Domini magno cum lumine visitavit, et post haec mamillas et plagas ejus sanavit. Post hiec jussit eam judex nudam super ignitas lestas et vivos carbones volu- tare. Tunc terrae motus extitit, quaedam sediBcia terram et saxa liquefecit. Tunc pagani velum vir- ginis contra igncm expanderunt, et flammseincendii statim cessaverunt. Hanc^ karissimi, corde et ore desposcile, ut Deus per ejus merita dignetur vos ab incendio aeterni supplicii eriperc et cum omnibus eiectis in gaudio cum vultu suo laetificare, quod oculus non vidit (/ Cor. n), et csetera. Hunc sermonem debes in anno saepe repetere, saepe aliquod membnim de eo tuis sermo- nibus intexere. Cum autem sermonem facis, non debes prolenta manu quasi verba in laciem populi jaculare, nec clausis oculis vel in terram fixis, aut supino vultu stare ; nec caput ul m sanus movere, vel os in diversa contorciuere; sed, ut rheiorica instruit, decehti gestu pronunciare, verba composite et humiliter rormare, tristia trisli voce, laeta hylari, dura acri, humilia suppressa proferre. Ut magis auditoribus videalur ipsas (1** 60 v") res spQctaro quara te audire, verbis eas debes reprsesentare. SERMO GENERALIS. Venile^ /ilii, audite, timorem Domini docebo vos G {PsaL XXXI ii). Hodiernum sermonem, fratres karissimi, debelis omnes intenlissima aure percipere, quia hodie di- cturus 8um vobis quoroodo divites vel pauperes Domini, vel servi, viri vel mulieies, ad gaudia aeterna possitis pertingere. Ad sacerdotes, Nos sacerdotes debemus linguam vestram esse, et cuncta quse in divinis ofliciiscanunlurvellegun- tur vobis interprctando exponere. A Domino enim vocamur sal terrre, quia sicut sal escam facit sa- pere^ ita nos convenit menles fldeiium sale sapien- tiae sapidas efflcere, ut caduca respuant, sola man- sura sapiant. Monachis de religione, conversis de sancta conversatione, clericis de vitae honestate, ^ laicis de elemosinarum largitate oportet nos prfedi- care, et nos ipsos per omnia omnibus exemplum praebere. Quaeautem verbis docemus, speculumnos factis exhibere debemus. Si enim vobis benum di- cimus et nos malum facimus, similes candelae eri- rous quae aliis luroen prsebet et ipsa liquescendo a luroine deficiet. Nobis dicitur a Domino : Fili hO' minis speculatorem te constitui domui Israel {Ezech, iti). Speculator solet in alto stare, ut praevisos ho- stes possit civibus nunliare. Ecdesiae pastores vel speculatores sunt sacerdotes, quorum vila in alto virtutum debet locari, ut hostiura adventus, id est daeroonum vel viciorum impetui possit Ghristianis praenuntiari. Si igitur verbum Dei vobis praedica- mus, nos quidem absolvinms et vos fortiter obliga- mus. Si autem salutem animae vestrae vobis non an- nuntiaverimus, et vos moriemini in criminibus ; san- guis autem vester de manu nostrarequiritur, quasi vos occiderimus (ibid ). Ideo magis ad verbd nostra quam ad opera, karissimi, respicere debetis; sicuti si imperator mandatum vobis dirigeret, non magno- pere acta referentis, sed mandata dirigentis atten- deritis, quo ejus graliam servare possetis. Legati summi Regis omnium regum sumus, ejus mandata vobis referimus. Quibus si humililer obedietis, ni- chil a nobis, ab illo autem aeterna praemia capietis; quod si conlempseritis nullum damnum (f^ 62) a nobis, sed a Doinino vesiro ut rebeiles servi aeterao supplicio subacti detrimentum animae feretis. Quod si vos ad bonum cohorlarour, et nos ipsi bonum operamur, tunc lux mundi a Domino vocamur, et vobiscum in aeterna vita salvamur. Siautem bonum praedicantes malum fecerimus, tunc similes campa- nae erimus per quam populus ad Ecclesiam convo- cotur, et ipsa crebro pulsu attrita attenuatur. Ita nos populuro ad gaudia vocarousi et nos ipsi ad luctum properarous. Si vero bonum facientes vos non do- cemus, canes mutos a Domino nos appellatos dole- rous {Isa. LVi). Si nec bene vivimus, nec docemus, caeci duces cjecorum erimus, immo ul in domo fu- mus, lidelium mentes obscuramus. In veste noslra duae liDguae formantur, quia potestas peccantes li- g63 HONORU AUGUSTODUN. OPPr PARS III. — LITURGICA. 864 gandi et potestaspoenitentes solvendi nobis divinitus A eodem ei loco judicavit. Qui postea dum moritur, commendatur {Matth. xviii). Ig^iiur, karissimi, cum sitis vos oves Domini, et nos vestri pastores, nos pro vestra salute et vos pro vestra salvationedebetis preces effundere, qualenus ea quae vobis praedica- mus» factis vobiscum implere vateamus; et ut ani- mus sacerdotum ad hsc agenda inardescat, lucerna hujus exempli ante eos splendescat. Prsesul quidam ferventi studio plebem sibi cam- missam docebat, exemplum scipsum vivum in om- nibus exhibebat; ubi ab aliisrebus vacabat, semper orationi astabat. Quadam die, dum solus in orato- rio fait, quidam religiosus ccelum super ecclesiam aperiri vidit, atque inde immensam lucem effusam splendescere et cum suavissima canentium melodia in eundem loeum descendere; post longam vero ^ morem [moram] eandem armoniam cum cantu se dc ecclesia levare et coeli alta penelrare. Protinus sacerdos Christi convocatis fratribus obilum suum prsenunciavit, muIlitudiDem angelorumadse venisse et septima die venturos [venturos] ad se ducendum ad ooelestia promisisse indicavit. Quam rem effectus sequitur ; nam septima die cum magna luce et cum ymniloga angelorum jubilatione ad sydera vehitur. 0 karissimi, quam beata anima quae meruit angelo- rum consortia I Adjudices, Nunc vos alloquor, o judices, quos Deus justus ju*1ex constituit populi sui prinripes. Verba aelerni judicis non debetis moleste ferre, sed prono cor('e C audire, tota aviditale eis in omnibus obedire. Tunc et hic divitias et gloriam, et in futuro obtinebitis gaudium et laeticiam. In primis vos vocabulum ve- slrum decet adtenderc, (r» 62 v») justum judiciura cunctis impendere, numquam propter pecuniam vel munera judicium subvertere, pauperibus vero in ju- dicio parcere, quia scriptum est : Judiciumsinemir sericordia ei qui non facit misericordiam {Jac. ii) * clerum, ecclesias resque ad ecclesias pertinentes, viduas, pupillos, pauperes defensare ; fures, latro- nes, prsedones de popuio Dei exterminare ; innoxium n judicio justificare, ab injusta accusaiione libe- rare ; noxios vero et pestilcntcs, ut cseteri timeant, Justae vindictae subjugare. Expedil enimut unus per- eat quam ipse multos perdat. Ipsi debetis omne t% malum declinare et omnes quos potestis ab injusti- cia proiiibendo revocare. Si hoc facere nilimini, a justo jndice Deo coronabimini. Si autem per poten- tiam populum Dei vultis opprimere, timeo vos tre- mendum Dei judicium incidere. Ne autem vento ob- livionis hsec a memoria vesira toUantur, vinculo hi:gus exempli fixa teneantur. Dum quemdam regem ad bcllum properantem vi- dua qusedam interpellaret ut filium ejus vindicaret, ille peracto bello hoc se facturum respondit. Sed illa dixit : tf Si tu occisus fueris, quis mihi vindica- bit? n Ei ille : « Qui post me, inquit, regnabit. » IUa intulit : « Quae gratia tibi inde erii, quod alius fe- cerit ? » IUe venim eam prosecutam firmavit et in quia paganus erat, ad infemum ducitur. Evolutis autem mullis annis, beatus Gregorius, ejusdem re- gis domum praetcriens, imaginem ejus conspexit, ac viduse judicinm in memoriam reduxit. Quiexintimo animo condolens tam justum judicem io infemo perpetuo crueiari, coepit pro eo triduo uberrime lacrimari. Tercio de angelus Domini ei astitit, se exauditum a Deo retulit. Si paganus judex ob ju- stum judicium meruit de poenis refrigerari, quaoto magis Christiani judiccs merebuntur ob justiciani a Christo judice perenniter laureari ? Ad divites. Nunc monco vos, divites, quos dives Dominus vo- luit esse paupeinim patres. Memcntote quod nudiin hunc mundum venislis et quod nudi hinc cxituri eslis. Et cum necesse sit vos alienis divitiasvestras relinquere, fcslinate nunc eas per manus pauperum in coelesles thesauros praemiltere, ut cum verraes carnes vestras in sepulchro devorant, ipsi vos in aelerna tabernacul» rccipiant. E^clesias debetis li- bris. paliis et aliis ornamentis decorare, lapsas vel deslructas restaurare (f'' 64), praebendas Deo ser- vientium ampliare, per hoc oraliones eorum corcpa- rare, pontes et plateas aedificare, per hoc vobis viam ad ccelum parare ; pauperibus et egenis et peregri- nis hospitia, viclus et vestitus necessaria praebcre, per hoc vobis aeternas divicias emere.Sihoc,karis- simi, facitis, divicias non minuetis, sed centuplici- ter ubi non possunt auferri vel minuiinvenictis. Ad pauperes, Pauperes autem paupertatisonuspatienterferant, ut cum Lazaro indefirientes divicias accipiant (Lur. xvi). Sciant se peccata hominum in elemosinis ac- cipere, et ideo pro eis satagant orationem reddere, et quod eis superaverit aliis pauperibus distribuere. Ne hoc a peclore vestro evanescat, per ennarratio- nem hujns exempli memoriae coalescat. Cuidam heremitae hoc desideranti revelavit Deus de fine hominis [add. boni] et mali. Qui egrediens vidil pauperculum in platea jacentem el extremum spiritum jam trabentem. Ei ecce multitudo angelo- rura venit, animam ejus cum gaudio de carcere cor- poris excepit, et ad coeleste palatium cum ymnis perduxit. Inde progressus, conspicit turbam utrius- qae sexus nobilium ad doraum cujusdam divitis coq- fluere qui gravi infirmitate cogebatur ultimi fati jura persolvere. Et eccerepenteealerva daomonum horri- bili aspectu domum intravit, quos aeger videns ex clamavit : « Dominc, adjuva me. » Et vox desuper : « Nunc, inquit, in primis Dei recorderis? Nunc sol vilae libi obscuratur. Nunc ipse libi nonauAiliatur. » Daemones vero crudeliter animam ejus extorseruni et ad tartara cruciandam pertraxerunt . Et pauperis quidem cadaver forsitan a feris devorabatur, sed anima ejus in coelis laetabatiT. Divitis autem corpud serico involutum cum cereisetlampadibussepulturas 865 SPECULUM ECCLESIE. — SERMO GENERALIS. S66 tradebatur; sed misera aaima ejus ia inferno inter A occurrens dixtt cur in fluciibus ab eo navigaretar cui firina niansio (f» 66) inccelis a Deo praDpararetur. Statim navi cum oronibus relicta, solitario ipse soli- tarius cohabilavit, usque dum chorus angelorum, daemones cruciabaiur. Ad milites Yos, milites, estis bracbium Ecclesiae, quia debe- tis eam ab hoslibus defendere. Oppressis convenit vos subvenire, a rapina et fornicatioue vosmetipsos cuslodire, hos qui malis actibus Ecclesiam impu- gnant reprimere, his qui sacerdotibus rebelles sunt resistere. Tali milicia obtinebitis a summo rege pnbclara beneficia. Ne haec a corde vestro delean- tur, signaculo hujus exempli memoriad vestrae impri- mantur. Militem cnjusdam rcgis infirmitas morti debita solvere cogebat. Quem rex ad poenitentiam et con- labore finito, eum in ccelesti gremio coilocavit. 0 quam feliciter negotiatur qui sibi coelestia mer^ catur. Ad agricolas. Yos quoque, fratres et socii mei, qui agrum coli- tis, pedes Ecclesiae estis, quia eam pascendo porta- tis. Sacerdotibus debetis obedire, de salute animae vestrse monentes libenler audire, terminos agrorum non arando vel metendo excedere, non fenum, non ligna nisi stalutis terminis sucumbere (sic), deci- fessionem monebat. Ilie hoc se (f** 64 v*») facturum B mam omnium rerum vestrarum Deo fideliter red- dixit, si mnlius habere se non possit , quia si hoc ad praesens facerct et postea infirmitalem evaderet, derideri se a militibus timeret, quasi mortem pove- ret. Cujus verba improbans reccssit rex. Postea vero aegrum visitans, ilerum de salute animae cum eo gessit. Ille vero antichristus dixit : « Ante tuum ingressum duo speciosissimi juvencs intraverunt, kartam mihi in manus tradiderunt in qua aureis lil- teris scriptum repperi quidquid unquam boni feci. Post quos innumerabiles daemones cum magno im- petu irruerunt, librum permaximum coram me po- suerunt, in quo scriptum cognovi auidquid ab infan- tia mali vel feci, aut dixi, vel cogitavi. Cumque prin- ceps eorum dicerct cur illi juvenes mihi assiderent, dere. Qui enim decimam retinuerit, praedam de Dei rebus facit ; et si Deo partem suam rapiet, ipse ei novem auferet, nunc per tcmpestatem, nunc per sic- rilatem, nunc per grandinem, nunc per uredinem, nunc per pestilentiam, nunc per judicum vel mili- tum violentiam, nunc per ignis invasionem, nunc per furum vel latronum direptionem. Haec omnia, karis- simi, a vobis avertitis si elemosinam pauperibus et decimam Deo servientibus juste redditis. Ut hic sermo menti vestrae fitmiter radicem infigat, palus hujus exempli eum fortiter imprimat . Quidam agricola diuturno languore laborabat. Si quando alleviabatur, agrili operi instabat quo cummesuumessescirenl,surgcntesexieruntetmec'^ ^* conjugem et parvulos pascere curabat. Ilic potestati eonim reliquerunt. Tunc vero daemones jussu sui principis cum acutissimis igneis cultris io me irruerunt, et unus a capite, alius a pedibus in- cipiens, me eviscerare coeperunt. Et cum nunc si- mul convenerint, morior et ad infenia ab eis ra- pior. » In hac voce miser miserabiliter moriens tra- hitur ad tormenta, qui vivens neglexit poenitentiae medicamenta. Haec ideo, fratres et domini mei, vo- bis reluli, ne, dum bene possitis, differatis ad bonum coDverti. Ad mercatores. Nunc vos hortor, qui mercatores estis, ne in lan- tum terrenis lucris inhietis ut animam vestram ve- nalem faciatis et eam fraudibus, perjuriis, menda- erat tam tacitus ut putaretur mutus. Post longam vero infirmitatem moritur, et eo moriente maxima tempestas oritur. Unde omnes capita moventes et hunc pessimum dicentes, cui vita sanitatem, mors denegat sepulturam, ac fetor ejus homines nunc ingreJi vetaret. Tercia die, adhuc pluvia impediente^ de domo ejicitur, utcunque terrae infoditur. Econtra uxor ejus etat corpore sanissima; ita garrula ut cuncta membra ejus viderentur esse lingua. Porro tanta libidine insaniebat quod vix aliquis de vicinis ejns luxuriam evadebat. Substantiolam quam habuit cum fornicatoribus consumpsit, natos mendichtum ire permisit. Postquam faoc Deus noluit diutius pati, repentina morte defungitur; sed tanta serenitas coeli mimdo infunditur, ut ipse aer ei ad sepulturam ciis perdatis. Cavele ne simplices et ignaros decipia- D famulari videretur. Ambobus ita defunctis, filia ad- tis, ut eis inutile pro utili vendatis. Omnium natio- num ministri estis, dum eis periculis fluminum, pe- riculis latronum, petnculis in itinere, periculis in solitudine (// Cor, xi), quaeque necessaria defertis. Itaque omnea gentes debitores sunt vestro labori orationes reddere. Quam gratiam, karissimi, non debetis vili re amittere. Ne haec verba vento dentur, hoc exemplo in cordibus vestris solidentnr. Quidam solitarius peciit a Deo sibi revelari cui in prsemio debere [leg. deberet] coaequari. Cui divina vox retulit quod nondum ad mensuram mercatoris nuBC ad se venientis pervenerit. Uujus mos erat quod quaelibet rara Deo servientibus deferebat , et tunc visitare fratres navigio veniebat. Gui solitariua modum parvula superfuit, cujus mentem talis cogi- latio incidil^ utrum patris an matrii (f^ 66 v^*) vi- tam imitari possit. Curaque patris infortunium, matris vero fortunam mente revolveret, placuit ut in matris vesligia vivendi pedem poneret. Haec me- ditans obdormivit, et ecce quidam igneo aspectu astitit, quid meditetur inquirit. Illa ejus aspectu perterrita, omniumquas cogitavit oblita, dixit sibi nulla inesse meditamina. At iile per manum arri- piens eam : c Yeni , inquit , et utrosque , patrem scilicct et matrem, vide, et cujus tunc placet magis vestigia sequere. » Duxitque eam in campum floii- dum, omni amoenitate conspicuum, mira suavitate odoiif«rumi prseciara luce spleadidura, in quo mul- 867 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH, - LITURGICA. 868 ta milia eranl Ittlanlium, inter quos cernit patrem A animam el corpus vestrum Dei gratiae commendare, suum omni decore circumdatum. Qui ei ctiam oc- currens, filiam vocat, dulciter salulat, amplexatur, osculatur. Illa gaudio repleta rogat ut ei' secum ibi manere liceat. Qui hoc tunc fieri posse negat, si autem eum imitari velitf post illuc veuiat. Porro duclor manum ejus tenuit, et eam ad videndi^m ma- trem perduxit. Quae ad laevam prospexit vailem pro- fundissimam omni horrore plenissimam, in qua erat fornax succensa, emittens tetri ac putridi fumi volu- mina. In hac erat mater ejus usque ad collum di- mersa, et ignei serpenles eam circumplexi suxerunt > ejus prsecordia. Tetri spiritus superastabant, et eam eum furcis ferreis in flammse vorticem trudebant. Quae suspiciens filiam cognovit et magno ejulatu et anlequam aliud agatis . ad ecclesiam festinare, elemosinam vobiscum portare aut mancipium ve- slrum facere portare; pauperi vobis occurrenti, aut vos expectanti propriis naanibus bylariter dare; dives nummum , mediocris obolum , alius panera, aliiis veterem vestem, et quodcunque illud est unde pauper laetificatur. Uoc vobis rerouneratur qui dicet in judicio : Quod pauperibus fecistis, mihi feeistis {Malih, xxv). Deinde, cum in ecclesiam veneritis, in primis Deo gratias pro omnibus beneficiis suis referre debetis : quod vos creavit, baptismo regeue- ravit, sanguine Filii sui a morte liberavit, ad gaudia angelorum vocavit. Post haec pcccnta veslra confiten- tes terrae procumbere, lacrimas et preces pro vobis et vociferavil : « Filia, filia dulcissima, nunc miseram g p^^^ ^„^„1 populo Christiano, et pro omnibus tidelibas matrem tuam adjuva. Recordare doloris quem ha bui quando te genui. Memenlo quali te curanutrivi. Numquam tibi malum exhibui. Pro ludo duxi forni- cationes et adulleria. Nunc pro his invenerunt me tormcnta inefFabilia. Ne despicias lacrimas matris tuae miserae, sed extende manum et educ me de la- cu miseriae. » llla aulem, clamore illius permota, in fletum est soluta. Quae mox a ductore relinquitur et in iecto ubi prius inveuilur. Quia vero matri sub- venire non potuit, tam religiose vixit quod non est dubium quin post obitum ad patrem suum ve- nerit. Scio, karissimi, quod vos prolixus sermo gravat, et timeo ne vobis tastidium ingerat ; sed non debetis defunciis effundere, Deum rogare ut toto corde a malo declinare et bonum possitis amare, et in Chri- stiana religione vitam consummare ; deinde omnium sanctorum sufifragia deprecan quatenus ab hostibus animse et corporis mereamini liberari. Ut enim ho- stes corporis cupiunt vobis vitam adimere, bona (f° 68 v<>) vestra diripere, sic hostes sataguDt animae animas vestras trucidare, opera vestra recompen- sare. Saevus hostis est superbia, quae homines a Deo et ab angelis separat, daemonibus associat, ab altis coelorum retrahit, in ima infemi demergit. Crudelis hoslis est luxuria, quae corpora in baptis- mate sanctificata polluit et sulphureo igni involvit. Magnus hostis ira quae mentcm lacerat , odium vel moleste ferre verba de palria etsuperna angelorum q discordia qu« coriodens concordii«m disnipat. Si curia, quia si scurra in foro venias [/*. naeniasj con- cinnis verbis funderet, aliquis vestrum forsitan in- tenta aure auscullaret (f« 68) quod animae perditio esset. Multo magis oportet vos sollicita mente verba vitae percipere per quse potestis ad gaudia angelorum pertingere. Ad conjugatos. Yiri uxores cum oroni dulcedinis affectu diligant, fidem eis per omnia custodiant, sacris noctibus et noctibus jejuniorum, el eo tempore quo feminae na- turalem infirmitatem patiuntur ab eis abstineant. Filios suos in disciplina el timore Domini nutriant, ab omni malo, maxime ab impudicicia corrigant. ab his hostibus tuli fueritis, tunc hostibus corporis in omnibus praevaleatis. Si servicium Dei in eccle- sia agilur, debetis cum reverentia ibi astare usque dum perficiatur ; deinde accepta benedictione, cor- poris necessaria providere. Cum vero ad mensam ventum fuerit, non debelis, ut pagani qui ignorant Deum, aut ut bruta animalia , ad prandium acce- dere, sed Pater noster prius dicere, aut per aliquod sanctum verbum cibum vestrum benedicere ; deinde de singuUs vobis appositis eiemosinam incidere, pauperibus mox distribuere , quia in nullo melius quam in pauperibus potestis peccata vestra redime- re, et aeternas divicias acquirere. Sicul enim aqua extmguit ignem, ita eiemosma extinguit peccatum. ne sicut Hely et filii ejus in judicium corruant jj Tunc minuet vobis Deus Pater culpam et auget sub- (IReg. iv). Mulieres viros suos similiter intime diligant, ti- meant , fidem sincero corde custodiant , ad omne bonum, ut duo oculi, invicem sibi consentiant. Fi- lii parentibus in oronibus obediant, quia in hoc maxime vitam suam prolungant. Servi et mercen- narii dominis suis serviant fidelitcr, Bullam fraudem eis faciant. Domini servis victum et vestitum, mercenariis promissam mercedem tribuanl, ne posl hoc sempiterna praemia a juslo Domino amit- tant. Quae nunc dicturus sum debetis omnes servare, si vultis cum Christo regnare. Cum mane surgilis, debetis vos in primis signo sanctae crucis signarei stanliam. Cum itis dormitum, debetis vos omnes signare, vos et oronia vestra Deo coromendare, a subitanea el iroprovisa roorte liberari et ut in bonis actibus inveniaroini deprecari. Quadragesiroaro , Quatuor Tempora et onmes vi- giliaSi nisi festuro interveniat, debetisbenejejunare; quod in cibo et potu vobis superfuerit, egenis ero- gare ; Dominicas et sollemnitates sanctorum a ser- vili opere bene servare, ecclesias frequenlare, san- ctis lectionibus atque justorum relationibus vacare ; bonum discore el docere, malum non facere et pro- hibere, pauperes et peregrinos in hospicium reci- pere, nudis et egenis necessaria impendere, infir- 869 SPECULUBf ECCLESI^. — DOMINICA IN QUINQUAGESIMA. 870 mos cura rebus vestris visilare, consolando alle- A ledici abillabenediclione : VenUefbenedicti(Maih, vare, homicidium nec faclo nec consilio perpelrare, quia qui homincm ad imaginero Dei crealum occi- derit, cum diabolo, qui horaicida eral ab inilio (Joan, vin) particeps eril. Fornicationes et omnes corporis pollutiones, et maxirae adulteria, debetis fugiendo execrare, scientes vos per hsRC maxime a Deo alienari (f° 70). Pornicatores enim el adulle- ros judicabit Deus. Corpora namque vcstra sunt Spiritui sancti templa, in baptismate dedicata. Qui ergo templum Dei violat, hunc Deus disperdens damnat (/ Cor. iii). Quale nefds sit stuprum per aves etiam demonstralur. Aquila pullos suos coutra radium solis ungue suspendit ; qui irrcverberato visu jubar solis inten- XXV), excludunlur, et illa mnledicilone : Discedite a me, maledicti (i^t(/.J mullabuntur. Cum excoramuoicatis non debelis comroiinicare, scilicet non salutare, non cura eis orarc, nec man- ducare^ oscula devitare. Nam qui excommunicato communicat (i4'>)ut eycommunicatum Ecclesiare- probat. Quiautem vel armis, vel pecunia, vel con- silio eis fert auxilium, habendus est ut palratbr sce- lerum. Sicut enim membro a corpore prseciso non valcnt unguenla et universaraedicamina, itaexcom- municato ab Ecclesia non prosunt cuncta Ecclesiae sacranienta aut oraraina. Nam quidam praedives, dum excomraunicalus moreretur, post novem annos uxorejus moriens filios pelitutjuxta virum suum dit, hnic curara pastus ut proprio partui impendit ; q sepcliretur. A quibus, dum ad [del. ad] sepulchrum qui vero visum a sole defleclit, hunc de adulterio alterio [alterius ?] aquilae conceptum deprehenflit, pastum ei subtrahit, de nido ut alienum cjicit. Ii:i Christub pastum sui corporis illi non impendit, de nido paradysi repellit, qui inmundicia luxurise sor- descit. Non debetis perjurare, nec falsum leslimo- nium dicere. Qui enim perjurat, Deum abnegat, et hunc Christus in judicio coram Palre et angelis ne- gans damnat (Lue xii), Qai autem falsum proferl testimonium, incidct illud testimonium : Perdet Deus omnes qui locuntur raeDdacium (Psal. v) . Non debetis praedari, nec furari, quia neque fures,neque rapaces regnum Dei possidebuot \lCor. vi). A vo- racitate et mmia potatione debelis quam maxirae aperitur, corpus palris crudum et integrum inveni- lur ;',iusuper sarcophagura plenura bullienti aqua fervebat, de qua putridus fetor surgebat. Quorum mens dum inde confusa turbatur, a clero excom- municatus indicatur. Antc novem annos namque sedicionem in quadam civitate fecit, et ob hoc a sa- cerdote^(l° 70 v**) ejusdem loci sentenliam excom- municationis excepit. Quem filii mcesti adierunt, palrem suumabsolvi petierunt. Mirares I Ubi a sa- cerdote longe in alio loco absolvitur, corpus defun. cti in cinerem^resolvitur. Igitur, karissimi, cuncta quae dixi devitanda declinale, omnia vero quas dixi acienda facere curate, ut, cum venerit Chrlstus cunctis reddere praemia laborum, videatis in Syon abstinere, quia ebriosi non possunt regnura Dei ^, Deum deorura (P«a/. lxxxiii), ubi sunt qu« oculas possidere (ibid,), Non debetis maledicere, quia ma- non vidit (/ Cor. u), caetera. DOMINICA IN QUINQUAGESIMA. Quam magna multitudjdulcedinistuiB^ Domine^ quam abscondisii timeniibus te f(Psal. xxx.^Vere, karissimi, magna et ingens est multitudo divinae dulcedinis, quam perfruendo justi affluunt oranibus deliciis}. Hsec dulcedo nunc quidera Deum timenti- bus absconditur, tunc autem sperantibus in eum aperitur, cum in gaudio Domini oculo ad oculum Regem gloriseindecore suo vidobunt (Isa. xxxiii), et ipsi glorificati ut sol fulgebunt (Matth. xiii). Tuuc, inquam, perfruentur illa dulcedine in quam nunc angeli insaciabiliter desiderant prospicere (/ Petr. i), cum de bonis Domini saciantur quae nunc nuliius hominis oculos videre, nec auris audire, nec alicujus sapicntis cor potest cogitare quae Deum di- ligeoiibus praeparatur (/ Cor. ii). Ad hanc gloriara pervcniendam scala nobis hodie aperitur, per quam hodie afidelibus coeli culmcn altingitur. Haecautcm scala est karitas, per quam ad cceli fastigia tendit Eccles^ae humihtas. Hujus scal^e vero latera sunt geminae dilectionis [leg. dilectiones], Dei scilicet et proximi dilectio. Porro gradus qui his lateribus inseruntur sunt diversae virlutcs per quas karitatis cepta complebuntur ; per quas qui rite scandit, 145) Cod. excommunicat faciem Domini, qui est caritaS| in jubilo videbit (Job xxxm). Quindecim autem gradus texuntur, quia perquiii- decim gradus caritatiscoelestia petuntur. Unde et in templo Domini ad sanctuarium quindecim gradi- bus ascendebalur^ quia scandens in hac scala ad coelestis templi sanctuarium Ghristum sublevatur. Psalmi quoque quindecim (/rddu^ ioscribuntur qui- bus heae virtutes instruuntur per quas aethera a beatis scanduntur. Quindecim autem sunt ter quin- que, quia per fidem sanctae Trinitatis oportet nos quinque sensibus nostris opera caritatis implere. Priraus itaque gradus hujus scalae est pacientta, in qua animas possideri docel aeterna Dei sapientia. T^ In hoc gradu scandentes gressum firmamus, si in- jurias et contumelias patienter pro Christi amore (f^ Ti) toleramus, qui obprobria et flagella et ipsam morltm pro nobis patienter sustinuit, et se imitan- tibus praemia permanentis gloriae restituit. Secundus gradus intexitur benignitas, per quam angelicae societatis acquiritur dignitas. Hujus gra- dui gressum imprimimus, si pro malis non roala, sed bona retribuimus, et proximis nostris necessa- 871 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 872 ria pro posse noslro benigne impendimus, qiiia el A Undecimus gradus locatur sufiferentia, per quam supernae glorise adipiscitureminentia. H* 72 v^*) gradu positi beati dicuntur, quoniam filii Dei vocabuntur {Maith. v). I Nonus grados scribitur bonitas, per quam intra- tur coelestis vitae jocunditas. In hunc homo acandit gradum, si non solum non facit, sed nec cogitat maium. Decimus gradus est spirituale gaudium per quod pertingitur ad angelorum contubernium. In hunc gradum laetetur homo se conscendisse, si non gau- det super iniquitate (/ Cor. xiii), si non gaudet Buper ruina inimici, nec de malis quae eveniunt alii, congaudet aulem veritati {ibid.), scilicet omni- bus geslis ad honorem gloriae Christi qui est ve- ritas et vitaa praemium et plenum omnium gau- dium. rat. Quartus decimus sequitur longanimitas, perquam impetratur angelorum aequalitas. (lunc gradum qui- libet scandf ns apprehendet si omnes promissiones Dei aequaniiniter sustinet, si onus Dei lamdiu bajo- lal quousque ipse veniens jugum de collo ejus ex- cutiat, er eum a labore cessare et in requie recum- bere faciat. Quintus decimus gradus ultimus ponitur perse* verantia, per quam paradysiaca; amoenitatis capiun- tur prata virentia. In hunc gradummens alta peteDS se pervenisse congaudeat, si de Dei misericordia numquam desperandus {sic) excidat. Qui enim per- severaverit usque in finem, hic salvus erit {Matth, 3 XX iv). Qui per hos omnes gradus rite scandet, huac Deus karitas in cellaria aeteraae dulcedinis intro- ducit. Hanc [leg, haec] scala, karissimi, per timorem erigitur, per quem karilas ad summum deducta, ipsa in haerreditatem, ut filius Domini,introducitur. Timor vero ut servus foras ejicitur (/ Joan, vi). Duo sunt timores, unus servilis, alter filialis. Servus quippe peccans limet dominum ne damnetur;(f<>74) filius timet patrem ne exhaeredetur. Per servi- lem timorem declinemus peccata,nepoennshorrendi supplicii incidamus : per filialem defleamus trans- acta, ue gratia Patris nostri et aeternis gaudiis carea- mus. Per hos timores et spemcaritateadepta,Deum et vitam aeternam diligamus, et per caritatemomnia bona agamus, nt sanctuarinm Dei haereditate possi- deamus {Psal. lxxxii). Karitas omnes virtutes prae- cellit ; immo cunctae virtutes ab ea ut rami de ar- bore prodeunt, cunctaeque in eam, ut semitae in viam, tendunt. Haec est regia via quae sola homines ducit de exilio hujus miseriae in civitatem coelestis patriae. Si quis sine caritate bona patrat, in vanum laborat. £t si omnes virtutes absque karitate possi- deat, ita est quasi qui pulverem inventum [in ven- tum ?] portat. Dicit enim Scriptura : Si quis omnes linguas et hominum et angelorom et omnia bona omnibus dicat, karilatem autem non habeat, similis erit aeri aut cymbalo quod dulciter sonat (/ Cor. xiii). Deinde dicit : Si quis prophetia sit praeditus et noticia omnium myateriorum insignitus et scien- 873 SPECULUWT ECCLESIiE. — DOMINICA IN QUINQUAGESIMA. 814 tia omnium rerura peritus,, et lali fide subnixus ul A bono opere languet. Haec snper rivos aquarum montes de loco ad locum transferre valeat, karitate amem careat, coram Deo pro nichih existal( / Cor. xii) . Iterum dicit : Si quis omnes facultates suas in cibos pauperum distribuat et se ipsum ad marlyrium ignis iradat, si karitas in eo non sit, nichil ei pro- sit {ibid.). Haec in duo. in dilectionera scilicet Dei et proximi dividitur, nt in Evangelio dicitur. In hU duoims preeceptis universa lex pendet et prophetce {Matth. xxii). Hespsunt gemin» al» quibus sancli ad ciKlestia sublevantnr, sicut prophela testalur. Sument, inquit, zanctipenna$ ut aquilm et volabunt {Prov. xxiii). Sicut ergo avis sine duabus alis se non valet in aera sublevare, ita nullus potesl sine duobus (146) roaodatls ad coelestia Iransvolare. Ideo et in duabus tabulis erant scripta decemlegisprse- 3 cepta. In una namqueerant tria ad dileclionera Dei pcrlinentia^ quem jubemur diligere tolo corde, lola mente , tola anima (Matth. xxii). Erant enim haec : Deus unus est : Non facies sculptile {Exod. xx) et hoc ad Patrem Deinde : iVo» assumes nomen Dei tui in vanum. Idem Non perjurabis (tfrirf.), et hoc ad Filium. Exin Sanetifica diem Sabbati (ibid.)^ quod nonc Dominica die lacimus nos Christiani, et hoc pertinet ad Spiritum sanctum in quo eetemam (f* 74, V*) requiem habebimus qu^ndo vacabimus, et Deum, sicuti es(, facie ad faciemvidebimus (//oan. iii). Poro in allera VII continebantur per quse di- lectio proximi completur, quem ut nosmetipsos di- ligere praecipimur {Matth. xxii). planlatur, quia per fluenta Scripturarum inslrui- mur qualiter karitas impleatur. [giiur per solam karitatem omnia mandata Dei compleiilur et nichil est quod sine hac agitur. Scire aulem, karissimi.debelis qualiter dilectio- nem perficiatis. Non enim est hoc solum dilectio homincs salutare et cis osculum vel bonum diem dare. Dilectio proximi perficitur duobus modis, uno ut nemini faciatis quod ab alio pati renhuatis {Tob. iv) ; secundo ut quaecumque vultis utvobis hominea faciant haec unusquisque veslrum aliis impendat {Matth. vii). NuIIus veslrum vuU pati furtum et adulterium, vel aliquod damnum, nulli faciat. Ab aliis vullis vobis impendi (f 76) necessaria, facite eis, si potestis, similia. Si quis substantiam mundi habupril et fralrem suum in Christo necessiiatem pati viderit, et viscera sua ab eo clauserit, quomodo karitas Dei in hoc manet? (/ Joan. iii.) Hic est ut ficus quae non fructum, sed tantum folia habuit, et ideo maledicta a Domino mox aruit {Matlh, xxi). Haec quia terram occupat infructuosa, securia irse Dei ad radicem ejus est posita, ut arbor non fa- ciens bonum fructum excid.^tur et in ignem mitta- tur (4fa^//i. iii). Hi^c itaque dilectio, karissimi, ut proximis vestris egenlibus necessaria praebeatis, esurientibus cibuni, sicientibus polum, nudis vesti- mentum, vagis hospicium, infinnis, caplivis, viduis, pupillis visitationis solatium exhibeatis , ipsi< etiam Tria et IHI fiunt VII. Anima habet tiia, scilicet G inimicis vestrae religionis, Judaeis et paganis, si a memoriam, inteliigentiam, voluntatem. Corpus au- tem constat ex II [I elementis. Quali ergo amore anima corpori jungitur, tali dilectione justum est ut proximis conjungamur. Sic autem scriplum est : Honora patrem tuum et inatrem Non occides. Non mcpchaberis. Non furtumfacies. Non falsum testimo- nium dices. Non concupisces rem proximi tuiy non uxorem, necomniaquasillius suntiExod. xx). Haec, karissimi, nullus vestrumvuIt^ati,ideonuIIifaciat,et sic se legem Christi, qui est karitas, implere aciat. Haec arbori comparatur quae secus decursus aqua- rum transplanlatur, cujus non defluel folium, nec aliquando desinet facere fructum {Psnl. i). Radix arboris quae deorsum in terra fixa (147) firmaturest voDis exposcant, necessaria pro Deo impendatis. Quod enim Judae pro Christo Iribuilis, ab ipso mer- cedem loco Pelri accipietis. Ad haec praicepta nos instruenda creavit Deus in nobis diversa membra, et ea qnae sunt carentia bonore magis sunt neces- saria. Et si quid nnum membi*um patitur , omnia membra compatinntur {lCoi\ xii). Si enim spina pedi iofigitur, protinus dorsnm ad evellendum cur- vatur, oculi curiose prospiciunt, manus feslinant ut eruant. Nos omnes Christiani unum corpus sumus, cujus caput est Christus {Col. i), oculi sunt docto- res, iter ad lucem aeternae vitae monstrastes, aures verbo vitae obedientes; nares inter bonum et malum discernentes, os bona docentes , manus ecciesias, dilectio proximi quae per am.cos et inim.cos dilaia- D ^»^»"> P^P^"^* defendentes, pedes paupc res pa- tur. Porro qui in allun^ crescens erigitur dilectio Dei intelligilur. Rami qui undique inde prodeunt sunt diversae virlutes quae de karitala procedunt. Folia quibuH arbor decoralur est bona voluntas qua fidelium plebs pexornatur. Hoc folium non defluet, quia pro bona voluntate quisque mercedem a Deo percipiet. Hujus arboris poma sunt opera bona- Se- meu in fruclu de quo alia arbor nascitur^ est praedi- Catio, per quam auditor pascitur et arbori karitatis fruciificanduft ramus inserilur. Haecarbor numquam ferre fructum desinet, quia karitas ntunquam a scentes. Igiiur cum simus membra Cbristi et Eccle- siae, debemus alterutrum, ut membris nostris neces- saria^ prout possnmus, impendere et malis eorum condolere. Tali modo dilectio proximicomprobatur, quse malam non operatur {hom. xiu). Dilectio autem Dei est ut Denm habeamus carius quam omnem gloriam etdiviciasmundihajus. Deum namque amare est mandata ejus servare. TuncDo- minum super omnla diligimus, si minis vel blandi- ciis impulsi contra Dei praecepta agere, dignitates, gloriam, omnem demum sobstantiam amittimus, (146) Cod. sine absque duobuSf etc« Patool. GLXXIL (147) Cod terram /ixam. 28 816 BONOan AUfiUSTODtJN. OPP. PARS m. - LmmGICA. 8TS ]p«mn etiam eorpiis ad diverea supplicia mortis A prius tradimns qaam a praeceptis Doraini receda- rons* Hoc enim martyres fecemnt, ideo ad Deum, qui eat karitas, triumphantes, pervenerunt. Ipsi quo- que, homines similes nobis (f* 76), passibiles fne- mnl ; sed eos nec tribulatio, nec angustia, ncc per- secutio, nec fames, nec periculum, nec nuditas, nec gladius, neque mors, neque vita, neque principatus, neque potestates, neque instantia, neque futura, neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum, neque uUa creatura a karitate Dei separare potue- mnt {Rom, viii). Ideo magna dulcedine Dei nunc perfnii meraenint. Ad hanc magnam multitudinem Dei dulcedinis pervenitur per karitateoi quse est plenitudo legis (Rom. xiii). Narrat etiam Evange- lium quia cum Dominus Hiericho appropinquaret g caecus quidam secus viam mendicans sedebat, qui a Domino non pecuniam, sed lumen petebat et proti- nus impetrabat [Luc. xviii). Hiericho luna dicitur et nostne morlalitatis defectus intelligitur. Huic Dominus appropiaquavit, cum carnem nostrae mor- talilatis assnmpsit. Csecus hic totum genus huma- num figurat, quod lucem aeteras yiUb ignorabat. Quod pius Dominus, qui est lux vera (Joan. i), fidei et scientiffi lumine illuminavit, et in admirabile lu- roen suum de tenebris vocavit (/ Peir. ii). Karissimi , IIll feria debecis frequentius ad eccle- aiam convenire, confessionem de peccatis vestris praesbiteris facere, poeoitentiam ab eis toto eorde suscipere, cineres capitibus vestris imponere , eiad hoc reminisci cioerem et pulverem esse, Dein xi. dies jejunando, vigilando, orando, a carnalibus de- sideriis abstinendo, bonisoperibnsinsistendocorpns vestram pro Ghristo mortificare et vos vivam ho- stiam Dco immolare. Si ita caroem vestram viciis et concupiscentiis craciflgitis (Gal, v), in futnra resurrectione cum Gbriato reanabitis ; si enim oom* palimur, et conregnabimus {Ram. vin). Quidam prttdives homo , mnltis criminibns invo- lutus, sseculo renuneiavit, monastarium, monachus faclus, iotravit. In qno honores sibi oblatos refugit, obprobria et quseqne adversa pro Ghristo libenter pertulit, oralioni freqnenter cum lacrymis incubuit. Quadam nocte, cum prostratus in oratione jacuit, lux immensa super eum coplitus emicuit, insnper vox sonuit, peccatum ejus dimissum retulit. 0 in- gpns clementia nostri Conditoris, qui non clam, sed tacite huicpeccatarelaxavit, sedperlucem corascan- do et per vocemsonando eum consolans, nos ad pce- nitentiam provocavit 1 Omnes igitur, dum possimos, ad poeniteniiam toto corde curramus, et taciem Do- mini, dum licei, in confessione prseveniamus (PsaL xciv), ut eum quandoque in illa magna dulcedine Isti videamus, quam oculns non ridit (Cor. ii), el caetera. IN CAPITE JEJUNII. QumriieDamlnim,duminveniri potest,inw>caie eum, dum prope esi (Isa. lv). Karissimi, Deus inhac vita quserendus est, in hac vita invocandus. Qui in hac vita qu»rant eum fide et operatione, post hanc vitam invenienteam in Iseticia et exultatione A nullo autem ibi invenitur, a quo hic sancta conversatione non quaeritur. Hic quippe est omnibus invocantibus eum in veritate. ibi erit longe oronibus qui hic am- bulant in vanitate. Qualiter autem sitqusrendusper prophetiam docet ipse Doroinus : Derelinquai impius viam «tiam, id est malam miam^ ei viriniqus cogiiaHones suas, id est maias volun- UiieB.eireveriaiuradDominum, per confessionem etpceniietAiBm^ etmiserebiturejus, per indulgen- tiaro, et ad Dominum nostram per melioris vitse in- mutationem, quoniam multus est ad ignoscendum (ibid.)t liberansapcBnis, dans vitse sternae remune- ratiottem. Maia incoepta dereiinquere et bona opera facere, est Dominum qusrere. In bono opere usque in finem perseverare, est Deum, qui est vita a^ter- na, invenire. Qualiter autem sii invocandus docet per eundem propbetam idem Domtnus. Frange^ inquit, esurienti panem tuu n. Egenos in- duc in domum luam. Nudumoperi(Isc. lviii). Di- miue in te peccanti. Et iune invocabis et D 82, v«) : Currite dum lueem kabeti», ne tenebras vos oomprehendant {Joan. xii). Per lucem (U8) God. ifi incendium. vitn, per taoebras mprs ioteiligiAur. Duni igjtor vi- vi^Ms et sani sun^us, ad poenitentiam et satisfactio- nem curramus, ne .tenebris morli^ pneveati, velimus et nequean^u^. Nemo apud sedicat ; Adhucjuveniute floreo, sapitate vigeo, ideo gaudiis mundi ct carnis peliciis frui bene adhuc potero. Cum.yer.^ s.nex fuerO; vel,infirmari coepero» tur^Cr satis emeodare valebo. . E&t enin Deus n^is^ricors et pneslabilis super mi^licia {JoeL ii), . et sicul unum, ita . Qiulta mihi relaxat flagicia. Hanc cogitationem, karissimi, diabolus homini, mittit, ut eum in consuel^dinem pe.cQandi perdjucat, et ita repeniina morte prseven- tum sequm ad tartara cruciandum perlrabat. IJeo dicit Scriptura : Ft/i, differe noli de die in diem converti ad Dominum, ne subito ira ejus veniens disperdat te{Eccli* v). Miserioordia enim et ira ab illp, quia si homo tardat, mors non tardat. Et iterum : Memento crealoris tui in diebus. juventutis tuas, ante quam veniat tempusafflictionistua:{Eccle. xu). Itaque, kari^simi, tempore juvenlutis, cum sani si- mus et peocare possumus^ peccata per poenitentiam corrigamus, oe tempore afflictionis» scilicet senectu- tis vel infirmitatis, yelimu3 nec possimus. Unde dul- cis et reptus Dominus, qui legem pcenitenii» dat in via delinquentibus^ sic blanditur se derelinquinti- bus : Convertimini ad fn«, inquit,/i/ti revertentes, et ego revertar ad vos, et recipiam vos {Jer. iii). Ecce, karissimi, suavis Dei clementia nos fitios vocat et a se refugos el ad eeterna supplicia properanCes nos revoeat, ut nobis dulcis vitae jocunda gaudia tribuat. Igilur, dum licet et bene possumus, omnes f4ciem Domini in oonfessione praeveniamus {Psal, xciv), quia sicut in baptismo originalia^ ita per confes* sionem relaxantor crimina actualia. Ideo sicut nolla verecnndia nos retraxit a peccali perpelratfone, ila nulla nos revocet a reatus confessione. Nam eonfessto est Dei judiciom, pcr qnod homo itistifl- catur* Duo namqae sunt Dei judicia/ununt in ho!c sieculo, aliod in foturo.' In futoro' qtfidem jodicio jodex erit Deus, homo reus, accusalor diabolus. Seoteotia super reos probata a judiee est : IHkcedife amCy maledieti^ in ignemmtemum (tfa^M.xxV). In faoc aotem jodicio, sacerdos .Christi Tica'rios ea^ jndex (f* 84), bomo qui reus est etiam acleosator, judieis sententia est injoocta poenitentia. Qdi i||(itdr in islo jodicio judicatur, in illd' non damniitur. Unde dicitnr ; Si nos judiearemus^ hon ul^uejudi" earemur (f Cor. xi). Unide, karissimi; qUicumque perit, de sua ipsius negligentia perit, cum propheta dicat : Erit fons patens David in ablutionem pecca- toris et menstruatce {Zach. xiii). Pons David est mi- sericordia Dei omnipoteniis. Omnis qui in 6oc fonte abluitur a sordibus, in setemuiii salvabitur. Davld 881 SPECUHJM ECCLE^Lfi. — DQMINiqA IN QUAPRAGBS. quippe rf;x et prophela aduUeriam cum fidelis militis A eos gloriosa facie egredientes etangelosDei cum eis ^fiM„.^A^ v»«*A>wi;iSi i* sA«j.v^'g...k„A'^-,...«;i:;s ^^^tA^i . hylariler incedentes, et eura qwera tam miserabili vultu viderat prius ingredienterh, nirais perfulgida facie conspicit egredienleraf atque angelum Dei am- plcxibus ejus inhaerentem, diabolumvero longecum catena sequenlem. Hoc Vlso senex exiillavit, et cunctos convocans, bmnia quae prius et quse postea viderit narravit. Queracura rogarent ut eissuafacta manifestarel, ait : « Haclenus in immundicia vixi ; sed hodie ingressus ecclesiam, lectionem de pceni- tentia audivi et mox eadem mala numquam me perpetraturum Deo proroisi. n Hoc audienles, cum gaudio gratias retulerunl,dicentes : Quoninm bonus quoniamin scsculum misericordiaejus{PsaL cxvii). Ecce, karissimi, ut iste melloratioiiem vitse Deo Theopbilus, qni in scripto Deum abnegavil et in jg spopondit, protinus ab eo misericordiam invenit ' sOiuxbre VsomWiiil €fl ijisdVnK^ravb^consilib occi(Bt ; sed dtim 66 }ti hocfonte per {>Genilebtiam abluit, et digtiitatetti t^giam retinuit, etprophetia* gratiam non iamisit^ Pietrus, qui perjuno Domltmm negavit {Maith. XXVI), dum se in hoc foi^le lacrimis lavit, aposlolatus honore eam Dontinus non privavit. ' Paulus qui Ecclesiam crudeliter vexavit {Act> ix), dum se hoc fonte lavit, doctor Ecclesiae esse me- ruit. Gyprianas, qui magus extiiit et multa atque hor- reoda crimina diu palravit, dum se hoc fonteemun- davit» episcopua ^ecius, nobilisdoctor,glorio8avila fulsit ac inaigne martyrium dnxit. ' lotus dominium se diaboli nfiailcipaTit, hoc fonte jus diaboli evasit. Maria Magdalena, quse se multis sordihus comma' culavit {Vuc . vii), postqvam se hoc fonte lacrimis lavit, priina Christum resurgentem videre meruit {Joan. XX). . Maria iEgyptiaca^ quae vulgare scortum omni po- pulo plurimis annis extilit, hoc fonte lota, post glo- riosa signis claruit. Thais, Bceieribus famosa, omni spurcici» dedita, dum faoc fonte abluitur, et ouiparum veniam et vite coronam conseqaitur. El quid pluracommemorem? Qaotquot ab initio prolapsi ad peenitentiam sunt re- versi, si in hoc fonte sunt loti, veniam sunt conse- culi. Hic omnibus patet. Omnes recipit, omnes a C Bordibus emundat, et ipsum nuliius iromundieia co- inquinat. Unde dicitur quod etiam menstfuis patet, quibus nulla immundicia comparari valet. Per hoc nobis innuitur quod nullum peccstum ab aliquo pe.-*pptratur quod non hoc fonte a poenitente revoca- tur. Hio (bns, si esset obstrusus, totis viribus uiti deceret ut lieret nobis reclusus. Nunc cum pateat omoibus» cur mi^eri salutem ((^ 84 v«) nostram iie- glegimus et sordes nostras boe fonle diluere refu- gimus f Piu» namqtfe Dominus dicit : Nolo mOrtem peccatoris, sed ut convertatur et vivat. Ei ut nullus ad eam ppuverti moretur^ perprop))etampollicetur : Inquacumquehorapeccatorconoersus fueril, omnia peccata ejus oblivioni tradentur {Eiech. xxii). Non dfxit po»t septimaDam, yelpost meDsem, vel post d ro^';; wrte^ mi^VJ^trde^rehMsumTSl^'^» annum, sed eadem hora cum ingemuent ei remit tuntur. • -' Facite ergo dignos fructus pcenitentise {Matth. iii), ut veniam cousequamini divinae clementiae. Qui in cogitatione deliquit et mulierem ad concupiscendum vidit, per confessionem hoc abolere festinet ut Deus animam suam, ut filiam archisynagogi in domo mortuam resuscitet {Marc. v). Qui vero verbis est lapsus, et aliquod malum est consiliatus, per con- fessfionem et orationem hbc diluat, ut eum Dominus a peccato mortifcro, ceu viduae filium fextra poriam elatum, surgere praecipiat {Luc. vii) (f^ B6). Qui autem factis a Deo reoesserat, jejaniis et elerooisinis hoc celerius redimat, at eum Domini pietas, vHut Lazarum de monumento scelerum fetentem, erigat {Joan. xi). NuIIus vestrum ob muliitudinem focino- run) desperet de Dei misericordia, cum audiat quod Ninivitis triduano jejunio data sit venia. Ninivae civitas erat magna, in latum habens iter diei, in longum iter dierum Irinm ; in qua plufc quam centum XXti milia hominum habitabant. Qm omnes tam impie vivebant quod eos Dominus de ci« vitate ut Sodomam subvertere disponebat. Propfae- tam tamen suum prftmisit qui ejus imroinens exci* dium praediceret, quaienus per poenitentiam peri- culum evaderent. Propheta autem, metuens verba sua venire in dericum, cum eis conversis scire^ Do- minum civitatem non sobversurum, navim intravit, declinans Dei iroperium. Itaqoie Dominus mare v^n- tis et proceUis commovit et pene navim fluctibos involvit. Yiri, ut sibi naufragium imminere sense- Unde legitur quod quidam sanctorum banc (^ra- tiam a Deo' habuisse [leg. habuerit] quod posset 'sin^Iorum' mi^HtA per vultus illoruih disbernere. Quadam ita^tie die, dum fratres ecclesistni frequen- ' taredt, viM etfs h^ari vultu et splendida faciei in- trailtes et angelos Dei laeCos eis eommitsnles. Unaci vero larpt sa deformi et n^baloso vuha vidit, et djsempnes horribi}! visu ignem et fumom ex ore et naribtis exhaiaDles juxta eum ambuiare et utrumque catenil eum trahere, angelum autem Domini longe retrq tristem sequi. Hoc ut senex conspexit,magno ejulatu fTevitp Peracto diyino offipio iterun^ iotuqtar undas projeeeront ; moxque oessante tenripestilte, tramjqillitas et serenitas redierunt. Jonam autem magnus piscis devoravit, in c^jus ventre tres . dies deambulavit. Post terciuni diem jussu Domjni con- tra Ninivein evomuit eura in aridam. Qui festinus civitatem ingreditur, voce magna clamans quia post tres dies Ninive subruitur. Igitur rex et universus populus terrore convertitur, cinere prosternitur, cilicio induitur, jejuniis et vigiliis triduo affligitur* Quorum ut Dorainus poenitentiae vidit laborem, rau* tavit sententiae rlgorem {Joan. i — iii). En, karis- simi, ob triduanura jejunium innumcrabilis populus evasit Dei judicium. Per hoc Christianos ^pulus S83 HOWORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 884 edocetar, si tinus homo tot crimiDibas quod ipsi A vimus (f> 88^ : Ecce nunc iempus aceeptMUt ecce orones involveretur, si toto corde ad Deum con- verteretur, triduana poenilentia veniam conseque- retur, quia regnum coelorum vim patitur et violenti diripiunt iilud (JNa/^/i. xr). Rci etenim per p(Fni< lentiam dexteram Dei viodicem suspendunt et quo- dammodo regnum coelorum sibi indebitum violenter per confessionem diripiunt. Ideo isti dies sunt ad hoc constituti ut nos orationibus purgemus et Crea- , tori nostro pro peccatis nostris satisfacere jejuniis curemus, quia per hsec duo hostes sternuntur, vicia vincuntur, daemones expelluntur. Amalech namque, quem populus (f^ 86, y^) armis superare non valuit, hunc Moyses, precibus stravit {Exod, xvu). Cum apostoli a quodam homine non possent daemonem nunc dietsalutis.Nefminidantesullam offeneianem sed in omnibus exhibeamui nos Dei mifiulroi, m multa pacientia, in vigHiiit in jejuniis mulii^ et i» caritate non ficta (II Cor. vi). Qui nunc tempus ac- ceptabile neglegit et dies salutis buoc perdit huic post mortem ad pcenitentiam tempus acceptabile non erit, nec dies salutis, sed damnationis ha* bebit. Rarissimi, ista XL est Ghribtianorum earrina. Nam multa in anno committtmus qu« pertinent ad carrinam, et ideo Bcclesia statint ut pro his jejnne- mus hanc XLmam. Esl etiam deeima vitas noslrse. Sicut enim de aliis rebus, ita ettam decimam debe- mus dare de diebus. Annus namque CCGtis LXta ejicere, Dominus, eum ejiciens, coepit cis dicere rg jjebus conslat, et cum nos de isU XLma, ezceptis Quia hoc genus in nullo ejicitur nisi jejunio ct ora- tione (Marc, ix), Ad jejunium nos informandos Do- minus XL dies jejunavit et diabolum se temptantem Scripturis superavit, nosque ab ejus temptatione li- beravit. Post hoc angeli accesserunt et ei ut Deo ministraverunt {Matth, iv). Moyses, cum populum Dei de iSgypto eduzisset, et juxta montem Synam castra posuisset, mons Syna usque ad coelum ardebat, alque de medio ignis Deus mandata legis, cunctis audientibus, prae- eipiebat. Moyses vero montem ascendit, XLdies jeju. nans ibi cum Domino perstitit. Legem in tabulis scriptam a Deo accepit, descendens de montepopu- lum ydolum fecisse et adorasse repperit, seloque Dominieis diebus, XXXVI diebus jejunemus, quasi 'de diebus [decimam] persoivimus. Lex quoque de- cem praeceptis completur, et annus Illlor tempori- bus, scilicet vere, asstate, autumno, et hieme volvi- tur, et homo II II elomentis, id est igne, aere, aqua, terra perficitur. Qui ergo IIII nostri corporis quaii- tatibus in Illlor anni temporibus contra Dei decem pnecepta fecimus, justum est ut bis quater denis diebus Deo nostro satisfaciamus. Hoc autem ideo circa passionem Domini agimus, quia si compati- mur, et conregnabimus. Scire autem vdo vos, di- lectissimi, unde dies XL sint instituti. Cum Deus populum suum de jugo Pharao (sic) eripuit, XL annos eum per desertum duxit, panem Domini succensus, tabulas projiciens fregit, de po- q coeiis eis pluit, qui omne delectamenlum babuit pulo ad XX milia trucidare praecepit. DcLuo montem conscendit, XL dies ab esu abstinuit, legem reci* pere et populo veniam impctrare meruit. Insuper facies ejus tanta gloria resplenduit quod populus • pr» claritate eum inspicere non potuit {Exod. xix-xxxv). Jezabel, regina, prophetas Dei occidit et Heliam ad interficiendum quresivit. Ille in desertum fugit, ci- bum ab angelo accepit, XL dies absque edulio man- sit (IIIBeg. xix), etpost hoc in curni igneo Do- miaus eum in coelum transtulit (IV Heg, ii). Daniel, cum XX dtes abstinuit, visiones et collo- quia angelorum meruit; et in lacum leonum missus, leones vicit, cibum insuper a propheta jussu an- Aquam de petra prodnxit quse saporem mellis et olei prsebuit, vestimeiita illorum non sunt vetustate attrita, nec maculata sordibus, ei non erat in frt- bubus eorum in/irmus (Psal. civ). In nocte prsecessit eos angelus Domini in co- lumna ignis et reppulit ab eis horrorem noctis. In die vero protexit eos in nube abestucaloris (Exod. xni). Qui post XL duas mansiones intraverunt in terram repromissionis. Si XL annis diem pro anno decimabis, XL dies computabis. Hii sunt isti XL dies quos observst populus Christianus, quem de oppressione diaboli redemit Dominus, quem per cn- stodiam X prspceptorum et IIII Evangeliorum id est corpore suo pascit. Sanguinem de latere suo ai geli accepit (Dan. vi). Johannes Baptista, dum ab- D aquam de petra produxit. Quae petra bis virga per- stinentise studuit, ipsum mundi Salvatorem bapti- sare meruit (Maith. iii). Sed istiet alii quam plures saacti pro vita jetema jejunaverunt, et post jeju- nium omnes gloriflcati sunt. Quanto magis nos je- junare pro peccatis nostris debemus, ut atrocia fletemae mortis supplicia evadamus, tunc autem erit Deo nostro acceptabile jejunium si ab escis absti- nentes, a viciis quoque et peccatis studeamus jeju- nare, et qme in cibo et potu nobis superfuerint, panperibus hylariter erogare. Nam qui a cibis et non a peccatis jejunat, diabolum simulat, qui cum jugiter ab esu corporali abstineat, numquam mala perpetrare cessat. Dicit AposCoIus sicul hodie audi- cussa est, scilicet caro Christi duobus lignis crucis affixa (f^ 88, v^). Qui potus dat saporem mellis et olei, quia oleo miseiicordiae vulnerapeccatorumno- slroram sanat et malle aeterase dulcedinis nos sa- cial, et si vestimenla quie in baptismo suscepimas viciis non aiteraniar, nee peccaiis poliaaniur, tane pnecedet nos igne Spiritus sancti in nocie hiqos ienebros» vito, in die verojodicHprotegeiiiosoabe sue humaniiatis ab aterni iucendii ardore. Ab ho- dieraa die usque in sanctum Pascha XL et doo dies computantur. Quos si sobrie, juste et pie vivendo observamus, Pascha Domini Isetantes cum populo Dei celebrabimus, et sicai ipsi per XL doas mans- m SPEGULUM EGCLESUS. — DOXINICA H IN QDABRA6US. ^86 siones iDtraveraiit terrain repromissionis « ita nos ^^ ante se colliget, justos a dextris statiiety impios a intrabimus gaudium aetern» exultationis. Igitur con- fessione et oratione debQmus nos a peccatis emun- dare, lacrimis et jejuniis Deo satisfacere, elemosi- nis ea redimerc, sicut dicit Dominus. Hoc est jeju- nium quod elegi. Prange esurienti panem tuum et egenos vagosque induc in domum tnam. Legitur quod in terra repromissionis tres civita- tes erant constituts , ad quas debuerunt confugere quos ignoranter contingeret hominem occidere, in quibns propinquts oacisi non licebat insequentibus eos nocere {DeuL xix). Istse tres civitates, karissi- mi, sunt confessio, elemosinse, oratio. Unde et ter- cia civitas Helyopolis, id est eiviUu Solis vocatur, quia qui assidue orat cum Deo loquitur. Quia igitur scienter et ignoranter multis modis nosmetipsos sinistris ut haedos ponet. Tunc dicet his qui a dextris erunt : Venite^ benedicti Patris mei^ percijdte regnum guod vobis paratum ett ab origine mundi, Esurivi, et dedistismihi manducare^ sitiviet dedistis mihi biberey nudus eram et operuistis me^ hospes et suscepistis me^ in/irmue et in carcere et visitastis me. Tunc dicet et sinistris : Discedite a me, maledicti^ in ignem astemum qui paratus est diabolo et angelis ejus. Esurii*i et non dedisHs mihi manducare^ sitivi et non dedistis mihi (f* 96) bibere, nudus eram et non operuistis me, hospes eram et non suscepistis me^ infirmus et in carcere^ et non visitastis me. Etibunt hH in suppliciumastemum^ justi autem in vitam astemam {Matth. xxv). Igitur, karissimi, dum judex expectal, nuHus vestrum salo- occidimus, et proximos nostros per prava exempla B tem suam neglegat. Omnes isto tempore ad poeni- neci dedimus, ad has civitates toto annisu confu- rentiam curramus, ne cum siniatris tunc suppUcium giamus, et debitas pcenas evadamus. ^ncidamusi sed com dextris gaudium Domini intrare Sicut cras lecturi sumus , Dominus in majestate mereamur et in lande ejus aine fina gloriemar, auA eum omnibos angeiis veniet et omnes gentea quam oculua non vidit (/ Cor. n), et csDtera. DOMINIGA II IN QUADRAGESIMA. Esto consentiens adversario tuocito^ dum es cum illo in via (Matth. v). ViU ista, karissimi, qua vivi- mus est qusedam via qua ad patriam tendimus. Quot enim dies hic ducimus, quasi tot dietas currimus. In via hac noster adversarius est sermo divinus. Gum ^ enim iram vel odium perficere exardescimus, dicit nobis : Non oecides (Exod, xx). Cum carnis inmun- diciam explere concupiscimus, dicit : Non mtBcha^ beris (tMd.). Gum alienis rebaf> inhiamus, dicit : Hon furaberis (iMd.). Gum proximis nostris mala moli- mur, dicit : Non falsum testimonium dices (ibid.). Ergo quia in omnibus desideriis nostris nobis ad- versator, quasi adversarius in via noa comitatur. Huic adversario consentiamus cito, ne forte accu- sando tradant (sic) nos judici Ghristo, judex vero ministro, id est diabolo, qui mittal nos in caree- rem, id est in infernum , quia inde non exibimua dooec novissimum quadrantem reddamua {Matth. v), id est pro minimo peccalo poenas recipiamus. Bx IIII namque qualitatibus subsistimus, et ideo lUI qoa- D drantcs Deo persolvere debemus. Ex igne enim ka* ritatis fervorem, ex aere ingenii perspicacitatem, ex aqua baptismi et lacrimarum abolitionem, ex terra debit» servitutis debite [del. debite] devotiooem, sed hic quadrans novissimus pervertit ceteros sen- sus per carnales impetos et pertrahit eos ad illicitos actus. Et de igne quidem furorem, de aere elatio- nem,de aqua libidinis fluxum, terra de se reddit mundanoram desiderioram appetitum. Hunc qoa- drantem cogimur in carcere persolvere, dum ter- rena opera in aeternis poenis compellimur luere. Unde, karissimi, decet vos frequenter istis diebus •d eccleBiam convenire» monita aalotaria inleala aure audire, pro vobis et pro omni populo orare, fabulas et inania coiloquia (^ 91, V) ubique, sed maxime in ecclesia declinare, quia de omni verbo ocioso quod locuti tuerint homines reddent Deo ratioDem in die judicii {Matth. xii). Multi enim fre- quentant ecclesias, quod cum gemitu cogor dicere, quibus multo melius esset domi residere. Pnedicante Domino, turbae ad eum diversa mente cooflttxere. Quidam ob coelestjs vitae doctrinam, quse dulcis de ore ipsius manabat ; quidam ob mede- lam, quia omnem languorem curabat ; quidam ob inopiam, quia facile V panibus V milia hominum aaciabat; quidam ob signorum magnitudinem, quia ccecis visum, surdis auditum, claudis gressum, mortuis vitam dabat ; quidam ob invidiam, ut verlm ejus irriderent et opera ejus ad njalum perverterent. Ita hodie plurimi ad ecclesiam confluunt, quidam ut divinum offidum et vitae verba audiant, quidam ut peccata sua confiteantur et preces Domino fondant, aliqui ut amicis coofabolentur, alii ut inimicis insidientur, quidam ut preciose vestiti vi- deantnr, alii ut mulierculis coUoquantur, alii ut verba Dei irrideant et opene Dei impedimento fiant. Hii veniunt missi a diabolo, quia dum ipse alias oo- cupatur, prsmittit hoa ut opus Dei per eos insidia- tur. Sed sicut Ghristusnon cessavit Petro et aposto- lis ecelestia nuneiare, quamvia sciret hsc Judam et Pharisteos craclare. iu oportet nos filiis Dei pa- triam suam desiderantibus gaudia sempiterna pm- loqui, quamvis noverimus nuncios» ioimo fiiios dia- boii inde torqueri. Erat namque praeceptum in lege at tintinnabala {$ie) easent intexta in aacerdotali vestOi ot ingre- 887 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGIGA. 888 dieote (i^bernaculam sonilus audiretur et non more- A nium, ul passionis ejus consortes mereamini cum retur (Exod. xxxix). Veslis tinlinDabulis inlexla est vita sacerdotum praedicatione subnixa. Si enim po- pulo regnum Dei,etiusli(jiam ejus annuntianl, ani- ma^ suas salvant. Si autem jnsticiam absconderint, et populus iniquilate morluus fueril, sanguis cjus de manu sacerdolum requiritur, quasi eum occiderinl (Ezech. III). Est bestia nomine panthera, variis co- loribus decora. Haec silvam ingreditur^ diversis.her- bis vescitur, et deinde in petra slans vocem emittil, el omnis turba bestiarum in circuitu accurrit. So- lus draco fugit. Tunc suavem odorem eructat et omnes languorea sanat {t? 92). Per banc bestiam ;}ignificantQr sacerdoles multis yirtutibus discolores, quos convenit silvam Scriplarae ingredi, variis sen- tentiis ut herbis repleri, deinde in pelra Chrislo bo- B Elemosinis rediraite vos a peccatorum et poenarum angelis habere aeternarum epularum gaudium. Prae- lalos veslros et omnes majores honorate, parerites veslros in seneclute vel egeslate consumptos rel)us vestris suslentate. Ad haec enim exercenda monenl nos avium exempla. Nam legitur quod aqulla seneseens a pallis suis pascatur asque dum in pristieam javeQtatem re- nascatur. Similiter fertur quod merops, senescens, a pullis suis nutriatur. Cyconia quoque, senectute gravata et plumis nudata, a pullis alis circumvelatur et cibo assiduo recreatur. Et si talia exercent volucres, quanto magis decet ut ea exempleant homines ? nid operibus stare, populum undique convocare, et tunc salubrem Scripturse odorem efflare , et segros morbis lioguffi medioamine curare, draconem dia- bolam ab eis effugare. Istis '(iiebus, karissimi, a^etuia, quod est raelos laeticiae, intermittimus, et iractum, cantum tristicise, cinimus, quia pro peccatis nostris oportet nos hic tristan, ut liceat nobis quandoque cum angelis lae- tari. Ideo etiam nunc vela in ecclesiis suspenduntur, quo populo secrela sanctuarii absconduntur, qaia coelestia nobis ob peccala celantur quae ob poeniten- tiam nobis reserantur. Legitur quod Hierosolyroa triplici muro circum- data fuerit, quam Nabuchodonosor, auxiho sex re- gum; expugnando cepit, inhabiiantes qaosdam occi- dit, quosdam in Babylonem duxit. Aliqui qui in tur- rim in medio civitatis sitam fugerunt salvati sunt. Hierosolyma sunt fidelium populi, triplici muro, scilicet fide, spe, knritate circumdati. Quos Nabu- chodonosor, id est superbia, principale vicium. cum aliis sex viciis, id est invidia, odio, vana gloria, avaricia, crapula, luxuria, pugnans invadit, maros, id est fidem, spem, karitatem destruit. Inhabitantes occidit dum fideles peccatis mortis obruit. Alios in Babylonem duxit, dum in peccatis moituos ad tar- tararapit. Turris vero civilatis est protectio con- fessionis'. Quisque ergo fidelium, destructis muris virtutnm, ad turrem confessipnis fcslinanter tugiat, ne a Ghialdaeis, id est a daemonibus, pereat. ' Legi^nr etiam bodie, cum Dominu^ in partes Tyri secederet, quod mulier Ghananaea ad eum pro filia.Bua clamaret, quam daemonium male vexabat, 6t protinus salufem filiae impetrabat {Matth. xv). Tyrus est hic muodus , in ci\jus parte^ Dominus secessit , dum carnem nostram induit. Mulier, a finibus iUis egrassa, est Eccleaia de genlibua con- gregata. Cujus 6iia quae a, daemonio vexatur est quaelibet.aaima qase a viciis occupatur. Haec matre orante caratur, dum conversa anima per orationem a viciis pargatur. Yenit eoim pius Dominus ut quaerat quae perierunt domus Israel , id est ccetus ..angeiorum., et iaventas reducat ad societatem eo- raip (£•. Si^^v^"). Unde, karriasinu, sanctificate j<^u- periculo, quia bona est elemosina cuni jejunio. H?ec a morte liberat et haec peccata purgat (Tob^ iv, xii;, sed et in tenebras ire non patitur, sed vitam aetcr- nam [vita aeternaj per eam dabitur [dabit]. Thabita quippe, plena operibos bonis et elemosi- nis, ad vitam resuscitatur, viduis et orphanis flen- tibus. Cum enim vestes ostenderent quas illis facie- bat, mox eam Petrus vitae restituebat [Act. ix). En, karissimi, quantum elemosinse valent. Non solum enim a morte liberant, sed etiam a morte corporis sus^itant. Tobias quoque, qui quadriennio lumen oculorum amiserat, per elemosinas et jejunia angelo visitante receperat {Tob. ii, xi). Legitur de quodam theloneario quod nunquam elemosinam praebuerit alicui pauperculo. Quadam die dum pauperes inter se dififerrent [f. dissererent] quanta bona iiii et illi eis impendissent , ille vero thelbnearius, quamvid dilissimus, nunquam aliquid boni eis exhibuisset, unus illorum intulit quod ad prsBsens eiemosinam ab eo accepturus sit. Cui dum unosquisque prout habuit depobuisset si ab eo sal~ tem minimum quid acciperet, iile protinus ad do- roum (helooearii cucurrit elemosinam importunis Yocibus petiiL £a vero hora panis a ministris men- ssimpouebatur. Cumque thelonearius furore re- pletus circumspiceret si forte iignum vel lapis se furenti offerret quod in faciem vociferaniis jaclare- tur, prse ira cuneum arripuit, in ora clamanlis pau- D peris projeciL Quem ille an^plectilur, laetus ad so- ciOH i^greditur, cuneum demonstrat, quem se ab eo accepisse (l^ 94) memorat. Npn muito |K)st idem tbelonearius e^t gravi intirmitate tactus et ad extre- ma perductus. Ad quem mox daemones convenerunt, cuncta ejus roale gesla eo vidente recensuerunt. Cumque angeii adessent et ab ejus custode lx)na ejus requirerenl, dixit quod nuuquam sibi assen- sum ad lK>nam praebere volueiit, nisi- quod qua- dam die cuneum iratus in pauperem jactaverit, quem ipse nunc secum attulerit. Angeii vero cu- neum ab eo acceperunt et in minimas micas divise- runt. £t cum dsemones gravia pondera peccatorum in statera ponerent, angeli micam imponobanl quae prsBponderabat, Hoc tamdin fecerui^ usqi^e dum 889 SPECULUM ECCLKSIiB. - DOMINICA UI IN QUADHAGES. 9?0 mic» ponderibus.dasiDOQuni praeponderabaat. DaB- A ret et acceptam pro eo pacuniam pnuperibas ero* roonas vero iDJuriam sibi factam vocirerabantf pro- prium snum servum per vim sibi lolli clamitabant. Res in judicium Dei differtur, sed angeiis oranlibus ad vitam redire permittilur. Qui mox de iDfirmitate convaluit, gratias immeosa^ clemenliae Dei retulit, infinitas elemosinas omnibus egeuis deinde cottidie exhibuil. Quodam die paupcrem obvium habuit, quem proiiuus veste preciosa, qua ipse utebatur, in- duit. Pauper vero eam vendere voluit. Postquam ille veslem in venalium rerum loco pendentem vidit, moeslus factus, domum rediens flevit, et ita pr» trislicia obdormivit. Cui Dominus Jesus eadem veste indutus apparuit, cur fleret inquisivit. At ille : « Quia inquit, quod tuis famulis a nobis in- dignis datur, portare dedignalur. Ille vero vestem pnetulit. » — « En, inquit, quaro dedisti vestis me tegit. n At ille evigilans, pauperes bealos praedicat, de quorum numero se Dominus affirmat. Protinus omnem substantiam suam vendidit, egenis cuncta distribuit. losuper servo suo prsecepit ut se vende- garet. Quem vix ad hoc compulit quod eum nego- ciatoribus vendidit et pecuniam, ut petiit, miseris impertiit. Ipse vero venditus domino suo fuleliter serviit, annonam suam cpttidie indigentibus tribuit. Ipse pane el aqua contentus fuit. Tandem gloriosis miraculis claruit, qui jam syderea.regna promeruit. Igitur, lcarijssimi, dum elemosina ita abomni .pii^o liberet et sic potenter ad ccBleslia bomineni exaltet, hanc omnes pro modulo vestro frequentate, res vestras in coelestes ihesauros reconJere \J° 94, v®) festinate. Nemo dicat quod quid det non habeat. Ab eo bona voluntas accip.itur, cum judex, pro ca- lice aquae frigidae, praemium repromittat {MaUh. x). Et cui deest substantia quap dclur, ab eo bona vo- luDtas accipitiir. Facite ergo vobis pauperes ami- cos de iniquitalis mammoiia, ut cum defcceritis, recipiant vos in reterna (abernacula {Luc, xvi), ubi sunt gaudia quae oculus non vidit (ICor. ii) et reli- qua. DOMINIGA TERGIA LoqueiurDominutpaceminplebemsuamet super oius sibi et suo servieio reouncitDtes inapetQnt. sanctos suos et in eos qui convertentur ad cor Nunc in castro Dei discordiam seminanty nnnc ira (P^rtl. Lxxxiv). Quia, karissimi. perilliciiadesideria exasperant, odio perturbant, carnalibus desideriis defluxiraus, a Crealore nostro elongati longea corde accepto [leg. a coepto] itinerc retrahere festinanl. Sed (f» 96) cum mililes Christi ad arma orationum recessimus. Unde Dominus, malis nostris offensus et ad iracundiamptovocatus, dixit nobis iratus : Redite, prcevaricatoreSj ad cor (Isa. xlvi). Et quia per confessionom el pCBnitentiam ad cor reversi sn- mus, et per jejunia ct pcr elemosinas nunc satisfa- cere cupiraus, ideo pacem in plebem suam loquetur, dura ci veniam et vilaepraemium pollicetur. Cesscnt, in |uiens, oculi tui a ploratu et vox tua a singullu, quia raerces erit operi tuo (// Psal. xv). Super 8an< tos suos pacem loquitu , dum gloria et bonore coronari eis promiltitur {Psal. vni). VoSf inquit, estU qui in iemptationibus mecum permansistis {Luc. xxii); raecedem laborura ego reddam vobis, Super illos eliara qui »d cor convertuntur pacem loqul perhibetur, quia nominum eorum per labia sua non confugiunt, cuncta hostis roacbinamcnta dissolvunt. In fide enim, inquit Apostolus, resistite diabolo et fugiet a vobis. Per bona opera appropinquate Deo et per gratiam appropinquabit vobis {Jae. iv). Narrat Dominus qnod quidam bonuro semen in agro suo seminavit, sed nocte,» dormientibus . homi- nibus, inimicus zizania superseminavii . Postquam autem semina in berbis surrexerunt, .sizania simul apparuerunt. Servi hoc videnies a dominp scisci- taotur unde zizania crevennt, cum ipse bpnum se- roen sparserit. Ille vero inimicum hqc fecissQre^n- dit. Cum autem illi ea eradicare ve)lent. prohibuit ille, ne forte trilicum simul evelierent,, utraque us- que ad messem crescere siperent, Umpore messis ultra mtrainisse falclur {Psal. xv). Nomina eorura P ipse messoribus diclurus essel : zizajnia in fabcicu^los ad coraburendura cQiUgile, triticum autem iq bprreium meum congregate {hkitth. xiii). Homo qui bonum semen seminavit in Mgro est Dominus qui coelestem doctrinam et virtutes sparsit in mundo. Iniraicus qui, dormienlibus hominibus, super seminavit zizania est diabolus qui a fide et bono opere inmitlit vicia. Servi qui volo»»runt 6a eradicare sunt praelati Ecdesiae qui cupiuni malos a bonis segregare. Sed Oominas hoo vetat iieri ne forte simul reprobentur electi. Praeserlini. cum pla- rimi coram hominibus fippareant n eorum. opera arbitrio inlimi judicis placeant„,.plerosque no(i ad judicium humanum ut bonos eligat quos inlima censura ut i^alos reprobat. Vu|tjtutem eos boml- haec fuerunt : fures, rapaces, fornicalores, adul- teri, imraundi, ebriosi, roendaces, malorum inven- tores. Horum nominura non vult Deus amplius re- cordari, sed cura sinl fonte lacrimarura abluii et elcraosinis sanclificati, rocrenlur alio nomine ab eo vocari. Nam qui prius, proprio merito appellabanlor 'ncesti. nunc per graliam nuncupanlur casti; qoi prius superbi, nunc hurailes ; qui prius aspcri, nunc misericordes; qui prius sordidi, nunc sancti vocantur. Haec nomina scripla sunt in cceIo , haec non delebit Dominus de libro vitae. Sed quia nunc Chrisliani bellura cura viciis et dacrao- nibus geruni , hostes nostri arma sua crudelius acuunt, acrius in sibi resisteotes insurgunt, atro- 891 HONORTI AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 89f Dos hic 688« permixtos, ut boni per malos exer- A eeantur et pro paeientia babundantius remunerari mereantur. Numquam enim Abel erit quem malicia Gain non exercuerit. Numquam cum Sem benedi- cetur qui ab Gham non irridetur. Non cum Joseph a patre amatur in quem odium fratrum non gras- aatur. Non com David regni sceptrum obinebit qui ab Saul persecutionem minime passus fuerit. Tem- pore autem messis messores zizania coUigentes lasciculos ad comburendum ligabunt, quia angeli tempore judicii malos a bonis ssparabunt et fures cum furibus^ rapaces cum rapacibus, crudelt^s cum crudelibus , invidos cum indivis, immundos cum ftordidis in debitis pcenis sociabunt. Triticum vero ((^ 97, v^) in horreum coogregabunt, cum electos in preparata sibi gaudia disponunt. jd Legitur hodie in evangelio quod quidam a d»mone obsessus, insuper erat csocvls et mutus, a qao Do- minus daemonium ejecit, visum et loquelam reddidit (Luc. xi). Hic homo significat genus tiumanum quod deemones obsidebant cum idololatri» inserviebat, Tisu carebaty cnm lumen fidei non videbat. Yoce erat - privatum cum a laode Dei erat mutum. Ab hoc Do- minus dsmonium expulit , cum ydolatriam de- struxit. Oculos aperuit cum lumen coeiestis gratisB humanis mentibus infudit. Linguae officium repa- ravit cum ora a laude Dei mata ad caelestia car- mina reseravit. Ejecto autem dsmonio terribile est quoddicitura Domino : Cum inmundus spiritus exie- rit ab hominet per arida ioca requiem guoBrit et noninveniens dieit : Revertar in domum meam unde r% exwi. Bt cum vacuam invenerit, VIl nequiores spi- ritus secum sumit et cum eis egrediens quasi pro- prio jure totum possidebit. Et erunt nomsima ho- minis iiUus pejora prioribus (Luc. xi). Gnm quilibet homo peccata per confessionem evo- mit, inmundus spiritus ab eo exil. Qui loca arida perambQlat, quia sanclos homines in eoncupiscen- liia mundiarios multis modis templat. Sed quia ei non conseotiQnt, requies ei in iliis non eonceditur. Unde ad domum quam reliquit revertitur, et enm eam ab atudio bonorum operam vacantem invenit, VII spiritus nequiores se, id esl VII princip»lia vic*a secum snmit et eor a Spiritu sancto vacuum tota malignitate invadit. Bt tunc hominis illius novis- sima erunt prioribus pejora, quia quicunque post n confessionem ad peccatorum consnetudinem regre- ditur est sicul canis qui ad yomitum revertitur. Unde, dilecttsaimi, a peccatis vos jugiter custoditC; ▼erba Dei intenta aure audite» devota menteiroplere studete, quia beati qui audiunl verbum Dei et eustodiuni illud. Pugite maledulce servicium pes- aimi Domini, immo oppressionem tyranni crude- lissimi, et tolo corde snave jugum et leve onns piissimi Domini {Waith xi), ac confugite sub alas Patris vestri, benignis8imi Domini, qui non solum ad ae conversos recipit, varum etiam sempitema gaudia tribuit. Peregrinum namque filium, qui oinnem sab- ataatiam eum (t 98) mere|rieibas dissipavit, qui fiime et inedia coactus, ad patrem mereennariis adequandus remeavit, baineatum prsecipua veste et anulo induit, convivium per vitulum •aginatum instructum refecit, majore intrare nolente haeredem in:itituit (Luc. xv). Hic filius est gentilis populus qui substantiam in- genii et sensus sui expendit in ydolorum cnltibus. Qui fame verbi Dei compolsus per pnedicationem doctorum ad Deum Patrem est reversus. Quem ipse benigne recepit, balneo baplismatis abluit, veste vir- tutum et anulo fidei circumdedit, vitulum in con- vivium dedit, quia proprium Filium ei in comme- siionem occidi promissit, Judaico populo ad fidem intrare rennuente, haeredem regni coelestis feeit : Ul ad hanc haereditatem proprios labores sum- mopore tendamus, oporlet ut de minutis vermicolis exempla sumamua, Formica eteoim tota aetate totis viribos laborat, quo cibum in hieme habeat. Ita nos, karissimi, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes (GaL VI), quia tempore suo vitam aetemam proinde tenemoa. Apis quoque de variis floribus colligit et neetar ad dulcem potum et ceram ad lumen construit. Ita nos de scripiis et exemplis sanctorum dalci& verba et focta colligamus, et pocula praedicatio- nis proximis praebeamus, nt lumen aetenuB vitae habeamus. Bombices etiam vermiculi sericum magno stadio elaborant et mundum prae omni decore exornant. Ita nos animas nostras decoribus (sic) actibus ornemus, ut cum Rege gloriae regnemus Aranea quoque toto annisu telae insudat, ut etiam vitam in laborando exuat ; ita nos vestes virtuium per bonam operationem, dum vax,at, contexamus, ul non nudi, sed vestiti (// Cor. v) in die Domini coram angelis appareamus. Et ut pietas Domini in menttbus nosiris dulcescat, karrisimi, de salvaiioue Thaldis dulcorem capial. De Thalde. Haac erat meretrix valde speciosa, et o b flagjeia multum famosa. Propter hujus amorem plurimi cottidie vulnerabautur, plerique frequenter inter- ficiebantar. De hac quidam palrum, nomine Paf- nu^aus, audiens, perditioni iiiius condoluit, et veste mulata, ad eam quasi pro stupro venit. A qua in tenebrosum cubiculum introducitur. Sed ipse rogat at obscurius habitaculum iogrediatur. At ilia : « Si, inquit homines erubescis, nullus intrabil (f» 98, V) « quo videaris. Si aulem faciem Dei vereris, non est loeos ubi ab oculis ejus ahscondaris. • Tuue iile dixit : t Gredis esse Deum f » Quem, cum ae eredere responderet, inquisivit utrumnam regnom coelorum erederet quod caste viveotibus pnepara- tum esset, aut si inferni supplicia esse dubitaret quae incestis futura essent. Gumque haec omnia se fideliter credere dicerei, ait : • Si haec omuia cre- dis, cur non pertimuisti tot animas baratro inmer- geret de qaibut omnibua eam toa aaiau oponet te 893 SPECULUM EGCLBSI^. — DOMINICA IN MBDIA QUADRAGBSIMA. 894 Deo rationem reddere? » Illa hoc audieoBexpavit, A petraret. Antomua, coDvocatts discipulis, peticio- et toto corpore tremefacta, cum lacrirois se pedibus eJQs prostravit, abdicaas transacta, pollicens cavere Aatura. Ipse vero disceden8,locura ei desigoavit quo eam post se venire imperavil. Tunc omnem pecu- niam auri vel argenti et gemmarum et variam su- pellectilem per roanus puerorum et puellarum sua- rum in mediam plateam comportavit, et accenso igni coram omnibus, in eo cuncta jactavit : • Ye- nite, ioquiens, et videtequa!itertradoincendioquaea vobis lucrata (149) sum spurcici» coeno. » Post hsec vili induatentoad Pafunciumin montem venit, quam ipse in habitatione religiosarum feminarum parvulie cellul» inciusit. Panem etaquam eicottidiecongruis horis roinistrare constituit . Quae cum ab eo requi- nem Pafnucii innotuit, precibus et vigiliis tota nocte insistere monuit. Bt ecce ir^edia nocte, Paulua unus ex discipulis ejus, in extasy faetus, coelum conspicit apertum» in quo lectum auro et gemmis radiantem vidit coUocaturo, a splendidis virginibuscustoditom. Qui cum diceret hanc gloriam nulii nisi suo domino prsparatum, audivit illaa virgines ccelestero reso- nare armonyam. Non est hsc gloria Antonii ; se. ^ ^ sapientibus reservai. Cum refectis nibus reficiuntur quia T libris Moysi ad fidem in- struuutur. Duo pisces adduntur, dumpsalmodya et prophetia fidelibus traduntur. Penes hordeacii scri- bnntur, quia sicut hordeum folliculis, ila libri legis multis mysteriis involvuntur. Puer qui eos portavit nec commedit est Judaicus populus pueriliter. Sa- piens, qui sensum legis non ictellexit. Jesus autem panes fregit, turbis distribuit, dum fidelibus sen- sum ad intellegendum Scripturas aperuit. Super fenum discumbentes saturantur, quia humiles tan- tum refectione Domini dignijudicantur. Per T pa nes etiam Scrptura et exempla Patrum mT aetati- bus degentium intelligimiur, qnibus cottidie fideles habunde reficiuntur. In prima aprate Enoch pane scripti nos reficit, dum Domirium cura milibus D jusia senicnlia Danielisconviclosdebitae pcBQ»man sanctorum ad judicium venturum scribit. Pane gat^ mystica sapientil ergo turbis, karissirai, Deum pro collatis beneficiis laudate. Ad ipsius refeclionem toto cordis et cor- poris mundicia vos praeparate, quia sola casliias homines in periculis liberal, po^nilentes Deo con- ciliat. Joseph namque, dum a libidine non snbjugatar, a carcere liberatur» insuper tocioa iEgypti pridoepa elevatur. Daoiel, dum castitatem dtligit, feritaa leo- num in caveam bis enm itiissum noii Isdit ; aed et regum potentia super principes enm extulH, Susanna quoque, diun amore caslitatis manti Ihorum non violavil, non soluni ipanus.iniquorum judicum evasit, sed etiam ipsosfalsos acQase^tores exempli nos saciat, dum eum ob justiciafn Deo pla- cuisse el in paradysum raptum fuisse Scriptura memorat. . Ii\ s^MOda «tAte .pania nobis per Al^ralum mini- 8Aratar« dum .litteras Hebneas repperisge, trans- a<;ta ab iJ9ttio scrip|isae» aatrooomyam iniEjgypto docuisse ac Deo in omnibua obedisse narratur. la Illaetate per Moyaen copiose rcficimur, dum X prasceptis per cyua scripta instrQimur et ipse super omnes hominee inanauetiasimua tuiase teatatur, et mulUs aign^s.fQisiaae deaeribitur. In III aetate, David, Salomon et.omne&pene .pro- cipavit. Judtth aancta vidna, castitatem ditigendo, dam hoQorem et divicias magnantmi principis apemil ; popalum Dei ab emiitenlis mortia pericalo eripit. Insaper ipsa, ecciao tyranno, da vfctoria tripddiat, etomniQiii ore usqoe hodie laude digna tHamphat. Malchus quidam mooacbus, dum cum nriultis a!iis Sarracenis capilur, cum uxore altenus yin capta, uni' pro sorle Iraditur, a quo ei grex jj^ccu- dum pascendus comraendalur, ei nfiulier ei in coa- iuffium dalur. S^ed ipsc arao-e casstitatis a domino suo eliara (f'<* 104) coaclus, nuraquara ei copulatur. Transacto aliquo tempore, cuoi^dem. 897 SPECULUM ECCLESI-E. - DOMINICA IN MEDIA QUADRAGES, 89 in fugam vertitur, sed dominus cum servo et came- A vel quis finis expectaret ignonirem, subito posl lis sequitur. Illi ob timorera speluncam pelebant, »- 1- i -v. .._i„ quia interius leaena catulos fovebat. Domiiius iosecu- lus servum eos de spelunca occidendos extrahere jubel. Ipse foHs cameros evaginato gladio, tenet. Servus nudato ense ingreditur, scd illico at) leaena arripitur, ante oculos paventium riiscerpituf. Quem lardantem dorainus iratus insequitur, sed simflem fioem protinus sorlitur. Hoc facta leaenacalulos ef- ferl, locum absced^ndd trepidis offert. Uli ascencis cam«Iis abisrunt et quariluni castilas val6at ubique notum fecerunt. Quaedam muUer in adullerio deprehensa, Ddmini judicio sislitur : sed accusatoribus ejus contiitatis, illaesa abire siritur {Joan, viii). Hinc, karissimi. me miserabilis clamor exoritur, ubi turba anima- Tum trabitur a daemofftbus ; anhwaBT sciliOdt: flebiliter ejulantes, daemones crudeliter insultantes, et eas in illud baratrum camchachintt6 prjecipfitanifes. Inter- ea teterrtM spirilu9'*ab illoabysso mmer^ebant, pulidtffh' ignem'de ol^^ et nafibus efflanles, igneis" forcipibus rae capere qaoferebam ; sed rtiox' ductdre raeo adveniente, in eundera puteura cum diro mu- gltu se p^aRcipites dabant. Qai siatim' me timore et lenebris exemptum in serenam lucem orirtitalis plagse dlixit, ubi ante nos alius murus nullurh in- troiium habens ad coelutn usqilfe surrexit: Quo com pervenissemUs, erat campus laetissimus, omni araoenitate conspicuus, prae diet luce splendibus, servile Domino in sanciitate el jusiicia, et liberabit B odbriferis floribus consitus, suavi odore plenus, in vos ab omni inimicorum saevicia. Velo, dilectissimi, ut res dilecliooi vestrae innotescat, unde neglegen- tium ignavia perhorrescat, el ideo devote servien- tium mens hylarescat. Quidam genere et opidus prseditus obiit, cujus exequiis trequens propinquorum turba et lugens familia tota nocte inlerfuit, sed primo diluculo de- fuoctus ad corpus rediit. Cuncti qui affuerunt in stuporem et admirationem conversi fugerunt. llle vero concitus ad ecclesiam cucurrit, usque ad me- diam fere diem in oratione procubuit. llle reversus cunctam substonliam in tria divisit, unam partem uxori et filiis dedit, unam pauperibus distribuit, unam fratribus in monasterio contulit in quo se quo ItPtabantur albatorum agmina, dulcem yranunl resonaniia. Coepi autem cogitare hoc esse regnum coelomm, de cujus inenarrabilibus gaudiis srepius cst mihi relatum. Ilie ver6 cordi meo respondil hoc rcgnum coelorum uoh esse. Prsetergredrenfesaulfem illa beatorum loca, apparuerunt anle nos splendi- diora, et ecce immensa lux ante nos maximo jubare radi^tbat, de qua miri odoris suavitas flagrabat, in- super dulcissimi concenlus armonya resonabat. Et talis erat hapc gloria ut omnia quae prius videram Conspicua viderentur esse permodica. Quo cum nos sperarem intraturos, duct6r meus reflexit el ad locum laetanlium pervenienSf mihi dixit': Scis quod significant guce vidisti? Ciii cum responderem me , r * o • •. .K A lA^J^ \.^n n ignorare dixit : Valhs ardore et algdre horrtda monachum fecit. Sciscitantibus quid vident hocC *., ... - jc u ai ^ est locus tbi prasparatus gui usque ad/inem vitae dtf^ retulit : « Veste et facie lucidus erat qui me duce- bat. Euotibus nobis ad plagam aquilonis erat a laeva vatlis immensae profunditatis, nimiaa latitu- .dinis, infinitce longitudmis, cujus unum latus maxi- mo incendio aestuabat, aliud horribili frigore con- gelabat. In utraque parte nnimae poenis deficiebant, quae nunc de igne in frigus, nunc de gelu in flam- mas resihebant. Hoic viso cogitare coepi hoc infei^ num esse, de ci\iu6 ipeffabiiibus poenis me saepius contigit Audire. Ductor autem meus respondit cogi- tationi ineae dicen^ hoc infernum non ease. Ultra nobis progredientibus coeperuot omnia ante nos (0> i05, v*/ obscurari, et nos per tertras tenebras quasi descendeudo ad ulteriora dilabi. Bt ecce ma feruni pctnitere sua crimina, Hii quia in morte ad pcenitentiam confugiunt, inferni supplicia evadunt, Sed quia hic adsatis/actionemif^^ib^) nonemendan- tury inhispamlspurganturetindeper missasetele^ mosinas et orationes fidelium liberantur et his quos videsassociantur.Quiautemsinepcenit^ntiamoriun' tur, mox in infemum dimerguntur, unde numquam in asternum Hberdntur, Cujusihtroituseraiillepur teus flarhmivomus: Por)roqui in bona conversatione vitam ducunty post obitum fiuc vettiunt. Qui vero perfectiinveniuntur mox incoslesteregnumintrodtL cuntur. CujHs ingressu^ ille est quem vidisti locus lucidus, Mam ad corpus revertetis. Si bene vixeris, his as$ociab'eriii. Proifnu^ ad hanc vilkm rediit, g»as puleus ante no. apparuil qui .ulphure. vola^ d ,am si,„clani vitam .teinceps tfuxil rfl Hngua tacente m.na de flamm.vomo ore evomml et rurm eadem ^.^^ ,oqueret\ir quid Vttferit. Ifeitur. karissimi si hic retracta absorbuit. Intolerabilis etiam fetor de illa fomace ascendebat qui oinnia in circuitu replebat. Ttinc repentc dufetor msus dlsparuit et me in hoc horrido spectaculo solum slatuit. Curaque ibi pavl- dus ac tremens starem, et quo gressum verterem sobrie, juste et pie ViVendo viJcerTtis {Tit. ii), ad illfe gaudia qUandoque pervenfeiis ubi licet in aeter- num exultare, et Deo placebit vobis habitare, quem oculus non vidi^ (/ Cor. ii). Si cattiedra S. Petri in Domiaica occidil, sic sermonem ooncltidere lioebit : Priocipi apostolorum Petro, cujus hodie feslum celebramus, commendate vos, karissimi, attentius. Ouem quia Dominus caput Elcelesiae constitiiit, Ec* clesia eaim todie sumnium pastofem in epistopaiu prsetulit. Gum enim Anthiocenaes, expulso Symone , Mego, Petram odVocaBsent, et ddMlas sosfrilatem et mortoi vitam per umbram ejus teeepissent,. ewn ^U pntfiecmiat et fldeles qui prias diwipiiH ejua dicti sunt Cbristianos cognominaverunt. Hic» cum habeat a Domino potestatem ligandiatque solyehdi m ttoKoftii AtJGtstofttjN. Ofrp, pAfts m. - UTOaOlCA. 900 et claves regoi cceloram {Matih. xvi), pulsate eum A et apeiiens portas vitae, introducalnos ad gaudia precibus, ut vos absolvat a vincuiis peccalorum» angelorum, quse oculus non vidit, etc. (/ Car.n)» Si festivum sancti Mathye in Dominico evenerit, hffic de eo dicere convenit ; Yotis nostris, dilectissimi, multum potest favere preeatio sancti apostoli Mathyae, cnjus natalicia co- limus bodie. Cum Judas, unus ex XII, Dominum XXX denariis vendidisset et Judsi agram in sepul- turam peregrinorum his denariis eroissent, inrelix Judas in eodem agro suspensus medius crepuit, et effusis visceribus scelus perditionis [proditionis] luit. In cujus locum Mathyas ab apostolis per Spiri- tum sanctum eligitur, et duodenarius numerus a Christo consecratus expletur (Act. ii). Hic in Ju- dsea praedicans multos ad fidem convertit, multa adversa pro Christi nomine pertulit, tandera (^ 106 y^) glorioso fine pro Domino occubuit. Qui cum sit unus ex ils qui vos in novissimis est judicaturus^ supplicate ei precibus et laudibus ut tunc, cum de- n xtris statui et dulcem vocem, Veniie benedicti (Maitk. XXV)» mereamini audire. Quod Oculus non vidit, etc. (/ Cor. ii). De sancto Gregorio papa. Celebritas summi pontificis sancti Gregorii auget nobis gaudia hujus sancti diei, qui tempora sua si- gnis et virtutibus decoravit et domum Dei dictis et scriptis peromavit. Hic beatus, primo laicus, de ge- nerosa senatorum dignitale progenitus, inmensis diviciis erat praeditus. Unde et septem congregatio- nes de propriis construxit reditibus, in quarum una ipse factus est monachus. In qua cum Deo et liomi nibus sancta conversatione esset acceptus, ab apo^ stolico archidiaconus ordinatur, et non multo pos^ papa Urbis elevatur. Qui verbo et exemplo totam C Bcclesiam ita illuminabat ut sol suo jubare mundum illustrat. Unde et Angliam, usque ad illud tempus idolatriae deditam, ad fidem Ghristi pertraxerat. Ante acceptum pontificium solus scribendo sedere consuevit, ubi quadam die angelus Domini in specie naufraugi (iU) advenit gemebundus, ejus adjuto- rium petiit, a quo mox sex aureos accepit. Denao reversus opem inporto nis vocibus implorat. Sed vir Dei similiter ei YI numismata donat. Tercio eodem die revertitur, auxilium flcbi liler precatur. Sed ei argentea scutella a vire Dei dabatur. Qui accipiens ampiecitur gratulabundus, abscedit laetua. Grego- rius vero, adepto pontificatu, cum non solum in Urbc, sed usqueversum in orbe pauperes innume- os de facultatibus Ecclesiie pasceret, voluit ut cot- D tidie XII suae mensseadessent, quosipsesuocibore. ficeret. Quadam die XIH adesse et terciumdecimum per diversas formas se 'mutasse (f 54). Mensa ita. que sublata, duodecim abire permiftit, tercium deci- mum secum retinuit ; quem secreto dncena quisoam easet inquisivit. At ille : « Rgo sum ille naufragus qaondam a ta XII aureia et scutella argeotea coqso- » latus. Bt scito tlbi papatum pro hoo in prssmio a Deo localom.— Uiide nosti, ait, qaod me Deos fio- U&l) Deeat aliquid. clesise prsesulatu prsefecerit? — Quia, inquil, illiaa sum angeius, tibi ad custodem ab illo deputatas, et quicquid a Deo petieris per me impetrabis, asque dum vullui ejus (f* 108) quem desideras astabis. • Hffic ut dixit, ex ocuiis mirantia evanuit. Gregorius autem immensas gratias oronipotenti Deo egit, infi- nitas elemosinas facere coepit, pro quibus hodie centuplum et vitam aetemam recepit. Hunc, karis- simi, elemosinis, el bonia operibus imitamini, utejas precibus in gaudiumDominiintraremereamiQi,qao4 oculua non vidit (/ Cor. ii). De sancio Benedieto. ExuUandum nobis est, dilectissiroi, in hodiema, soltemnitate sanctissimi Patris nostri Benedicti. Qui ut Lucifer sonat, nitilat decns astronim, sic resplen- duitgemma monachorum. Hic nobili ortus prosapia, Romse traditur ad lilterarum studia ; sed muadanam sapientiam Romaeque urbis gloriani despexit, aolam Christi crucis ignomioiam dilexit. Nam Urbem sco- lasque deseruit, ad presbiterum Ecclesiae in servicio Dei se contulit. Sed nutrix quae ^as amore slri- ctius inhaesit, sola post enm venit. Quae prestitum sibi capisterium incaute posuit, quod eadens in par- tes dissiluit. Benedictus, ut nulricem flentem rep- perit, vas confractum integritati precibus restitait. Quod dum pro signo ante fores ecclesiae suspende- ret, Benedictus fugit clam ne ab hominibus lauda^ retur. Tendens itaque ad heremum, obviam habuit Romanum monachum, qui posl pater maUoram extitit monachorum, qui ei tradidit habitum reli- gionis et inslruxit modum sanctae conversaticmis. Hujus Romani cella in monte erat postta, ad cujus radicem lalitabat Benedictus in spelunca. Romanos autem cottidie panem in funem alligato titinnabulo (sU] Benedieto simpsit. Sed diabolus, invidens ani* bobos, jacto lapide tintinnabalamcomminoit. Bene*- dictus itaqae triennio heremiticam vitam duxit, et bominibas inoogmtus, soli Deo cognitus fuit. Unde et ipse sui athletae curam habuit : Nam postqoam presbiter quidam epulas delicate sibi io Pascha in- stroxit, Domioas ea Benedicto deferre jussit. Mttl- ta^ a diabolo temptationes pertaht, qoas onmes vi* riliter devicit. Quadam die temptator in specie avis afioitet i cti viri pectus accensum tanto illicito amore incan- duit quod pene cupidine victus heremum deseruit. Mox veste exutus taudiu in spinis et urdcis nudus volutabatur quousque omnis illa carnalis delectatio (f» 108, v«) extinguebatur. Post haec vicino monaste- rio abbas praeficiiur. Sed dum ab eo regularis di- strictio indicitur, a discipulis ei venenum ia potu poiTigitur. Porro cum ille signum crucis edidit, vas vitreum in manu ministri ita confractom crepult quasi pro cruce lapidem jecerit. Quibaaderelicti8,in Ml SPBCULtlM BCCLBSliB. — IN ANNtJNCIAT. S. MARUB. 90t heremam rediit, ae multis ad se confluentibus, XII A tre^ horas rcvertitar el solito paoe a Benedicto ve- roonaBteria ibidem in laude Dei construxil. In monte aatem conslitatis tribus aqua defuit fratribus, sed Benedictus fontem de nipe precibas elicit, qui usqae hodie ob meritum ejus ad inferiora defluit. In uno quoqae monasterio frater ad orationem stare non potuit, quia diabolus in forma parvi iEthiopis eum per vestimenta de choro trahebat. Quem Benedictus foris stantem virga percussit ; sed diaboluscum cla- more, quasi accepta plaga , fbgit. Quidam frater, dum vepres cum falcastro secuit^ elapsum ferrum in lacum cecidit. Sed Benedicto in lacum manubrium protendente, ferrum ut Ugnum natavit et spoute manubrium intravit. Quidam etiam puer, aquam hauriens, in lacum prolabitur, et mox ab unda in altum jactu sagittae trahitur. Quod protinus Benedictus per spirttum sentiens, Maurum ad cripiendum puerum mittit^ qui post multorum pater monasterlorum ac mul- torum patrator miraculorum claruit. MirareslMau- rus a Benedicto missus super aquam ut in so- lida terra cucurrit, pueri comam tenuit, ac sccum ad litus velociter delulit, respiciensque super unilas se ivisse obstupuil. Puer vero dixit quod melotem Benedicti se de fluctibus rapere viderit. Gumqae his et aliis multis prsclaris signis ut lampas in maodo claresceret, et splendor fulgoris ab invidis capi non posset, quidam presbyter ma« gna coapit invidia stimulari, gloriosam Benedicti cemena opinionem longe lateque in dies dilatari. scitur. Insanus vero presbyter, furiis comprehensus dum non valuit vitam adimere illi quem Deus ut pupillam ocuii sui custodivit sub sui signaculi mu- nimine, conatus est discipulorum ejus animas in pnecipicium perditionis inpellere. Pnecepit namqae YII puellis impudicis ut nude ante cellam viri Dei choreas ducerent, quatenus juniores fratres, eis vi* sis, a proposito sao concupiscentiis illecti, per lu- bricum luzurifle ruerent. Benedictus hos conspi- ciens, et sui causa hoc fieri sciens, ordinato ibidem abbat^, locum deseruit, et aemuli sai invidiam hu- militer declinans abiit. Ille vero miser presbiter, non Christi sed Salanse minister, dom in solario sno staret et de Benedicti abcessione exultaret, re- Q pente solarium cecidit et omnia membra ejus rointi- tatim compressit ; de cujus ruina Benedictus acerri* me flevit, insuper discipulo suo de ejos casu gao- deoti poenitentiam injunxit. Corvis autem de silva ante eum volantibus, et quasi iter suo nutricio roonstrantibus, venit ad montem Cassinum, in quo erat antiqunro Apollinis templuro. De quo , omni spurcicia eliroinata, teroplum in honore Dei oroni- potentis dedicaluro, ac monasteriuro construens, plurimos fratres ad laudero Cbrisli congregavit, quos bonus pastor ad pascua vitae verbis et exem^ plis educavit. Omninamque vitasaajejuniis[inXLa vero bis tantum, etc.] et vigiliis operaro dabat, in XLa vero bis tantum vel semel in ebdomada cor- pus alimentis recreabat, omni tempore aut leetioni vacabat, vel orationi instabat. Postquam his et ta- Et quia ejus laudem habere voluit, sed vitam imitari ^^^^ gloriosis factis immeritaro mandom dio illo- noluit, coapit ei apud qaoadam detrahere, et quos potuit ab ejus viailationeretrahere. Sed cum ceme- ret virtotum ejua prseconia obique magis magisque crebresoere etmoltos ejus exeroplo, relicto sseculo, ad melioris vitae conversiooem inardescere, panem veneno confectum curavit ei per ministruro suum mittere, cogitans, infeiixl lucernam Ecclesiae eo defancto extingaere (P> 110). Porro corvus cottidie de silva ad mensam Benedicti venire solebat, qoi panem ab eo accipiens abscedebat. Benedictus itaque miasum panem com gratianim actione accipiens, et corvo projiciens , in solitudinem ferre praecepit ubi ab homine inveniri non possit. Corvus aotem, dio multumque abhorrens, panem grocitaudo circumvo* iat, tandem levans in ailvas portat. Post doaa vel ^ strabat, hodie de ergastolo carais ad cceleste pala- tium Iceiantibus aogelis migrabat Quo abeunle, discipulis coelum patebat, in quod pulcherrima via, in nomeris palliis et laropadibus atrata, tende- bat, io qua spleodibus ((• 110, v^) vir staos dicebat quia Beriedictus per hanc viam coeloa petebat. Igi- tur, karissimi, Domioum Jesum qui se glorifi* cantes glorificat in cordibus vestris sanctificate, aniroas vestras et corpora vestra jejuniis, vigiliis, elemosinis ei commendate, qoatenas Benedicti pre- cibus ultimam maledictionem evadatis, el benedi- ctionem haereditate poasideatis, quam oculos noo vidit (/ Cor. n), et catera. IN ANNUNGIATIONE SANCTiE MARIiE Qtdaudiidieat: Veni(Apo€. xxii). Prsecepit no- bis Scriptura, dilectissimi, ut quae de Deo et vita seteraa intelligimus vobis iotimemus et ad illa festi- nantes vos nobiscom iovitemos. Ista dies inter prsecipuas festivitates computator, quia totius Christiaos religioois summa ab eo ex- ordium sumpsisse comprobator. lo hac quippe die moodns de peccatis perditus ad viiam Cbristi pas- aiooe reparatus. lo hac qooque Johaonea Baptista deeoUatnr, in hac etiam Jacoboa frater Johannis eapite tmocator. lo hac svcra die loCAmatio Christi per angelum Virgini nootiatur, sicot hodie a tota Ecclesia devote celebrator. Legitor quod ea die eademqae faora qaa primos homo eonditos est in paradyso, etiara Piliaa Dei in ea novus homo sit cooceptos in Yirgiois atero. Ipsa qoippe erat paradysua maloram, foos borto- ram, quia io ea sarrexit lignum vitae atqoe de ea pmfloxit foos sapientifle» omnibaaqoe deliciia aOoe- bat, in qoa omnea thesaori aapiento ei aeieotia 903 HONOHH AUGUSTODON, OPP. PARS lll. — LITURGICA. 904 ab^sconditi eranl (Coloss n). Tradilur etiam qiiod A Lex orunes virgines (f- 112, v<0 maledictioni ad- ea hora qua Adam de vetita arbore eommederit, ea Chrislus in arbore crncis pendens , acetum cum felle biberit; atque ea hora quae Dominus hominem de paradyso expulerit , ea Chri«lus latronem in eum introduxeril. Quod totum hodie contigisse tradil Ecclesia. Unde per quam conti- git, hodie magnificatur beala Virgo Maria. Cum enim primi parentes iu paradyso deliciis affluxissent, et diabolo propinante poculum mortis hausisseot, ao tota successionis eorum soboles per Y milia annorum mortis sententiaesuccubuisset mi- sertus Deus quod ille malignus praedo gloriabatur quod totum gcnus humanum quasl jure haereditario possediaset (P» 112), contra mortis potyrium sic ho- dixeraty sicut scriptum est : Maledictus qui non fert fructum in Israel. Hanc maledictionem Deus a vir- ginibus per Mariam virginem detersit, dum ipse auctor benediclionis ab intemerato ulero ut spon- sus da thalamo processit. Steriles ab hae maledi- ctione absolvit, dum Baptistam suum Johannem de sterili utero nasci voluit. Haec, karissimi, olim muliis modis praeGgurata ; heec multifarie a prophciis praenunciata , Moyses namqiie vidit rubum igne coraburi , nec tamen flamma consumi (Exod. iii). In quo Dominus ap- paruit, cum populum suiira ab JEgyptiaca servi- tute eripuil. Hoc beatam Virginem prajsignavil , quam ignis Spiritus sancti prole illuminavit, nec la- mini per feminam, diabolo insligante, porrectum. B ^g^ fl^^^^ concupiscentiae violavit. Ex qua Do miscuit vila' antidotum, angelo ministrante per fe- minam ab humano genere acceptum, et mortem quam femina mundo iotulit, femina dcpulit, insu- per vitam omnibus detulit. Misil Deus angclum suum mysterium aetemae salutis Viigini nunciare pcr quod sibi vellet perditum mundum reconciliare, in quo sibi complacuit omnia in coelis et in terris re- staurare {Coloss. i). Gabriel itaque archangelus Vir- gjioem venerabiliter salutavit, quam Matrem Dei atqne^Reginam angelorum fuiuram prdsdicavit. Ave^ inquit, gralia plena^ D4)minus tecum^ benedicta tu inter rmdi4r$s^ Ecce concipies et paries v Filium , et Flliu$ Altissimi vocabitur. Uicinlsrael rex ent. et regni ejm non erit finis {Luc. i) . Ad haec verba mox illa ultra aogieios beata, a Spiritu sanclo impregna- q ta, et a Verbo Dai virgo sa«ra iogravidatur. Tunc Don ad lascivas fert gressura petuJaater, nec de col- lata de coUato munere more muiiebri apud eas mul- tip^kai verba arroganter; sed protinus adEtisabelh saDCtaiQ binniliter proporat, quam gravitas aetalis et vitse meritum dignam fama reddiderat ; qua; jam aexto menae, eodem augelo nunciante Zacliariae, il- lum conoeperat qui Domino in mundum venienti viam ad corda bominum prsparare debuerat, ei id- eirco per VI meiiae& so occultaveral. Igitur dum Maria Blisabe^h saiutavii, Johannes ad vocem ejus ia utero mvlris exultavit, jam cupiens de claustris prorumpere et Domino su.o venienli oocurrere ; jdm Yoleus egredi, Regem et Sponsum fidelis servus et amicus amplecli. Tunc Elisabelh^ Spiritu sancto j repletai dixit omnia qnae Virgini dicta essent a Do- mino forenl complenda. Tribus itaque mensibus apud illam deguit, uaque dom Filiam omnibus pro- pbetia majorem genuit, qui ipsius Fiiii paecursor et praaco in mundo praQire debuit {ibid.). Deinde ad Nazareth reversa, cuni a Joseph gravida notatur ocoulle eam dimittere meditatur. Gui angelus in aomois apparuit, noa esse iliam dimiitendam ad- monuit, coneeptum aotem esee a Spiritu sancto innotiHt {Matth. i). Bxpleto ergo certo tempore, maris stelk solem joaticise mundo edidit, qui lux et rex-angelorum omninm et vila et salus omnium homlilum extitit* minus visibiiiter apparens mundnm vistavit et po- pulum iidelium a diabolica servitute liberavit. Aaroo quoque jussu Domini aridara virgam in tabernaculum posuit, quae in crcaslino florensnuces protulit {Num. xvii). Per quod signum Deo fideles commendanlur, rebbllcs vero confutantur. Aride virga qnae nuccra protulit est virgo Maria quae Chrislura Dominum et hominera mundo progenuit. Per hunc justi in ullimis ut palma florebunt, re- probi vero ut ficus arida in igneardebunt. Domi- nus filiis Israei manna de coelo pluit, et ne quid in crastinum de eo reservaretur jussit. Cottidie eis no- vum dare voluit, manna vero reservatum vermes protnlit. Per manna sancta MHrja accipitur de qua vermis Christus nascitur. Ipse namque dicit : Ego sum vermis et non homo [Psal. xxi). Homo enim ex comraixtione viri et mulieris nascilur, Ghristus vero ex sola Virgine procreatur, ul vermis ex mundihu- mo formatur. Gedeon, dux Israel, vellus in aream telendit, in quod ros ccelitus desccndit, et aream siccilas te- nuit. Rursum vellus exponens, area rore iniraadait, et velius huraore caruit {Judic. vi). Hoc sigcuni fuit victoriae fidelium et fugae bostium. Vellus in- fusum rore est Virgo sacra, fecunda prole. Area iohumecla est rirginilas ejus intacta. Rursura area rore immaduit, quia Eoclesia donis Spiritus sancti fecunda claruit. Per hoc signum, id est Viiginis partum, daemones, qui sunt humani geoeris hostes^ devincuntur, et fideles cum Iriumphali gloria ia coeliscoronabuntur. VelIusverohumorecaruit(f^l 14) quia Synagoga a doais spiriiuaiibus sterlis aruit. ^ Hoc totum in Spiritu sancto prophet^ praevidit et his verbis dixit Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spi-- ritusDomini{Isa.\i). Jesse fuit pater David regis, qui erat radix hujus sacrae slirpis. De hac radice David ut arbor succreverat, de qua nobilis virga pullulaverat, quia virgo Maria de ejus progenie ori- ginem duxeral. Haec virga florem protulit, dumvir- go Maria Christum genuit. Ipse enim dicii : Ego flos campi et lilium convalHum {Cant. ii). Gampus est terra inarata, et est virgoinmariiata. Hic cam- 905 SPECULOM ECaasI^. - IN ANNONTIAT. S. MARLfi, pus preciosQm florem produxit , cdm Christus de Virgine nalus mando illuxit. Qui flo^ erat lilium convaUium, id est Christas omatus humilium. Su- per hunc Spiritus Domini requievit , quia plenitudo divinitaiis in eo corporaliter habitavit {Colou. ii). Hoc etiam propheta dixit : Ecee Virgo eondpiet et pariet Filiufn^ et voeabitur nomen eju$ Emmanuelf id est nobiseum Deuf. Ezecbiel qiioqua portam semper clauaam vidit, per quam solus Rex regum transivit et clauaam re- iiquit {Ezech. xuv). Sancta Maria est coeli porta qu« ante parium et io parta virgo fuit et post par- tum virgo permanait. Nabuchodonosor rex statuam vidit , cujus caput aureum fuit, pcclus et brachia argentea, vcnter se- reus, crura ferrea, pedes Bctiles eranl. Lapis vero de monte sine manibus abscisus statuam tolam comminuit et in pulverem redegit . Ipse in montem magnum crevit et totam ten^m implevit {Dan, ii). Per diversa statu«e metalla designaniur diversse po-- testatis regna. Lapis autero abscisus dc monte sine manibus praecidentium est Christus, natus de Vir- gine sine manibus amplcctentium. Hie oronia re- gna suo imperio subjugabit et ipse solus perpetuo regnabit. Hic etiam Nabuchodonosor statuam au- ream altitadine XL cubitorum , latitudine VI fecit, quam universum populum adorare prsecepit. Huic cum Ananias, Azarias, Misael cervicem fleclere recusarent et solum Deum omnium adorarent, rex Iratus praecepit fornacem septuplo quam solebat in- cendi, in quam jussit istos tres viros ligatos mitti. Porro inceodium divinitus de fomaee excussum exteriores exurebat, interiorum autem nec unum (fo i 1 4, v^) capillum laedebat, imroo eorum vincula dissolvebat ; et ipsi ymnum Deo in roediis flaromis canebant, cum quibus rex Filium Dei videbat (Dan. iii). Sic Spiritus sancius beaiam Virginem suo igne inierius illuminans fecundavit, exleriua ab omni concupisceniia obumbrabii. Unde et ea Filius Dei gentibus revelavit. Daniel, permissu regis, idolum Babyloniorum dc* struxit, et draconem quem adoraverunt interfecit. Unde et Babylonii ira permoti eum in lacum leo- num misemnt, et lapide magno usque ad VII dies clauaerant. Rex vero, cum Dantelem diligeret, la- pidcm anulo suo signavit, ne eum interficerent . Porro angelus Domini prophetam Abacuc de Judoea cum prandio rapuii, et super lacum leonum staiuit. Qui cibum Danieli inius deiulii, nec tamen sigillum amovit. Septimo autem die rex veniens, et sigillum sanum et Danielem incolomen inveniens , Deo lau- des dixit, eum de lacu eduxit, hostes ejus a leonibus devorandos includi jussit {Dan. xiv). Sic Christus, non amoto virginei pudoris signaculo, in tbalamum uteri introivit ei mrsum salvo sigoaculo de aula virginali lux et decus angelorum et hominum exi- vit. A Hujus virginis genealoftya ab evangeliatia quasi linea ad bamum contexitur, in cujus fine Filius ejus ut hamus aonectitur, dum Jesus Christus da ea natus dicitur {Matth. i). Hanc lineam Deus Pater in virgam eracis innexuit, in qua buus Piiius ut faamus pependit. Porro edulium hujus hami caro Christi eret quae in sacra virgine ut in vase piscario abscondita fuerat. Hunc hamum Deus in mari hu- jus sseculi misit, et leviathan de cordibus fideiium extraxit. Cujus maxillam armilla Christi caritatis perforavit, ut exitus pateat his quos incautus devo- raverit. Unde David egressus per poenitentiam pa- tuit, quein per adultenum et homicidium devoravit. Petro flendo patuit, quem perjurando et Dommum abnegando in guture habiiit (152). Marise lacrimando Q paiuit, quae per multa sordidum [sordium] crimina in ejus ventre laluit. De hujus beata Dei genitrix suam aequivocam salvavit Mariam .£gypiiacam. Hsec in Mgypio orionda, in tenera adhuc seiate Alexan- driam venit et XUi annis publicum scortum (f« 116) se omni vnlgo praebuii. Cum autem populus Hiero- solimam navigio properaret, ut exaltationem sanctiB crucis ibi exaltaret, ipsa cum aliis navem intrayit, absque modo aniroas juvenum laqueis diaboli inno- davit. Cum vero Hierosolymam pervenisaent, et po- pulus ex omni urbe confluxisset, omnes quos potuit ad facinus petulanter incltnavit et miseroa insacia* bilis diaboli dccipula volutabro sordiduro [sordium] ingurgita\it. Itaque festo imminente, et populb ca- tervaiim ad ecclesiam concurrente , ipsa cum aliis p templum intrarc voluit, sed divina virtus eam longe a foribus expulit. Saepius autem turbis inmixta, in- gredi conabatur, sed conatus ejus frastrabatur, quia iieram atqu3 iterum a foribus repulsa efferebatur. Tunc nutu Dei insiincta, multiiudinem facinorum suorum ad memoriam reducii, imaginem Dei geni- tricis Mariie in parieie depictam conspicii, ac coram ea protinus cum lacrimis corrait, prseterlta crimina deflens, lutura deviiare poilicens. Ab oratioue sur- gens, iia libere templuro ingreditur, quasi a canctis eam prius repellentibus irahereiur. Adorata auiem salutifera cruce egreditur, et iteram imagini sacr» lacrimans prosterniiur. Inde surgens tres panes emit, Jordanem transit , in heremo XL annis soli Deo cognita mansit. Et in primis quidem XIIII an- nis tribus panibus ei herbis agrestibus spiritum po* D tius deficientem recepit quam corpus refecit; multa incommoda aeris de aestu vel frigore pertulit ; multa diaboli temptamenta, maxime camis incendia ac prioris vitae desideria sustinuit. Sed postquam huroi prostrata Dei Genitricem invocavit, cuocta viriliter snperavit. Post hiec, a peccatis purgata, digna Spi- ritns sancti ad habitaculum est habita. Qui eam dono gretiae scientia Scripluraram et prsescientia fu* turorum interius illustravit, divinse contemplationis pane saturavit, exterius vero incommoda aeris, passioaes carnis clementer mitigavit, insuper pras- claris miracolis glorificavit. Nam quidam mooachus. (151) Rubriea in margine : De Maria Mgyptiaea. Paxeol. CLXXII. 29 907 HONORU AUOUSTODDN. OPP. PARS4II. — LITUBGICA. 908 dum in XLma beremum pervagalur, si forie quis- A anno visitet peciit. Et iterum faeto ttgQO erucis. quam Deo serviens in ea inveniatur, Domino duccnte, ei manifestatur. QuaB veslc ab co accepta et parte corporis contecla, mox oraiione (f* 116, v«) facU, nomen et officium ^us prodidit, et Zosimam appel- lari, ot sacerdotio decorari benedictionem petendo protulit. Unde ille stupefactus, qusenam sit inqiurit» cuncta ab ea didicit, unde sit vel quae egerit, vel quando illic venerit, vel quanta ibi perpessa sit. Quam cum ipse rogaret ut pro Bcclesia oraret, illa surgens manus ad coclum lelendit, et iu aere Spirilu sancto suspensa pependit. Hoc ille cernens expavit, fanlasma esse putavit. At iila, cogitationi ejus res- pondens, se fantasma negavit, pulverem et cinerem se esse ct baptismate circumdata affirmavit. Prseter fluvium siccis pedibus transivit , et quod Zosimas prius XXti diebus, hoc ipsa unias hors spacio iler ivit, atque in illo loco quo eam priroo repperii invictum spiritum astris reddidit. Senex vero vi- dens gloriosa miracula, solvit illi laudom pneconia qui facit solus mirabilia. Anno autero tranaacto» heremum repetit, eam defunctam repperit, eajaa exaoime corpus toio illo anno incorruptum lub aere jacuit. Cumqno super ejus morte moerore afHceretur, et quod nomen ejns romime inquisisset eontristaretur, et utrumnam ab eo sepeliri vellel anxius querereiur, ecce nomen qus (^ 118) et diem trensmigrationis in terra conspicit, et ut eam sepe* liat literis conspicit. Hsc eo in animo volveote. hsec de Scripturis cum eo disseruit, omnem consue- g ecce duo leoncs de saliu venienles locum sepulchri tudinem ei monasterii sui aperuit, nomina singulorum "^ ^ ' "' ' fratrum recitavit, in quo abbas vel illi, vel illi corri- gendi essent intimavit. Demum languorem corporis euro insequenti anno incursurum prsenunciavit, sed ut recepta salute se visilaret et corpus Domini sibi deferreti postulavit. Ille, mullis lacrimis su£fusuB, vix ab ea est avulsus. Moestus ad monasterium re* versus, toto anno erat de ejus absentia tabescens, .sitibundo peclore de ejus praesentia refici concupi- scens. Adveniente autem XLma languorem incidit quem ei ilia sancta praedixit. De quo poslquam con- valuit in Ckena Doroini assumpto secum Ghristi corpore abiit. lila vero eroinus contra Jordanem ve- niebat, et signo crucis aquis impresso, ut per iiqui- dum, ila per solidum ibat, venionsque ad eum Do< unguibus efToderunt et corpus sauctum curo sene ia fossam ponentesy peracto ofGcio ad abdita silvarum recesserunt. At Zosimas feslinus ad coenobium egre- diens cuncla fratribus notificavit quae ei Deus reve- lavit. Qui Deum glorificantes, corpus ejus transtule- runl et cum digno honore apud se tumulaverunt. Eoce Maria, quae aliquando cantu syrenarum iliecta diu naufragium pertulit, tandem emergens, per stel- lam maris periculum evasit et portum salutis attigit. Hanc maris stellam omnes qui previam secoti sunC ad portum salutis applicuerunt. Hsec, Gkarissimi, maris stelia in summo ccelo super omnes choros angelorum spiendida rutilat, post cujus humilitatem et castitatem orones naviro vitse suse dirigant qui in salo hiyus sseculi navigant ut per eam vit« porium minica sacramenta ab eo accipiebat, expansisque ^^ obtineant quo perhenniter cum omnibus sanctis manibus Deo gi*atias egit, et Zosimam ut se in futuro gaudcant, ubi oculus, etc. DOMINICA DE PASSIONE DOMINI. Hodie si vocem Domini audieriiis^ nolite obdurare corda veslra {PsaL xciv). Divina vox, karissimi, cotlidie per sacraro Scripturam clamat, nos ad inte- ritum per mala opera festinantes benigne revocat, atque ad perennis vit» gaudia dulciter invilat. Sed hactenus corda nostra contra hanc vocem obduravi- mus et ci ad proficuum nostrnm obsequi recusavi- mus. Saltem hodie» rednsis anribus cordis, obe- dienter eam audiamus, et ostio menlis reserato, verbum vitae in hospicium cordis suscipiamus, ut Deus in nobis et nos in eomaneamus. Absque dubio enim in homiois habitat anima aut Deus aut dia- bolus. In quo Deus manet, semper caritate fervet, verba Dei delectabiliter amplectitur, operibus in- hianter implere nititur. De hoc dicitur : Quiest ex DeOi verha Dei audii {Joan. viii). In quo autem ha- bitat diabolus, semper est iovidia et odio plenus et ad omne opus bonum reprobus. De talibus sequitur : Propterea vos non auditis, quia ex Deo non eslis ^.i^id.). Qui enim aures contra verba Dei obcludunt. in eorum cordibus daemones per inmondidam et prava desideria (t* 118, v*) ludunt. Qn® est tox Dei? Sancti estote, quia ego sanctus sum (Levit xi ; l Petr. i), et : Yolo ut ubi ego sum ti vos sitit {Joan. xvn). Hanc vocem ab operibus roalis nos sanctifi- D cando aodiarous, sciiicet ut fomicationero etomnem immundiciam corporis fugiamus, et per voluntalem mulieres, qoia qui viderii mulierem ad concupis^ cendum eam. jam ma^ckatus esi eam in corde suo {Matth» y). Homines vero nec facto, nec consilio occidarnus, et ncc in corde odium habeamus. Qui odit fratrem suum homicida est. Res quoque alie- nas nec [per] furtum nec per violentiam rapiamus, sed nec habere cupiamus, quia radix omnium ma- lorum est cupiditas (/ 7tm. vi). Cuncta autem quae vel mandatis Dei neglegimus facere, vel contra ea temere egimus, confilcndo, poenitendo lacrimis di- luamus, elemosinis redimamus, vigiiiis et jejuniis satisfadamus. Si tali modo nos sanctificabimus. cum Deo nostro in OQelestt g loria com sanctis re- 909 SPECULUa ECCLESIJ:. - DOMINICA IN PASSIONE DOMINl. 910 gnabimus. Hanc vocetn quia filii Israel in deserto A nes bomines ad extremnm salvabantur. Hanc vo- aadire conlempserunt, ideo requiem Domini in- troire non raeruerunt. Posl durae namque servilutis liberalionem, post inimicorum insequenlium eva- sionam, post angeHci panis refeclionem et aqun dc petra prodoetse potattonem, quia Deum murmurando, biasphemando enasperaverunt, fbrnicando, ydola Deum colcndo offenderunt, insuper contra signa et monita ejus corda sua obduraverunt, ab bostibus et a serpentibus exterminati perierunl. Quidam etiam incendio sunt consumpti, quidam terrsB luatuabsor- pii. Duo tanlum ex populo cum filiis prsevaricatorum qui voci Domini obaudierunt, terram lactis et mel- lis manantem intrare meruerunt (Num. xxxii). Ita bodie quoque qui post diabolice servitutis ereptio cemi karissimi, et horum consortia ut venenum fugite» et huic veridicas voci firmiter credite. A malo declinale et bonum facite, quia neque fures, neque rapaces, neque fomicatores, neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possidebunt (/ Cor. vi); sed qai in his vel similibus usque in finem perse- veraverint, in letemum supplicium ibunt, jusli au- tem in vitam sternam {Maith, xxv). Istis diebus, karissimi, recoHmus passiouem Do- mini, quae nos ab seternae mortis cruciatu et a pote- slate diaboli (f* 120, v») liberavil, et Deo Patri re- concilians, perenni gloria ditavit. Per omnia enim nobis pro similitudine absque peccato conformari voluit {Hebr. iv.) Sicut legitur quod mulier pro nem, post peccatorura in baplismate relaxationcm. fi fiHo rogatura in montem ad Heliseum venit. sedipse post corporis et sanguinis comme&tionem, corda sua contra verba Dei obdurabunt, in requiem Domioi non intrabunt, iromo hostes et serpenles vel dee- mones eos a vita exterminabunt . Qui autem in duo- bus prseceptis caritotis vocem Dei audiunt, requiem Domini ut ilH duo intrabunt. Igitur, karissimi, dum bodie cognominatur, id est dum in hac vita conver- samur, vocem Domini boni pastoris, nos populus et oves paseuie ejus {Psal. xciv) proropta mente se- qnamur, ut in perpetuae (f« 120) vitae pascua ab eo induci mereamur. Yocem autem aUenomm non debetis sequi vel audire, sed toto corde ab eis fugere. Alienos dico quos ipse sumrous pastor lupos, fures, latrones co- baculum per servum mittens supermortuum pone- re fecit {IV Reg. iv). Porro mortuus abaculomagis grarabatur, non suscitabatur. Heliseus autem ad- veniens super defuocti membra se subtraxit, et ilico mortuus revixit {ibid,). Mortuus hic significat genua humanum .pro quo mater Ecclesia ab initio clamat ad Deum. Ipse vero baculum, id est legem, per servum misit Moysen, quse magis homines in morte gnivans pressit. At vero Heliseus Christus adveniena mortuo se per omoia conflguravit et eum ad vitam resuscilavit. Hoc mullis figuris oUm praecessit, hoc propheticus 'sermo muitifarie expressit. Ad passionem namque est natus qui, ut ipse ait, in manibus omnium pro- gnominat ; qoi gregi non parcentes, oves Christi C phetarum est assimilatus. Inaniter enim nasceretur sanguine redemptas strangulant et vivos et mortuos gi non pro salule raundi paleretur. devorant. Qui nominetenos pastores et sacerdotes censenluri sed reipsa Dei contemplores et legis ^us praevaricatores, ir» ipsius provocatores super populum videntur. Qui laqueus et rainapopoHdum ^n sordibus vivunt, populum in hostiis el moneribus polluunt; qui caeci ducea eoram, misemm vulgus in profundom inferni pravis exemplis praevii du- cunt. De is dicitur : VtB vobis qui tulistii clavem scieniias,quiregnumc(zlorum coram hominibus elau. diiis* Vos non iniraiis el volenies inirare nan permit' iiiis.(Maith. xxiii). In origine mundi Adam de munda humo plasma- tus, ^ub Hgoo vitae in paradyso soporatur, et muHer dc latere ejus aediticatur {Gen. ii); ita Christus de munda virgine natus, in Hgno crucis morte sopo^ ratur, dc cujus latere et sanguine et aqua fluente Ecciesia formatur, sanguine redimitur, aqua abiui- tur. Abel agnnm Deo in sacrificium obtulit, a fratre innocens occisus occubuit ; sed saiiguis ejus de terra clamorem extoHt {Gen. iv) : ita Christus cor- pus suum Deo Patri in sacrificium obtuHt, a Judaico 3. , . . ... populo, suo fratre, innocens pro nobis occisus oc- portam y.las pned.cando non apenunt. qui tanlum ^^^^., c^j„, ^nguis de lerra clamat, quia Eccle- ad malum 8ap,eDle. sont. bene autem facere nes- ^^ ^. ^^ ,^„^^^ P^^ ^^^^^^ ciant. Volente» mtrare nonpermmunt, qu.amultos a ^^^^ j;,„,.„ jj^^ j^^i,,^^ ^^^^ .^ ^^_ Regnom coelomm hominibus claudunt quia eis bono proposito per mala exempla retraimnt. De his scriptum est : Iniravit mors perfenestras nosiras {Jer. IX). Sacerdotes fenestrffi Ecclesiae appeUantur, quia per eorum verba corda hominum iUuminantur. Sed, heu I per has feneslras mors intrat, dum popu. lus per exempla sacerdolum mortalia crimina, per- petrat. Animas quae non moriuntur mortiflcant, et animas quae non vivunt vivificant {Ezech. xin). Dicont enim : Si pecuniam a vobis accipimus, vos a peccatis absolvimus et securos vos apud Deom faciemus. Non enim per jctjuninm et vigilias, scd per nuoeft boIms daia noxae dimittontur, qnia om- cha salvat. Quem inebriatum, denudatum, somco- que gravatum Cbam sobsannat ; sed ipse evigilans Sem et Japhet benedictione exaltavit, Cham male- dictione damnat {Gen. vii, ix) : ita mundo peccatis pereunte, Christus £cclesiam cmce salvat ; quem amaritudine pro nobis inebriatum, contumeliis, ob probriis, ad flagella denudatum somno mortis in cruce gravatum Judaicus populos subsannal, sed ipse de morte evigilans, duos filios, scilicet clemm et populum benedicendo honorat, infidelem populum maledicendo (P* 122) reprobat. Qnatuor reges gentium conlra V reges Penlapolis 941 HONORIl AUGUSTObtJN. OPP. PARS Ilf. — LlTURGICA. 912 cartamen inieniDt, et IIII V superantes Loth cepe- A manus sacerdotis imponerenlur, et sic in solitudi runt, et prsedam ex Sodonis duxerunt. Quos Abra- ham cum trecentis X et Ytil viris persequitur, ct fugatis hostibus prseda eripitur, Loth incolomis re- greditnr. Abrah® victori» potilo Melchisedech rex Salem occurit, panem et vinum obtulit, et ei Abra- ham decimas ex omnibus dedit {Gen. xiv). Hii qua- toor reges gentium quatuor vicia, gaudium,timori cupidilas, nioeror inleUigunlur, quae Ifll viitnlibdsi prudentiae, fortitudiui, temperanlia}, justiciffi oppo- nuDtur. Quinque aulcm reges Peutapolis suut V sensus nostn coipons. Pcr LotU vero Dosier aoi- mus, per prsDdam Dostra studia boua DotaDiur, per Abiabam spirilus, per trecenloa fides triuilatis, pcr X Decalogus legis, per oclo beaiitudiues dovs legis nem emissus ut a lupis devoraretur. Uic hircus est Christus a [pro ?] peccaloribus pro- genitus, super quem omninm peccata aunt posita et per eum cruci affixa. Qui in soliludioe enuttitDr, dum a Jndeis gentibus traditur ; a lupis dev«ratar, dum ab utrisque crudeli morte laoeratur. PrsBcepit etiam lex ut rufa vitula offerreiur et in cinerem cremaretur, ejusque sangutne et cioere populus emundaadus aspergcretur {Lemt, xvi). Rufa vitiila est caro Clin£ti sanguine rubricata ; qu.T in cenerem csi cremala, dum iu ara crucis, igiie passiotiis cst torrificaia. Hujus saiiguioe as- pi rsus populus emuridatur, qiiia sanguinc Christi declarantur. Qualuor ergo reges cum V puguaut, jj et cincre, id csl corpore fideiium, popuius sancli- quando Ilil vicia V sensus noslros in desideriis per- ficatur turbant. Loth capiunt, prsedam abducunt, cum ani- mum nostrum a statu rectitudinis suae captivant, et studia nostra ad illicita pertrahentes, a bono alie- nant. Tales fiostes Abraham, id esl spiritus intc- rioris hominis cum fide Tnnitatis et praeceptis utri- usque legis per&equitur, et superatis Loih cum spo- liis excutitur, quia animus ad bona studia reduci- tur. Thaunamque, T, qute in Graeco numero tre- centoa exprimit, in modum crucis formatur, quia per trophseum crucia hostes viciorum superantur. Post hanc victoriam, Melchisedech rex sine patre et sine malre panem et vinum victoribus ofTert {Hebr, vu), quia Christus rex jusliciae in coelis sine matre, Hoc etiam per novam legem demonstratur, in qua Chrislus in naviculam desceDdisse narratur. In qua dum obdormivit, magnus ventus mare moviL Disci- puli vero, timore pertcrriti, eum suscilaverunt, et eo surgente, tempestas et venti cttssantes, serenitas, et tranquillitas redierunt {Maitk, viiO* Navicula est sanctae crucis vexiilum, qua de salo hujus seculi, per Christi passionem vehimar ad tutse slationis Iranquillum. In hanc Dominos ascen- dii, dum pro mundi salute crucem subiit. Motus aulem maguus in mari concuiitur, quia Judfleo per- turbata ad sedicionera excitator. Dominos in navi- cula obdormivit, dum se In cruce mortis somno ia terris sine palre vieloribus riciorum pro Irium- ^ ^^^^^ ^^^.^.^ j^^^^^y^ trepidantes enm exci- pho corpus et sanguiuem suum offert. Cui ipsi de cimas ex omnibus solvunt, id esl in omnibus prae- ceptis ejus ei obediunt. Abraham ex praecepto Domini filium suum in sa- crificium offerens, duos servos cum asino in civitate reiiquit, ipse cum filio montem ascendens, con- structo altari Ysaac desuper iigatum posuil, quem arrepto gladio mactare voluit. Sed angelus decGBlo clamans ei parcere jussit. Abrabam respieiens arie- tem inter vepres cornibus haerentem vidit, honc in sacrificio oblulit, ipse cum fiiio abiit {Gen. xxii). Abrabam qui Ysaac sacrificavit (f» 129, v«) est Deus Pater qui Filium suum pro nobis immolavit. Omne saecuium figuras priecedentium miretur, dum tam taverunt, dum de hujus morte saevicia Jodaeororo pertorbali, magnis precibos aoxiliom Domitii im- ploraveronl. Qoo resurgente (f^ iZA) tranqoillitas redit, qoia omne gaodiom fidelibos per Christi re- sorrectionem venit. Piscina quoque Hierolosimis erat, in qoa sacer- dotes oves immolandas lavabant ; qoam V porticos cingebant. In his multitodo langoentiom jacebat quae aquse molom expectabat.Angelos Domini, certo tempore^ in piscinam descendens aqoam movebat, et mota aqoa quicomque primus in eamdem intras- set, ab omni languore sanus fiebat. Interlangoidos quidam longa aegritudine coquebatur, seda Domino ut sanus surgal et cum lecto abeat imperatur certa significatio sequentium in eis expressa com- d {Joan, v). Piscina quinque porticibus cinclaestSy- probetur. Eodem namque loco in quo altare consti- tuit, eodem post Salomon templum construxit; in eo loco quo aries cornibus inter vepres haesit, eo Christi crux fixa stetit, in cujus cornibus ipse inter Juda^os ut inter vepres baesit. Duo servi qoi com asino exspectant, sont duo popoli, scilicet ex regno Israei ct ex regno Juda, qoi in stolticia adhoc per- severant. Porro veros Ysaac pro nobis jam immo- latus, jam in dextera Dei exaltatus, Judaicus vero populus adhuc cum asino stulticiae exspectans, hoc salutari sacrificio est privatus. Haec quoque lex pneflguravit, dum hircom offerri imperavit, super cojus caput omnium peccata per nagoga, V libris legis juncta. &luIlitudo languido- rum erat, numerositas Jud^eorum, oppressa languore peccatorum. Augclus DomiDi certo tempore descen- dit, et aquam movit, dum Christus, magni consilii Angelus, mundum intravit, et signis, miraculis, do- ctrinis Judaeam perturbavit. Quae commota aucto- rem vitae interemit ; sed unus languidus saniiatem recepit, quia mox Christi populum a morteredemit. Langoido doo anni de XL deerant, quia populos prior gemina dilectione carebat ; qoa adepta, lan- guorem animaa exoebat et vicie sanilatm iadoe- bat. Refert ipse Dominot qoendam vtneam haboisse et certo (empore senros suos pro ihialilNii inifiiiie. 913 SPECULUM ECCLESIiE. DOMINICA IN PALMiS. 9il Quos agried» coinpreheadeiiles, divereis suppliciis A luaibain importnne vultnm suum circamvoUre. excrucialoSi occiderunt, alios rursum missos pari modo ioteremeruQl. Demum filiumsuum misitquem nequam turba de vinea jectum occidit. Doauausau- tem veaieos oialos roale perdidit et vioeam alii^ agricolis locavit {Matth. xxi). Homo qui viueam habuit est Domiaus qui Judseam de JEgypto traustulit et ejectisgeniibus ut vioeam dilectam plantavit. Quam sepe circumdedit, id est custodia angelorum etsacra Scriptura munivit. Tor- cular rodil, quia offerenda ad altare instiluit. Tur- rim eonstritxit, quia lemplum toto orbe famosum in- ea Gerijussit. Servos vel propheiaspro fnictu bono- rum operum mrsit, sed eos impia gens variis modis occidit ; post quos alios, scilicet apostolos, misit, sed illos simititer ut priores interemit. Demum Fi- j lium venientem et eos ad pocnitentiam monentem de vinea ejectum occidit, id est decivitate cductum cruciRiit. fdeo Dominns lales agricolas (f^ itt, v^) perdidit, dum Judaeos pertotummundum dispersit ; vineam aliis locavit, dum tacram Scriptoram ad Cbriatiaimm popuhnn transtolit, qui fnictum divi- nae aenritutis Deo reddit, et Deus ei regnam coelo- rum repeadit. Passio Christi maxime peccatoribus profuerat, qui non justos, sed peccatores vocare venerat (Matth. ix). Hujus rei exemplum nobis divina mi- sericordia in Pelagia demonstravit, quam prsedesti- nans Dei gratia mire salvavit. Sicut enim lcgitur concilium episcoporum Antiochise colligitur, Eisre- sidentibus transit puella inulto auro et gemmis or- G nala, ac multa juvenum turba comitata, qui nulla de ejus pulcbritudine capiebant saciamina, quia mira preciosorum unguentorum de se spnrgebat oblectamina. Hujus nomen erat Pelagia, sed ob ni- mium oroatum ab universa civitate dicebatur Mar- garita. Gum vero omnes episcopi ae averterent et vultum snum quasi a maximo usque scelere abscon- derent, anus ex ipsis, noroine Nonnus, intuetur eam diutios. Tandero obortis lacrimis prorupit et coepiscopis alt : •> Pratres, me credite, hanc mulie- rem nobis in exemplum hodie ante oculos adductam case. Et noveritis quod Dominus in judicio non a[ ostolos, noo martyres ostendet, sed hanc multe- rem nobia profert . Quicquid enim suis amatoribus promisit, loU) annisu implere atuduit. t Post haec j^ ™«IlJ^ir.T""ir,!irr.7!l T.'l "/• ' *^ ... / L . 1 • *J cognoscitur, et per eum cuoctia res eius surgeos, ecclesiam mgreditar, homi lacrimans pro- ^ sternitar, Deam intime precatar oe collatione hujus mulieris a sanctuario Dei repellatur. • Quicquid enim, inqnit, tibi Domino Deo omnium umquam promiai, numquam implere sollicitua foi. Hm au- tem qoieqaid oomiptibtlibaa bomioibas promisit, devote implevit. »Eadem veroaocte revelavit ei Deaade paellsasaWatioDe. Yidit namque se in som- ois allari asltrt, miaaaa celebrare, ae oigram oo- Quam apprehendens In piscinam jaetavit, de qoa nive candidior egreasa, alta coelorum peaetravit. la craatinum iojungit eidem Dei pneauli arehiepisco- pusaoUemnia missarum agereet verbom aedifica- tionis ad populum facere. Quo sermonem faciente eadem mulier afluit, et nutu Dei verbis ejus com- puncta, flumen lacrimarum profudit. Misaa expleta, ad hospicium antistitis feslinavit, [ad] pedes ejua prostraia {P 126), quos exemplo evangelicae pecca- tricis ubertim lacrimis rigavit, ab eo baptizari pe- tiit et impelravit. Episcopo itaque cum suis ad mensam residento ac cum angelis de salute puells gaudente, ecce supra tectum domus diabolus nudus apparuit, et magna voce querulus clamavit : « 0 j maledicte senex, quid mihi adversaris ^ Cur mihi spolia mea rapis ? Non sufBcit tibi quod quatuor milllia Sarracenorum mihi abstulisti et Deo tuo per baptismum obtulisti, quin nunc miht vas meum dileclnm auferres, per quod innumeras hujus civi- tatis animas acquisivi ? Ille dies est maledictus qoo tu adversariuH es natus. Nam lacrim» tuse domici- lium meum ut tcMrrens impiaguat, eC fondamenta domus me» at tempeatas subraunt. » Deinde ad puellam coavertitur et sic eam alloquitur : « 0 Margarita dulcisMma, quid tibi mali feci, quod te a me avertisti ? Auro et gemmis te ditavi, generoaia teviria habunde>aobi)itavi. Ideo ad me coavertere et aaauetis delidis fruere. » Bpiscopo vero admo- nente, paelia ae sigaavit, et mox . diabolua diapa- ruit. In nocte autem adveoiena, dormieatem excita* vit, infinita bona promittens ad se coaverti roga-> vit ; sed ipsa per Christi nomen et crucisimpressio. nem malignum fugavit. Octava die muliebrem vea- tem exuit, virili induta claro exiit, Hierosolimam pergit, in monie Oliveti se includit. Porro spiritua- lis mater quae eam de fonte levavit, putans eam in erroremrelaptam^acriterploravit. Qaam episcopua eoosolari coepit, dieens quod cum Maria optimam parem elegerit (Lti^. xi). Post aliquot annos capel- laans eiuadem Noani episcopi causa oratioais Hie- rosolimam i>etiit, eamque inelusam io monte Oli- veti inveoit, et ab ea cogoitus, mioime eam eogai- tus [cognovi], qaia ob nimia j^nia et erebraa vigiliaa imperialis (sic) ejus faciea emarcuit. Eo ibidem manente defungtiar, et vesle nudata mulier innolesci- tur. Tunc episcopi, monachi, moniales, cleruscam populo coilectl eam coadigoe sepelieruot, et eom qai omaes homines vult, salvari glorificaveniot. Ad hunc, kariasimi, toto corde coafugite, viciis et coocupisceatiis vos ei coacrucifigite, ut impleri laeticia cum vultu (f* 126, v») ejus valeatis et deie- ctatioaes io dextera ejus usque ia fiaem habeatis. Quam oculus aon vidit, et caetera (/ Cor. ii). DOMINIGA IN PALMIS. Super asptdem et haHlUcumamvulalnsel concul- coHs leonem etdraconem {Psal. xc). Aapis est genus ^15 HONORII AUGUSTODBN. OPP. PARS HI. - LITURGICA 916 serpentis, carmiaa incantaDtis fagientia. Dum enim A animali insidiatur, qaia Ghristonl castitatia aucto- B iDcantatar, unam aarem ad terram deprimere, cum cauda alleram obdurare narratur, ne vocem se incaDlantis audiat et verbis ejus obediat. Haec fontes et arbores veneno inficit et sic de eis gustan^ tes interfidt. HsBC aspis peccatum figurat, quae nobis aures cordis terrenis desideriis obdurat, ne monila Dei nostri audiamus et verbis ejus ad salutem noslram obediamus. Fontem baptismatis et arborem crucis inficit, dum iu fide passionis Christi baplizatos fia- giciis polluit. Guslantes ex eis interemit, quia ver- bum vitse et Christi corporis sacramenla gustuntes criminale peccatum interimit. Basiliscus autem, qui et regulus^ mortiferum quadrupes animal legituri cujus flatum omnc quod liauseril moritur. Aves etiam desuper volantes,eju8 flatu pra^focantes, moribundse decidunt, et pennas quasi igni exuslas amitlunt. Hic pcstifer, cum omnia morlificet, a mustela superatus morte ta- besoet, Basiliscus mortem designat que cancta sao tactu a vitadisgregat. Aves ab alto per flatoro dilabantnr, quia josti etiam, morte tacti, a vita exuuntor. Hie quatuor pedibos graditur^ qoia llll modis huraanum genus ad mortem trahitor» scilicet : per primi man- dati praevaricationem, per naturalis legis violatio- nemi per scriptSB legis trasgressionem^per Evange- lii despectionem. Hune mustela superat, quia caro Gfaristi mortem moriendo enecat. Leo, fortissinius bestiarum, perlustrat nemora silvarom ; cauda sua terram, designat, quam desi- gnationem omnis bestia transire formidat. Deinde irapctu facto rugiens in silvam irruit^ et terrore ejus pavefactas bestias lacerans disrumpit. Perleonem Antichristus intelligitori ejos poten* tiae fortitudo omnes reges supergreditor.Etsiootleo silvam circuit, sic ilie orbem terr» aoa poteatate circomcludit (f^ 1S8). Terram caiida signai, qoam bestiae transire trepidant, quia edicta promolgat qoae omnis homo transgredi formidat. In silvam impetum rugiens dat, bestias invadens lacerat, qoia omnes gentes per terrorem sibi subjugat» cunctos- que sibi reaisteotes crudeliter dilaniat. Draconem maximum serpentem Scriptora docet, Q qoi flato [flatu], veneno, caudae verbere nocet. Hic vi vaneni in aere quasi volans levator, et aer per eum concitatur, Eiephanti, castissimo animali, in- aidianSy et pedes ejus cauda alligans, flatu suffoca- re nititur ; sed a moriente ipse opprimitur ; de terra vero iila sangoine infecta prcciosus color tolli- tur. Draco maximus serpcntlum est diabolus, rex omniummalorum. Qui flatu^veneno, caudas verbere interimit, quia cogitatione, locutione, opere animas perimit. Cogitationes inficit flalu superbiae, verbis infundit virus maliciae, cauda constringit mali ope- ris perpelrationem. Per eum aer concitatur, quia spiritualis concordia saepe per illum turbatur. Casto rem, de casta Yirginenatum, usquead mortcm per- sequebator ; sed eo moriente contritus opprimeba- tur. Porro de terra preciosus rubeus color levatur, quia Bcclesia Chrisii sanguine decoralur. Dominus igitur super aspidem et basilicom am- bulavit, cum peccatum et mortem sua morte de- slruens, cuncta nociva suis fidelibus subslravit, Leonem et draconem C0Dcu1cabit,cumAntichristum per electos suos superabit el diabolum cum 0D»nibus membris suis in extremo examine danmabit. Draco etiam et leo diabolus appellatur , draco quia per occultas tcmptaciones insidiatur ; leo quia per ma- nifestas persecutiones subvertere conalur. Draco fuit cum Dominum occulte temptavit ; leo exstitit, cum eum manifesta perseculione invasit. Sed Do- minus leonem et draconem concolcavit, cum et temptalionem humiliter et persecotionem paeienter toleravit. Unde de temptatione ejos cantamus : Draconem c(mculcabi$ ; hodie aotem depassione : LUfcra mede ore leonii. QuaUter aotem, kartssimi, Dominos operatos sit aalotem in medlo ittmt\P$al. Lxxiii), volo vestrae dilectioni breviter referre. Hie- rosolima namqoe in medio terne sita dicitor, in qua Dominus pro salute mundi (f^ 128, v^) crucifigitur. Hic cum dives esset et pro nohisegenaet pauperfie- ret, ut nos participes eminentiae diviciarum soarom efllceret, M ariha et Maria freqoenter eom bospicio receperunt, ac de rebus suis ei necessaria inpende- runt. Harum frater Lazaras dum iufirmarelur, mi- serunt ad Jesum, ut ei amici sui aegritudo noDciare- tor. Qui adveniens, invenit eum jam defonctum, et jam quatuor dies sepultum. Frequens autem turba Judaeorum ad Martham et Mariam venerat ei eas de fratrismorte consolari studebat. Dominus aotem, cernens tristem torbam flebiliter lamentari, ccepit ct ipse simul lacrimari (Joan. xi). Ante boc autem caeco nato per luii unctionem oculos aperuerat ; unde Judaei nunc dlccbAnX : Quipoiuit facere ut c(Bci nati oculi aperirentur non potuit hic eliam face- rene hic moreretur? (ibi.) Itaque cum turba ad se- pulcbrum pergit quod ingens lapis operit, quem Je- sus tolli praecepit. Porro mortuus, ut puta qoadri- duanus, jam fetebat, et pedes ac manos ejus institis cottstricti erant. Jesus autrem Patri gratiaa agens oravit, ac voce magna Lazarum de monumento vo- cavit. Protinus mortoos et ligatus, cunais miraoti- bus, de sepulchro prodiit et omnea magno gaudio perfudit ibid,). Hoc inauditum miraeulum Phari^aei audientes, scilicei Judaeorum clerici, mox concilium Hierosolimis collegerunt, atqoe ad invicem dixe- ront : Quid faciemu$tquia hunc hominem tantasigna faeere$cimu$ fSieum$icdimiUimu$ftoiu$iM eum credet mundu^, Et si babitus foerit Deta a Ronaanis aufcrent a nobis gentem et locum habitationis. Pon- tifex autem illorom sentenliam in com protolit quia uDum hemioem mori pro populo expedit, ne (ota gensin perdilione sit (ibid,). IIlo igitur coocilio ediotum promulgatur, ut compreheosus occidator. di7 SPECULUH ECCLESI^. — DOMINICA. IN PALMIS. 948 Sed qnift non ett sapientia, nen est pnidentia, non A vaut praeterita et ad memoriam futnra redotunt est eonBilium eontra Dominum {Prov. xxi), dom el non placuit, eis minime lieuit implere sufle pravita- tis consiHom. Cum autem placeret sibi opus a Pa- tre injunctum explere, seilieet pecati eyrografum contra nos conscriptum suo sanguioe delere» Hie- rosolymam eum suis pergenN in Beihaniam ad Martham divertit, que ei et suis comitibus coenam feeit. Lazarus autem qui a morte revixit unus ex discumbentibus fbit. Cujus soror Bffaria precio3um ungnentum ((* 430) super eaput Domioi recubenti* bus [recombentis) fudit (Joan, xii). Sed Judas in- fremoit. Et quia hoc pro trecentis denariis ad fur- tum suum vendere ei non licuit {ibid,), ipsum Do- minum pro XXX denariis vendidit (Matth. xxvi). gaudia, quorum vobis pauca pandam mysteria. Dominus, qui omnes mortuos in uhima die susci- tabit, tres morluos ad vitam revocavit, per quos nos a tribus animae mortibus vivificandos declaravit. Puellam namque in domo quasi a somno sic a mor- te levavit (Luc. viii); juvenem vero exlra civilati* portam elatum coram populo suscitavit (Lue. vii). Lazarum aulem quadriduanum de monumento voca- vit (Joan. x\). Per hos tres mortuostres moites amimae figuran- tur, quibus animae a vita Deo separantur. Aut eoim cogitandO; vel loquendo, vel operando a Deo rece- dimus et nos aeternae morti obnoxios facimus. Mors Propter paschalcm autem festivitatem populus cx fl co«i'alionis animam occidit, dum mala per volun- omni orbe io Hierosolimam confluxerat; qui audiens Lazarum a moiie resuscitatnm, ad Bethaniam ibat, ot Jesum resuscitantem et Lazanim resuscitatum videret. Unde Pharisaei dicebant : Nlhil proficimusi eece totos mundus post Bvangelium abiit (Joan. xii). Decreverunt ergo ut Lazarus interficiatur, sed Deo melius de eo disponente ad utilitatem Ecclcsiae reservatur. Nam fertur quod postea XXX annis in Cypro episcopus Ecclesise prsefuerit, et sicut cum Dominus a morte corporis, ita ipse multos a morte animae verbis et excmplis ad vitam rcrocaverit. Dominus itaque lurbis commitalu<:, ad montem Oli- veti venit et duos discipulos in civitatem mittens, asinam alligatam et pullum cum ea sibi adduci prae- tatem concupisoit. Qui enim viderit mulierem ad concnpiscendum eam, jam mcechatus est eam in corde suo (Matth. v). Fomicatio autem raors anima est. Sicut igitor in domo puella, sie jacet anima mor- tua in eonscientia. Quse si ad pcenitentiam conver* titur, a Domino ad vitam erigitur. Morte verborum antma oceiditur, dum mala loquitur. Os enim quod mentitnr occidit animam (Sap. i), et maledici re- gunm Dei non possidebunt (/ Cor. vi). Igitur cuyus mala voluntas pravis consiliis aliis notificatar, hio velut juvenis extra portam mortuus portator. Si vero ad laerimas poeoitentifle recurrit, a morte Do* mino resurgente resorgit. Morte corporis anima mo- ritor, dom male cogitata, pejus consiiiata, pessime cepit. Qui abeuntes, asinam et pullum adduxerunl, p perficere nititur. Ut Lazaroa in sepulchro clauditar .. . . — j j_ . #_ ^ dum io profundo peccatorum inmergitur; lapide Tcstimenta sna imponentes, eum desuper sedere fe- cerunt. Alii autem vestimenta in via straverunt, alii vero ramos de arborihus olivarum caedentes, in via projecerunt. Cum ergo in civitate percrepuisset quod Jesus secundum propheciam in asino ibi ad- ventaret, turbae certaiim cum spatulis palmarum ovantes occursitant, Regem Israel appellant, osanna in laudem ejus magna voce persullant. Hic mos erat illi populo ex jussu legis sollemnilafees celebrare cum palmarum spatulis (ibid.). Jesos aotem videns civitatem flevit et eam de- struendam praedixit (Lue. xix), quod postea conti' git. Nam post passionem transactis XL annis Ro maai eam in Pascha obsederont, ac populum peri- operitur, dum mala consuetudine premtiur; manus et pedes institis ligator, dum ab amicis et adula- toribos in malo confortatur. Hic mortoos etiam fe- tet, qoia sua opinio plurimis nocet. Oratio est prse- missa, voee magna emissa resoscitator, quia talis per assiduaa Eeclesisi orationes et crebras praedica- tiones vix ad pcenitentiam provocalur. Quartum aulem Dominus resuscitare noluit pro quo nemo illum petiit, immo sepelire volentem prohibuit. />i- miite , inquit , morluos sepelirs mertuos suot (Matth. viii). Per hunc mortuum hii expressi sunt qui laelaa- lur cum malo (f« 132) fecerunl et exsultant in rebus mentes fundilus evertei-unt. logredieate ergo iHo D P^^^*™*^ ('"''^^- ")• ^'^''^"^^"^®°*^^P^^^"'^*^""'^^" com turtHs civitatem, turba pueronim ae totum volgtts cum palmisobviam prorupit et Regem gloriae cum ymnis excipit. Quibus stipatus templum ingre- diena, ementes et vendentes columbas de ilio cum flagello ejecit (Matth. xxi), et templum sui corporis dissolvendum , sed post triduum reaedificandum pnadixit (Joan* n). In templo ilaque mulla signa faeiebalf et turbas cottidie coelestia docebat. Feria Itll a Juda traditur, feria V panis et vinum in corpus et sangttiaeoi nobia conficitur, feria VI pro salule omiiian craeifigilar. Sabbato in sepulcbro requie- vft, Dominica (f» 130, v«) a morte resurgens, vitara et gattdiom omnibos in se sperantibos dedit. Haec sont sacrte bnjoa septimante sollemnia; qoae nobis reno- ruro compiices, eis in malo consimiles, qui eos prave ageDtes favoribus extollunt. Dum enim eos qui quasi per risum scelus operaotur laudant, quasi terram super morluum coacervant. Uii quia io judicio con- fessionis non resurgunt^ in inferno sepulli cum di- vite ardebunt. Per Lazarum quoque tolum genus humanum dc- Fignatur, qnod in primo parente morluum in sepul- chro malae consuetudinis claudebatur, sed per Re- demptorem suum a monumento cvocator, dum a peccatis ad vitam reparatur. Porro IIII dies qnibus Lazarus jacoit in sepulchro sunt quatuor legnm praevaricaliones quibus humanum genus deprimilur sub mortis imperio. Prima lex primo homini iu pa- 949 HOWRII ADGUSTODUN. OPP. PARS lU. -- LITURGICA. MO radyso proponitur. De ligno, inquit, scientiag bofU et A via straveruut, dum eis exempia proposaenuit. Ra- maline comedM. Quacumque die comederis^ mor» te morieris (Gen. ii). Si hanchomo obsemssct, ipse et tota posteritas ejus anima et corpore immortalis permansisset, sed quia diabolo suadente banc co- medendo est prsevaricatus, cum omni successione sua est roorte multatus. Ecce unus dies mortis. Homini de paradyso ejecto inditur lex naturalis : Quod tibi non m, alii ne faceris. Si hanc servaret, mortem animse evaderet . Sed quia banc facere oeglexit , morlem mundo invexit. Ecce II dies mortis. Dalur bomini lex conscripta, quam observans posset {etemae mortis evadere discrimina. Hanc quia contempsit, pondere suo eum in morte depressit. Ecce III dies mortis. Evangelium bomini preedicaiur, per quod vita ffitema donalur, et hoc despicilur, idcirco horoo morti addicitur, Ecce IIII dies mortis. Hac qua- dripertita morte genus humanum bactenus pressum Dominus ad vitam erexit, cum ad montem Oliveti perrexit. Mons Oliveti est celsitado lidelis populi, oleo leticise uncti. Ad hunc montem Dominus ve- nit, cum in carne veniens fideles ad ftdem collegit. Duos discipulos in civitatem misit, quia dactores fide et operatione perfectos in mundum misit. Duos misit, quia duo Testamenta doos popuios, Judaicum sciiicet et gentiiem, doceri voluit. Duos misit quia duo prsecepta dilectionis (I^ 132, v°) activos et con- templativos servare instituil. Qui asinam et pullum B mos de olivis csedebant, dum facta et dicta prophe- tarum eos docebant. Per olivas enim prophetae desi- gnantur, qui oleo unguebantur. Ramos de palmis steraebant» dum pugnas regum contra gentes et eorum victorias ad pugnam spiritus contra vicia exponendo referebant. Per palmas enim victoria regum accipitur quia palma victoria dicitur. Turbaa quaecum palmis Domino occurrerunt sunt gentes quse iidem percepenmt et piis actibus Chrisii pracepta impleverunt. Pueri qui Dominum cum palmis sasce- perunt sunt martyres qui cum palma victoris ad Ghrislum pervenerunt. Reliquum vulgus quod Do* mino cum palmis obviat, eos qui vicia vincunt et cum triumpho victoria^ Domino in judido occumint, insinuat. Dominus excidium civitatis praedixit quia liunc mundum dissolvendi [dissolvendum] astruxit . Turbse Osanna conclamant, cum Domino civitatem gaudentes iQtrant» qui [quia] cum sponsam suam Ecclesiam de hac Babylonia in civitatem Palris aui iuduxerit, suos coUaudaiores secum ad nuptias in- trare jubebit. De templo cmeules et vendentes co- lumbas abjecit, quia omnes ecclesias vel ordines vei aliquod spirituale donum emeutes vel vendeates de templo ccelestis. Hierusalem expeliit. Hic dies palmarum nuncupatur qui exemplo illias populi ab universa Ecclesia cum palmis et floribus celebralur. Hunc ergo, karrissimi, Redemptorem no- strum magna voce laudate, continuis precibus ci supplicate, ut quemadmodum populus Hebraeonim iili ad passionem venienti cum palniis et floribus adduxerant, quia circumcisionem et prsepudum ad G occurrit, et quodam modo triumphum illius de fidem converterunt. Per asinam enim iutelligitur Judsa jugo legis ligata; pullus autem indomitns erat gentilis populus, nuUa lege conatrictus» Yestimeata desuper posuemnt, dum eis bona exempla praebue* mnt. Dominum imposaerunt, dum Ghristum per fidem cordibus eorom impresaerant. Yeatimenta in morte prsecinuit ita nos cum palma vicloriae de mundo triumphum illius de morte prsecinuit, ita nos cum palma victoriae de muado et viciis cum floribus bonorum operum ei ad judicium venienti occarrere valeamus, et cum triumpho coelestcm Hierusalem cum eo ad nuptias intrare mereamur. Hic fac finem si vis; sin autem, hsec adjice, (f* 124) Hflec omnia olim figuraliter pnecesserant et nostra tempora quasi digito demonstrave- runt. Abraham servum suum super circumcisum membrum suum jurare compulit, de quo Ghristum in carae descensurum praescivit, ut in Mesepola- miam pergeret el inde uxorem iilio suo adduceret. Qui juramento constrictus in Chaldseam pergit, Re- beccam juxta fontem repperit, auro et gemmis or- natam ad Ysaac adducit. Sic ordo doctoram a Deo in mundum missus Ghristi incarnationem constri- etus (?), Ecelesiam juxta fontem baptismatis invenit, auro caritalis, gemmis bonorum operum decoratam ad veram Ysaac Ghristum adducit. Populus in ^ypto a Pharaone affligilur et M oyses ad liberandum eum mittitur. A quo dum multa signa fiunt, magi ei resistunt. Hic Moyses jussit agnum absque macula decima die primi mensis concludi et querta die ad vesperam inmolari CMJus sanguine ostia domorum in modum cracis signareut, dum eum in quatuor locis, scilicet in Umine, in superli- minari, in utroque poste ponerent, et ipsum agnum assum in domifous comederent. Hoc signo viso, per- cutiens angelus pertransiens prmogenita JSgyptio- rum pereussit, et Dominus populam suum cum aaro 1% et argento in exsultaiione et lanicia ednxit quem in columna ignis in nocte prsecessit, columna nubis in die protexit. Mare Rubram divisit, per quod populus sicco vestigio transivit. Hostes vero insequentcs flu- ctus operuit, populum autem « timore eorum erait. Quem Isetantem ad LXX palmas et XII fonles aqua- rum vocavit, deinceps coelcsti pane cibavit. Aquam de petra bis percussa eis produxit, quse eos usqnc ad terram promissam commitata proflu\it. Quidam eorum contra tot beneficia ingrati murmnraveruDt, et ab ignitis serpentibus perierant. Quaro ob rero po- polo acclamante et Moyse ad DcMaiwMi oraaie, jas- sit Doroinaa ut mms aerprau wtipenAmimr, qoem percussi a serpentibos inapicieBies a nmte eriperen- tur. TerrsB autem appropinquantesy XII expioratore^ 921 SPEGDLUH BCCLBSLfi. -^ IN COSNA DOMINI. m miseruat, qai totam (erram lusiraules, ad indioium X populum ad palmam violoris de viciis pervenlre optimas terrae de fructu cjus ad multitudinem detu lenint. Nam botrum prseciderunt quem duo viri in yecte portaverunt, et panem in sporta attulerunt. Ad Jordanem autem pervenicntes , fluvius stetit, populus illssus transit, sacerdoUbus tuba canenti- bus Hiericbo corruit , et victis bosiibus per Josue qui et Jesns, populus terram Lcte et melle fiuentem possedit. Hoc totum nobis sic exponitur. Populus in hoc mundo a diabolo opprimitur, ct Christus ad liberandum eum a Paire mittitur. Qui dum multa signa facit, malicia Pbarisaeorum ei re- aislit. Ipse etiam agnus absque macula erat, quia peccalum non fecerat. De boc dicitur : Ecce agnuf Dei qui tollit peceata tnundi \Joan. i). Hic sicul ovis docuerunt. Duodedm fontes XII (f» 136) aposloli saut, de quibus flumina Scripturarum per orbem manaverunt. Ad hos educti de iEgypto pervenerunt, dum redempti a Domino jugo fidei ee per apostolos aubdideruDt et sncras Scripturas scrutari coeperunt. Panem angelorum manducaverunt , dum Christi corpore veaci meruerunt. In quo pane omne delecta- meotum et oronem saporem suavitalis habuerunt {Sap. XVI), qoia digne Christi pane reficientps, omoe gaudium et omnem suavitatem habebuot. Aqna eis de petra bis percussa elicilur, quia evan- gelica doctrina de Christo in duobus crucis lignis exienso educiiur. Quse aqua mellitum et oleagineum saporem praebuiti quiaEvangelii dulcedinem aetemae ad occisionem ductus occubuit, dum bonus pastor « ^^^® P*^ Christi misericordiam nobis promittit. In- animam suam pro ovibus posuit. Qui decima die ffrali contra beneficia murmurantes a serpenlibus primi mensis, hoc est hodie, Hierosolimam venieasiy a Judsis includitur, et XIY die, id est V feria corpus ejus traditur. Ciyus sanguine fores quadripertitse signantur, dum in fide passionis Cliristi corpora Dostra in modum crucis et baptismate consecran- tur. Agnus in domo assus comeditur, dum fidelis populus in Catholica Bcclesia carne passi Christi vescilur. Primogenita iEgypti percutiuntur, dum cruore agni pceo® aeternae mortis destructuntur. JEgyptus^ quod tenebrce dicitur, peccala sunt quae inale agentes ad tenebras exteriores ducunt. Horum primogenita magni consilii angelus percussit, dum poenas quas peccata genuerant sua morte destruxit. Populus cum auro et argento laetabundus aducitur, * grati contra beneficia murmurantes a serpentibus pereunt, quia qui post accepta divina sacramenta perverse vivunt, a daemonibus disperibunt. jEneus serpens suspensuSi in cujus aspectu po- pulus a morsu serpentium est salvatus, est Christus in cruce extensus, cujus fide populus a vulnere pec- catorum est liberatns. iEneus serpens caret veneno, ^ta et Christus peccato. Duodecim qui terram ex- ploraverunt sunt XII apostoli qui vitam setemam in mundo praedicaverunt. Botrus qui in vecte portntur, est Christus qui in cruce pcpendisse pr»dicatur. Hanc duo portaat, quia passionem ejus prophellens et apostolieus ordo mondo insinuant. Paoem etiam io sporta detulerunt, quia paoem angelorum in carne vooisse et eibum bominom factum esse nuociave- quia magno precio agni immaculati a tyranno eroi- G ruut. Fluvio transmisso, Uierieho a sono lubae sacer* tur. Et qui io tenebris infernalibus inclusus teneba- tur a luce aeteroi Solis illustratur, et de carcere mortis ereptus vilae palacio locatur. Golumna ignis In noete populum praecedit, quia lumen sacrae Scri- ptnrse in caligine hujus vitae iter nobis ad patriam pnebebit. In die cohimna nubis eos ab aestu prote- git, quta in die judicii bumanitas Christi ab aestu aeterai incendii nos defendit. Sicut enim sol sub oube, sic Sol justiciae latuit sub humana carne. Mare Rubram est baptismus sanguine Christi rabicandus, in quo hostes, scilicet peccata, submergunlur. Fi- deles a timore pcenaruro erauotur. LXX palmae LXX libri suot sacrae Scripturae, per qooa LXX discipuli dotum destraitur, quia ultima persecaiiooe superata mundus hic a sono tubae aogelorum dissolvilur. Devictis bostibus terra lacte et meile manans victori populo per iesum dividitur, quia hostibus Dei justo judicio damnatis, victori populo de viciis terra vi- ventium fluens torrentibua gaudioram per Jesum verum tribuitur. Igitur, iLarissimi, cura vos suo sanguine Christus ab oppressione diaboli liberave- rit, et adiMim coBUatia patriae reseraverit, festiaate $4 eom perreoire per mm raaodatonun c^ua , ut poteitis ei placere ia regioae vivorara akfoe mor- taoram, ofoi vobki distriboat gaadia , qoa oeolas Doo vidit, et eaetera. IN CCENA DOMINI. R^rtar ad Hieroiolimam ctm miHricordia^ &t U mdifUahitur in ea domui maa, dieit Dominus (Zaek, i). Sicut saepe dixi vobis, karissimi, (^ 136, v«) Hierasalem dicitur visio pacis et sigoificat Ecclesiam quae in ccelis visura est priocipem pacis. lo hac Hierasalem sumusoosdomusquamDeus ftdeerexit, virtutibus iostrnxit , baptismate lavit, gratiarum muoeribus ornavit. In hac domo vivi lapides ferra* mentis tribulatiooum quadraotur, ut domus in ccelis de eis constraatorj io quae securis et malleos adver- sitatum non aadiri affirmatur. Haec domus in nobis cecidit, dum mens nostra a culmine virtutum in vlcia corruit, unde et Dominus a nobis recessit. Sed quia istis diebus XL per poenitentiam instramenta spiri- tualis aedificii oolligemus, iteram propiciattia repfO- mittit Dominus. Revertar ad Rierusalem cum mise- ricordia peccata relaxaodo, aediftcat deamm karis- mata donando. Hoc exemplo episcopi domua aedificatores coUap- sam domom hodie restaoraot, dom poenitentes pro- 9i3 HONORII AUGOSTODUN. OPP. PAKS III - LITURGICA. pter criroiDa ab Eeelesia abjectos in Ecclesiam in* A bomicidiam ia careere posUas faerat. trodacendo filiis Bcclesi» aggregant. Tabemacalum David quod eecidit hodie erignnt, dam erisma et oleum sanctum conficiunt, per qus fideles ad regnum Dei signanlar, et in reges ac sacerdotes omnes re« nati consecranlar. Unde baptizati per albam vestem sacerdotam permytram prsBfcraot diadema rcgium. Hodie omnes pastores Ecclesiae domnm Dei reaedi- ficant, dum oves errabundas ad gregem reportant. Hodie vineae Domini euUores pra&eisos palmites verae viti Christo atque confractos ramos olivie rein- serant, dum excommunicatos et oh flagieia repulsos per indulgenliam absolvunt . Unde et haec dies in- dulgentias appenalnr, qnia qui per totam XLmam pro culpis poenitenliae vinculis a sacerdotibus slrin- 92i Pilalus vero coram omnibus manus lavit, se innocentem de ejus aanguine elamavit. Igitur judex omniom et vilae do- tor neci adjudicatur, et Dominus majestatis servis pagani crucifigendus maneipatur. A qaibus susce- plns ad irrisionem ut rex purpura veslilur, destra ejus harundine pro sceptro insignitur, caput ejus pro diademate spinis coronatur ct flexis genibus salutator. Deinde consputatur, diris flagellis dilace- ratur, post haee eum latronibus de eiviiate educitur, intAr nocentes innocens crucifigitur, et vestis ejus sorte distribuilur. Mox sententia setemi Judicis Ju- dam XXX maledietionibus perculit, qui precium mundi XXX argenteis vendidit et pro unoquoque denario notatus est roortis cauterio (Matth. xxvi- gebantur, hodie peracta poenilentia, per indulgen- g xxvii) Edicilur namque ut peeeatoram (153) super tiaro ab^oluti in gremio Ecclesiae reeepti gratulan- tur. Hodie Christns discipulis pedes lavU et nobis exeroplum pede? fratrum et pauperum lavandi reli* quit. Dilectionem enim proximi implemus in fratri- bus, dileclionem autem Dei in pauperibus. Nam quicquid pauperibus impenditur, Christo exhibetur, sicut ipse in judicio fatetur. Quod his, inquU, fecistis, mibi exhibuislis {Matih. xxv). Ergo exem- plo Christi lavemus fratrem et Christi vestigia, et ipse ablual nostra crimina. Hodie Christus corpus et sanguinem suam Ecole* stae ob memoriam sui tradidit , per quae cotlidte remissionem peccatorum aceipit; qnae qui indigne aoeeperU, mortis Domini reus cnm Jnda erU. Hic cum eonstitualar et diabolus a dexlris ejus stare pcrmittatur, in judicio condemnetur (t' 138, v»), oralio fjus in peccatum convertatur, ut dies ejus pauci fiant, episcopatum ejus alins aceipiat; fllii ejus orphani et uxor ejus vidua fiant, ut filii ejns transferantvir et sint mendicip ut de habitationibus cjieiantur, substantia ejus a feneratoribus scrutetur, labores ejus ab alients diripiantur, ut nullus ei au- xilietur, nullus pupiilis ejus misoreatur, nati ejus perdantur,in una gencratione nomen ejus deleatur, iniquitas patrum ejus in memoriam Dei redeat, peccatum matris ejus venia con deleatur, contra Dominum scmpcr fiat, memoria ejus dc teiTa dispe- reat, maledictio ei veniat, benediciio ab ea longe fiat, maledictionem sicut vestimentum induat, sicut (f» 1SS) autem indignc accipU qui fomicatione vcl C ^^^'^ 1^^^^..^^^^^^^ ^^ ^^^^^^,^^^^^^5^^^^^^^ adalterio vel aliquo immundo opere poIluU |pollai tur] , ant aliquod criminale fieicinus eommisit, et inde confessionem et poenitentiam agere neglexerit, vel obscena facta sua conflteri erabaerit. Sallem bodie ad confessionem et poenilenliae lacrimas eonfugiant, nt corpus Domini non ad judicium, sed ad anima- ram remedium pereipiant. Hac nocte Ghriatos cam discipalis coenavit , ac per mysiicum agnum priaeam legem coDsummana, Dovam iDChoavit. Et enm eis multa fulura praedi- xiaaet alqne eoelesti doctrina coiMOse instroxisaelt dnlci oraiione surgens, in se credentea Deo Patri commendavit , montem ascendens oravU, et sudor aanguinis de eo manavit. Ibi Juda prodente a turbis «^ Judaeoram ut latro comprebendiiur, ut fur ligatur, ut rens in conciiium dueitur, ut malefaetor colaphis et sputis iUuditur. A discipulis relinqnUnr, a Petro cum juramento abnegatur. In crastino a Judaeis tra- dkar vinetas genltbus» scilieet Pilato praesidi et ejus militibus, insuper accusalur morti obnoxius. Qnem Pylatua ob invidiam sciens tradilum , voluit dimittere eum . Brat autem mos Judaeis ut praeses da in bato die vinctum dimitteret quemcunque pe- terent. Pylatus ergo voluit ut Jesus dimittcretur, s€4 ipai mafDia vocibus postulabant ut crucifigere- tur, latronem autem laxari petebant qui propter maledietionem vestimento operiatur, maledictionem ul zona praecingatur, ut confundatur pudore indua- tur, confusione sicut diploide operiatur {Psal. cviii). Hic dum tot malcdieiionihus permuUatur, cum oronis roundui abhominatur. Nam coelum diutius eum aspicere rennuU, tcrra eum portare exhorrait. Itaque in aere laqueo strangulaodus elevatur, dae- monibus in aere eommorantibus associatur. Aer vero eum prae daemonibus abhorrens a se reppulit, unde roox rocdius crepuit, cadentemque tartaras absorbuU. Cum aulem Unicus Patris in crace pendena sol- veret quae non rapiebat, Judaei super dolorem vul- neram ejus addebant, dum ei insultando deridebant, insuper acetum et fel ei in potum offerebant, sed ipse pro eis preces effundebat. De latronibus eUam unus ei mortis supplicium improperavU, aller vero misericordiam postulavit. Super quem iilico fons pietatis viscera misericordiie fUdU , eique crimina lelaxans paradysum promisit, Hodie, inqniens, tne- cutn eris in paradyso {Luc. xxni). Per hnnc mundo innotuit quod pro peccatoribus in crace pactendo sangninem suum fundere voluit, qui latroni in arti- cnlo mortis pcenitenti vitam tribuit. Ibi in eraee pendens judex nostcr judicatus judiclum exercuit, (158) Deest aliqnid. 92§ SPECULUM ECCLESI^. — IN CCENA DOMINI. 926 dnm nnnm ob nequieiam reppulit, alterum ob con- A fessionem gloriae intulit, per hune ostendens quod sua passio Justis qnidem salvatio, impiis autem sit damnatio, Mundus autem eernens faciorem suum tam atrociter eraciariy seelus expavit , et totam ter- ram letra caligine a YI hora usque ad VIII obseu- ravit. Hora YIIII uthominemdeeorao(I*i40)morti8 leraret quem de limo cmavit, Filius Dei in mortem se inelinavit. Bo moriente tola terra eonfremuit, morlnos de se evomuit. Vclum templi induo discin- ditur, petrarura dnricia finditur. Mortui resurgunt, testimonium suo Domino roddunt. Tanc quidam mililum latns Domini laneea perforavlt, et eontinuo onda sanguinis et aquae in redemptionem mnndt emanavit, et his visis centnrio eom Dei Filium affirmavit. Joseph autem, pncdivcs homo , corpus n iesu a Pilato petiit et rmpetravit, et de cruoe depo- nens, iii roonumento novo locavit. Porro Christns ad infemi elanstra deseendens, sedentes in tenebria et umbramortisvisitavit, fortem diaholum ipsefortior auperana, mortem vita necavit, ae regnum tyranni diaturbansspoliiaaeoeptisvietortereiadietriumphana remeavii. Hoclotumprophele futumm prediienuU, hoc variia figuris prsaignavenint. Rex aanK|ue piiaaimus Josyas oelebarrimum Paacha sollemnisa- vit ei eanctum populum regni ad eoavi\ium invi- lavil. Qui dum ab ^gypti rege necator, ab omni popalo, aed pr»cipae ab Hiereraia lamentatnr. Uie prophela, dam in eampo Mageddo lamentatur, ub rex oecobail, vena foolia et virur arberis aroil. Hic Josiaa eaiChrialusrex jostieia, qui oelebre uni- ^ verso moiido Pascha eelebravit, eum se ipsam Deo Patri in Paaehali die Jndieorum immolavit. Ad con- vivium populum invitavil, quia per commestionem eorporis sui ad epolas SBtemi convivii omoes fidelea vocavii. Hic a rege ^gypti oceiditor, dum per con- fiilium diaboli regis ienebraram a Jodaua morti ad- dicitur. Ak omoi popuio, sed maxime a propheta laneotator, qoia quaravis ab omoi antiquo populo variia modis, sed maxime a propheiia faetia et di- elia mors Ghristi pnefiguratur. Soper mortem quo- que ^oa omnea geoiea aeboot , cum eum videbool io qoera ImBfixemoi (J^an. xii). In campo ubl rtsL oecttbaii ibna et arbor arail» quia io Judasa ubi Ghrialoa oeeobuii fona bapiiaraalis el arbor crucia aroil, dom oeotrura aibi prodeaae io perfidia per- maoeodo fecerit. Unde et eiedem lamentaiiooes hia ^ diebos in eoelesiia lamentaodo reeitantor , per quaa mortis Chriati ierapora praBsignabautur, dum ea- dem paasio ChriBli a fideiibus venerabiliter cele* braior. Jonas quoque P 140, v) ad pr»dioanum a Do- mino mittitur, qui ascendens in navim, magna tem- peslate coneutitur. Procellia namque et veotis in mari aaevieniibus , ipse in navi soporatur, sed a pavidis nautis aorie deprehensus, a navi m fluetibos jactatur, moxque nuire tranquillatur. Quem cetus abaorbena tres diea in ventre lenrat, psst qooa Do- mino iubente vivum in aridam evDmuil. Qoi mox ingressus Ninivitis praedicavit et civitatem a sub- versione salvavit {Joan. i-iv), Ila Ghriatas in mundum ad predieandum popolia a Patre dirigitur, qui asceudens in cracem, iempe- slate persecuiionis excipitur. Judels itaque et gen- tibus ut ventis ei procellis in eom saevienlibus, ipse soporatur, dum in crace morte gravatur. Sorte de- prehenditur, quia soius ad redemptionem humani generis eligiiur. A navi in mare a nautis jactatur, dum de crace depositus a suis sevicia Judaoram perturbatis, in sepulchro tumulator. Furor vento-' rum in mari scdatur, quia infestatio dsmonum ab humano genere Christi morte refrenatur. A ceto absorptus etin ventre ejus triduo detentus evomi- lur, quia Christus ab inferao receptus post triduum raundo redditur. Ninivitis praedicat et civitatem a subversione liberat, quia Christus gentibusper apo- stolos pi*aedicai et mundum a periculo perdilionia salvat. Qui etiam fessus ex itinere super fontem YI hora sedebat, sed Afulier Samaritana aquam haurire ve- niebat , quaro ipse de V viris legitimis aalubriter monuit, de VI vero non legitime habito corripuii, At iila, ydriam relinquens, in civitatem cucurrit, totum populum ad eu a convertit {Joan, iv). Christus iter agebai, dom io carae humana evem perdium qu»rere veniebal. lo iiinere feasoa labo* rabai. Soper puieum VI bora aedebat, dnra VI «tate moodo Vlto die de torrente raoriia in via bibebai ac VI hora super profundom eracia myslerium in iigno pendebat. Venit muiier de Samaria aqoam haurire, quia Eccleaia de gentibos venii ad fonlem bapiisma percipere et aqoam in vitam «iernam sa- lieniem, scilieei evangeUcam doclrinam , meraii aocipere. Hase V viroa legiiimos baboii, qoia ei Deoa quioque seosoa ad secoleodum iradidil(^li2). Ipsa vero se cum non legitimo polluii, cum enro- rem secuia, cootempto Dei culiui ydo!a coluii. Hy- driam reliquit. dom ydolalriam deseroii et iolum populum civilatii muodi ad fidem convertere stu- duit. H«ec mulier, ciuua vascuia Heliaeos oleo im- pleverat, qoia Ghriaius oleo Spiritoa saoeti eorda fidelium habonde impleverat. Nonc, karissimi, consideraada sant mysieria ope- ram Dei, Peria VI Deus hominem fecil, feria VI enm redemil. Tereia hora traditur homo esse for- matm. Tercia hora ad reformandum eum Christns eat noci adjudicatus. Sexta hora homo mandatum Dei comedendo iransgreditur , hora VI Chrisiua pro prsevaricatione ejus croeifigHor. Hora VUII homo de gaodiia paradysi ejieitor, hora VIIU Chri- sius pro reconciliatione ejos morii sol^icitar. Per lignum prflevaricationis homo periit, per li- gnum crueis rediit. Homo de fractu vetiti ligni co- medens, morte multatur ; de fractu ligni vits, id esl cracis, sorgens ad vtlam reparatur. Lege qua- dripertita home morti addicitur, cruee quadrifida de merte redimitor. Per Bvam, quod vUa aonat, homo aeduciiur, per Ghriainm, qui M vera titi, a 927 HONOHII AUGUSTODUN. OPP, PARS III. - LITDRGfCA. 9t8 morle ad viUm reducitur. Per serpeBtem virus A His tribus diebus sepuhurtm ^ini eelebramat mortis mnnnn inriinHihir ni»r ftmAnm aAmAntAm ;» ^* :a • j** « «»..... .... ' mortis mundo infunditur, per ssneum serpentem in eruce exaltatum dulce poeulum vita universis re- fundilor. Christus ab i.-npiis coraprehenditur, et homo a daemoniis eaptivus reverlitur. Chrisius ligatur, et bomo a funibus peccatorum enodatur. Christus a discipulis relinquitur, et homc agminibus angelo- rum conjungilur. A Telro Christus negalur, sed bomo coram patre et angelis confessus, ab ipso Fi- lio Dei vocalur. Chri-itus colaphis caeditur, el sli- mulus Satanse per poenas colaphizans repellilur. Cbri8tU5 computatur, et nomo a spulis irsultaniis conjugis dcfenditur, ne nomen discalciati sorcialar. Mos erat Judaeis si quilibet absque liberis morere- tur, multer propinquo ejns jungeretur. Si accipere B eam rennueret, mulier calciamentum ejus solvens, in faciem ejus spueret, et ipsc nomen discalciati acciperet {Deut. xxv). Muiier haec vidua lex carnaliier intellecta accipi- tur, cujus maritus carnalis populus defungitur, sed ipsa aheri viro, scilicet Chrisliano populo copulatur, dum spirilualter accepla ei ia operalionem sociatur. Qui ergo legem spiritualiter implere recusant, hos ipsaaeterna confusione consputai, quia Moyses eo' apud patrem accusal (P» 142, v«). Calciamentum sotvity ^uia camalem obeervaiitiam ab eis lollit. Vpai nomtne diacaieiali cemeDtur , qaia absque me* rilis justieise existeDtea, de nbro vit« nominaeonjm delentur et ia terra scribentur cQm confusi ab Ee ct ideo in divinis officiis tristiciam discipulorum si- roulamus, dum Gloria Patri et alios caDtos Isticia non resonamus, nec signa ad horas aooimus ut eo- rum gaudii etiam consortes fiamua. Lumiiia tribas noctibus exlinguuntur, quia lumiDe aDgelorum et hominum ia cruce extiacto, tres hor» tesebriaof- enduntur. Hodie crisma et oleum conficitur quo aervi Dei in froptibus eorum signautnr, quia bodie per oleajD misericordiae Chrisli pienitcntes ajugo diaboli rela- xantur. Unde dicitur : Computretcetjugum afade olei (ha, x). Jeguro a faeie olai computruit, dnm Christi misericordia homioem a dominio diaboU eripuit. Cras altare deoudatur et erux aalaCatar, qma Cbristus verum altare, io quo vota fideliuro Deo Patri sacrificaotur, illa die ab impiis ad cruciatiis deDudabatur ; crux quse ab iHis subsaBoabatttr, dudc venerabiliter ab omnibus boooratur. Sabbato populus bapltzaCur, cum Cbriatus in se- ptilchro quievisse (f» 144) priedicatur, quia per baplisma mortom Chriati imitatur. Mundo enim ob renunoiationem Cbristo conerQcifigiraur, et In morte ejns per baptisma ei consepefimur. Ticiis et codcu- tnscentiis crocifigimur, dum in modum emcis in baptisma mergimuf. Triduo Domino consepeHmur eura ter undis iamersi quasi terra opernnur. Cum de foDte baptizati aaeendunt, quaai eum Christoad gloriam resurgunt. Grismaie signati albis vestian- desia saDCtorum repndientur. Cfaristus pagauis tor^ G ^^^^» ^^^ iDmortalitate redimiti per mortem Christi qneDtibus committitur, et horao daemooits traditus cruciaDdus dimittitur. Ghnstus a gentibus illuditur, etbomo ab irrisione dsemonum eruitur. Christus vestibus suis denudatur, purpura iDduitur, et homo panois peceatorum expolfetur, stola immortalitatis vestitur. Cbristus haruDdlne pro sceptro insiguitur, etboinoad seeptrum regni Dei calarao scribentis aseribttur. Caput Chrisli spinea corona circumdatur, et homo gloria et honore coronatur ; Chrisius irri- sione ealntatur et homiois salvatione angeli gratu- lantar; Cbriatus flagellaturelhomo a percutientibus roalleis liberalvr ; Ghrittfus cruci affligitur, et homo ab aeterno cruciatu ad gaudium erigifur ; Christ'is felie potatur, et homo pane angelorum oibatur' m regno Dei regea ct sacerdoies coronabuiUar. Per cereum qui illa die coDsecrdtur columna ignis quae prsecessit filios Israel ab iEgypiiis per mare Rubrum ad terram repromissionisdesignatur; et est Christus, qui ut ille agnaa pascha nostrum est Christus immolatus, cujus sanguis jngom ssevi ty- ranni compresfiit, nosque ab ^s dominio per ba- ptisma vexil, cujus igne, scilicet Spiriia saneto, omaes fideles aaimtt illamiDantur et ad aapemam patriam inias dueatu per viam earitafis ire jocon- dantnr. Hostibas in mari Rubro extinetia filfi Israei egressi caaticum Demioo cecioerant ; ideo baplisati, deletis peccatis in bapti^mate, AUeluia , qjood est canticum Isetieise, concimml, qoia iaDOceotiam primi Ghrialoa aeee pleetitur et homo mortuus vile red- D parentis amissam recipiunt. Igitur, karisaimi, eum ditor;Chri8tttapro nobis factus maledictam pen- ' — ~ ' deos in ligoo (Go/. ui) de cruce tollttur, et homode maledit^o absolvitcir ; Christus ia sepuichro tuma* iatur, et homo in paradyso locator ; Christus in in* fenali eareere clauditur, homo vero iu eceleaii ca<* ria laareaadus reeipilur. Haee omaia, karisstmi , contulit oobis |>assio Ghriati. nos servos peccati Filius Dei proprio saDguine a dura servitute liberaverit^ et verm libertati redona- verit , corde toto diaboli serviciom fogiarooa, et Li- beratori nostro in sanctitate et justtcia omnibusdie- bus serviamus, ut cum ipse apparuerit vita nostra, appareamus et nos cum ipso in gloria, quamoculos non vidit, et catora (/ Cor. u). D£ PASGHALI DIE. Hae utdie» ^m feeU Dominui, eMultemue et kftemur in eaiPeal. ctvi). Omnoa diea, karisaimi, Dominaa in sua majealalo fecit, aed faano praa om- nibas soa pietate et angelis et hominiboa ad gau- 929 SPBCOLUM ECCLESI^. - DK PASCHALI DIB. 930 dirnn clcgiL Nocii qmppe mortis d miseriae, quse a A bodie porlas aereas et veotes ferreos ^ofl oonfregit. peoeato Adse inchoans eanctos suae caligiiii involvit, hsec sacra nox finem imposuit. Dies autem fclicila- tis et gaodii hodie inchoavit qnam cQllum vespere [nnllus vi^per] terminabit. Totum tempus ab Adam ttsque ad Ghristum dies mortis dicehatur, quo om- nis faomo moriens ad tarlara ducebatur. Islud au- tem leropus dies (^ iU, v^) vitas et resarrection» appetlatur, quo iitcipiente Chri^lus cum muitis re- surrexisae praedicatur; quo finieote totumgenushac eadem dte resurrectarum non dubitatur. Hac elenim die, sciKcet fooc temporc grati», electi, de canie subtradi, roox gaodioro Domini iotrabunt {Mattk, XX v); tracsacta auiein oltima resurreetione, dnpli- oia in terra sua possidebunt, cnm corpore siroui et Solum, inquam, tartarum amara tristicia aificit, quia hodie fortem leonem fortior ieo de tribu Juda vicit, et praedtm quam insaciabilts infemus devora- yit, ad superos remeans, in coelesti palacio locavit. Hiec est praeclara sollemnitas sollemnitatom, quae ut Lucifer stellarum, vel lopazius gemmarum, sic extat decus omnium festivilatum. Haec communis est et angelis ei hominibus, quia hodie bomo reddi- tus est supemis sedibus. Haec sacra festivitas Pa« scha, id est, tranHlus, vocatur, quia sicul Hebr'«o- runi populus ab angc1o,per ^g>'ptum ad percutien- dum transeunte, pcr sanguinem agni occisi libera- tnr, sic popnlus fidelium per sanguinem Christi veri agni a diabolo defensalur. El sicot ille populus a anima perhenniter de bonis Domini gaudebunt. Ideo n jugo Pharaonis liberatus, in terram repromissionis in divinis officiis Dunc dicimns : Hodis resurrexit duro eum ante plunmos annos resurrexisse noveri- mus. Ob magnitodinem aulem bujus diei tota haec aeplimaaa pro ana die celebratur, unde et cottidie baec dies cantatnr. Ideo et vespertina hora non so- Itto more, sed officio missae inehoalur, quia baec sa- cra dies eat figura illius magni diei qui nullo vespere .termioatnr. Haac est illa dies nna melior super mi- lia, et qua el angelis et homtnibus per Christum collata sunt gaudia ineffabtlia. Hodie Dominus vir- tutum devicta morte ab ioferis resurrexit, et popu- lum proprio sanguine redemptum, de carcere mor- tis exemptum, curise angelorum Rex gloriae iovexit. Uodie bonas pastor ovem perdilam ac magno la- bore inventam propriis humeris ad gregem reporta- ^ cum templationibus et perseculionibus impedien* transivit, ita populus Christianus a jugo diaboli per Ghristnm liberatus in patriam paradisi trans- ibit. £rgo redempli a Domino cantate ei canticum Dovum, cujus laus est in Ecclesia saoctorum (PsaL GxLix). Ille novum caiilicum resonat, qui, relictis peccatis, novam vitam bonis operibus inchoat. Yo- rus Israel, scilicel populus fidelium, laetatur in eo qui fecil eum {ibid.) et eripuit eum cum Lya et Ra- chel de percgrinaiione ad patriam fugientem, et re- pressit Laban cum sociis persequentem, videlicet Ghristianum populum eripuit Dominus de exilio bujus yiU£ cum aciiva el contemplaliva vita, ad pa- triam paradysi lendentem, et reprimit diabolum vii, atque gaudenlibus angelis in ccelis associavit. Htc die exttltemoa cura Dei ereatura quae hodie per Christi reaorreetionem reparata est ad aeieraitatis jura. Hae die cum ordinibus angelorum laetemar, qaia bodie namerus eorum per homines impletur. Hac qoippe die coelorum aliitudo per serenum jo- cundatur, qoia bodie in eis Hierosolima ut civitas reaediticatur. Hodie supemi cives gratulantur, quia per Christum elecii homines eis annumeranlur. Sol et luna et sydera hodie depromunt suum gaudium clarius lucendOy quae in morte Ghristi DKsrorem ex- hibueroniy radioa aoos abscondirodo. Et merito : nam Iiuia solia daritas, aoti autero repromittitor aeptem dierom kicis bylaritaa. Terra hodie prae omnt creatora laetatur, quia Chrislus de ejus mate- q ria hofflo generatur, mortuus in ejus gremio tumu- latur, et ipsa in ejus substantia super omnes digni- tatea ang.loram exattalur. Fontes maria et fiumina hodie per tranqnittitatem hylarescimi, ad Deuro be- nedieendo Chrisium in vadia suis mundicrimina laviase innoteaaoni. VohMres bodie dulei (P* U6) gaudto tripudiant, dom dnlcem inelodyam quasi re- ciproeia voeibaa dolce juMIant. Hodiecunota a Deo creata per Christi reaurrectionem gaudio perfhn- duntuTy dum aeihera aerenttaie, flactos tranquilli* laie, silvie fimdibus, prata floribus, arva segetiboa, diversa aoimalia laeta fetibaa intelligantar. Solus auiem infoniua iristia gemii, quia Dominua fortia tem. Filiie quoque Syon, id est animae iu Christo renalae, in Rege suo hodie exultenti qui eas vesli- mento salutis et indumento justiciae induet. Anima mea magnificat hodie Dominum, quem, quaeso, fra- tres omnes, magniBcate mccum et voce magna ex- allemus nomen ejus in idipsum {Psal, xxxtu), scili- cel in Chrislum. Narremus hodie laudes ejus et virtutes ejus et mirabilia ejus quae fecit, quia Domi- nus servum unicus abjectum rcdemit, perditum (C^ 346, v^) de lacu miseriae, et de luto faecis levavit et in solio gloriae cum principibus locavit. Anima mea exultat in Domino, quem omnis spiritus hodie laudet in jubilo. Os meum laudem Domini annun- tiat, cujus nomini sancto omnis, rogo, caro, bene- dical (PsaL cxliv). Servus a tyranno de patria paradysi in exilium seducitur, et regis iilius de palacio in carcerem ad revocandum eum mittitur. Ovis cenlesima, de grege aberrans, a lupo abducitur, sed pius pastor ad eruen- dum eam carne induitur. Itaque per quem omnia creatura fit ex nichilo, hic fit ex fragili sexu ho- muncio. Qoi omnia claudit pugillo, clauditur in puellae utero. Per quem totus mundus ereatur, ex femina generatur. Panb obsitus reclinatur in prae- sepio; angelos gloria vestiens subnixusest migesta- tis Bolio. In cujus conspectu nec coeli mundi praedi- cantur, circumeisione et hostia mundatur. Parenti- bu8 humaida sabdilor, cigus famalatoi omitia 931 HONORU AUGDSTODUN. OPP. PARS IIl. — LITURGICA* 932 samma angdonim dignitas prona aubjicitar. Gajas A angularis a Deo probatus ab «dificantibaa reprobar sancUtale scelas extergUur, a servo undis immergi- tur. Ab hoste esuriens temptatur per quem caritas angelorum in gloria firmatur, qui eos sua ineffabili dulcedine saciat, dum semper in eum prospicere desiderant ; qni est fons omnium bonorum, levamen omnium laborum, ex itinere ialigatur, sitim aqua extingui precatur. Somno opprimitur ia cujus lau- dem concentus coelorum vigilare describitur. A quo est omnis benedictio, maledicitur; quem demones contremiscunt {Jac. ii), a daemone obsessos dicitur. In cujus nomine omne genu flectitur, coelestium, terrestrium et infernorum (Philipp. ii), fiexo poplite lavat pedes discipulorum. Tristicia et moerore afil* citur» per quem frequeniia beatorum gaudio et 1»- tur, in quo duorura parientum ab Oiiente et Occidente venientium compago copulatur (IPeir. u). Nasceos naroqi^e atlraxit gentiles cum muneribus ab Orienle, moriens attraxit gentiles per confessiODem ab Oc- cidente. Fylatus autem et centurio Romaoi ab Oc- cidente erant, qui eum jttstam (Maiih. xxvii) vet Filium Dei (t^.) diccbanl. Porro lud«i vine» Dei agricoke bflsredem muhis eontameliis et obfHrobriifl afiectum morte turpissifna (Sap. u\ ooodenuiave* runt dum eum in cruce ut Moyses serpantem in deserto (if»m. xxii) exaltaveruDt. Tunc duleis bo- trus eypri in vecte bajolabatur, et dulee pocnlam vil» de eo in crucis prelo prenebatur. VerumtanMa ccelum» quod eo naacente nova luce illnstratar, eo ticia afficilur. Qui laliter cum bomiuibus conversa- ^ moriente in cnice borridis tenebris ebfoseatur. Sol tus sub forma servi latuit, per signa et miracula Deus verus claruit. Nam eum nascentem aslra ma- tutina laudaverunt (Job. xxxviii), dum protious cceli io obsequium ejus novam stellam roiserunt. Omnes filli Dei ei jubilaverunt (iidd.), dum angeliin laudem ejus Gloria in exceUis Deo alta voce per- sultaverunt (Lue. i). Reges cum mineribus adesse festinant, ac Regi glorise cervices adorando incli- nant. Coelum supcr eum reseratur, paterna vox Fi- liom protestatur, Spiritus sanctus in eum descen* dens in omnibus eicooperatur. Angeli ei ministrant, spiritus iomundi prflesentiam ejus formidant. Aquam (f* 448) in vinumy vera vitis, commotavit, mortuos vila fletema verbo resuscitavit. Csesis visum lux mundi refudit, surdis obstructas aures reclusit qui eo nascente aoreo circulo ooronatur (1^148, v*), eo moriente lugubri caligine obscuratur* TeUos, quae eo nascente Aivos dei effudit, eo moriente mortuos evomens, ruituin contremuit. De ligno namque, soluta roalediotiooe, depositus« in sepul- chro dormivit coaturbatus. Judsei autem magnom lapidem ad monumentum volventes sigiilaverunt, eustodes, ne furaretur a discipulist adiiibaerattt. Josepb, qui eum sepelevit, cuslodia includentea, sigillo et custodibus munierunt ; Nicbodemumvero« qui eum audivit, de dignitate sua deposuerant. In- terea Rex gloriae cum exercitu angeloram tenebro* suu tyranni regnum adiit, spolia ei rapit, cum nobiii pompa bodie remeat, baratro exemptos coelo coUocat, parietem angelicum collapaam hominibos Yincula linguae rriutorum verbo Dei solvit, paralyti- ^ restaurat, corpus de sepuichro resaacilat, altra non corum turba ejus imperio sanata lectum tollit. San- guinis fluxum stringit, febrium ardorem fons vitse extinguit. Claudis gressum, leprosis mundiciam contvdit; catervas dsemonum ab obsessis expulit. Quatuor milia hominum VII panibus, panis vivus, saciavit. Item Y milia Y panibus, panis angelorum, saturavit. Fluctus maris siccis pedibus perambulat, ventorum rabiem sedat. Facinorosis crimina re- laxat, discipuli in ejus nomine omnem virtutem in- imici calcant. Et quia sol et luna ejus pulchriludi- nem mirantur, coram suis ut Deus transfiguratur. Et quia speciosus forma prse filiis hominum fuerat (PsaL xuv), facies ejus ut sol rutilat. Etquiajudex vivorum et mortuorum comprobatur, Moyses mor- tuus et Helyas vivus ei confabulantur. ^ Postquam his et talibus annis XXX et tribus plus vera fux in tenebris luxit, et filios Dei dispersos in unam fidem congregans, immo servos transfugaSi reditum ad patriam coptose instruxit, tenebrosa corda Jodaeorum immensum jubar flatnmivomi lu- minis ferre non valuerunt, unde cum armis et faci- bus conglobati, illud extinguere voluerunt. Qnipri- mitus verbo iUius prostrati sunl, deinde ipso conce- dente salutem mandi perfecerunt. Igitur bonus pa- stor a furibus et latronibus comprehenditur, sed pusillus grex a lupis dispergitur. Agnus pro ovibus immolatur, et vita morte straogubiur. Tnne lapis moriturus^ omnibus se diligentibus vitam stemam donat, coelestis ergo nuncius prsemittitori qui boo moestis diacipulis referat» quatenus illorum Iristicia in gaudiura convertatur. Qui laindem de monu- mento removens desuper aedit, ejusque iacies ut fulgur, vdstis ul nix resplenduit. Quo viso cnstodes sunt exterriti et facti sunt veiut morlui. Maria autem soror Lazari et Maria mater Jacobi» postea Hierosolimorum episcopi, et Maria soror matris Domini, uxor Salomei, eum preciosis nn- guentia ad monamentnm veniebant quibus Domi- num, ne a vermibus corrumperetur, ungaere vole- bant. Yiso vero angelo, nimio pavore constemaii- ^ tur, sed blande ab angelo consolantur. Quibus Dominuro victa morte resurrexisse nuuciat, eumqne in Galilaeu videndum insinuat. Interim Dominua resurrectioaisJoseph in carcere m sol resplendens appamit, qoera ille Helyam pota- vit ; ipse vero se Jesam ab eo sepaUum et nanc a mor\t reaascitatnra affiraiavit; eaa>qae de careere Bublatum in Arimatbyara statait. Porro tpsa die Judni in concilinm conveniunt, ad careerera mit- tunt, ut Joseph ad Judicaadum addncator preci- piunt. Qoi reverM referunt se cacettrem claasnm et sigillum sanoffl reperisse« aperto varo oarcere no- minem ibi invenisae. Uiia inde hesitaiittbaa, eoce (fttidam accnrmiit de coatedibus»qai referont Jesum 933 SPECULDM ECGLESIiE- — DE PASCHALl DIE. 934 vere resurrexisse et se angelicas visiones sibi vi- disse. Judsis aulem oon credentibus, et improbe corpus ad custodiam tradilum repeientibus, ibi re- spoQdenttalibus : « Yos tradiie Joseph, quem custodi- tis, et nos tradimus Jesum, quem custodiendum com* misisiis. Sed sicut vos Joseph non potuistis cusio- dire quin divinitus evaderet, ita nos nequivirous obstare quin iste, cum Deuii fuerit, resurgeret. » His auditis, copiosam pecuniam militibus dederunt et ut eum sibt dormientibns a discipulis furatum dicerent persuaserunt. Qui postqnam pecuniam ac- ceperunt, et Jesum resurrexisse et se pecuniam a Judaeis accepisse suo domino retulerunt. Igiiur ttt ortus est sol qui cognovit occasum soumi et iteram sao jubare illustravit mundum de sua ab- senUa ienebiis moeroris suffusum, mox nostra, qu», jam inimitieias inter Deum et homines morte sua aolvens, omnia in coelis et in terris pacificavit, ac mundam jam Deo Patri sanguine suo reconciliavit, apparens discipulis pacem annunciavit, magnoque gaudio corda eorum Isetificavii, asf^um piscem et iavum mellis cum eis manducavit, per hocinsinuans quod pcr ejus passionem dulcedinem cetemae vitae omnibus in se sperantibus dabit. Insuper multi san- ctorom qui cum Ghristo resurrexerant, in civitatem venerunt, et mullis apparentes, plurima eis de alia vita narraverunt, atque in omnibus Domini IsBtifi- caverunL Haec suot sacra hujus diei gaudia, et ange- lis et hominibus celebria, a palriarchis ei propheiis praefigurata et praBounciata. ioaeph namqne a patre ano poat fratres in solitu- dinem mittilnr, aed ab ip&is, conailio Jodte, in ^yptam venditur. A lasdva domina petulanter arripitQr, a familia persirepente compresaus carceri indndiiur. Inde edoeitar, a rege prineepa constitui- iur, nomea Sftlvator mondi ei imponilur. A frairi- boa ei ab omni pc^lo adoraiar, JBgyptosque per eum a fame liberatur. Sic Ghristus a Patre post refugas servos mittitur, sed a Juda, consilio Judaeorum, venditur. A Syna- goga, in carnalibus lasciva, crudelitur compreben- ditur ; a mililibus ut Joseph familia circumfunditur ; occisus sepulchro ut [Joseph] carceri includiiur. lode resurgens a rege omnium princeps Deo super omnia consiituitur, nomen ejus Salvator mundi, ab omni populo ubique diligitur. A sole et luna et stel- lis XI adoraiur, quia hodie a Joseph et Maria ei XI aposioiis de?ote yeneraiur. £t ecce ab ({• 150, y^) omnibus populis ei linguis adoratur, ei totus mun- dus per eum aalvatur, Populus Dei ab hostibus olim affligebatur, sed Samson ad eruendum eum per angelum nasciturus praenunciabatur. Qui naius Nazaraeus, id est sanctus vixit, et spiritHS fortitudinis opera' ejus direxil. Posi- quam crevii, ad gentem hostium pergens, leonem in via fregit. De ciigus cadavere postmodum mel sum- psit, nxorem alienigenam daxii, problema de melie et leone conviviis proposuit, pnaniom aolutoriboa spondidiu Quod dtun ipao Samaone coajagi ap^ A riente, ipsaque eia indicanie, resolvoni, promiuom praemium percipiunt. Porro cum ipsc in pairiamad patrem et matrem revertiiuo uxor ab alio corrum- pitor, qood ipse reversua vulpibus et igne olciseilor (Judie. xni-xvi). Sic populus Dei in hoc mondo a daemonibos op- primebaior, sed veros Samson, quod aol diciiur, acilicei Ghrisios, ad salvandom eum per aiigelom roatri virgini praenunciabaiar. Qui naius Naxaraeos, id est ianeius per omnia vixii, et spiritos fortitu* dinis in eo nianens concia opera ejus direxii. Ad gentem hostium pergit, dum in Jodaeam pasaoros iendii. In via ieonem confregit, dum ipse via ad vitam in via hujus mortaliiatis diabolum, qui tan- ^quam leo rugiens cireuii quaerena qoem devoret, in B croce devicii. Mel de cadavere cjaa sumens mando- cavit, dum dolces elecloi-om animas, quas ille ava- rus praedo devoravit, de ventre inferi absirahens aibi incorporavii. Aiienigenam sibi copulavit, qoia Bcclesiam de gentibos per fidem sibi aasociavii. Problema cooviviis propoauii quia sacram Scripio- ram de sua incarnatione, de sua victoria ei juato- rum salvalione fideles doceri voluit. Gujus mysieria per clavem David uiori Ecclesiae cottidie aperiuniur, a Calholicis expositoribus solvuntur, ei sic a fideli- bus inteliiguntur, quique praemio aeternae vitae a ipso remunerabuntur. Ipse vero dum in pairiam coelesiem ad dexteram Patris et ad matrem supemam Hiem- aalem reverlhur, uxor ejus Ecclesia ab haereticis corrumpitur, quod ipse adjudiciumreversusfiauuna Q ac daemonibus ulciscitor. Hic Samson ligatus multis funibus, a cognatia auis traditur hostibus. At ipse, rupiis vincuUs, cum mandibula asinae turl>am hostium siravit, alioa fu- gavii. Vicioria poiita, siti laborai, sed fons deman- dibula erumpena viciorem refocilai. Sic Christos, a propinquis soia Jodaeia ligttoa {^ 152), vinctus gentibus ad perdendum traditar. Ipse vero, vinculis mortis solniis, homanitaie soa caturvas daemonom superavii, d^ humano genere fugavit, per aposlolos adversarios expugnavit. Ju- daicus quippe populus per stulticiatn erat asinus. De quo nascitur Christi caro,mandibulaconterens d^a legis pabula, dumnobis reserat profunda ejus myste- ria. Fons de mandibulaerumpensestfons baptismatis ^ de Christo fiuens. Victor nosier siiii salotem homi. nom qoae reatingoiiar baptiamate ei fide fideiium. Hic quoque Samson in civiiatem ad mulierem ingreditur, sed ab hosdboa obsidetar. Ipse vero media nocte clausira porlarom iolil ei bumeria ferens per cuneos hosilom montem aacendii. Sic Christus ad uxorem suam, ad infernum, sci- licet Ecclesiam inibi detentam, ingreditur, sed ab hostibus in sepulchro obsidetur. Ipse vero media nocte claustra infemi dissipai, antra fugentium leonum ei cobilia draconum, domos poenaram, la- iebras tenebraram captivis ablatis evacuat. A morte resurgens, custodes territai, coeli alla penetrai. fiano Samaoiieffl mereirix inebriaii in gremium 935 flONORll AOODStODDN. OPP. PAftS Hl. - UTDROICA. 9^6 soum ad dormiendfiin reeHnat. Coi dormienti co- A Dominus de Iribu Juda ut catulos leonisdormivit, .*•_ .u„ji. ._ u-_... _. ^y^ ^^^ j.^^ .^ ^^^^ deliluit, quem Paler iu die lercia suscitavit. Ad praeJam descendil, cum infcr- na descendtt forti alligato, spolia ejus diripuit. In vino ftolam lavit cum eorpus suum sanguine ma- duit. In saoguine blivffi pallium suuir lavit, cum Ec- clesiam oleo chrismatis sanctificavit. Hoc quia futurum eral Deus oUm per avea etiain expreaserat. Fcenix camque oltra qoiiigeQtosaonas vivit, et tuoc sarmenta de odoriferis arlNiribas io oidum suum colligit, percussisque aliia ab ardore solis incenditur, io oido comburitor, tereia die ia prioris aviculs formam restituitur. Foeoix dicitur rubeos, et est Ghrtstos de quo dieitor : QuU est Ute guivenitdeEdom, tinciis wttibus de BosraT (/tn. mam capitis abradit, in rocnus hostium vinctum tradit. A quibos excfiecator, carceri maocipatur. De qoo in die convivii edocitur, sed per ipsom duobos columnis concussis subruitur, eoqoe moriente ma- goa multitudo opprimitur» H« meritrix est Syaagoga, qu» Ghristom ama- ritadine inebriavit, io greiaio aoo ad dormieodum eoUoeavit, eom Hierusalem io raortis somnom eum per sopplicia inclinavit. Gapiilos ei prsecidit, dum discipolos, qoi qoasi erines ei iohaeseraat, abseidit. Viaetum hoatibos tradidit, quia Domioom vinctum geotibua obtolit. Ab hostibus excaecator, dum a militibus luce bujus vitseprivatur. Gareere daodi- tur, dum in tomulo conditos plangitur. In die con- ▼ivii edocitur, dum in die Pasch», qua estdiescon- B lxiii). Edom, quod dicitur rufus, est Bsao appella- vivii angelorum, de sepulchro erigitur. Concussis vero duobus oolumois, domus sobruitur et popolos opprimitur, qoia posl passionem Ghristi coomiotis ^obos regibos, templum, qood erat domos con- ▼ivii Jodaeorom, subvertitur et populus io oltiooem mortis Cliristi perimitor. Horum figura est nobis quoque expressa in ani- malium natura. Nam fertur quod leo apertis oculis dormiat, et cauda sua vestigia deleat, ne a venato • ribus (f^ 152, v^) inveniri queat : ita DominusChri- stus, leo di tribo iuda, obdormivit et somnum mor- tis cepit in humanitate, sed vigilavit divioitate. My- sterium nostrai reparationis came sic celavit quod a daemooibus vei persecutoribus indagari non valuit. Dicitur enim quod leaena catnlos suos mortuos C fundat, et ipsi ad vocem patris ragientis die tercia surgant : sic triduo Ghristus, qui in sepulchro jacuit mortuus, die tercia surrexit, Palris voce experge- ractus, sicut olim de eo prsedixit Jacob patriarcha praecipuus : Juda dormiet ut catulus leonU, Quis $Uicitalnt eumf Ad preedam^ \Jili nU, deeeendUtu LavaM in vino ttolam tuam et in sanguine olivas pallium tuum {Gen, xlix). Hic prsedic eis fldem et coDfessionem ; deinde istud adjice tus, propter rufum pulmenhim qoo a fratre aoo iacob est cibatus. A quo dieta est regia Idomaea, in qua caput regni erat eivitas Bosra ? In hae Job re- gnavit, qui sua infirmitate Ghristi passionem praefi- guravit. Christus de Edom venit, dum a gentibos passus, caro ejus sangutne rubuit. Testis ejus in Bosra tinguitur, dum in Hierusalem, quse caput re- gni fnit, vestis ejus sanguine aspergitur. Hic ut foenix sarmenta odoriferarum arborum in nidom collegit dum scriptis prophetarum Hierusalem im- plevit. Eisdem vero sarmentis in nido comboritor, dum secundum dicta prophetarum in Hierusalem in igne passionis consumitur. Tercia die aris repa- ratur, quia Qhristus tereia die suscitatur a Patre. Pertor etiam qood pellicaaoa io taatom polloa soos diligat, ot eos angoibosinterimat. Tercia vero die pre dolore se ipsum laceret et sangoisde latere ejos (f> 154) soper poUos dialiilans eos a morte excir tat. Peliieanos significat Domioom qoi aie dilexit moadum ut pro eo daret Filiuro auom miifenitum, qoem terda die v^orem morlis exdtavit et auper omne nomen exaltavit. Karissimif qui^ Christos hodie reaorrexit a mor- tois, debeoMis eC aos a morte resorgere animse, quod sttot peecata» ut quia Christus ultra non mo- ritur> possimus cum iUo perhenniter vivere. Legitor de qoodam piecipao Patrom qood flMtts censam rotilante flamma coruseare ac suo lumine pectuf suum gaudio et Iseticia illustrare. Qui totls viribus immensee pietati Dei grates retulit, ac cot- tidie oleum lucemae superfudit, et dum llle mon- tur, illa extinguitur. Huic fonti misericordise hodie, et dictis moltum praftterit converaationi fmtrom. ^ ^^"*"™ » ^®^* vestris omnes appropioquate, ct Hic a diabolo impulsus in foveam fomicationia est lapsus» Instioottt aotem Dei ad poeoitentiam erigi- tor, ac tolo anoo jejoniia et vigiliis affligitur. Nocte vero Domiaicm resorreetionia lampadem pooit, com oleo et ligoo iostraxit, homique prosternitur, la crimamm ymbre perfundilur, Filium Dei precaturi ot si dimissum sit peccatum illius lampas illa ac- cendatur. Et ecce respicit kmpadem divinitus ac- Hrno in octara vel in qualibat die iafra Resurrectionem. Chrittut returgent a mortuUfMm non moritur. Mort aorrexit, et nos de eaMio mortis ereptos vteaetemss iili ultra non dominabitur (f{om.vi).Christus, karis- iovexit. Nos ergo peccatis mortui debemus Christo •lod, oonculcato baratro, jam victor a mortois re- ad virtotea oonreaorgere, el ad braTiom vittt nobis animam ac corpus veslrum in viseera pietatis ejos commeodate, ut cum regnum Deo et Patri tradide*- rit, Deusque omnia in omnibos erit (/ Cjr, xv), vos per resurreclionem Ghristi sitis cofaseredes re|Di Dei, cum justi sicut sol fulgebuat (ftutth. xm) et sequales angeiis erunt in illa gloria {Matth. xxu), quiam nec oculus vidit (/ Cor. ii). 937 SPEGULUM ECeLESIJB. - DE PASCHALI DIE 938 proposituro per bonse operationis stadium concur- A quasi parurn tanto tempore operali sint; cum aulem reie. Et quia Chrislus jam pro nobis non morilur, per vesligia ejus gradiamur, ne amplius in anima moriamur. Et quia Chfiblo jam in dexlera Dei se- denti mors ultra non dominabitur, quae sursum sunt quseramus, ne nobis seterna mors uitra^f* 154) dominetur. Eptacephaius draco, princeps tenebrarum, traxit de coelo cauda sua partem sleliarum et nebula pec« catoruffl ea6 oblexit, atque mortis lencbris obduxit. Unde Sol aeleraus jubar suse claritalis nube carnis operuil. la occasu mortis pro slellis occubuit ; de caliginc productas ipse de nocte mortis oriens se- reno coelo restituit. Proptcrea luxeruot ei cum jo- eunditale qui eas fecit, quia cum magna jubilatione qui XL annis monachura in heremo impugnaris, vix tandem in fornicationis voraginem impulerat, dignum laude coronaverit, eo quod rem fortem vi- riliter perfecerit. Curenim diabolus pro his labo- rem sumat qui toto conamine omnibus horis ad eum festioant et totis viribus solliciti sunt ne soli veniant ? Illos omnimodis retrahere et tardare la- borat qui ejus fauces fugientes ad vitam Christum properant. Est belua corcodrillus nomine, vicenorum pe^ dum in loogitudine. Haec interdiu in aquis, nocte vero moratur in lerris. Praetereuntes invadit, lace- rat, devorat ; in sole aperto ore dormiens recubat. Est et alia beslia nomine enidrus spinis repleta laudant electorum anim» Deum qui eas redemit. B velut ericius. Haec luto se involvensaperlumoscor. Leviathan, piscismariaus, instar draconis formalur, multitudioem piscium devorat, ex quibus multi pa- tente ejus maxilla remeaal. Per mare hoc ssculum insinuatur, quod volumi- nibus adversitatum jugiter elevatur. Inhocdiabolus circumnatat nt Leviathan, multitudinem animarum devorat. Deus autem ccelo praesidcns hamum in hoc mare porrexit, dum Filium suum ad capiendum Le- viathan in hunc mundum direxit. Hujushami linea est Christigenealogiaab evangelistiscontexta. Acu- )eus est Christi Divinitas, eduhum vero ejus huma- nitas. Porro virga per quam linea hami in undas protenditur, est sancta crux in qua Chnslus ad dfci- codrilliingreditur, moxque ab eo deglutilur. Quae cuncta inlerna ejus spmis terebrat, et enecata bestia viva remeat. Per corcodrillum diabolus declaratur, quia ante Cbristi adventnm in fluxis cordibus gentilium, nnnc autem in aridis mcntibus Judaeorum versatur. Hic praelereuntes devorati quia cunctos ante Christi passionem obeuntes ad tartara rapiebat. Sed et ad- huc aperto ore iluenta Jordanis absorbere inbiat, qiiia avidus baptizatos etiam dcvorare festinat. Be- stiola spinosa est Christi caro nostris miseriis aeram- nosa. Haec se luto involvit, dum obprobriis mortis succubuit. Beluae os ingreditur, dum ab insaciabili inferno devoratur. Sed interna beluse eviscerat et pienduti. diabolun, suspenditur. Cujus carnis cdu- ^j^t,.,^ egreditur, quia Christus infernura despoliat lium dum hic Leviathan avido dente mortis laccrare ^ - - nititur, a latente equuleo transfigitur, atque tortuo- 9us colubcr de fluctibus protrahitur, dum per Chri sti fidem in omnibus gentibos cullus ejus dilabitur ac de cordibu9 fidelium per Christi nomen confusis \an confossis?] cotlidie educitur. Ejus quoque maxilla misericordiae Dei armilla pcrfoditur, et escam electara, quam improbos praedo avide devo- ravit, Christo colla ejus premeule, removere cogi- tur. Unde David, quem per luxuriam dulciter ab- sorbuit, pcr poenitentiam perforalus revomoit ; Pe- trus, quem per abnegationem Christi deglutivit^ fle- tibus transfuxis remisit ; Mariam, quam per camis coocupiscentiam devoravit, lacrimis perfossus red- dere non tardavit. Per Cbristi misericordiam inper- i « -r . «^ - . . .,, , ., '^ n se consolator resurgens mamfestavil, forata eius maxiUa foramen ommbus palet, el ^ . • n . . ui . ..''.. , ^. \ numentum ejus fleret et eum sublatui omnis mcautus ab eo devoraius, per poenitenliam exire valet. Hic absorbet fliivium »«1 non mirabitur, quia quod gentes infid lium dovorat, non mullum appreciabilur, Habet etiam fiduciam quod Jordanis in os ejus influat, quia baptizalorum populum ab- sorbere anhelat. Fenum quoque ut bos comedet {Dan iv), quia quod carnales devorat vilipendet. Esca ejns electa dicilur, quia pro summis ducit deliciis si spiriiualium lapsu ejus maligna persuasio reficitur. Uode et ferlur (fo 156) in hbris quod dae- mones qui in civilate mullos occisos in sedittone et perplures in mari lempestate submersos brevi tem- pore ad tartara pertraxerunt, flagellis ccodi jussit, Patrol. CLXXIL et victor ad astra revertiiur. Karissimi, mors suum furorcm in vitam efifudit, sed vita mortis mors fuit, quia ei mors vlcta suc-' cubuit. Morsus inferni extitit quia partem ei abs- tulit partemque reliquit. Favum cum melle com- edit^ cum resurgens animas electorum de ore leonis in via a Samsone confracti corporibus induit, atque secum ascendens gloriae angelorum intulit, karissi- mos suo vino [et] lacte inebriavit, cum post resur- rectionem suis apparens polu gaudii corda eorum exhilaravit. Stellae namque maris, postquam ipse lux vera mundo claruit (f« i 56, v«) de morte sua do- lenti sol de morte oriens apparuit. Mariae .etiam Magdalenue, quam a septem dssmoniis emundAvit, cum ad mo- ejus tleret et eum sublatum inde crede- rct. Pelro quoque apparens eum consolalur, dum cor ejus propter abnegationem moerore conturbatur, Jacobo eliam suae materterae filio apparuit, qui a VI feria usque ad illum diem sine cibo permansit, quia tam certus de Christi resurrectione fuerat quod se non prius manducalurum quam Chrislum vivenlem videre devoverat. Duabas a monnmento revertentibus se manifesta- vil et eas de resurrectione sua laetificavit. Duobus quoque ad Emaus cuniibus in via ut pe- regrinus apparuit, et cum illis intrans ad ccenam discubuit. Sero autem faclO; clausis januis, omni- 30 HONOftll AUGCSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA. 939 bus se manifestavit, per pacem eos salutavit, per A cibum resurrectionem suam affirroavil. Oclava dis iterum suam prsesenliam eis exhibuit, latus Thomse ad palpandum praebuit, Septem discipulis in piscatione laborantibus se manifestavit, rete in dexteram miltere imperavit, in quo muUittido piscium concluditur, et tamen non nimpitur; ipsi vero pisces ad iitus pertrahunt, con- vivium cum Domino ineunt. Ante resurrectionem suamquoquedifecipuli pisca- Dantur, et rete eornm a muUitudine piscium rum» pebatur. Hare istud est saeculum. In quod Dei pi- scatores, scilicet Bcclesiae doctores, rele fidei praedi- oando miserunt et muUitudinem hominum conclu- serunt. Quorum quidam rete scindentes in mare re- g ailierunt, quia hseretici, ruplo fidei rete, ad ssecula- riai cum non essent ez nobis, exierunt. Post resarrectionem vero tantum VII pisca- bantur, et rete non rumpebatur. Per VII universi declarantur, qui septiformis Spirilus gratia illumi- nantur. Septem enim in tria et IIII dividitur, et per Iria fides Trinitatis» per IIII autem quatuor Evan- geliorum impletio exprimitur. Qui ergo ingenerali resurrectione in fide Trinitatis et in operatione evangelica inveniuntur, de fluctibus mundi a septi- formi gratia ad litus seternse soliditalis pertrahun- tur. Qui eliam in dextera parte capiuntur, quia justi per angelos a malis segregadi ad dexleram Dei sta- tuuntur. Quique centum quinquaginla tres fuisse describuntur, per quos tres ordines salvandorum C intelliguntur. Per centenarium quippe perfectio, qusB ad virgines pertinet, demonstratur ; per quinqua- genarium remissio, quse viduis (f* 158) convenit, denotatur ; per ternarium fides Trinitatis, quae con- jugatis coogruit, intimatur. Qui convivium Dei Do- mino ineunt, quando peracto judicio cum eo ad nu- ptias intrabunl, ubi justi exuUent et in aspeclu Dei epulenlur et in iGeticia delectentur {Psal. lxvii), ubi ab ubertate Domini Dei inebriabuntur el torrente voluplatis ejus potantes saciabuntur {PsaL xxxv). Huyus immensi gaudii futuri celebrare festivUa- tem recolit nunc Ecclesia umbratice per paschalis festi soUemnitatem. Unde non secuudum solis con- cursum; sed secundum lunee cyclum primi mensis plenUunio agitur, quia per lunam Ecclesia figura- j) tur quse a splendore sterni Solis illustratur, cujus cireulus, dum in electis completur, mox ad setemaB dulcedinis conviviumassumetur Igiiur per LXXmam, qua AUeluia, sciUcet canlicum laetitiae deponentes, canticum tristiciae canimus, LXX annos captivitatis popuU Doi a Hierusalem in Babylonia recolimus, nostram autem peregrinationem significamus, qua a gaudns paradysi in exilium hujus mundi nos pul- sos labore et tristicia affici ploramus. Per XLmam autem XL annos fcversionis filiorum Israel de iEgy- pto ad terram repromissionis ad memoriam reduci- mus, et nostram reversionem de hoc mundo ad pa- triam paradysi per quatuor Evangeliorum et deca- logi iegis observantiam exprimimus. Porroper ^ra- 940 clu8 cantum laborem itineris repra;sentamu8, quia per rouhas tribuiationes nos regnum Dei intraturos denunciamus. Per tres dies ante Pascha trea anni temporis Antichristi praefigurari inteUiguntur, qui- bus omnia in mundo ejus saevicia turl>abuntur. Ideo his diebus poenitentes inlroducuntur, quia iUo tem- pore Judaci ad Ecclesiam per poenUentiam conver* tuntur. Ideo his diebus passio Ghristi, quae [qui] est caput nostrura, celebratur, quiaUIo lemporecor- pus ejus, quod est Ecclesia, variis passionibus tor- mentatur. His diebus mullitudo credentium per ba« plisma regeneratur, quia illo tempore fidelium uni- versitas per resnrrectionem ad vitam renovatur. Per dJem autem Ghristi resurreclionis nostra resurre- ctio praefiguratur, quia eadem die eademque hora qua Christus ri^surrexit totum humanum genua re- surrecturum prsedicatur. lUa die regina sponst Agni a dextris ejus in vestitu deauralo laetabanda aslabit, quam hic apud Babylonem peregrinantem hostis pane lacrimarum cibavit. lUa etiam die dia- bolus hoslis ejus cum toto (f" 158, v«}corpore suo in stagnum ignis et aulpburis, cunctis videntibus, praecipitabitur, et ipsa cum triumphali gloria ab an- gelico exercitu in coelestem Hierusalem introducta, regio thalamo sponso suo jungendo c(»UocabUur. Et quia hoc Ecclesia futurum sperat, ideo hanc fesli- vitatem tantopere ovans celebrat. Per paschale vero tempus,quCi4//eZuta frequentalur, soilemuitas aster- nae laeticiae designatur, ubi sancti in perhenni gloriae exultabunt et dulcisonum Aileluia cum angelis per^ henniter jubilabunt. Hoc etiam in divinis officiitf innolescimus,cum IntroduxUvot Dominus in terram fluentem lacie et melle canimus, quam paradysuni terram viventium inteliigimus. Item Venite^ benedicH Pdtris(Matth. xxv)canimus quod, Dominum, Irans- acta nostra rcsurrectione, in judicio dictunun le- gimus. Item : Eduxii Dominut populum suum tit exultatione et electot suos in Uetitia(PsaL Giv)ca- nimus, quod tunc flendum credimus cum gau- dium et laeticiam obtinebunt atque aequales an- gclis septempliciter ut sol Justi fulgebunt (Isa. xxx; Matth, xiii). Ideo autem pascha, id est /mnitltu, di- citur, quia steut Hebraicus populus de servUate ad libertatem transivit, ita populus fideUam de mcerore ad gaudium, de corruptione ad incorruptionem, de morlalitate ad immortalitatem tunc transibit unde et Jesum post resurrectionem in Galilaea, quod transmigratio faeta sonat, viderunt, quia de morte ad aeternam vitam transeuntes, Dominum facie ad faciem sicuti est videbubt (/ Joan, iii). Hu vero qui in prima resurrectione resurgere noiuerunt, in secunda resorrectione partem non habebunt. Qui autem dicunt Deo : Non appropinques nobia, isti stipula fumus incendii in furore suo erunl, alque terram tenebrosam, ubi nullus ordo et sempitemus horror inhabitat (Job. x), possidebunt. Torrentes in picem et fumus in sulphur et lerra in picem arden- tem eis convertetur, et in sempitemum non extin- guetur (Isa. xxxiv). Tunc justi pro duplici eoafasione m SPBCULUM BCCLBSI^. - DB INVENTIONE S. CKUCIS %i% quam hic el in corpore et in rebas habuerunt A in terra, tunc sua duplicia possidebunt, quia in aoi- Ria simul etcorporegaudebunt. Hocduplex gaudium nunc praesignamus, cum duo Alleluia ad missam resonamus. Totns autem mundus nobis nunc inhac feativitate applaudere comprobator, cum redivivis ornatibus innovatur, qua tanc pro gloria Glionim soorum Deus omnem creaturam mondi inmutabit, coelum novum et terram novam creabit (!sa. lxv), et coehim (^ 16u) nt sol splendescet, et terra ut para- dysus florescet, luna utsolseptempliciterquamnunc fulgescet. Et non erunt priora in memOria pro om- nimoda quam hunc habuerint gloria. Supercornon ascendenl mala prsBtenta, sed in sempiternum gan- debunt ct exuKabunt in laetici» . Ilaque, karissimi, istud paschale festum ita assiduis Dei laudibus ee- lebrate, et bonis operibus ad futurum festum vos ita prxparate ut curo Deus Hierusalem exultationem et populura cjus creaverit gaudium, vos in nova Ilierosolima perbenniter exultetis et Deus gaudeat in vobis ubi cst splendor et lux perpetua et sine fine Iseticia. Quam oculusnon vidit (Cor. ii), etc. Sipopulusin Majori Letania confluxerit, sermonem Cbristus resurgens, vel Oculi DO'-- mim (acere poteris ; et hsec de sancto Marco adjicies : Hodie, karissimi, sanctum Marcum iroplorate pro vestris necessitatibus, qui fuit quasi unum de qua- tuorparadysi fluminibus. Qui formam leonis gerit, quia in deserto hujus mundi vox pnedicationis ejus ut leonispersonuit. Unde et evangelium ejus in pa- schali die legitur, quia Christus ut leo resurrexisse B describilur. Hic cum Paulo in prsedicationem ab apostolis deslinatur, multumque ei in verbo Dei co« operatur. Huoc beatus Petrus baplizavit, de fonte- que filium levavit. Hic cum eo Romse posilusEvan- gelium scripto edidit, quod postmodum in toto mundo sonuit. A bealo Petro ad Aquilegiam dirigi- tar, ibique moltus poputas ab eo Christo acquiri- tur. Deinde Romam cum Hermagora revertitur, et Hermagoras quidem pro eo episcopus ordinaius a Petro. Marcos vero in ^gyptum piofieiscitur, et Alexandria per eum jngo fidei subjicitur. Quine sacerdotio fungerctur, sibi poUicem ampntavit. Sed cum esaet flde integer, Ecclesia eum episcopum in Alexandrioa sede exaltavit. Qui populum sibicom- missum factis; dictis, Bcriptis nobiliter inatrnxit et gloriosis miraculis inclitus fulsit. In paschali autem die a paganis comprehenditur, graviter affligitur, fune in collo ejus misso per saxosa loca trahitur, caro ejus hinc et inde saxis discerpitur. Deinde in carcerem retruditur, in quodmedia nocteabangelo confortatur, exin ab ipso Tisitatur, ab coelestia regna vocatur. Altera die, dum ab impiis trahitur, a carnis cruciatu absolvitur, laetantibus angelis in coelis conjungitur. Cujus corpus postea Yenetiam est translalum et (f^ 160 v^) multum virtutibus glo- riflcatum. Hujus doctriuam debetis in omnibus imi- tari, ut possitis ejus gloriseparticipari. Quamoculus non vidit (/ Cor. ii) et csetera. DE INVENTIONE SANCTJE CRUCIS. SignatumettiupernoslufnenvuUuttui, Dominef C {Psal. iv). Lamen vultus Dei est Christus qui est splendor glorise et figura substantise ejus, qui est vera lux quae omnem hominem illuminat (Joan. i), quam horror teoebrarum capere non poterat. Hoc lumen est super nos signatum, cum Christi nomen in frontibus nostris per sanclae crucis im- pressionem est chrismale notatum. Hoc salutis si- gnum saoguine Agni inmaculati dedicatum est an- gelis ethominibus vencrandum. Per hocquippesu- mus a morte reconciliati, per hoc sumus ad vitam reparati. Per hoc supemse curisesuntdamnarestaa- ratse, per hoc angelorum agminum gaudia dupli- cata. Deus namque omnipotens coelestis Hieruaalem palacium ad laudem sui splendifluisordinibusange- lorum pleniter instruxit, sed primus archangelus a q Deo receden?, hoc nequiier destruxit, partemque angclorum de coelo abstrahens secum ad tarlara duxit. Damnum hujus ruinae volens Deus reparare, de limo huminem condidit, eumque in paradysum tolius voluptatis posuit. Cunctas delicias paradysi ei concessit, unius tantummodo arboris fructum pro- pter obedientiam interdixit. Diabolus vero, invidia atimulatas, jam omni bono privatus, quod videlicet ille luteus eminentiam illius glorise adeptnrus esset de qua ipse gloriosus expulsus fuisset, eodem modo quo ipse corruit hominem quoque ad ruinam im- pulit . Dei etenim similitudinem sibi usurpavit et ad hanc concupiscendam hominem instigavit. Quid plura ? Homodiaboloconsensit, devetito lingocom- medit. Per lingnum fit reus, et offenditur Deus. De paradyso in exilium ejicitur, multis miseriis afiici- tur, etipsi morti addicitur (Gen. ii-tii). Unicus ita- que Patris de solio gIori% surrexit, carnem induit, pro 6educto servo in carcerem venit. Et quia im- mortalis formatur, factusestputredo,formator seter- nus fit vermis, uteum reconciliet Deo. D^abolnm se ut primumhominemtemplantem superavit, in ligno crucis triumphans fortem ligavit, hominem rcdem- ptum de exilio ad patriam supernam revocavit. Haec victoriosa crux est ab initio multis modis praesigna- ta, in qua sola sunt omnia in coelis et in terris in- staurata. Per hanc (f^ 16S) nobis crisma b;iptism& Christi corporis sacramenta consecrantur, per hanc cuncta benedicta mundaotur. Perhanccunctacaliidi hostis machinamenta dissolvuntur, per hanc omnia adversa vincuntur. Deus ab initio paradysum voluptatis plantavit in 943 IIONORI AUGUSTODUN. OPP. PARS III. LITURGICA. 944 qua omne lignum pulchram visu el ad vescendum A. aqua producilur, dum Chrislus duobus lignis cru- suave ; lignum etiam vitae in medio pullulare impe- ravit, de cujus fruclu sihorao[nonJcommedissct, in uno statu feliciler permanens numquam mori po- tuisset. Paradysus, quod dicilur bortus deliciarum, est Ecclesia, in qua sunt omnes dclicis Scriplura- rum ; in qua diversa ligna ad visum pulchra, ad gustum suavia producuntur, dum prophetse et apo- stoli in operibus pulchri, in doctrina suaves, nobis in exemplum proponunlur. Porro lignum eancta crux vitas intellegitur, de qua fructus eetem® vilse tollitur. De quo qui digne comederit, mortem in etemum non videbit {Joan. vtii). Hoc est li- gnum quod juxta aquas transplantatur {Psal. i), quia sancta crux per omnia Scriptura; fluenla prae- cis aifigitur et aqua redemplionis ex eo elici- tur. Gum populos de JSgypto traniiret atque in be- ramo aquam propter amaritndinem bibere Deqairet, Dominus Moysi lignum oslendit, quod in aqua mis« sum eam in dulcedinem convertit (Exod. xv). Populus qui per Moysen de iEgypto ad patrlam regreditur, est Christianuspopulusquiper Chriatum de hoc mundo ad patriam paradysi revertitur. Cut aquam per lignum indulcoravit, quia ei mors per crucem levigatur. Sicut enimaqua cunctaque ra- pit gurgiii involvens post se trahit, ita mors omnia quffi rapuit in gurgilem baratritrazit. Undeetpriori dicalur. Abel ligno occidilur, el Christus lignocru- g populo amara erat, qui eosad amaritudinem poe- cis affigitur. Genus aniraantium ligno de undis dilttvii sublevatar, quia Ecclesia adminiculo ligni crueis de pericolosis fluclibus mundi ad astra exal- tetur. Abrabam sub arbore stabatcum Domino in tri- bus angelis ministrabat, quos velut unum adorabat (Gen. xviii), quando mullum exulians gaudebat quod diem oplabilem videbat : ita fidelis populus sub ramis crucis per fidem stat ; Domino in membris Buis ministrat : quem in tribus pcrsonis honorat, majestatem in unitate adorat. Multum adorat, ut dicm Domini in gaudlo videat. Aries quo([ue inter vepres cornibushssitiquando idem Abrabam filium suum Dco obtulit((;en. xxii) ; narum Iraxcrat. Sed Dominus Moysi,quod deaqua assumptui sonat, lignum ostendit, dum populo de aqua baptismatis assumpto virtutem sanct» cnicis innotuit. Quo ligno aqua fit polabilis, quia amore crucis Christi fit mors muliis optabilis^ dum spe- rant se exutos corpore vestiri stola immortalitatis. Lignum hoc aquae inditur, dum crux morte Christi intinguitur. Ipse tunc de torrente hujus aquae in via bibcbat, cum in cruce pendens qu» non rapuil cxsolvebal. Pertur quod btud lignum Hienisalero sit allatum atque in piscimam probaticam jactatum. Ob cujas reverentiam angelus singulis annis in piscinam de* seendit, aquam movit, et quicumque languidus pri» scilicet Chrislus inter Judseos cornibus cmcis irre- «ntis in aquam descendit, sanus exiit. Tempore au- titur, dum pro nobis hostia Patris occiditur. Unde sic per propbetam dicitur : Cornua in manibut ejus (Habai:. iii). Cornua in manibus babuit, quando pro populo sibi contradicente in bracfaia crucis manus expandit. Ibi fuilfortitudo ejus abscondita, sed mors ante faciem ejus ivit ab eleciis cruce fugata, nobis in ardente mbo apparuit, dum populum de ^Egy- ptiaca affiictione liberare descendit. Rubus hic quem ignis inflammavit est sancta cruxcircaquamflamma irsD, invidiae, saevitise juda^orum exarsit. Per rubi spinas accepimus eorum linguas acutas. In flamma ergo rubi Dominus Moysi appamit, dum Chrislus in igne passionis coram (f<' 162 v°)Synagoga in cmce pependit. Tunc etiam ad iiberandum populum de . tem Dominicse passionis piscina siccitate exarait et illud lignum apparuit. Militibus vero quaerentibus lignum ad crucem iiabile, inventum est per omnis aptabilc. Hoc ergosumpto, erucem inde fecerunt, humeris (f'' 164) Christi porlandam imposuerant» eumque ad salvationcm populi ut serpentem in de- sertoinipso exaltaverunt. Tunc factus est princi- patus ejus super humeram ejus (Isa. ix), qnia per trophaeum cmcis coelestibus et terrestribus a Patre cstprinceps praelatus. Et qniaillemagniconsiliiAn- gelus ad lignum videlicet crucis, in piscinam, scili- cet Judacam, dcscendit, et cam signis et prodigiis commovit, unus in aquam descondens sanatur, uti- que Christianus populus qui in undam baptismatis iEgyplo descendit, quia ad inferaum propter popu- ° ^escendens rcgeneratur. lum inde eripiendum descendit. Quod Meysesinlel- ligens att : ObsecrOy Domine, mitte quem missurus es (Exod, iv). Yirga Moysi in draconem mutatur, a qua draco- nes magorum devorantur. Yirga haec est sancta crux quae supplicio suo carnem Christi mortifica- vlt, cujus mors nostras duas mortes, scilicet cor- poris et animae, supcravit. Hac virga mare dividi- tur, populus redimilur, hoslis insequens undis im- mergitur ; scilicet sancta cmce baptisma sanctnm conficitur, per quod rcgeneratorum turba a morte eripitur ; bostis insequens, videlicet originale pec- catum, obmitur. Hac virga bis pelra percutitur et Hac sancta orux est veclis in quo duo botrom portaverunt, quia prophetae praecedentes etapostoli sequentes Cbristum in cruce ut botrum in vecte pendentem pnedicationibus mundo imporlave- rant. Haec cst virga hamiin salum saeculi a Patre missi, in quo Leviathan capitur, ac prseda devorata de ejus ventre extrabilur. Haec etiam malus navia Ec- clesiae dicitur, in quam velum fidei appenditur, bo- norum operum mdentibus hinc inde tenentibus ; et sicEccIesia ligno vecto flamine Spiritus sancti tur- gcntes mundi fluclus secura transnavigat, et opla- tum perhennis vilae portum gaudens applicat. 945 SPECULUM ECCLESIJ:. — DE IN7ENTI0XE S. CRUCIS. 946 Criix erat olim de genore suppliciorum inventa A ta$ {Ephes, iii). Latitudo crucis ilise du» partes ac- crucialui turpiler damuatorum, sicut hodie fures et latrones suspendio ^lrangulantur, qui alio exiiu in- digni judicantur. Unde et Judaei dixerunt : Morte iurpissima condemnemus eum {Sap, ii). Postquam vero a fidelibus ubique cospit venerari, et plerique optabant in ea pro Christo cruciari, pro crucis pa- tibulo decretum est damnari suspendio. Qaia igkur erux eat et angelis et hominibua glo- ria, Ubet vobis pauca ejus pandere mysteria. Deus ab initio hunc mundum in quatuor dymata partitum creavit, quia profecto eum collapsiim per crucem rcstaurare prxdestlnavit. Hominem quoque in modum crucis formavit, quia perdilum per cru- ccm reparare praedcstinavit. Hoc signum Moyses ^ praenguravit, dum ostia domus in qualuor locii, sci- licet in limine, in superliminari, in utroque poste sanguine agni signavit {Exod, xii). Hoc etiam per Hueras est expressum, dam in modum crucis T est jam olim formatum, sicut per Ezechielem est pro- nuncialum. Hunc namque prophetam Spiritus Do- mini dft Babylone rapuil, in Hierosolimam slatuit, ibique gloria Domini ei apparuit. Et Dominus viro lineis indulo praecipit Hierusalem transire ac dolen- tes et gementes per thau liieram in frontibus signare, alios vero sequi et omnes non signatosoccidere, at- que a sanctuario incipere {EzecU. ix). Propheta in Htensalem in [a] Babylone per Spi- ritum educitur, quia prophetia de Synagoga perSpi- cipiuntur per quas manus distenduntur. Pcr hanc latitudinem gemina dilcctio intellegitur quae amicos in Deo et inimicos propter Deum utrinque comple- ctitur. Longiiudo vero crucis illa pars accipitur per quam corpus pendeotis extendilur. Per hanc longi* tudinem instruimus perseverantiam in bono usque in fioem, quia qui usque in finem perseveraverit, hic salvus erit {Matth. x), Sublimitas crucis est Ula pars quae capiti super- eminet, in quam titulum Hebraice, Graece et Latine continentem P^latus afHxerat. Per hanc spes coele- stium insinuatur, qua aequaliias angelorum percni- cis victoriam speratur. Profundum crucis pars sub pedibus notatur, quae terrae infixa occultatur. Oc- culta autem Dei misericordia deciaratur» per quam tolus mundus in maligno positus ne pereat susten- talur. Hanc crucem Dominum sequentes rite bajo- lant, si se viciis el concupiscentiis crucifigentes {Gal, y), carnalibus desideriis renunciant et inobe- dientia mandatorum Dei vivere desiderant. In hac cruce debent stare (f> 166) distensi^ quia jugiter debent spiritualibus esse intenti, et numqnam se ad vicia inclinare, sed semper ad cueleslia comprehen- deuda mente sursum se prolelare. Crux si in terraiQclinatur»adorientem,meridiem, septentrionem, occidentem se protendere compro* batur, quia quatuor partes mundi cruce ad regnnm Christi signaotur. (pse enim dixit : Ego si exaltaius ritnm «anctirai in Ecclesiam transfertur, (f« 164, v<».) Q ^^^^^ terra.omnia trahamadme{Joan. xii).Deni- Babylon namque confusio dicitar, et Synagoga ob infidelitatem in omnibus gentibus dispersa confun- ditur. Hierusalem vero vlsio pacis interpretatur, quia veram pacem Chrislum in coelis visura praedicatur. In hac gtoria Domini apparuit, dum majestas ejus per Scripluras prophelarum patuit. Vir lineia indu- tus ejus jussu per Hierusalem transit, dolcntium at- que gementium frontibus thau, id est Tlitteramin- scribit, quia sacerdotalis ordo ex imperio Domini per Ecclesiam discurrit, frontibus poenitentium etad fidem concurrentium signum sanctse crocis crismate inprimit. Sequentes vero non signatos trucidant, quia daemones crucis signaculo minime munilos in anima enecant. A sanctuario incipiunt, quia Judseam, in qua sanctuarium Dei erat, primitus rapiunt X t\ quoque, quse prima in Xristi nomine potitur, in forma crucis scribitur. Quae littera in numeris de- CPia exprimit et dccalogum legis innuit. Quam Do- minus non solvere, sed adimplere venit (Matth, v), dum crucem sustinuit. Denique in crucis forma conlinetur totius Chri- slianiB religionis norma. Nam per tria cornua supe- riora TriDitas Patris et Filii el Spiritus sancti de- notatur; per quarlumi quo tria sustentantur, vene- ratio unitalis demonstratur. Hujus quoque sanctae crucis profundum mysterium pandit nobis profun* dum Pauli apostoli ingenium. Det vobis , inquit, . Ikusut possitiscomprehendere cum omnibus sanctis quwsU latitudoetlongitudOf sublimitaset profundi- que in crucem cum a terra est elevatus, quadruplus mundus signo crucis est ad eum tractus. Si autem crux terree infixa erigitur, pars ejus coelum specta- re, pars terram penetrare, pars utrinque in dextrum et sinistrum mundi ostentare cemitur. Per coelum spectat, quia per crucis triumphum coelestia instau- rantur. Pars terrani penetrat, quia per crucis vexil- lum terrestria reparantur. Paraetiam tartara pene- trat» quia per crucis signum infemalia destruuntur. Pars quoque utrimque dextrum et sinistrum mundi ostentat, quia per crucis virtutem boni a dextris ad gloriam, et mali a sinistris ad poenam judicabuntur II la quippe die signum Filii hominis in coelo appare- bit, et lumen solis et lunse non splendebit, quia crux Cbristi ad judicium praevia tanta luce radiat quod splendorem solis et luuae sua claritate obscurat. Quia hodie, karissimi, inventionem sanctae cmcis celebramus,' justum et qualiter inventa sit vestrae caritatireferamus. Postquam Judaei consilium Dei quod manus ejus decrevit facere perfecerunt, quod scilicet Dominum gloriae cum latronibus pro salute oronium cruciGxe- runt, crucem adorandam, crucem vivificam cum cru- cibus lalronum terrse fodicntes in loco Calvariae absconderunt. Cbristo itaque navis gubematore a piratis, videlicet perfidis Judaeis, peremplo, ipsaque navi Ecclesiae sancta cruce a Caribdi, scilicet Syn- agoga, submersa in terrae profundo, Ecclesia maxi- ma tempeslate pcrsecutionum; procellis passionum 947 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. -- LITURGICA. 948 involvilur, ac diu per naufragosos diver^orum cru- A preces flexisgenibus fundk. Locus contrerauit, fumus eiatuum gurgites enatans^ vix evaso persecutlonis vortice, ad serenum pacis sustollitur. Pio namque Do- mino evigilante tempestas perseculionum suppressa relunditur, tranquillitas pacis infunditur mundOi et navis Ecclesise, jam plus ducentis annis lalitans, de abdttis emersa fidelibus redditur. Gonstantinus itaque, Ecclesiae impugnator acerri nius, illo tempore monarchiam tenuit, quem divina pielas in chamo et freuo constringens, sibi appro- pinquare compulit {Ps(^. xxxi). Nam dum eum in anima salvare voluit, in toto corpore lepra perfudit. Hic a Silvestro (f» 166, v«) papa ad fidem conversus baptizalur, mox a lepra mundatur, pax et gaudium Ihymiamatis de tcrra ascendit. Mox terram rastris aperiunt, tres cnicesinveniunt. Mortuus appoiHatur, cruci Ghristiimpositusresuscitatur, virtutemquesan- ctsecrucid sua resurrectione et voceprotestatur. Tunc etiam clavos splendentes invenemnt quibus Juda?i manus et pedes Domini foderunt, et gratias omnium bonorum largitori Deo retulerunt. Judascum omnibas Judaeis Ghristo credens baptizalur, postea Hierosoli- morum Ecclesiae episcopus levatur atque pro Ecclesia sibi commissa illustre marlyrium pertulisse memo- ratur. Inventa autem cruce diabolus cum diro eju- latu apparuit, omne suum jus per hoc lignum abla- tum sibiasseruit. « Judas, inquit, Dominumsuum pro- didit et ad mortem deduxil, nunc aller Judas omnia universaa Ecclesis per eura roboralur, Helenamater .g^ ,^„. ^ ^.« ^ .. ^^^AiA.t r^^,.^^ «..#«. .«i>.. •a ,,\ , . , ' . . Tj (P 168) secceta mt-a prodidit, omnes artes meas aa Augdsti percepta hde, salutan lavacro mtmguitur, ^ \ ^., ^ _, ., ^^ _ ,. . ^. maxima multitudo Judaeorum et gentilium fide et ba- ptismate imbuitur. His (ransactis, Gonstantinus; bel- lum contra paganos initurus, de eventu belli anxia- tur, sed Rex regum eum consolatur. Nam in nocte vir splendidus ei apparens signum sanclae crucis ostendit, victoriam ei per hoc signum spondit. Ille expergefactus; amicis somniura retulit, cruce facta cumvexilloagminibuspraetulit. Hostisin fugamver- titur, ipse salvo exercitu per signum crucis victor regreditur. Unde Helena, sanctaD crucisamore accen- sa,Hierosolimamproperat ; convocatis Judeeis locum Galvariae sibi demonstrari postulat, quem tum densi- tas veprium atque virguitorum openierat, et ideo incognitus erat. Nam transactis de passione Domini XL annis Romani Hierosolimamfunditusdestruxe- rant, et aliam civitatem Helius Adrianus post longo tempore in alio loco constnixerat, quam suo nomine Heliam appellaverat. Dominus enim extra portam passus et sepultus legitur ; qui uterque locus quae nunc est Hierusalem hodie ab omnibas cernitur. Regina itaque proponit Judaeis praemium si lo- cum crucis demonstraverint, supplicium si celave- rint. Illis affirmantibus sibi locum esse incognitura, jubentur omues tradi flammis ignium. Q d perterriti qnendam nomine Judara produxerunt, huic cuncta nota esse astruxerunt. Quicura se scirenegarat, in la- cam mittitur inquofamisetsitisinediaafficitur; post- quam spoodet se locum demonstraturum, educitur. nichilum deduxit, cum hoc lignura in medium pro- duxit ; Julianus autera familiaris raeus cito rex erit, ex quo tua proditio praeraium habebit. > Quod et ita postmodum contigit : nara Julianus Apostata eum^ dera Judara tunc episcopum noraiae Quiriacum ex- quisitis suppliciis affecit. Helena vero ecclesiam ma- gnifico suroptu coustruxit, partem crucis in ea ere- xit, partem in civitatem filii sui Gonstantinopolim vexit. Oranes ergo per crucera redempti in hac die plaudant, laudes Ghrisio Redemptori pangant, qui postquam torcular solus calcavit (Isa. Lxm), per omnes gentes Deus a Ugno regnavit ; in quo torcu- lari botrus cypri (Cant. i) est pressus, et per ejus potum nobis omnibas patetvitaeregressus. Deaiqae hac virga minavit baaus pastor gregem martyram ^ ad ficciesiae palaciam. Uade sanctus Alexander pape, eujas hodie festam colitur, crucis amore impulsus, grege sibi oommis- so, a pagaais comprehsnditar, vinculis stringitur» incarcere fameetsiti maceratur, equuleo appeodi- tur, ungulis raditur, in furnum ardentem mittitur, igne non laedilar, demum punctis creberrimis per tota membra transfixus perimitur. Gum quo duo presbyteri, Evenlius et Theodulus, diu ia carcero macerati, in igne qaoque examinati, ad ultimum suut decoUati. Horum meritis et precibus accedite hodie ad thronam gloriae ut triumphum Deo dicate (sic) Uceat cum ilUs in pleno gaudio perhenne alleluia resonare. Quod oculus non .vidit (f Regina vero ac populo comraitante, ad iocum pergit, D Cor. ii). Iq festo sanctorum Philippi et Jacobi sermoaem c Christus resurgens > verbis conclude : loquere et his Sancti apostoU Philippus et Jacobus, quorum ho- die solemnia agimus, Nonesurientnegue sltientain- plius, et non percutieieos asstuset soU quoniam tnt- seratoreorumregeteos et ad vitx fontes aquarum potatdt eos (Isa. xux). Qui enira in domo Patris multas mansiones esse a Ghristo audierunt , hodie clariores laureati intraverunt, ubi fons vitae tristi- ciam eorum in gaudium convertit dum eisPatrem quem desiderabant ostendit; nunc lumen in lumine vident, quia Filium in Patre cemere Ucet. Ex qui- bus PhiUppus pene totam Syriam signis ct praedi- caUonibus ad Ghristum converlit, multa adversa pertuUt, demum crucis supplicium pro regno vitae subiit et per crucis triurophum Ghristum crueifixam subnt. Jacobus autem Mariae Gleophae, sciUcet ma- tre (sic) Domini, et Alphei fiUus Hierosotimoram Ecclesiae (f» 168 v*) ab apostoUs est ordinatas epi- scopus. Qui cum scriplis, verbis etexempUs el si- gnis maximam mullitudinem de Judaea ad fidem convertissenl (sic) el in paschali die testimoniuro di- viniuti Ghristi coram omni popolo iu templo r«- tulisset, a Pharisaeis est praecipitatos de aMtiidifte 949 SPECULUM ECCLESIiE. - IN ROGATIONIBUS. 950 templi in terram. Sed de casa nou colliditur, quia A Dominus subposuit manum suam (Psal. xxxvij. Quidam autem de Scribis caput ejus transverberat conto et cerebrum ejus excutiendo violat. Quo vul- nere a carnis dolore et miorte iiberatur; et Regi glo- vm hodie in gloria ubi fogit dolor et gemilus asso- ciatur. Hujus cutis inventa est in genibus et io cul- bi(is induruisse propter frequentes orationes quibus dicitur jugiter incubuisse. Quia hii cum Christo ja- dlces sunt super sedes XII sessuri, eorum verba et facta sequentes precamini ut tunc Christum in gau- dio sitis visuri. Quod oculus non vidit (/ Car. ii). IN ROGATIONIBUS. OcuH Domini luper justot et auret ejus in bulentum est hoc saeculum adversitatibus procello- preeet corum (Psal. xxni). Qui a malo declinaot, for- sum ; mulier quse in amphora natat est aaima no- nicationcs, aduheria, perjuria^ furta, falsa testimo- slra quee corpori prsesidens in periculis sseculi la- nia et his similia devitant; et qui bona faciunt, Deo borat; quam roassa plumbi gravat, quia animam 8ua el hominibus sua, hii jusli sunt et super hos g nostram gravis iniquitas ooerat. Duas mulieres qua ocali misericordis Dei respiciunt, et aures ejus ad amphoram cum muliere levant sunt duo vicia, sci- preces eorum, quia antequam eum invocent, dicii eis: Ecce assum. Vultus autum Domini super facientes mala (ibid.) Ad quid ? Ut perdat de terra memoriam eorum ilnd.). Justi igitur sd a Deo respici et ab eo exaadiri gaudeant, et in melius proficiant ; mei au- tem coQsimiJes, id est in criminibus fetentes, pcc- cala deserant et ad orationis munimen confugiant et se eliam exaudiendos sciant. Tribus autcm modis orationes nostra? impediun- tur quod a Deo non exaudiantur. Qui orat ut de inimicis suis ulciscatur, hic non exauditur , sed oratio ejus in peccatum convertitur ; qui odium in corde retinet et in se peccanti non dimittit, huac licet superbia et luxuria, qu» animam nostram et corpus nostrum ad illicita mollidcant; superbia enim hominem in elalionem erigit, luxuria vero carnem in inmundiciam deprimit. Mox dum spiri- tus in superbiam tollitur, illico caro in luxuriam mergitur; haec alatse describuntur, quia instabiles redduntur qul eas secuntur; amphoram cun ma- iiere in terra Babylonis, quod confusio dicitur, du- cunt, quia sibi consentientes duplici confusione iQ- duunt, dum et hic coram hominibus in corpore confunduntur et in futuro in anima aeterna confu- sione puniunlur cum dicitur : bperientur duplici confusione sicut dyploide {Psal. cviii), Igitur, karis- oraotem Deas non exaudit; qui criminalia peccata p simi, superbiam et luxuriam execramini alque in perpelrat, et in his delectabiliter perseverat, hic in- casiam preces fundit, quia Deus peccatores non au- dit. Unde per prophetam dicitur : Aures Dei non 9unt aggravatan ut non audiat, sed peccata vestra obstant ne voe exaudiat (Isa. ux). Ilem dicit : Propter peccata nostra, Domine^ opposuisti tibi nubemne transeat oratio (Thren. iv). Peccata [pec- catum] quippe grave est ut plumbum, et ideo per- trahit bominem in baratri profundum. Sicut enim rota in monte dimittitur et per precipicium ad ima conval- lis devolvitur, sic anima sponte Deum desereos et in iniquitalem (f» 170) proruens, nunquam in uno lapsa morabitur, scd semper ulterius ad deteriora -prorumpit ; et peccatum quod citius pcenitentia non diluitj mox aliud suo pondere trahit, et sic in pec- catum de peccato cadit usqne dum in profundum I^ verbum Dei percipjunt, sed saecularibus negociis eft Domino delectaroini, et dabit v.obis peticiones cordis vestri (Psal. xxxvi); et quia hodie confluxistis, ver- bum Dei intente audire debetis. Ipse Dominus noster dicit quod quidam semen suum seminare exiit ; e| dum seminat, aliud secus viam cadena conculcatur et a volucribus devoratur, aliud supcir petram resi* liens natum aruit quia humorem non^habuit; aliud spinis commendatur et a spinis sufTocatur ; aliud in bonam terram cecidit et aliud tricesimum, aliiia sexagesimum, aliud centesimum fructum obtulit (Matth. xiii). Qui semen seminat est sacerdos qoi verbum Dei praedicat ; ager in quo semen spargitur sunt vestra corda (V* 170 v^) in quibus verbum Dei jacitur. Semen in via jactum, a prsetereuntibus con- eulcatum, a volucribus devoratum, designat eos qu malorum venerit : inde in aeternffi mortis puteum proruit (Prov. xviii), super cujus os lapis damna- lionis ponitur ; usque dum reddat novissimum qua- drantem exire non permittitur (Matth. v). Devolis ergo precibus, karissimi, a Deo poscite ne vos ab- sorbeat profundum neque urgeat super vos puteus 08 suum (Psal. lxviii) ; fugite mundi et camis de- sideriaqusesuntdsemonum servicia; quaerite Domi- nam et vivet auima vestra (ibid.). Propbeta namquu vidit obi mulier in amphora sedens in mari nata- bat, quam massa plumbi gravabat ; et ecce du» mu- lierea alatseamphoram cum muliere levabant et eam n terram fiabylonia ducebant (Zach, v). Mare tur- mundanis desideriis intenli illud quasi pedibus pro- terunt, et daemones a memoria eorum tolluat, et nullum pietalis fniclum referunt ; supra petram aa- tem cadens et ibi arescens duri cordis designat qui quavis (sic) verbum Dei avide aliquando audiant, in mdlioia tamen perdurant ; et cum humorem su- pernae gratiae non habeant, necesse est ut verhum Dei in eis arescat. Quod autem spin^e suffocant, sunt hii quibus diviciae, voluptates, vitae sollicitudines, aures a verbo Dei obdurant ; quod autem in terram bonam cadens fructificai, est multiiudo fidelium quae verbo Dei obediens bonis actibus desudal ; cou- jufcati tricesimum fruclum referunt l"'^ fidem san- 951 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 952 clae Trinitatis decalogo legis perficiunt; continentes A modo ei lapidem dabit ; ei qui a patre piscem exi- git, minime serpentem accipit; et si ovum poscit, numquam ei scorpionem porrigit {ibid.)» Per panem, qui cor homini» confirmat {PsaL ciii), carilas dc- claratur, per quam homo in virlutihus corroborabi- tur ; per piscem, qui pulsu flacluum nutritur, fides intelligiiur, quae procellis perseculionem ad incre* mentum perduciiur ; per ovum, de quo fetus ex- pedatur, spes indicalur per quam futura beatitudo speratur ; porro per lapidem duria {sic); per ser- pentem, veneniferum animal, malicia ; per scorpio- nem vero, qui cauda percutit, accipitur peccatorum vindicla. Qui ergo a Deo caritalem postulat, nun- quam eum in malis indurat ; et qui fidem ab eo poscit, nullo modo eum in malicia permanere si- vero sexagesimum proferunl dum haec actualiler et specialiier implere saiagunt ; virgines antcm cente- simum ferunt dnm Deo corpore el spiritu placere conlendunt. Nunc, karissirai, debetis breviterau- scultare unde decrelura sit islis diebus cruces por- tare. Fertur quod terra siccitate, homines vcro et animantia tabuerint mortalitate ; insuper feritas ur« sorum, luporum et aliarum bestiarum plurimos de- vastavit ; quarum multitudo passim civitalcs et vil- las ingrediens parvulos in cunis etiam dilaceravit. Eo tempore Mamerlus episcopus Viennensem Ec- clesiam regebat, qui convocato popnlo triduo jeju- nare, orare, cruces portare nionebat ut misericor- g nil ; qui vero spem ab eo rogat, nequaquam ei sup- dia Dei, quae Ninivitas per triduanum liberasset a subversione, popuio suo subveniret in praBsenti af- flictione. Quo facto plaga sedatur, gaudium et ha- bundantia rerum afflictis donatur. Porro ille dies qui Major Letania dicitur ea dc causa institutus legitur : Tyberis plus solito inun- davit, Romam ingrediens maximas regiones in ea occupavit, ecclesias diruit, multa aedificia cum po- pulo subvertit ; per cujus alveum ingcns draco cum magna multitudine serpentium mare ingreditur, cum quibus omnibus ibidem suffocatur. Qui io litus projecti aerem sua putredine corrupperunl (sic) et gravcm morlalitalem humano generi intulerunt. Sagitt® namque ccelitus venire conspiciebantur, de quibtts inguina hominum tacta , sine mora morie- ^ bantur; primitus papa Pelagius moritur, deinde populus Romanus pene totus subita morte (f» 172) consumitur. Gregorius itaque episcopus levatur qui populum jejumare, crucns portare et orare hortatur. Quod dum devote peragunt, plaga cessat et populns pace Dei exultat. Unde slatuium est ut eadem dies annuatim in Ecclesia agatur cum jejuniorum et le- taniarum celebratiooe, quatenus nos Deus et ani- malia nostra custodiat a mortalitate. Et quia saepe hoc tempore ex inclementia aens solet evenire quod jacta semina usibus noslris possunt deperire, decre- tum est ut isti dies eodem ritu, scilicet cum jejuniis et letaniis, peragantur ut totius anni fructus nobis ab omni infortunio custodiantur. D Ut pius Dominus det nobis fiduciam impetrandi, hortatur nos ad studium orandi. Dicens enim, Si quis media nocte panes ab amico petat, quos ante amicum suum de via venientem ponat, si ei propter amicitiam non tribuat, propter improbitatem ejus quae poscit exhibeat {Luc. xi). Amicus hic est Deus qui nos dilexit et Unigenitum suum pro nobis tr&di* dit ; ab hoc media nocte panem petimus dum in tri- bulatione ejus auxilium quserirous ; et si nobis propter peccata nostra subvenire tardat, tamen si pcrsevera- verimus, misericordiam suam nobis prorogal ; abs. que dubio aulem nos exaudiri noscamus si instanti prece petimus, si intenta mente quaerimuS; si lacri- mis pulsamus. Qui enim patrem panem petit, nullo plicium irrogat. Per panem quoque fructus qui nunc in herba surgit accipitur ; per ovum fetas animalium accipilur vel inlelligilur (sic) I pcr piscem quicquid est quo quisque nutritur innuitur. Pro quibus oportet ut dilectio vestra preces Domino fun- dat, quatenus hacc a lapide grandinis, a serpente mortalitatis, a scorpione ff« 172, v«) tempestatis cu- stodiat. Multa autem habemus exempla quod multum va- let deprecatio justi assidua {Jac. t). Cum populos quinque civitatem horrendis flagiciis iram Dei su- per se provocasset, Abraham Deum rogavit ut eis parceret si decom juslos mter eos inveniret. Do- minus autem dixit si X justos in illis V regnis repe- riret, aliis omnibus propler eos dimitteret, insu- per loca non subverteret , sed quia non nisi unos justus est inventus, hic solus est ercptus {Gen. xvin). Pentapolis vero cum populo igne et sulphure subveriitur, et uxor justi quae eum corporaliter tantum comitatur , cum Sodomis autcm mente moratur, in statuam salis convertitur {Gen, xix). Hinc datur intellegi quod justorum cohabitatio cst pravorum in hac vita susteniaiio, dum per illorom orationes ultra dextra libratur ne eorum pravitas ut meretur subito in perditionem £ubmergatur; cum vero justi tolluntur mox impii ad tormenta ra- piuntur, sicut Sodoraa periit postquam Loth inde exiit. Cum populus Dei per Moysen dc Egypto edu- cilur, ab hostibus in via armis invaditur. Moyses autem in monte extensis manibus orabat et Israel hostes superabat. Si vero Moyses manus emisit, Amalech devicit (Exod. xvii). Hinc palct quod ille plus egit prccibus quam populus armis ; nam victoriam optinuit orando quam populus adi- pisci non valuit pugnando. Similiter Samuel hostes precibus pepulit quos exercitus armis pellere non poluit (/ Reg, vii). Populus olim a lege et cultu Dei averthur et ad ydolatriam convertilur : quem cum Helyas non posset corrigere prsedicatione, clausit ci ccelum annis tribus et mensibus sex oratione. PIi»- via vero a ccelo inhibita, sitibuiida tellus elaognit mai^cida et cultoribus suis minator famis disert- mina. Fame itaque urgente populus ad eoltom vivi et veri Dei compelUtur, et oraote Helya terra ha- 953 SPECULUM ECClJESIiE. — IN ROGATIONIBUS 954 bandanti ymbre perfunditur et converso populo co- A Bia, ul pote pro matre vestra, oralis, tota Eccleaia supplicat pro vobis nt pnta pro suis fiHis. Si aotem pro defunctis oratis (f* 174, y»), vos ipsos lib 9L, quia si in gandio sunt, ipsi rogant ut celerlus ad eos venialis ; si vero in supplicia, postulant ut nun- qnam illuc veniatis. Denique qui orat, Deo confa- bulatur, et ideo necesse est ut quae fideliter petit aas^qoatur. Et cum ipse dicat : Ubi duo vel tres eon- gregati ftierint in nomine meo^ iln sum in medio eo* rum (Matth. xviii), quanto magis credendus est ho« die interesse mnliitudini in nomine ejus oongrega- t» ad postnlanda suffragia sanctorura. Cum igiUir iargitor omnium bonorum sit in medio vestrum, in nomine ejus congregatorum, ipsum piis preoibus invocate^ lacrimis et invocaiionibits pulsate ut vo- g bis in corporis et animse necessaria tribuatet dene- cessitalibua vestris vos eruat. Licet multA sint nccessitates, quinque tamen sunt principales quae non si [leg. nisi] remidiis de : pellantur, homines vero per eas morte periclitantur. Ex necessiiale enim homo comme-lit, quia si non commedit fame morilur ; ex necessitate bibil, quia si non bibit siti moritur; ex necessitate digerit, quod si non fecerit constipalione moritur ; ex ne- cessitate corpus somno reficitur, quod si neglexe- rit lassitudine deficit ; ex necessitate vestitur, quod si prjBtermiserit frigors et ardore perimitur. Hinc e., v**) triumpha- tur, vit^e auctor glorificatur. Apud Romanos mos servabatur quod victoribus triumphus hoc modo exhibebatur : Postquam impe- rator vel consul aliquam gentem Romano imperio armis subjugasset, el victor cum preda remeasset, senatus ac totus populus Romanus ei obviam fcsti- vus proeedit, cnm canticis et laudibus vielorem ex- cipit ; ipse purpura induitur, dyadema cum laoro auroqne contextum ei imponitur, in curm auro D gemnisque radiante, quatuor niveis equis trabenti- bos, Urbi invehitur. Porro nobiles victi praecedunt cnrram aureis catenis viacii. Vulgus vero caplivum, vinctis manibus post tergum, sequilur currum. Pompa etiam prsede simul ob insigne victoris du- citur et sic victor cum magno tripudio summo templo laureatus inducitur et tunc praeda populo di- viditur. Tnnc trinmphi honorem Romana nobilitas sum- mts victoribns pro mundana qnidem gloria exhibuit, sed DeQs etiam per inimieosi cum amici futuri es- sent, gloriam summi victoris Christi pneHgurari voluit. Triumphua enim Romanorum regum in figtira prseeasHt hodlemum triumphum, namRex glorise Christus monarchos regnum tyranni expa- gnavit, captivitatem ab ipso captam captivavit, mundum rebellem coelesti reipublicae subjugavit, hodie victor cum nobili prseda ad patriam reaiea- vit, cui senatus archangelomm cum omni milicia coelornm festivus obviam processit, regem suom victorem ymnilogis modulis gratulabundus excepit. Qui purpuia decoratur, quia pro passiooe quam pertuiit gloria et honore a Patre coronatur ; dyade- mate auro et iauro conserte coronatur dum multi- tudine angelomm et hominum circumoraatur. Per auri enim splendorem angelorum claritas, per lauri vero virorem accipitur in fide viriditas. El his quasi corona contexta Christus iasiguitur dum humana fragilitas angelicse dignitati per eum in gloria oni- tur, sicut per Prophetam dicitur : His omnibas quasi corona omaberis {Psal, xx). De hae corona scriptum cst : Benedices coronw anni benignitaHs tuof {Psal. Lxiv). Cbristus namque est annus Dei benignitatig, factus particeps nostr» mortalilatia. Hujus menseb sunt XII apostoli ; diesi justi ; bone vero, fidelesy noctes adbuc in tenebria infidelitatis aut peccatoram errantes. Hujus anni corooa est circumstans angeloram et bominum ranUiiudo m perhenni gloria. Per currum auro (f» 1*78) et gem- mis conspicuum, in quo victor triumphat, innuitar Evangelium, sapienlia et signis fulgidum, per quod cognito Christi triumpbo muodus exultat. Rotae quibus currns volvitur sunt evangelistie per quos triumphus Christi depromitur. Uic curms quatuor niveis equis trahilur, quia Christus in curm Evan- gelii a doctoribus in virtutibus candidis per quatuor parles mundi vehitur. Uic curras Dei decem miii- bus multiplex memoratur {Psal, Lxvi), quia trium- phus Cbristt ab omnibus scriptoribus Yeteris et Novi Testamenti praedicatur. Milia lietantiom hoic curmi accurmnt dum hodie multa milia aogelorum triumphantem Dominum suscipiunt. Nobiles capti aureis catenis vincli corrum prscedunt quia redem- pli a Domino catenis caritatis constrioti coelestia pctunt. Yulgus ligatis manibus sequitur, quia po- pulus a malis opcribus se timore Domini ligans, ad gaudia subvehitur. Pompa prsedae currum comila- tur, quia sanctorum multitudo cum Christo resur- gens hodie cum eo ad sydera exaltatur. Victor cam cantu in summum templum dneitur, qnia Christas triumphans cum concentu angeloram in templam coelesfis Hierasalem hodie inducitur. Postea spotia populo dividuntur, quia per effusionem sanoti Spiri- tus varia karismata fidelibus tribuuntur. Unde did- tur . Aicendens in aUum captimth dwdt captivita^ 957 SPECULUM ECCLBIiE. — !N ASCENSIONE DOMINl. m tem, dedit dona homnibui (Ephes. iv). Humanam A propheta oumi igneo in coelom tollitur (IV Reg, A). Hujns sacri diei festa sunt nobisetiamperavesex- quippe natoram, in qua multa hic adversa pro no- bis et a nobis pertulit, hodie de terris ad coelos su- per angelicam altitudinem in dexteram Patristrans- tuHt. Captivitatem in carcere infemi diu detentam victor captivam duxit, patemopalacio inTexit.I>ona hominibus dedit, dum Spiritum sanctum super eos fundens scientiam oronium linguarum contulit (Act. n). Hodie, karissimi, elevata estmagniflcentiaDomini super ccelos, sed sponsa ejus, corpus ejus, scilieet Ecclesia, multis pressuris adhuc premilur inter Babylonios ; scd sicut Christus, devicto mortis principe, subjugato mundo, triumpbator bodie coe- pressa . Aquila omnibus avibus altius volat et in ipsum radium solis oculorum aciem vibrat ; cum vero pul- los 8U08 ad volandum provocat, super eos voUtans et alas suaaexpandens, in remigium alarum suarum assumit, ad volandum instniit ; sic Christus omni« \m sanctis aablimiua alta coelorum penetravit dum eum Pater pr» omnibos angelia in dextera (i^ 180) aua exaltavit. Hic alaa enicis auper noaexpandit, a daemonibus defendit, de duro servieio assumens in fiUos adoptavit, atque in humeris suia ut ovem per- ditam ad gregem reportavit; supernosvoUtavit, ad volandum provocavit, quando ssthera scandena nos merabra ejus bonis operibus sequi se caput demon- los ascendU, ita Ecclcsia, anlycliristo siperalo, b gj^^j,. Hoc expressil Exechiel per quatuor anima mundo conculcato, tiiumphans coelum ascendct atque per Sponsum suum GoUa prosirato, ipsaque de hostibna eruta, de valle laerimarum lona tunc toto circolo suo plena elevalur et in ihalamo aslerni SoUs astria angelorum asaocianda coilocatur. Unde ascendenti in jubilatione applaodit (f^ 178, v*) ipsa in Canticis cum exuitaUone : Eeee^ inqoit, venit m- liensin montihus, transiliens colleslCant. ii). Hqjua personain Ydithun propheta exprimitur quod tran-^ silitor dicitur. Cbristus namque iu mundom venit quasi saUens in montibus, coelum revisit transi- liens ; de coelo saltum dedit dum de paterna sede in uterum Yirginis venit ; inde saltavit in praesepium, in crucis iode patibulum, de cruce in sepulchrum, Ua (Es^ch. i) qnss postmodum vidit Jobannes Agnum dieacnocte laudantia (ilpo^;. iv). Christus namqoe erat homo nascendo, vitulus moriendo, ieo resur- gendo, aquila aaceodendo. Est avis albicolor quse caradrius vocatur, per quam aeger utrum evadere possit probatur. Adducta tnim ad segrum, si moriturus erit faciem ab eo aver- tit ; si vero victurus visum in eum fortiter dirig^t et infigit ; hiaoti ore aegritudinem ab eo bibit, in altum contra radium solis volat intirmitas hausta de eo exudat, aeger sospitate exultat. Caradrius al- bus est Christus de Yirgine natus. Hic ad segrum adducitur dum a Patre ad infirmum genus huma- inde in baratri piofundum, de baratroin mundum, p num mittitur ; qui faciem suam a Judseis avertit inde transiUit in coeium. A summo, inquit, coflo egressioejus et oceursus ejususquead summumejus (Psal. xvui). Hodie omnes montes et colles transUiit; quia hominem a nobis assumptum super omnem alti- tudinem angelorum et sanctorum extuUt. Quali- ter autem ascenderit coelum pandil nobis Evange- Uum. Discipulis suis ho 182, v») puniat. Rogemus ut eum instar fllionim Israel vereamur ut Patrem bonum faciendo qualenus cohaeredes Filii sui simus facie Patris perfrueodo. Post timorem dat Spiritus sanctus pietatem, ut homo factori suo devote serviat, et proximo quae praevalet bona impendat (154^. Deinde scientiam inspirat ut quid homo facere debeat vel devitare debeat sciat. Post hanc forlitudo ab ipso donatur ut homo nec asperis nec blandis ad vicia fiectatur. Deinde consilium rationi subministrat ut otile eli- gat, nocuum respuat. Post hoc intelleetum praestat ut anima per visibilia sempiterna intelligat. Deinde sapientiam inspirat ut rationalis creatura mirabilem crealuram despiciat, creatorem suum, qui est im- mutabile bonum, diligal, solum fontem sapieotiae (i54) In marginelegitar hic versas : Pramiajustorwnsunt ista fUiura laborum. 964 SPECULUM BCCLESIiE. - IN PBNTECOSTEN. 9et Christmn hi Spiritu sancto sapiar. Qai per septifor- A victor gioTiosus invexit. In terra qiioqQe positia mem Spiritum in bis virtulibus florebunt, per ip- sum Vn munera in corpore, Vil dona in anima obtinebunt quando m lerra sua doplicia po^side- bunt, cum in corpore sicut sol fulgebunt (Matth. xiii)et in anima sequales angelis erunt {Lue, xx). Ab ipso namque ccyus palcbritudinem sol et luna miranlur septies prae sole clarius in corpore illu- strantur. Cbristus quippe per Spiritum sanctum reformabit, corpus humili latis nostrse configuratum corpori claritatis suas {Philipp. iii); et cum sit corpQS spirituale ille cujus velociter sermo currit (Pial. xiv), tanta illud vestiet velocitate ut quam cito nunc visus coelum vel cogitatus orbis extremam adtingit sua agilitate, tunc [f. tam] eoncite tunc dona coutulil dum per karismata sancti Spiritus eos signis et novis linguis coruscare tribuit. Porro qui VII donis Spiritus sancti vacui iaveniantar, quod [quot] isti bonis perfruvntar, tot iili pceais cnieia** buntur. Hflec sunt olim in lege prsBfigurataf hsBC per pro- phetas praenunciata. De legali quippe candelabro YII lucerncD pvocedani (Exod. xxv), quia deChristoVII dooa Spiritus sancti procedunt Ecclesiae. Heae sunt VII columnae quibus domus sapientiae fulcitur (Prou. IX), quia donis VII Spirilus sancti Ecclesia, quae est domus, insignitur. Hii sunt VII oculi quos propheta iu uno lapide vidit (Zach. iv), quia vide- licet petra Chrislus VII dona Spiritus saneti ad illu- illud [f. illuc] feratur corporis mobilitate. Ab ipso g «inationem ammarum fiJelibus dedit. HaiC snnt VII eliam qui esl omnium fortitudo tanta roborabitar fortitudine, ut moles monlium facile possit pede sabvertere. Ab ipso quoque qui fuit inter mortuos l]ber(Pfa{. Lixxvn),fanla iaerit eis gratia liber- tatis, nt omnis solida ereatara sit eis penetrahilis. In ctuus visione angeli magna dulcedine redundant, omnes sancti maximis deliciis exuberant. Ab ipso omni affluentia voluplatia perfruantur dum in gaudio Domini sui super omnia bona sua conslituuntur (Mttith. xxiv); ub! Regem gforise sicuti est cernent in sao decore in qaem desiderant prospicere (IPetr. i) ; ubi omnium angelonim et sanctorum gloriam vident et sua membra cnncta perlucida intus et extra insptciunt; ubi jugiter audiunt resonare organa sanctovum et concentus angelorum ; ubi cynamomi cornua Agni propter nos occisi quibus credentes proterunt VU capita draconis rufi (Apoc> v, vii). Unde et isdem Spiritus sanctas super Domiattm baptizatum in columbte specie descendisse (l^ 184, y*) pr8edicatur(Ma^^^. iii), propter Vllnataras qmln eolamba esse meroorantur. De VII naturis eolumbof. Columba in pctra nidiHcaf, quia Spiritas sanctQS in Christo corporaliter habitat. Alienos pulloa natrit dum errantes a regno Dei alienos per poenitentiam reducit. Para grana eligit, quia bonos de malis ot grana de paleis secemit. Felle caret, quia matieia et(f^ 184)balsami odore suavissimo reereabuntur ^ eos evacuat qnos possidet. Non ledit rostro, qait {Eccli. xxiT), et in aspectu Dei exultantes epulentur et in laeticia delectentur (Psal. txm), atque ab ubertate domas Dei inebriabuntur et torrente volu- ptatis ejus potabuntur (Psal. xxxv). Ab ipso qui est salus omnium tanta sanitate solidantur, ut sicut nunc radius solis nullam sectionem, ita ipsi tunc nullam corporis passionem patiantur. Ab illo qni est vtla aetema sic loogaevilate confirmantur quod nunquam in sDteroum morte solventur. Haec Vi! dona habebunt iu eorporc per VII sancti Spiritus dona. Totidem in anima habebunt ubi de bonis Domini perhenniter gaudebunt ; nam ipse foos sapientise tantum eis influit quod eis noticiam Spiritu sancto repletur. Non insidiatur proximo» juxta fluenta habltat, quia Spiritus sanctus ia sa* pientibus mansitat. Gregatim volat, qoia congregatia in nomine Domini Spiritas sanctus sua maoera donat. Unde propheta : Eeeet ioqoit guam bonum et quam jocundum habitare fratre$ in unum. Sieut unguentum in capite (fued deteendit in barbam bar- bam Aaron, quod descendit in oram vestimentiejus^ sicut ros Hermon qui deseendit in montem Syon (P«a/. Gxxxii). Fratres inunum unanimes cunjocun- ditate babitabant quando multiludo credentium cor unum et animam unam habebant, Ideo unguentum de capite in barbam Aaron descendit, quia de capite omnium Deo Spiritus sanctus, qui est spiritualis fons sapientiffi lantum eis influit quod eis noticiam D unctio, in apostolos venit. Per Aaron, quod mons omniumreram tribuit. Ineffabili amicilia copulantur quia a Deo at filii, ab angelis ut fratres amantur. Incomparabilis cimcordia eomm conglutinat, quia nec Deus nec aliquis sanctoram ab ipsorum volon- tate discrepat. lofleslimabili potestate sublimantur, qnia novo coelo et novse terr» prineipantur. Inenar- rabili honore exaltantur, quia ab ipso Deo et ab universis angelis venerantur. Somma securitate pollent^ quia nemo h»c ab eis umquam toliet. Ple- num gaudium in his [sine] fine habebunt ; omnes amieos suos quos diligunt bisdem bonis frui perpe- tuo gaudebunt. Ha;c sunt dona quae Christus in altom ascendens hominibas dedit| quos a diabolo eapios de morte eaptivos dnxit aatrigerisque sedibus fortitudinis dicitur, Christus inteliigitur, per quem fideles cuntra vicia fortes existunt atque in altum de virtute in virtutem ibunt. Htgus barba apostoli erant, dum ei qm est os Patris quasi barba ori adbse- serant. De barba onguentom in vestimentam floxity dum Spiritus sanctus per impositionem maoaam apostolorum se credentibos infodit. Ros de Hermoo, qood anathema sonat, in moniem Syon,quod tpeeuUi dicitur, descendit, dum superoa gratia de Synagoga in Ecclesiam venii. Mons Hermon juxta Jordanem est situs, ubi Dominus est baptizatus. Ros ergo Hermon est Spiritus sanctus, qui soper Dominum in baptismo ad istom moAtrai veoit ; qoi bodie in montem Syon, in quo sita est Hienisalimi soper 963 HONOftll ADGUSTODDN. OPP. PARS IH. - LmJRGIGA. 964 ortdenCes deseendit. Qualiier atttem hoc contlgerii A In diluvio columba ramum olivie reportans incla- Scripiora nobis bodie reiuiit ; Dum L dies a resurrectione Domiai transisscAt, et tfis^¥ti, ai ipse ascendens pneceperat, in Hie- rusalem pariter reaedissent, subilo iiigcns sonus tamqnam vehementis veuti advenit qui toiam domum ubi eraot sedentes replevit, atque ignese linguae illis apparuerunt quibus inceusi omnium gentium linguis magnalia Dei loqui coeperunt, (P» 186) Propter in- stanlem festivitatem Judaei ex omni natione totius orbis in Hierusalem confluxerant, quia Pentecosten singulis annis ob acceptam illo tempore legem cele- brabant ; qui hoc audiio simul convenerant et sin- guli linguam in qua nati sunt de ore eorum stupe- sis pacem nunciavit {Gen. viii), quia Spiritus san- clus per charismatis unctionem animabus carae in* clusts pacem amissam redonavii. Hic etiam digilns dexterae Dei appeliatnr, quia sicnli manus per digit- tos operatnr. Unde magi qui Moysi resisterenon po- taeranr, digitum Dei hoc esse dixerunt {Exod» vui), quia evidenter sigua per Spiritum sanctum Qwi con- spexerunt. Per hunc digitum est lex in daabus taba- lis descripta {Ezod. xxxi), quia per Spiritam aan- etam in duobus praeceptis caritas eel disposita. In hoe digito ejicit Dominus dasmonia, qaia opera Filii eiSpiritas anncli suni inseperabilia. Olim genaa humanam habebat tantam onius linguas asum, sed LXX et dtto gyganles turrim conira Deum constnie- facti audiebant. Quos Petrus allocutus dixit ha^Cgbant; inde offensus lingaas eorum confundebat, ita [per] prophetas praedicla, per Jesum vero ab eis crucifixum completa. Qai pcenitentia ducti ad tria milia hominum baptizati sunt et ipsi Spiritu sancto aieut alii repleti sani {AeL ii). Aha die dam Petms et Johannea claadum per Spiritan sanctum sanas- aent {AcL in), quinqae milia baptizati suni {AcL iv), qni omnes Spiritu saneto ditati sont, et sanguinem Christi, quem prius furibundi fuderant, postmodum tremebundi biberunt, ac perpluree sanguinem suum pro ipso effuderunt. Apostoli autem accepto Spiritu sanetoXUdiebus in Hierusalem, eodem praecipiente, commanebani ; qnae in mundo dociuri erant insi- mal conferebant; in drcuttu Judaeos ac gentiles docebant; signis ac prodigiis ad fidem plurimos con- quod nuliufl alterius lingoam inielligebai {Gen. xi)» sicqae per orbem disperserat qooa omnes hodie Spiriitts sancius in unitaiem fidei per gencra lingua- rum congregavertt. Hebraeus quoqae popalas de iBgyptiaca serviittie in paschali noote per paaefaalem agnum liberatus ac per mare Rubrum iranslaios, ad montem Synai quinquagesima die pervenii, quem fumus ei ignis replevit, atque de medio ignis Domi- nus ei legem timoris in tabulis scriptam dedii : sic Ghristianus populus, de diabolica oppresaiooe in paschali nocte et per paschalem agnum Christum ereptus, per baptismum quasi per mare Rubrum transvectus quioquagesimo die, sciJicet hodie, igne Icgem amoris accepit, quam eum in corde Dominus vertebant. Qui omnes per impositionem manuum scribere praecepit, ut videlicet post fucereni sponte apostolorttm Spiritum sanctam accipiebant et vir- ^ nai amnfa nnf\A nfino FaM*atHxnt i«/iaAi{ i :mAi.A im u<»a iotea Dei novis linguis edebant, Apostoli namque per Spiritum sanctum esscis lomen refandebant, sordis aorea reelndebani, muiia linguam solvebant, claudos gresau erigebant, leprosos mondabant, damonia ab obaessis effogabant, moriuos resuscitabant ; insuper per baouk>8 vel vestimenia, qaidam illorum etiam per ombram soam, debiles sanitate restaorabani. Posi haec XII per totum mundiffusi [mundum difliisi], septeno munere Spiritus sancti perfusi, per septenarium numerum duodeni officium suum per- egerunt dum quatuor partes mundi ad fidem sanctae Trinitatis perduxerunt; ter enim et quatuor, quod YU sunt.XII fiunt. Qui boni piscatores sagena fidei Dei amore quod prius fecerant coacti timore. in lege etiam erat praeceptum ut quinquagesimus annus jo* bileus, id esi annus remissionis, voearetor, toiosqoe ab opere servili feriareior, atqoe amiasa haerediias propriis haeredibus redderetur {LevU. xxv). Per hoc Spiritus sanctus istod tempus praefigurari voluii, ia quo populum suum ab opere servili, id est a pec- cato, vacare docuit, eiqoeamissam haereditaiem pa- radysi restituii. Spiriios sanctus his daius memo- ratur, dum semel in terra, semel de coelo dator. In terra dalur Spiritus ut diligatur proximus ; de coelo daiur Spiriius ot diligaior Deos. Qui enim Deom diligit, sermonem ejus servabit {Joan. xiv^. Hunc Deu3 Paier diligit (f<^ 188) et Trinitas ad eum veniet et V j •. j .*.**. • mansionem apud eum faciet {ibidX Ideo kanssmu. pisces olim ad vitam pnpdestmatos sigms et miracu- n j-r t\ j.- j.. f . 1 u • V j r. '. . . ^ diligamus Deum mandata ejus servaodo, ai ipse lis de salo hujus saecuu ad litus vitae pertraxerunt, .... , -u. . •_. jm et Christi exemplo animas suas pro ovibus sibi com- missis praevii duces posuerunt. Postqoam Deoa in pnncipio omnia ?I dieboa ereavit, septimom sanciificavit, quia in ipso reqaie- scena ab opere ceaaavii {Gen* i, u) : Sic qoi in YI etatibos mundi in donis Spiritos saneti operari ato- dent, in septima per ipaom ab omni labore reqoie- aceni. Sic nos qooqoe VI diebos in ebdomada labo- nmos, in septima vacamus {^ 186, v^); quia per aqitiformem Spiritura nooc bonia operibus insifti- mos, in futoro ab omni opere feliciier reqoieaci- Bioa« ubi per ipaom vacabimoa ei Deom aicaii eai videbinNis (i /Mn. iii). diligai nos mansionem aibiin nobis prasparando. De hoapicio cordis nosiri siercua peccalorum poeniientia ei confessione extergamus, lacrimia sordesdiluamtts, floribus booorum operom omare stodeamosy ot Spiritos sancto? dignelur adventare ei dignum ha- bitaculum sibi praeparare. Hic etiam super Domi- num in columbae specie descendit {Uaiih, ui), qoia eom inmunem a peccatis osiendit. Soper discipoloa aoiem in igne venit {AcU u) qoia pecata in eis con- somens cyrographum peccaii delevit. Unde et ignis filios Israel praecessit ei eis iier ad patriam sugges- ait, quia ignis Spiritus sancii eos praecedii ei iter per Scriptoras ad patriam paradysi oatendii. Ideo nonc baptiama agiior qoia per Spiriiom aaneiom 965 SPBCULDM ECCLESLE. — 0E S. JOANNK BAPTiSTA. 961 originale crimen remitlilur. Idco etiam fais diebus jejuoia celebramus , quia per Spirilum sanctum veniam accipere speramus. Qui Spiritura sanctnm blasphemaveht , non remitlelur ei neque in hoc saecnlo neque in futuro (Luc. xu). Per Spiritum sanctum datur remissio peccatorum . Qui de venia desperat, hic Spiritum sanctum blaapbemat atque irremissibile peccatum perpetrat. Quemadmodum, karissimi, est nativitas Domini celebrisi sic etiam feslivitas tsta omoibns fidelibus eat solemnis, quia sicut in illa Deua in came adve- nieos homioes visitavit, sic iu ista Deus io igne adve^ niens a peccatis homines purgans multa karismata ei(«ic)donavit. Hsefeslivitatesetangelis et hominibus sunt venerabiles quie ipsi l>eo nostro sunt celebres. Deniqoe in nativitate Domini Dominus majestatia de solio glorim siue surrexil', arma beliica induil, pro Dobis pugnaturus in ezitium sobiit. Parasceve autem dies belli atque viotoriaD eztilit, oum Dominus fortis et potens io prselio principem mundi diabolum A cum suis satcllilibos devicit victoriamque potenter obtinuil. Dies vero DOminics resurrectionis est diea qua peracto bello regaom lyranni vastavit, eaptivi- tatem ab eo captam ad se congregavlt. Dics autem ascensionis est bsec in qua cum nobili pompa Domi- nus virtutum regressus triumphavit, atque cum an- gelicis melis susceptus, carnem nostram super 89* thera exaltavit. Uodierna vero dies est qua militibus spolia Histribuit dum fidelibus varia dona Spiritus sancti cootolit. Adhuc (f^ 188, v«) resUt una diea qua sponsam suam de hac Babylonia est educturus, quando in ullima die Ecclesiam in coelesti Hieru- salem est coUocaturus. Nf^mpe de his diebua pneci'* nuit totum psailerinm Spiritus sanclus. Insuper lex et prophetae omnes persultaverunt hsec consona g voce. Igitur, karissimi. conspectui ejus in justicia nunc appareamus, ut cum apparuerit gloria ejus, in nuptiis ejus saciari valeamus, ad videndum in boni- tate electoram suorum, ad laetandum in laeticia gentis suae in plenitudine omnium bouorum (PsaL cv). Quae oculus non vidit (/ Cor. ii). DE SANCTO JOHANNE BAPTISTA; Ju$tut ut palma florebit et iicut cedrut Libani muUipliealntuT (PsaL xci). Palma inferius coangu. atator, aoperius dilatatur : ila, karissimi, sanctus Johannes Baptista, cojos hodie votiva recolimos fe- ftta, qoia in terris voloit egestate coangostari, in coelis voloit [meroit?] super omnia bona Domini exaltari. Bt quia in virtottbus pulchre floruit, ideo palmam victoHtt a viciis glorioae obtinuit. Hio etiam nt cedrua moltiplicatur, qoia in merilia pne omni- bos sanctis condensator. Gedros namqoe impotribi- lis natone ease fertur, ac vermea fugare perhibetor ; qoia sancti Johannia vila non potoit consumi putre- dine peccatorom, et ipse sancta praedicatione fugavit vennes viciorum. Hic erat sagitta elecla quam Do- minus abscondit in sua pharetra. Sagittas mitlentes solent aliquam prae aliis reservare per quam possin^ oportuno tempore certum ictum dare ; sic Deus san- ctum Johannem in pharetra sui secreti consilii abs- condens reservavit, et eum oportuno tempore ex- trahens in Judaeam sagitavit dum sibi viam ad ho- minea veniendi praeparare mandavit. Ipse enim pri- mos homines ad poenitentiam ioformavit, ipse pri- roos regnom coelorum in mundo praedicavit. Ideo Ecclesia nullius sancti nalalem diem celebrat praeter diem Domini et sanctae Mariae et sancti Johannis Baptistae. Johannes quippe quasi Lucifer oritur ex quo vicinitas solis noscilur. Maria vero nascens quasi aurora surrexit de qua Sol aeternus processit. Duro autero Cbrislus nasceus hominibus illuxit, tunc splendor Patris mundo infulsit, qui nos de tenebris mortis ad lucem vitae ^reduxit. Bt quia haec gratia per has tres personas nobis est collata, ideo et illa- rom solummodo natalicia devote recolit Bcclesia. Denique quanta veneratione sanctus Johannea sit dignus declarat (f"* iSO) nobis io Evangelio Dominus : Inter natos. inquit, mulierum nan surrexit major Johanne Baptista (Luc. vii). Omnibus sanctis major affirmatur, solis angelis aequiparatur, unde et ange- lus non immerito appellatur. Ab eodem etiam an- C gelo nasciturus annunciatur, nomen et vitae meri- tum praenotatur a quo et Christus nasciturus prae- nunciatur, et nomen ejus Jesus et regni dignitas praenarratur. Unde sicut Hebraei Deo decem nomina imponunl, sic Cbristiani huic indont X vooabola. Hoc olim prophetia praesignavit dom eom onoa propheta voccm altam angelum nunciavit. Yox quippe Verbi Dei fuit, dum ante incamatom Yerbum in deserto mundi sonuit. Praeco judicis extilit, dum homines in adventum ejus bonis moribus praeparare se admonuit . Baptista Salvatoris claruit, quia qui omnia sancti- ficat, hunc Jordanicis undis tingere meruit. Praecursor Redemptoris erat dum eom in mon- dum nascendo et ad infemum patiendo praecor- Q rebat. Plus quam propheta fuit, qoia qoem alii prophette fotomm praedioando, hone iste praesentem digito demonstrando asserait. Angelos etiam appellator, quia per eom primo angelomm societas praedicator. Lucerna lucens et ardens erat, quia splendorem setemi luminis praecedebat. Amicus Sponsi vocatur, quia a Christo Sponso Ecclesiae ad coelestes nuplias invitatur. Paranymphus etiam extitit, dum sponsam gemmis virlutum perornari docuit. Helyas quoque in spiritu et virtote erat^ quia sicut Helyas secundumDominiadventumpneyeniet, Ml HONOftll AUGUSTODUN. OPP ira Joliaiincs praevenit priTnnm. Unde Cliam dicitur ^ viam Domioo pi*aeparasse , quia constat eum iler Domino ad cor hominum per humilitatis studia pr»- dicasse. Qualiter hic missus sit in mundum refert Evangelium. Zacharias pontifex nobilem uxorem acccpit cum qua usque ad senilem setatero absque libcris deguit. Saccrdotes autero per vices suas in templo serviebant et tempore quidem Ticis suae joxta templum commanebant ; peracto autera ofBcio domum suam repetebant; et alii quidem sacerdotea cottidie in templo serviebant, solus autem pontifex in anno holoeaustum in sanctuario immolabat. Dum igitur Zacharias inter Sancta sanctorum populo Dei hostiam inmolaret, eo quod Herodes eum iniqua dominatione vexaret, angelus Domini a dextris al- taris astitit et pavor in Zachariam irruit. Quero B (f* 190, v^) angelus ne timeret admonuit, preces suas esse exauditas innotuit , filium quoque ei prsedixit nasciturum magnumque gaudium multis in ejus nativitate fulurum et hunc in ventre malris sancto Spiritu implendum essci nomenque ei Johannes esse imponendum , isque quod magnus coram Domino esset futurus , et eum in spiritu et virlule Helise pnecessunis , quodque sanctam vitam duceret et mullos ad Dominum converteret. Quo se dubitante ac se cum uxore sua consenuisse causante, angelus ei silentium indixit, donec omnia complerentur quse ei praedixit. Egressus vero de sanctuario, consum- mato sacrificio, cum populo responsum non dedisset, sciebant quod visionem vidisset. C Elisabeth itaque se concepisse sentiens , erubuit et quinque mensibus se abscondit. Scxto autem roense idero angelus Regero omnium nascitururo Marifle annunciavit, quae roox ad Elisabeth prope- rans eam salutavit ; sed infans in utero ejus ad vocem Dei Genitricis exultavit, moxque Elisabelh Spiritu sancto repleta omnia quae Mariae essent prae- dicta dixit esse implenda. Posquam vero peperit pue- rum, toti parentelae exortum est magnum tripudiuro. Octavo autem die convenerunt parentes infantem circumcidere, et visuro est eis nomen patris Zacha- rias ei imponere; sed mater obstitit, ejus nomen Johannes fore retulit. Quibus affirmantibus nemi- nero in ejus cognatione vocitari hoc nomine, a patre sciscitantur quod noroen filio iroponatur. At ille «^ accepta tabula nomen scripsit, quod Johannes esset praedixit. Hoc nomen mox ut litteris proroitur, vin- culum linguae ejus solvitur, oronisque turba admira- tione et stupore adtoUitur. Zacharias vero Spiritu saneto repletus, prophetavit quia Deus populum suum visitavit et plebero suaro rediroere curavit justuroque esse ut huic omnibus diebus in justicia et sanctitate serviamus {Luc, i). Dilectissimi, infirroi visitantur, captivi redimuntur. IIIos qui in boc mundo in peccatis infirmi erant, Christus visitavit nascendo, eos vero qui inexilio inferni erant captivi, redemit rooriendo. Johannes itaque adhuc tenellus parentes deseruit, in deserto homines fugiens deli- tuit| aspersa [aspera] veste de pilis camelorum con* PARS III. — UTURGICA. 968 texl4 utebalur, tenui viiitu vescebatur. Quem popu- lus Spiritu sanclo plenum cognosccns, undique ad eum confiuxit ; quibus pcenitenliam pro peccalis in- dixit, (f^ 492) eos in Jordane baptizans inlinxit. Omnibus aulem cogitantibus eum esse Christum, se esse negavit, atque ad corrigiam caiciamenti ejus solvendi [solveudum] se indignum judicavit. Coro aulem Chrisluro ad se venire conspiceret ut baptisma ab eo susciperet, Agnuro Dei esse clamavil, peccala mundi hooc toliere cunctis indieavit, atqae sanctifi- calorem omniam, ablatorem ciimiBam , undis mer- gere et Spiritam sanctum saper eom desceadere merait ceriiere. Itaqae omni tempore celibem vitam atque beremiticam duxit, multos errantea ad viam veritatis perdaxit, Christo in omnibus teatimonium perhibuit, atque pro veritate patienter percassori cervicem praebuit. Hic de ae ipao dixit : Me oportet minifti (Joan. iii); de Cbristo autem : lUum apartei creseere {ibid.). Johannia uamque fama ecepit minai in populo qua Ghristus putabatar; Chriati antem coepit creacere qui Chriatua aentiebatur. Johaoiies quoque capite est minutus ; Christus autem crevit in crucc elevatus. Horum praeconia praesignant etiam tempora. Dum enim Johannes naacitur inci- piunt dies breviari ; cum Christus nascilur incipiunt prolongari. Adiebus autem Johannis Baptistae usque nunc regnum coplorum vim patitur et violenti illad diripiunt (Matth. xi), quia publicani et peccatores, qui per Jobannis prsedicationem poenitentiam ege- runt, regnum coelorum quasi violcnter aibi inde- bilum intraverant; et adhuc criminosi pceniteotiam agunt quasi per vim regnum coeloram rapiant. Unde ctJuhannes Dei gratia interpretator^ quia regnum co^Jorum hominibus dari primum per hanc praedicatur. Bcclesia dividitur in tres ordinea, in conjugalos, in conlinentes, in virgines. Hii pro me- ritis diversas mansiones haereditabont dam coiya-» gati Lriceaimumy continentea sexagesimam, virg ines cratesimum fractum reportabunt. T?es autem perfectiones sunt in quibus inventi judices cum Doroino erunt, scilicet virginitas, sae- culi contcroptus , roartyrium , quae non sunl prae- ceptum sed divinura consilium. His quia sanctus Johannes insignitur, ideo tribus coronis a Deo redi- mitur : pro virginitate , serto , liliis ac rosis aeter- num odorem spirantibus decoralur, quia hic sicut lilium germinans caslitate ornabatur. Pro mundi contemptu purpureo dyaderoale coronatur, quia virtutibus vernans mundo et viciis moriebatur. Pro roarlyrio corona auro gemmisque radiante laurea- tur, quia Regero gloriae sequens regis (^ 19% v^) incesti gratiaro aspernabatur. Ilodie sanctus Johan- nes evangelisla de carcere hujus roundi migravit, ac coelcste palatiuro, laetanlibus choris sanclorum, gratulabundus intravit. Hoc quia propler ingens ofiicium ncn poluit hodie celebrari , statuit Eccte- sia in ebdomada Natalis Domini sollemniter fcriari. Igilur, dilectissimi , hos aequivocos summos Dei amicos inter suromos angeloiuro rutilos devotis ho- 969 SPECULUM ECCLESIJE. — DE SS. PETRO ET PAULO. 970 die laudibus orantes ad thronum gloriae niittamus A i^ quibus Deus omnes voluntates suas mirifica- ut misericordiam consequamur et graliam in auxi- vit {PsaL xv) et eos nunc in regno glorie Filii lio oportuno inveniamus (ffefrr. iv), ut gaudia aeler- sui inefifabiliter gloriBcavit. Ubi oculus et auris (/ na, qu»; nobis ob facinora nostra denegantur pro- Cor. ii) et csetera. pter intercessioaes et merita illorum tribuantur * DE SS. PETRO ET PAULO. Ascendes,Dofnine,9upereguos tuos et quadrigce tuas salvatio{Habac. iii). Summus opifex Deus, ka- risaimi, preeclarum palatium sibi in coelis constru- xit, sed unus paries coUapsus corruit dum primus angelus cum multitudine sibi consenlientium ceci- Hic Domino pric omnibus apostolis familiarius ad- haerebat, prse omnibos cum ferventios diligebat, Domino intcrroganti prae omnibus respondebat. De- nique, cum Dominusad Csesaream yenissei, et adi« scipulis quod populus de eo sentiret iaqui»8set| illi- dit. Unde Filius Dei super equos suos ascendit ; B que responderent quod quidam eum Helyam, qal- per totum mundum cireuiens, ad restaurandum parietem vivos lapides collegit multosque preciosos quadrigis suis imponens onustus ad Patrem regredi- tur ; paries celeriter erigitur, fledificium Dei egregie perficitur. Quadrigae Dei Evangelia fuerunt quse omnibus credentibus salvatio exliterunt. Equivero Dei apostoli erant qui has quadrigas per IHIor par- tes mundi trahebant. in his quadrigis Chrislus ve- cttts circumportatur dum pej apostolos per circulum orbis praedicatur. His equis ascensis milites veri David, scilieet martyres Cbristi, contra persecu- tores certaroen inierunt et praelia Dei Israel cum laetitia pugnaverunt. Hujus exercitus summi duces extiterunt Petrus et Paulus, quorum hodie soiem- dam Johannem Baptistam, alii Hieremiam, alii aHum prophetam esse dicerent, et ipse quidnam ipsi aea- tirent de eo inquireret, Petrus respondit prse omai* bus : Quia tu es Christus Filius Deivivi(Maith.xyi); et Dominus fldem ejus beatificavit, quam non, ia- quit, earnalis progenies sed Pater meus tibi reTela-> vit. Et ideo nomen tuom Petrus matabo, snper pe« tram fidei tuae quoque Ecclesiam meam foadabo, adversus quam infernales ports non pnevalebant, nec flumina persecutionum eam subvertere pote- runt, teque facio vitse ostiariam, daas tibi claves re* gni coelorum , sitque tibi potestas collata at qo«e in terris a te fuerint ligata, in coelis etiam permaneanl nexibus implicata, et quse a te super terram fuerial aia devoti ceiebramus, quia hodie peracto bello vi- p resoluta, ia coelis etiam sint a vincalis tuta {ihid.) ctoriossisime triumpharunt ac coelestis curiie aulam sammi senalores apostolorum principe laureati in- trarunt. Bii in came positi lumina mundi signis et scriptis fuiserunt, quandoque cum Chri^to judices ttt sol fulgebunt. His duabus firmis columois tota Ec- clesias machina sustentatur, et horum factis etdictis velut preciosis gemmis splendide illustratur. Ex qoibus unum Dominus pisces (P> 494) insequeo- tem de navi vocavit, claves regni coelorum ei dona- vit, principem Ecclesiae exaltavif. Alterum homines persequentem de coelo elegit, claves scientise ei de- dit, prseceptorem gentibus eum praefecit. Haec est mutatio dexterae Excelsi, quia de piscatore princi- pem, de p>jrsecu(ore consliluit doctorem mundi. Igitur Paulus aperit sua clave credentibus januas 0 quam beatus homo coi talis potestas dator aDeot Sed nimirum, cum esset Ecclesiffi pastor prseferea* dus, ut sciret fratribus compati, erat temptaticmiboa eradiendus. Unde, cam quodam tempore Domians ad adorandum in montem solus (f^ 494 y*) ascendit, discipulos mare oavigio transire prseoepit : mare autem Rectorem suum abesse sentiens, navicolam. furibundis procellis quatiebat, pavor aaotas occO'* pat, quia eis naufragium jam imminebat, et ecee Dominus super mare ambulans veniebat. Illia fan* tasma esse arbitrantibus et prse timore vociferan- tibus, blande eos consolatur^ ut fiduciam habeant ad hortator, se esse protestatur ; et Petros : Si iu ia- quit, es, Dcminejube meadte venire {Matth, xxv)* Quem cum joberet veaire, egressus de oavi coepit Scripturie ; Petrus aperit sua clave ia boao perse- D super tumentes fluctos quasi soper solidom ire veraotibus portas vitse mansurse. Paulus dulci do- ctrina ad poenitentiam diira corda mollit ; Petrus dala potestate fientes a reatu absblvit. Paulus im- pellit homines ad gaudia instanter monendo ; Petrus trahit eos ostia vilae clementer aperiendo. Petrus frater Andrese , a Bethsaida oriundus, i^ parentibus Symou dictus, in Galitaeam piseator fuit ; sed a piscatione a Domino vocatus navim cum rete reliquit, auctori vitae cum fralre adhaesit. Unde et Dominus rete fidei contexuit eosque piscatores ho- minum instituit, quia per eos multos de gurgitehu- Jus saeculi ad Utus aeterna) quietis extrahere voluit. Patrol. GLXXU. Tempestate autem ingravescente pcrterritus coatre* miscit, et mox onda sub plantis se calcantis debiseit Quem cum absorbere minator, aoxiliam .Domioi. cum chmore imprecatur ; sed et protiaus illios dextera comprehensus de periculo sustentatur; com Domino ad navim super fluctus ambulat statimqoe mare Domioum suum adesse seotiens, furentea procellasmitigat. 0 qualis fides in ejus peetore fer* buit, qui se perturbatis fluctibus committere non pertimuit I Illa etiam nocle qua se Christus pro sa- lute mundi hostiam Deo Patri obtulit, a discipulia scderelinquendum retulit; sedPetrus et ia carcercm 81 971 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. — LITURGICA. 971 et in mortem se cum eo ilurura asseruil. Dominus A carcerem cum omni diligentia clausum reperisse, aperto autem neminem intus invenisse. Dum inde stupefacti ad invicem confeirent, narratur eis a quodam quod in templo populum docerent. Quiad- ducti flagellis casduntur, scd a eoncilio gaudentes revertuntur, quoniam pro nomine Jesu adversa pa- ciuntur. Deinde Petrus VII diacones ordinat, ex quibus Stephanus signis et prodigiis precipue co~ ruscat (^ 196 v^); sed perfida plebs Judseonim eum lapidibus obruere festinat. Philippus autem, socius suus, Samariam descendit, multiludinem populi signis , prfledicationibus ad Ifidem eon- verlit. Eo tempore erat ibi Symon Magus qui diu popu- lum magicis artibus dementaverat; hic a Philippo cleclorum minam ut nostra fragiiitas per eos g baptizatus ficio corde fidelium se turbae associave- se erigai ad clementiam divinam , qualinus autem se tercio ante galli canlum ab eo abnegan- dum affirmavit, quod ita evcnlus probavit ; nam cum Dominus a Judaeis tentus male tractaretur, et sicut ovis ad occisionem duceretur, inquisitus Petrus utrum ad ejus discipulatum pertineat, cum jura- roenlo abnegat atque procaci voce se eum nosse minime congeminat. Gallo vero canente, Dominus se negantem conspexit, et Petrus egressus amaris fletibus commissum puniens, se respicientem ad misericordiam flexit. Idcirco, karissimi, divina pietas permisit principem Ecclesiae tam inmane faeinus committere, ut in suo casu disceret qua- liter infirmis proximis condolere ac compati deberet. Ideo et hodie Dominus gravem patitur oum eo8 de gravi lapsu per poenitentiam et satisfa- otionem conapexerimus resurgere, ac sanctae con- v^sationis studium ardenter arripere, nos quoque patientiam et divicias misericordiae Dei inluentes, in vasa miBericordiae conemur de profundo iniqui- tatnm emergere. Petro itaque in fletibus perma- neotc (^ 196), ac se aliis discipulis conjungere non prsesamente, Dominus resurgens ei apparuit , con- solaiionem et veniam ei tribuit. Alia vice Petro cum aliis piscante Dominus apparuil, cum eis con- vivium ioiit, Petrum tercio interrogat utrum se prse alits diligat. Qui tercio sui cordis amorem fatelur et lema negatio detetur, Dominusque ei tercio oves suaa pascendas commisit pro quibus ipse bo- IID8 pastor animam suam posuit. Deinde et prae- nunciat quod et ipse ad honorem Dei pro eisdem ovibas animam in cruce ponat. Postquam Dominus ad palemam sedem rediit. Petrus numcrum aposto- tieQm per Uathyam supplevit, quem Judae suspen- dium inminuit. Paraclylo autem Spiritu sancto ad- venieiite, et eos sua consolatione replente. Petrus publice populo ChriBtum aimunciat ; et quem prius ad voeem anciiiae timidae abnegat, hunc nuuc co- nm metaeada potentate sacerdotum constanler prae- dicat. Quadam diecum Johanne ad templum ascen- 4erat^ et eece quidam claudus ab eo poslulai, ut elemosinam accipiat ; cui Petrus dixit sc aurum et argenlum non habere, habita autem libenti animo praebere, praeeipiens ut in nomine Jesu Chrisli sur- geret et sanus abiret. Qui ilico sanus efficitur, tem- plam Domini laudans ingreditur, multusque popu- Iq8 ad Deum convertilur. Pelrus ducitur in conci- lium malignantium, volant undique verba commi- nantium, aed Petrus ydiota magistros plebis Scri- pturis superat per Spiritus sancti effusionem, per aignorum perpetrationem Jesum ab eis cmcifixum Deum esse probat. Deinde eo cum coapostolis in templo praedicante, a magistratibus comprehendi- tur, carceri cum omnibus recluditur, custodia mi- litum apponitur. In nocte autem angelus Domini januas carceris reserat, apostolos educens, verba vitaepopttlo nunciare imperat. In crastino sacer- detes in conciiium conveniunt, ad educendos apo- stolos ad earoercm mittunk. Qui reversi refemnt se rat. Apostoli ergo Petrum cum Johanne ad confir- mandos baptizatos miserunt, qui ab eis confirmat mox accepto Spiritu sancto, omnibus linguis loqui coeperunt . Quod, postquam Symon Magos vidit, co- piosam peccuniam Petro obtulit ut sibi haec pote- stas darctur cui manus imponeret ut variis linguis loqucretur. Quem Petrus cum omnibus sequacibus suis tali perculit maledictione : pecunia^ inquit, te- cam sit in perdicione {Act, viii;. Ab illa die coepit SymonMagus Ecclesiam perlurbare, seChristum, Pe- trum vero seductorem affirmare. Inlerea,cum multi- tudo credentium communiter viverct, et quidam de precio, vendito agro, surriperet, dum eom Pe- trus increpavit, cum uxore sua statim expiravit. O p quam metuendus magisler Ecclesiae erat, cui Spin- tus sanctus tam praesens ad ulciscendum aderat 1 In hoc tanta Spirilus sancti affluentia redundaverat , quod infirmi in platcis positi de umbra ejus sani fiebant. Quadam die Petro in templo praedicante, et pontifice cum Phariseis doctrinam ejus improbante, Petms praedixit eistempli exterminium, quod post- ea contigit ab exercitu gentilium. Quaedam mulier Thabile nomine quae mullas elemosinas egenis im- pendebat : quam mortuam cunctt fiebant pro [leg . post, ut infra] Petro mittentes, vestes a Thabita factas viduae ostendebant, quam ipse prolinus flea- tibus vivam restiluebat. Eo tcmpore erat quidam ccnturio in Caesarea, no- mine Cornelius, in elemosinis et orationibus assi • T^ duus, cui angelus Domini manifeste apjparait ut ia lopen post Petro miital et ejus verbis obediat prae- cepit. Inlerim, dum Pelrus in oratione prostemitur, extra se rapitur et vidil de coelo summitti qua- tuor fuoibus, quod plenum erat diversis reptilibus, voxque veniens desuper : Surge^ inquit, Petre^ ma" cta etmanduca{Act, x) ; cumque ille responderel se numqnam inmundum manducasse, dixit vox cun- cta a Deo creata munda esse. Hoc dum tercio cer- nitnr, vas in caelum recipitur. Yas summissum quatuor initiis (f^ 498) estEccle- sia incoelumreceptainior Evangeliis; in quo diver- sitas serpentium et reptilium est multitudo ydolis servientium vel peccatis ; quos Petrus debet praedi- cando in peccatis occidere et per fidem ac bonam 973 SPECULUM ECCLESIiE. — DE SS. PETftO ET PAULO. 974 operatioaem in Chrisli corpus, quod est Ecclesia, A iraicere. Coraelius ilaque ad Petrum misit; veDienli ad se cum fralribus visum retulit. Quibus, dum Petrus Ghristum innotuit, Spiritns sanctus super audien- tes cecidil, et dum omnes linguis loquerenlur, jus- sit Petrus ut in nomine Domini baptizarentur. Hic Cornelius postmodum praeficitur CaBsariae episcopus, rexitque Ecelesiam ydonee doctrina et miraculis clanis. Postes Petrus ab Herode comprehenditur, dua- bus catenis contringitur , carceri mancipatur, a XVI miltitibus custodiendus commendalur. In nocte vero qoando eum in crastino Herodes erat populo ad illudendum proiucturus, erat Petrus dormiens B inter duos milites vinctus calenis duabus. Porro tota Ecolesia fundebat pro ec precuni libamina; et ecce ipsa nocte angelus Domini cum magno lumiue Petrum excitavit ut surgat, se sequatur imperavit. Confestim caten» sunt de manibus ejus absolotae, cumqoe egrediuntur ferrese portse ullro eis aperiun- tur. Sic princeps Ecclesise per angelum libera- tur, gaudenti Ecclesiae redonalnr. In crastino ab Herode ad careerem miltitur, Petrus adduci pr»ci- pilur. Carcer clausus cum custodibus repperitur, apertus vcro Petrus non invenitur. Omnibus inde slupentibus percussit Herodem angelus Dei et inte- riit scaturiens vermibus. Petrus vero cum Symone Mago saepe conflixit, q versucias ejus omni populo detexil : unde fallax et subdolus ab Antiochia propulsatur ; Petrus cum ma- gno advocatufi honore pontificali infula sublimalar. Qui bonus agricola vinenm Domini intatigabiliter excoluit, palmites undique a Judaeis et gentibus coi- lectos verse viti Cbristo inseruit, dictis et scriptis ir- rigavit, signis et miraculis fecundavit. El quia eum Deus summam lucernam accendit, summo candela- bro eum imponere decrevit ut omnibus in domo hu. jus mundi constitulis lucere possit. Itaque In cir- cuitu verbum Dei disseminans Romam pervenit, ibi- que summi ponlificalus regimen tolius Ecclesise a Christo sibi collatum percepit. Et sicut Orientem signis et doclrinis illuminavit, ita et Occidentem vir- tutibus et miraculis(f» 198 v») illustravit. Perplures ^ ' etiam raligiosfle vit® personas episcopos ordinavit, per diversas provincias ad prsedicationem destinavit ; . qui per eum signis et prodigiis fulseruot et multlto- dinem gentiom ad fidem nominis Christi perduxe- runt. Porro ipsemet tam excellens erat in miracuUs, ut non solum per orationem vel corporis sui umbram sanitatem redderet languidis, verum etiam per ba- culum vitam restituerit moituis, Denique Maternum ab eo missum, postea Treverensem episcopum, in ilenere defunctum, XL diebus sepultum, misso ba- culo per Valerium et Eucharium a morte resusciia- vit, qui postmodum XL annis vivens gentibus prse* dlcavit ac gloriosus cum sociis suis in miraculis cla- niit. Yere Dominus implevit quod suis amicis pro- misit. Qui creiii in me^ inquit, opcra quce ego facio et ipse faciet et majora korum faciei (Joan, xiv). Dominus quippe quadriduanum mortuum ad vitam revocavit, ecce Petrus XL diebus tumulatom per baculum suum resuscitavit. Similiter Fronton ab eo missus Petragoricee Ecclesiae episcopus, socium suum Georgium presbyterum in itinere resoseitavil per beati Petri baculom. i Paulus autem a Tharao Cilicifle mobiii genere or- tus, a parentibus Saulus diclos, Hierosolimis a Gamiele (sio) legem instroctos, persecotor Ecclesise fuit ; sed a Domino de coelo vocatus sfieviciam desc- ruit, Domino fideliter servire studoit; nam ab eo in via prostratus et lumine privatus, sed post tri- duum baptizatus in corpore et in anima illuminatur. Continuo in synagogam Judseoruro intrat, Cbristum publice fiduciahter praedicat. Qui volentes eum oc* cidere, insidias tendunt. Pagani eum in Damasco Cttstodiunt, sed fideles eum in nocte per murom in porta emittunt. Sicut prseliator fortis exivit, in campum certaminis. Hierosoliman itaque venit, Bamabas eum ad apostoies adduxit, eisqoe retoiit qoaliter ei Dominus in via apparoerit, qoaliter ba- ptizatus sit, quam Gducialiter in synagoga egerit et quomodo vix manus eorum invaserit. Qui gaudio repleti Deo gratias retulerunt ac Petros, Jacobos et Johannes, dexteras ei societaiis apostoiicse dederunt, alqoe eam cum Barnaba el aliis, [ut] Christum gen- tibus praedicarent direxerunt. Qui pene universum mundum (i^ 200) pervagans, et verbum Dei disse- minans, Orientem et Occidemtem quasi duobus fu- nibus complcxum ad fidem pertraxit, copiosa Scri- pturae eloquentia instruxit. Inter cstera praeclara signa quae fecit, cuidum mago sibi resistenti loroeu ademit, proconsulem Paulum convertit nomenque ejos perpetom possedit. Mos enim antiquitns erat ot si praepotens persona ub alio superaretur, nomen victi victori imponerelur. Quadaro nocte dom Pau- ius sermonem protrahit, quidam adolescens obdor- miens de tercio ccenaculo corroit. Qoi mortoos le- vator, sed protinos a Paulo resuscitatur, Christos- qoe ab omnibus laudatur. Omnibus igitur ecclesia- stice institutis, ad apostolos remeat, quinta Deus per eum in genlibus fecerit narrat. Qui praedestina- tori Deo grates retulere, qui omnes homines vult salvare et ad agnitionem veritatis venire. Paulus itaque, dum in templo orat, ad terciuro coelum rapi- tor, in coelestem paradysom transfertur, Jesum Christum vidit, molta secreta conspexit q\m homini loqoi non licuit. Deinde spiritus fervore, praedicandi- ardore in gentes regreditur, in smgulis pene civita- tius virgis vel flagillis caeditur aut lapidibus discer- ptos semivivus eicitur; in multis locis catenis con- stringitur, carceribus saepius includitur. His et aliis pluribus adversis pro Christo perpessis, Hierosoli* mam reveriitur, a paganis comprehendilur, a Judaeis rapitur, catenatus Romam miititur, in navigatione navis a tempestate solvitur, Paulus fluctibus invol- vitur, tribus diebus ac noctibus in profundo pelagi latuit; deinde Christo levanle emcrsus litus inco* 915 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LlTURGICA. 976 looiis tenuit. Etin hoc Petro ,ia meritis aequalis A vit, ad dominum suumredirc prsecepit, interdicens extitit dum sub undis triduo naufragiis vivere valuit super qnas Petrus pedibus ambulare potuil. Paulus itaque dum in insula sarm^nta ad ignem collegit, vipera in manu ejus inbsesit, qnam ille excutiens in ignera projecit. Porro babitatores loci illius haec videntes, pessimumque hunc dicentes qui^ dum nau- fragium evaderet, ultio eum divina vivere non si. neret, cum inde non moreretur, Deum esse dixe- runt atque per ejus praedicationdhi ad verum Deum converti meruerunt. Et alia vice, dum in quadam civitate cum Barnaba prsediearet, et claudum quen- dam sanaret, pagani eum Deum esse putaverunt (f^ 200 v^) atque sacerdotes ei sacrificare voluerunt ; sed per eum verum Deum omnium cognoverunt. ne ei denlem infigat, sed ut dcceptorem animarnm confundat. Canis aulem saltus dans in Symonem in medio civitatis irruit, ad terram violenter deicit, to- tas vestes ejus particulatim comminuit, Symon vero in lupuro transformavit Itransformalus ?], ululatum lupi simulavit, ab Urbe fugiens abdita silvarum in- travit. 2uem ilie magnus canis omnesque pueri ur- bis cum canibus insecuntur atque contusum mor- sibus caoum dilacerare nituntur. Sic prodigiosus homo duobus annis latuit ; postea ad Neronem ve- ntens Deum esse se asseruit, in varias figuras diabo- lica arte se transtuiit, Petrum et Paulum bostes Cas- saris ac populi Romani retulit. Unde jussu Neronis apostoli Pelnis et Paulus comprehenduntur, impe- Navi denuo a tribuno instaurata. Paulus Romam du- q Ta,ion adducuntur, in prssentia ejus probant Symo- citur, consorti et coapostolo Petro conjungitur, et sicut Helyas et Enoch uliimo tempore errorem in- fidelitatis destruentes et Antichristum confundentes ab ipso occisi coronantur, ita isti Symonem Magum erroris magistrum evincentes, Neronem, figuram Anticbisti gerentem contemnentes, ab ipso necati laureantur. Et dignum erat ut summi a summo principe in snmmo loco consummarentur, qui a summo Deo in summa arce poli summoque loco beatorum coilocarentur. Sed quaiiter triumphave- rint nimc audire licebit. Cum Symon Magus popuhim Romanum multis erroribus seduxisset, quadam die in urbe Roma cum turbis Petrus et Symon conveniunt, in au- q dientia populi verba inter se conferunt ; et ecce quidam mortuus ad tamulandum portatur, et Symon populnm affatur : « Quam, inquit, poenam infertis Petro si hnnc mortnum suscitavero? Yivum, in- quiunt, trademus incendio. « Ipse vero invocato dsemone fecit se corpus movere atque singultus edere. Turbs Symonem laudibus extollunt. Petrum scductorem dicunt. Petrus vero vix sedato populo dixit ut, si viveret, surgeret, loqueretur, comede- ret; si hoc facere non posset, opus diaboli esset. Unde populus commotus Symonem ad excitandum mortuum compulit, sed et ipse iram simulans abire coepit. Mox a populo comprehenditur ut flammis exuratur, sed Petrus rogat ut ei parcatur statim- que nomen Ghristi invocavit, mortuuro quasi dor- mientem suscitavit, qui retnlit se ante judicero du- ctum et per Petri preces rcduci jussum, Petrum eomemorans verum Dei amicum, Symonem vero diabotica deceptione plenum. Itaque omnis coetns unum Deum clamat, Christum Filiam Dei magna voce laudat, Symonem execrantes abiciunt, Petrum venerantes, ei devote manus submittunt. Inter quos erat Marcellus, genere et opibus praecelsus, in cujus domo Symon hospicium habuit ; sed eum cum de- decore a se expulit, Petrum vero cum magno af- tecttt hospicio recepit, Unde Symon intus canem permagnum intra januas domus Marcelli cum catena ligavit, cujus (f" 202) terrore Petrum ab hospicio arceri cogitavit; sed Petrus veniens canem sol- nem fallacem, Chri&tum vero in divinitate Patris regnanlem. Symon vero promittit se coelestia ascen- surnm, Neronem ad se de terris evocaturom, si modo ei alta turris fiat de qna coelum petat, quia hoc ei inter peccatores fieri non liceat. Jubente ergo Nerone multitudo artificum ligneam turrim coa- struxit, ad quod spectaculom totus populus Roma- nus confluxit. Symon vero laureatus turrim ascen- dens coepit volare atque a daemonibus portatus aera penetiare. Quos Petrus adjurat et ne eura ulteriusfe- ranl per Christi nomen imperat. Mox ab eis relictus cecidit et in multa frusla insiliit. Unde repletus Nero furore jussit apostolos suppliciis interire. Qui ilico ca- tenaotur, carcerali custodia novem mensibus mace- au- n ^'^nlur. Quadam autem die Pelro de custodia eunti Dominus occurrit ei. Quem Petrus quo vadat inqui- rit, et Dominus se Romam ire et iterum crucifigi velle respondit. Statim in custodia regreditur. Deinde a tortoribus educitur, coram populo exem- plo Christi crucifigilur. Crux ejus giratur, ipso pe- tente, pedibus sursum erectis, capite deorsum pen- dente. Sic bonus pastor animam pro grege credito sibi posuit, quem fidelem famolum Dominos soper omnia bona sua constituit. Paulus autem illo anno relaxatur, ut ipsemet testator : Liberatm sum, (P 202 v») inquil, de ore leonis {II Tim. iv), scilicet dc manibus Neronis. Postea autem cum multi impe- ratoris amici per eum ad Christum cooverterentur, denuo leneri Jubetur. Qui eodem die pro Ghristo D jugulatur quo Petrus pro Ecclesia in croce levatnr. De cigus cervicis vulnere lae cnm sanguine mana- vit, quia dulcis doctrina semper in eo exuberavit. Post haee vero a populo Romano Nero de regno cum dedecore propulsatur, in silvis delitescens a lupis devoratur. Sic isti triumphalores sangolne suo coelestia mereantur et hodie laureati in angelica curia exaltantur ; et quia jam in gaudio mesane- runt quod in lacrimis seminaverunt, illorum exem- pla sequentes, illorum doctrin» m omnibus obe- dienles, ab illo, qui est gloriosus el mirabilis in sanctis suis petamus ut per illorum merita illa gaa- dia obtineamus. Quam oculus non vidit .(/ Cor. ii), et csetera. 977 SPECULU3i ECCLESM. - DE SS, PETRO ET PAULO. 978 Si festivitas sancti Benedicti in die Dominico contigerit, sic populus de eo instrui poterit : A Pensate , fratres karissimi , cujiis meriti apad Deum iste vir fuerit, qui mortais vitam reddidit, animas carne solutas tam potenter ligare et solvere potuit. Multa sunt hujus viri miracula qu» longam est vobis enarrare per singula : tamen pauca adhuc re- feramus ad laudem ejus qui facit mirabilia solus. Quidam presbyter a daemone obsessus a nullo po- tuit liberari ; ad Benedictum vero adductus mox me- ruit expulso daBmone curari. Monachus quidam f> 204 v*'^ ad hauriendam aquam egressus fuerat quam daemon ingressus graviter vexabat : fienedi- ctus vero adveniens protinus hostem imperio fuga- bat. Fraler quidam de cella Benedicti discedere di- sposuit, sed ei draco occurrens eura devorare vo- Tramlatio sancti Benedicti abbatis, Jusiui germinabit sicut lilium et florebit in mter- ftttfit anie Dominum (Isa. xxxv). Lilium exterius albeseit, inteijus aareo colore fulgescit, suavi odore grateseity sic iste Pater sanctissimus, nomine et actiooe Benedictus, ci^us bodie solemnia colimus, exterius erat albeseens candore castitatis, inte- rius fulgescens aureo colore caritatis, omni vir- tute spirans odorem suavitatis. Ideo in ®temum ante Domiaom in gloria florebit et cum angelis in gaudio perhenniter gaudebit. Hic multis signis pa- tratis dum ad montem Cassinum venisset et fratri- bus illic babitacula construere coepisset, apparuit ei horribili facie diabolus ubi jacuit in oraiione proslratus, eam poiios maledictum quaro benedi- , . ^ .^ . , . a « . j.., 7. \j-^R luit, apparendoque retraxit quem pnus latendo foras clum dici clamavit, cur se persequeretur dins vo- ^ '. »^»1, ^ ^ ^ ^ traxit. Fratres pro quodam responso missi erant, qui in itinere absque licentia edebant. Reversos vir cibus vociferavit. Cui, dum illeminime respuoderet» dixit quod fralres in extruendo muro juvare opor- teret, abiensque, murum in quo fratres tunc occu- pati eranl irapulit, qui lapsu suo unum de mona- chis opprimens, illi mortem, aliis luctum intulit. Qui vix sago ad Benedictum cum msgno luciu ap- portatur, sed ab eo statim precibus incolomis re- suscilalur. Quem mox murum cum fratribus reparare imperai de cujus (^ 204) ruina diabolus gaude- bat. Alia vice, dum qoidam lapis debuit in sedificium poni, a mullis non potuii tolli . Oratione itaque a Benedicto facla, diabolos, qoi desoper sedit iogatur, lapis a paocis levator, apto loco in sediflcio locaiur. Tunc josso Patris fralres ibidem altius terram fo- C deront et idolom ibi invencront ; qood dom in coqoi- nam projecissent, visos est ignis exire et omne il. lud habilaculum consumere. Qui, dum certatim aquam proicerent ut incendium extiogoerent, adve- nit fienedictus dolens fralres illudi hostis maligni fraudibus. Oratione autem fusa diabolus pellitur et illud eediflcium incolome ab omnibus cernitur. Qua- dam die rjsticus ei filium suum moriuum altulit.quem prolinus vir sanctus orando vitae restiluit. Quidam puerulus monachus de monasterio absque licentia beaii viri abiil, sed eoderadio quo ad parentes venit obiit. Qui, postquam sepelitur, a terra projectus inve- nitur ; quem dcouo tumulatum evomuit ac in se re- tinere non valuit, qui Benedicti gratiam non habuii. Dei de irangressione increpat; eis negantibos, ge- nera el numerum ciborum indicat; quibus petenti- bus veniam clemenler indulget, de cavendis pecca- tis Leuigne admonet. Quidam puer monachus, nobi- )is genere, astitit Benedicto ccBnanti cum lumine; qui dum per spiriium superbiae in pectore iacitus versaret, quisnam esset cui ipse serviens astaret, Benedicius jussit eum lumen deponere, signum san- clse crucis cordi ejus imprimere, cunctisque stupe- faclis retulit quae et quae in corde medilans volue- rit : qui omnes mirari coeperunt quod verba cogita- tionis in auribus Benedicti sonuerint. Perfidum re- gem ad se fraudulcnter venientem Benedictus incre- pat el cuncta ei ventura prsenunciat. A quodam no- bili viro rogatus fraires ad construendum monaste- rium misit, quibus in nocte longe a se positis appa- ruit, cuncta habitacula monasterii sedificanda desi- gnavit. Fames valida regionem vexabat et Benedi- ctus cnncta monasterii sui indigentibus erogabat ; unde fratres contristari coeperunt quia pauci panes eis ad victum remanseront : Qoos Pater sancias blande consolator, Deiqoe potentiam intente depre- catur ; et ecce subito ante fores monasterii ducentos modios candidissims farinae in saccis iuveneront missoriqoe Deo grates retulerunt ciyus dono hsec usque ad novas fruges coplose sufifeceroni. Eo tem- pore quidam a Benedicto oleom peciit, qui, dari jos- sit quod paocolum in vase vitreo remansit ; sed is, Unde parentes cum flctu ad Benedictum veniont, sa- j^ ^^. ^^^ ^^^ ^^^^^^j^ ^^^^^^ ^^^^ recosavit, qoia hoc crificiom de manibos ejus aceipiunt, quod corpu sculo alligatum, sepultui^ae tradunt et amplius ejr- ctum non repperiunt. Quaedam nobiles feminae sub eo coQvcrsee dege- bant qoae se a vaniloqoio non continebant ; qoibos vir Dei mandavil oi linguam suam refrenarent, alio- quin eas cxcommunicaret. Quae minimc se corrigen- ies intra breve iempus sunt mortua; atque inter sol- lemnia missarum couidie visae sunt de sepulchris exire. Pro qoibos dom Beoediclus deHit oblaliooem, ulterios non deseroeroui tomuli habitationem . infirmis fratribus reservare melius putavit. Benedi- lIjs vero praeccpit aliis ut vas cum oleo proicerelur ne quid contra obedientiam in cella manere videre- tur. Quod a fralribus projectum in saxoso loco figi- tur ei nec vas rumpitur nec oleum effunditur. Bene- dictus aulem jubel illud (P* 206>iolli el petenti tri- bui, inobedientemque fratrem corriplens cum omni- bus oratorium intravil, se Deo in oratione prosira- vit, et in loco illo stetit dolium m qoo a fundo osque ad sommum coepit excrescere oleum. Sic pius Dominus servo suo fldeli centuplum sem- 979 HONORU AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGIGA. per reddidit, quem postea super omnia bona sua A eonstituit. Quidam rusticus a quodam milile pro rebus suis constringitur, ante equum suum ad cel. Ittlam Benedicti vinclus impellitur, sed a viro san- cto intuitu solo solvilur, nam, dum eum in oculos flexum ilico ruplis vinclis solulus slelit. Quadam media nocte, Benedictus ad conGlendum nomini Domini surgebat et preces cum ymnis Domino in turri stans ad feneslram fundebat, el ecce aperto coelo iux immensa prse meridiano sole coruscavit quap totius ooctis tenebras e£fugavit, in cujus jubare cujusdam antistitis anima coelos penetravil parsque hujus lucis per fenestram ut aolis radius intravit ad qua (sk) Benedictus stans oravil, et dum sancta mens ejus in Deo dilatatur, totum mundum in hoc radio contemplalur. Alia vice, dum coelos inleudit, B sororis susb animam in specie columbee ad astra ferri ab angelis conspicit. Poslquam his et aliis pluribus prseclaris signis tempora sua ornavit, di- scipulis obitum suum prsBnunciavit. Gorreptus ian- guore se in oratorinm porlari rogavit, munitusque Domini sanctis sacramentis inter verba oratioDis bealum spiritum efflavit. Qui dum ab angelis ia superna palria exaltatur, ejus perhcnnis gloria di- scipnlis suis longe vel prope positis divinitus revcla- tur. In specu quoque quo olim latuit mulier insana sanitatem recepit. Post cujus excessom, paganorum exercitus monaslerium e]us destruxit sicut ipse vi* vens prsedicens astruxit ; et cum locus esset deser- tus a quibusdam religiosis translatum est in Gallia ejus corpus« sicut hodie recolimus quod multis si* gnis in itinere aique in pervenlione clarificavit Deus ; et sicut eum Dcus hic gloriosis signis inter horaines mirihcavit, ila nunc inter omncs sanctos excellea- ter gloria et honore coronavit. Quem ipse nooc in- ter astra matutina resplendeas jubilat atque omnes se imitantes seque devote invocantes ad eadem per- venire gaudia adijuvat. Qus oculus non vidit (/ Cor, ii), et C£tera. DE SANCTA MARIA MAGDALENA. Non veni vocarejusloi,sedpeccatores adpamilen' tiam (Matth. ix). Revera, karissimi, prius Dominus actibus declaravit quod verbis praedicavit. Non enim vocavit Pharisaeoset aliosqui se justos contumaciler asseverabant, sed publicanos qui se peccatores hu- militer affirmabant. Unde eos publicani et meretrices in regnum Dei praecesserunl qui eum amicum p ubli- canorum dixerunt. Unde et ipse PharisaBum in tem- plo debenegeitis suis se arrogantem reprobabit; publicanum vero de male gestis suis se accusantem justificavit {Luc. xviii). In quem enim angeli in coe- lis desiderant prospicere (/ Petr, i) venit in hunc mundum peccatores salvos facere. Multos de lacu miseriae et de luto foecis (PsaL xxxix) peccatorum eduxerat qui veoit quaerere et salvum facere quod perierat {Luc. xix), ex quibus nobis, ut hodie evan- gelium sonuit, beatam Mariam Magdalenam exem- plum suae elemenliaB posuil. Hojc soror Lazari nar- ratur qui a Domino de sepulchro quadriduanus resuscitatur, sororque nichilominus Marthae exlitit quae Dominum hospicio suo saepius excepit. Haec Maria in Magdalum castellum marito traditur, sed ab eo in Hierosolimam fugiens, generis immemor» legis Dei oblita vulgaris merelrix efficitur, et post- quam se sponte fecit turpitudinis prostibulum, facta est jure daemoniorum delubrum, nam VII daemonia simul in ea intrabant el jugiler eam immundis de- sideriis vexabant. Quaa ad Jesum a sorore sua est adducta per eumque VII dmmonia slalim sunt eje- cta, et sana cum sorore domum est gaudens re- gressa. Postquam vero Dominus in domo cujasdam Pharisaei ad couvivium rogalus discubuit, a quo ipse prius lepram expulil, Maria persuasu sororis nudis pedibus nudisque capillis cum preciosis un- ucntis venil quae prius in usum suae turpitudinis coemit . Ad pedes Domini procubuit, quia dolet qood multis amatoribus succubult ; exitus aquarum oculi ejus deduxerunt, quia legem Dei non custodierunt ; lacrimis sordes pedum se lavanlis lavit, et ipsa & G sordibus criminum ablui mernit ; crinibus pedes Domini tersit quo prius auro (:208) ad illieiendos juvenes compsit ; oscula vestigiis ejus votive infixit» quae prius delectabiliter corruptoribus exhibuit ; un- guento unxit se lavantis pedes, quo prius carnem suam perungens atiraxit fetorem se turpiter aman- tis; cuncta quae prius voluptuose praebuit ad carnis officium ; nunc ecottlra vertit luctuose in Domini obsequium ; et quia non erubuit prius coram angc- lis volulabro immundiciae ut sus involvi, nunc non verelur coram convivantibus hominibus confundi ; et quo modo ipsum foatem misericordiiB ibi inve- nit, ab omni labe purgata rccciiit. Al iiifelix hospes scandalizalur quod se Dominus tangi a peccatrice non dedignatur ; etiam non solum aegram, sed et j^ medicum in corde reprobat, ipse vero miser fcbre falsae jusliciae acriter laborat. Dominus autem booa ab eo praetermissa enumcrat, ab iila vero impensa repUcat, ut per hoc nobis innuat quod de omnibus negligentiis nostris vindictam sumat, propriis vero studiis alta praemia conferat. Malivolum itaque con- futans clemens judcx, ream se ipsam punientem absolvit, cum pace pax vera abire permiltit. Qu« ad sororem gratulabunda revrrtilur, reliquum vitae ca- stimoniae summo studio impcnditur. Denique, cura Dominus ad Martham cjus sororem declinasset, et ipsa ejus scrvicio mflgnopere insudasset, ista pedi- bus ejus humili\cr adhaerebat, verba dulcedinis ejus sitibundo peclore hauriebat. Cum ipso et suis se- quacibus provinciam circuire anhelabat, ei de sua facultatula ministrabat. Licuit enim feminis apud 981 SPECULUai ECCLESIiE. — DE S. JACOBO APOSTOLO. m Judaoscumreligiosis viris circuire etde suis rebus eis in necessilalilms deservire. Postquam vero Do- minus ad passionem pro salule mundi properans in dorao Pharisaei cujus supra recubuit, et Lazarus unus de discumbentibus fuit, Maria prcciosum un- guentum supcr caput ejus refudit, designans quod Ecclesia cum odore virlulum ad cum veniret, quam ipse unguento sancli Spirilus ungeret ; bocque fa- clum Judas quidem improbavit, sed Dominus lau- davit, quia opera Ecclesiae qu» reprobis sunt hor- ribilia, Deo noslro sunt acceptabilia. Domino quo- quo pro nobis in cruce pendente et discipulorum grege perempto, pastore in diversa (f® 208 v°) fu- ^ente, ipsa imperterrila aslabat alque in sepulchro positumcum aromatibus visilabat. Unde etangelum videre meruitDominusque resurgens primo omnium ei publice apparuit, eamqueapostolamapostolissuis misil, ut sicut prima feminamortem viro traderet, ila nunc femina perhennem vitam viris nunciaret. De ea etiam fertur quod postquam Dominum cum aliis discipulis coBlum ascendere viderit, Spiritum- que sanctum cum aliis acceperit ; ejus amore postea virum videre noluerit, sed in beremum veniens, in spelnnca aliquot annis habitavcrit. Ad quam, dum quidam presbyter errabundus venisset, et quaenam esset inquisisset, Mariara peccatricera se esse re- spondit euraque ad sepeliendum corpus ejus missum retulit. Hisdictis mundum, quem diu inhorruit, glo- riabunda obiens deseruit, et angelis ymnum con- cinentibus ad Dominum perrexit quem multum di- lexit quique ei multum dimisit et in horto aroma- tum lilia colligcre cum candidulis virginibus permi- sit. Nunc ad nosmetipsos, karissimi, redeamusetquid de nostris criminibus agandum sit videamus. Pro- pter hoc enim scripti sunt lapsus sanctorum et poe- nitenlia ipsorum, ut qui casum fragilitalis eorum imitati sumus in malum proruendo, eorum etiam exemplo pcr pGenitentiam ad bonum convertamur malum deserendo. Sed, heu I nos miseri inpeccatis eos imitari desideramus, in bonis veroeorumexem- pla sequi recusamus. Et sihactenus, karissimi, in malis sudamus, saltem hodie exemplo hujus mulie- ris transacta bonis sequentibus contingere sataga- mus. Beati enim dicuntur quorum iniquitates remit- tuntur et quorum peccala conteguntur(P«aLxxxi). Per baptisma remittuntur originalia, per poeniten- tiam vero conleguntur peccata actualia. Quod eni.ii A nudl erubcscimus, hoc obducta veste contegimus. Ila, karissimi, foeditatem turpis vitae nostrae a Deo ct ab angelis conspici erubescamus, et hanc lamentis poenilentiae et bonis operibus contcgamus. Pro pec- calo et delicto sacrificium Deo spiritum contribu- latum et cor contritum et humiliatum (PsaL l) of* feramus alque dignos fructus pcenitentiie faciamoa (Mailh. iii), ut videlicet leviora peccata orationibos diluamus, graviora fletibus, jejuniis, vigiliis, elemo- sinis I^ 2)0) puniamus. Per legem enim impe- ratur nc haedus in lacte matris coquatur [Eaod. xxiii). Haedum in lacte matris coquere est propter graviasceleracum haedisadsinistram deputatumleni poenitentise subdere ; sed hsednm in iacte matris non coquimus si nos in flagiciis perditos asperis et duris B poenis afficimus ; in interitum namque carnis Satanae tradi jubemur ut spiritu in die Domini saWemur. Porro populus Israel de iEgypto egressus in eoloco vicit hostes quo prius cst victus, quia nos de hoc mundo ad patriam rcvcrtentes in eodem vicio dia- bolum vincere possumus quo prius ab eo victi su- mus ; a quo enim quis vincitur, illius et servus dfl- citur. Cavendum nobis est ne nos servos peocali diabolus inveniat et nos quasi jure perpetuo possi- deat. In lcgcquippe erat praeceptum ut si quis ne- cessitate compulsus se alii venderet, YII anno liber exiret ; si autem a servicio abire recusaret, domi- nus suus subula aurem ejus perforaret, et sic eum jurepcrpetuo servum possideret (Exod. xxi). Cum p devicti concupiscenliis sucumbimus quasi neces- sitatc coacti nos alii vendimus, cum nos servospec- cati facimus. Omnis enim qui facit peccatum, ser'- vusest peccati {Joan. viii), sed Yllanno liberi exire valebimus, quia per dona septiformis Spiritus a dominio diaboli absolvi poterimus. Qui autem liber fieri recusat, hunc dominus suus subula perforat, quia qui venundatus sub peccato per poenitentiam liber ab hoc servicio ad Deum non exibit, hunc diabolus aculeo mortis perforabit, eumque servum jure perpetuo possidens, aeternis tormentis crucia- bit. Igitur, karissimi^ beatam Mariam Magdalenam imitantes durum jugum diabolicae servitutis a nobis proiciamus, et suave jugura Domini verae iibertatts suscipiamus ; et cui servire regnare est^in sancti- D tate et justicia serviamus ut ab ipso in libertatem gloriae filiorum Dei transferri valeamus, Quam ocu- lus non vidit (/ Cor. ii), et caetera. DE SANCTO JACOBO APOSTOLO. Cosli enarrani gloriamDeif etoperamanuumejus annunciat firmamentum (PsaL xviu). Apostoli coeli appeilantur in quibus divina secreta celantur, ex quibus fulgebat ut sol sapientiae ; splendebat luna eloqueniise rutilabant (^210 \<*) stellae virtutum, coruBcabant fulgura miraculorum, concrepabant tonitrua prsedicationum, fluebtnt pluvi» Soriptura- rum. Hii cceli gloriam Dei eoarrabant cum apostoli Cbrislum in toto mundo personabant. In omnem quippe terram exivit sonus eorum et in fines orbis terrae verba eorum (ilnd,) ficclesia vero vocat^r firmamentom quia fideles ab infidelibus nt aqnaspro 983 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III, - LITURGICA. 984 ^quis dividit per fidei saeramenlum. Haec opera ma- A corpus ab Herroog^ene et Phileto aliis quinque disei* pulis suis traditur, nayi imponitur ut aliquo ia loco abscondatur donecDomino concedente condignese- peliatur. Qui navim ingressi obdormierunt el in crastino evigilantes se in Hispania ubi prius prsedi- cavit esse cognoverunt. Corpus itaqne efferentes su- per lapidem ponunt quod mox in lapidem ut in liqui- dum elementum mergi conspiciunt. Erat illo tem- pore in illis partibns prsepotens femina, nomine et actione Lupa, totius provinciae primatu inclyta. Qni- busdam ergo cum corpore relictis, alii ad dominam intrant ; ut sibi locus sepulturse tradatar rogant, ut cujus vivi doctrinam suscipere recusabant, saltem mortui corpus a Deomissumsibi recipiant. Quos illa ....,,,, ,,. , ^ comprehensos crudelissimo regi misit perdendos. cerdotis fulgebat dum apostolicus chorus caput ^ n • •. . . . , noslram Chrislum cingebat. Hii sancla conversa- ^ ^" vero juss.t eos .n .raa carce.-.s rec.p. donec ex- nuum ejus annunciant dum facta et dicta Dei dtgnis preeconiis filiis suis prsedicant. Vestis summi sacerdotis secundum legem debuit esse XU preeiosis lapidibus insignita, quibus XII oomina filiorum Israel essent insculpta (Exod. xxxix). Summus et verus sacerdos Ohristus fuil qui Deo Palri hosliam sui corporis pro nobis obtulit. HtyuB vestis est Ecelesia,XIIapostolis veluttotidem margaritia ornata ; in quibus nomina XII filiorum iBrael expressa fuerunt, quialsrael Christum Filium et XII apo8tolospr9e8ignaverit,etipsi Xlllribus cum omnibus gentibus judicaturi erunt. Aurem quoque diadema gemmis redimitum in capite ejusdem sa- lione ut aurum fulgidi, virtulum gemmis insigniti dum in circuitu orbis ccelestem vitam praedicabaut, quasi regiura diadema sponsam Christi corona- bant. Legitur etiam quod Yssac puteum apemcrlt quem servi patris ejus fodemnt, scd Philistsei eum lerra impleverunt. Alium puteum servi foderunt Ysaac et vivam invenerunt aquam. Tercium puteum Ysaac fodit, quem latitudo appellavit (Gen. xxvi). Servi Abraham puteum foderunt dum &Ioyses et alii prohetae servi Dei Yetus Testamentuni coposuerunt (sic) ; sed hoc Philistsei terra scilicet Judaei tcrrena et sordida mtelligentia repleverunt. Ysaac vero pu- cogitarel quibus poeuis possent interfici. lilo ad con- vivium discumbente, ab angelodecarcereeducuntur, et populo spectanle civitalem egrediuntur. Sublata aulem mensa rex ad carcerem misit, inclusos pro- duci jussit ; qui carcerem aperientes nemineminve' nerunt reversique (P» i\% v^) mirum renunciaverunl. Qui dum jussu regis ubique perquirerentur, et ple- rique se peregrinos vidisse per clvitatem transire lestarcnlur, ad comprehendcndum fugientes ocius insecunlur, sed rupto ponte quem transieruntgurgiti inmerguntur. Unde rex et sui, pavore perlerrili, vi- ros cum honore revocaverunt fidemque Christi et baptisma per eos receperunt. Deinde ad Lupam re- versi petnnt sibi locum sepulturae concedi ; at illa teum aperuit dum Christus profunditam sacrae Q dolens eos non solum evasisse seviciam regis, sed Scripturae apostolis innotuit. Servi quoque Ysaac puteum foderunt dum apostoli et evangelistse No- vum Testamentum per Spiritum sanctum scripse- runt. Vivam aquam reppererunt dum evangclicam doctrinam salientem in vitam aeternam in humanum genus derivaverunt. Tercius puleus qui ab Ysaac ioditur baptisma intelligitur. Huic nomen latiiudo imponitur quia per totum mundum diiTunditur. Hu- jus fontis aquam apostoli (f'' 212) servi veri Ysaac Ghristi per latitudinem orbis spargebant dum omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritussancti baplizabant (Maith. xxviii). Ex horum collegio bea- Ins Jacobus, cnjus hodie festa agimus,frater Johan- nis evangelistse, traditur in Hispania prsedicasse, de etiam ipsum cum omuibus suis Deo acquisisse, ali- quoingenio perdere cogilabat qui homines a perdi- tione eiiperetractabant. Habuil tuncingentesboves silvestres nimis feros atque indomitos. Praecepil ita- que ut hosboves subjugum mitlercnt, corpusmagi- slri plauslro imponerent, ad sepeliendum veherenl, cogitans incredula eos discerpi a feroci belua. Ipsi vero signo crucis facto boves ut agnos jungunt, corpus magistri imponunt. Boves autem indomiti tunc arripiunt et lecto tramitc in palacium Lupae longe inde positum corpus apostoli pertra- hunt. Quod illa devota jam sequitur et ad Deum ve- rum convertitur, et de Lupa agna Christi efficitur. Palacium ejusad honorem Christi et ejus apostoli quia reverlilur visitare Ecclesiam in Judsea positam ; p ecclesia consecratur, et in eadem Deo dilectus tu- repperileam aduobusmagis, Hermogene el Phileto, Bubversam. Quorum fallaciam signis etprsedicaiio nibus destruxit et gregem Domini errabundum, a lupis invasum, ad vei*um pastoremreduxit. Insuper ipsos magos magistros erroris cum aliis pluribus ad' Christnm convertil nobilesque doctores Ecclesiae eifecit. Unde Judsei, invidia stimulali, seditionem concitantes Jacobum furibundi rapiunt et ad praito- rium Herodis filii Arcbselai Aristoboli ducunt, ab eoque damnalum decollare pertrahunt. Quiiniti- nere paraliticum sanavit et scribam se cum fune tra- henlem baptizavit. Qui etiam cum ipso pro Cbristi nomine decollatur, et ita amicus Dei laureatus cum consorte eoeleslis curias senatu coUocatur. Cujus mulatur ; ipsaque omnes possessiones suas sanclo Jacobo contulit, omnia ornamenta sna donariis Dci intulit. Porro Hermogenesepiscopus efficilur, posl hunc Philetus prseficitur. Alii aliis locis prseponun- tur, multa signa per eos gcruntur omnesque occi- dentales populi per eos ad Christum convertuntur. Hic autem beatus apostohis circa Pascha occisus memoratur ; sed hodie ejus festivitas ab Ecclesia solemniter celebratur quando ejus corpus transla- tum coeleslibus signis glorificalur. Hujus sancti apostoli laudibus associatur hodie beatus martyr Christoforus. Hic Spirilu sanctople- nus gentibus prsedicavit, multa milia fidelium tur- 985 SPECULUM ECCLESl/E. ^ AD VINCULA S. PETRL 986 mis aggre^vit. Deimim pro Christi nomine a rege comprehensus catenatur, careerali custodia mace- ratar, ferreis virgis atteritur, flammis sestuantis for- nacis afSigitur; sed Christo salvaute inde eripitur ; iu campo ad signum ligatus ponitur, sagittis undi- que confoditur, ad ultimum capite plectitur. Rex cum populo conversus baptizatur, ecciesia magni- A fice ab eo fabricatur, in qua multa (^tii) prestan- tur beneficia per beati Christofori martyris merita. Quia igitur, karissimi, hic ut splendida astra in con- spectu eterni solis nunc vivunt ubi omnes qui no- nien ejus diligunt, deposcite eos devotia precibos ut liceat participari eorum glorias in oopleatibus sedi- btts. Ubi oculus non vidit (/ Cor. ii). AD VINCULA SANCTI PETRL Nimts hanoraii sunt amici toi, Deus^ mmis est corpus ejus a principibus venertUnr, sed etiam ba- con/ortatus principatus eorum {PsaL cxxxviii). culi vel catense ejus vel vestes vel aliquid ad eum Apostolos, karissimi, non servos sed amicos Christus pertinens quasi divinnm quid ab omni populo ado- appcUavit, quia eis omnia secreta Patris notifica- ratur. Ecce totus orbis undique in urbem Romam vit {Joan. xv). Isti sunt nimis honorificati quia jam ^ confluit propter Petrum piscatorem, non propter in coelis sunt angelis equipparati. Horum principa- tus nimis confortatur quia eorum ligslio vel solutio in ccelis et in terris a Deo corroboratur. Isti sunt principes populoruro qui cum Deo Abrahnm sunt congregali , quia de arumna hnjus sseculi nequara ablati in perhenni jam gloria sunt exaltati. Isti sunt qui pro Patribus Ecclesiae sunt nati et super omaem terram principes sublimati {PsaL. LXiy), ProphetaB namque palrcs Ecclesise extiterunt qui eam scriptis Deo genuerunt. Pro his filii Ecclesiae apostoli na- scuntur, quia ab sponso suo Cbristo super omoem terram principes constituuntur {ibid,). Isti etiam propter altam virtutuni conversationem montes dicli sunt, qui pacem populo susceperunt {PsaL lxxi), Augustum mundi imperatorem. Quilibet investigat sepulchrum piscatoris, nullus inquirit tumulnm principis Neronis. Insuper toti mundo imperans vi- vus quilibet Augustus ante mortui piseatoris jamque putrefacti ossa procumbit , lacrimas cum predbus fundit et suppliciter orat imperator ut sibi propicius sit piscator, et merito. Ipse enim habot daves vit» et ipsum oportet cunctip portas regni coplestis ape- rire. Sicsic Christus ftervos suos clarificat, sic mi- lites suos rex gloriae remunerat ut non soium inter angelos laureati splendescanti verum etiam per omnes generationes eorum memoria florescat. Hsec dies antiquitus erat celebris ob victoriam Angusli Caesaris. Hac quippe Augustus cum Anto- quando per veram pacem Christum humano generi G nio pugnans victoriam obtinuit et, ideo Romanus pacem redditam praedicaverunt. Isti sunt montes aetemi {PsaL lxxv) a quibus Sol justitiae , ex morte oriens, mirabiliter est illuminans planiciem Eccle- siae, quando turbati sunt omnes insipientes corde {ibid.y Cum enim apostoli resurrectionem Christi testificabantur, graviter insipientes Judaei turbaban- tur. Qui in hos montes asccndunt, coelum intrare valebunt, quia, si apostolorum vitam et doctrinam sequi voluerimus, utique coelestia regna intrare po- terimus. Dilectissimi, referendum est nobis unde dies ista habeatur solemnis; non euim, ut quidam putant, hodiema die bealus Petrus a vinculis estab- solutus, qui legitur circa paschale tempus per an- gelum de carcere educi {Act, xii) ; haec autem dies populus hunc diem sollemnizari instituit, templum in ejus honore dedicavit , mensem prius sextilem dictum Augustum appellavit, hujusque diei super- stitio singulis annis festive iterabatur, atque ab omni succedente posteritate magno tripudio rcno- vabatur. Sed hic mos gentilium taii modo est mu- tatus in ritum fidelium : Eudoxia regina causa orationis Hierosolimam tendit , eique infidelis Ju- daeus fidele munus impendit, nam catenas quibus beatus Petrus ab Herode vinctus est, sed ab angelo in Pascha solutus est, ei obtulit; quas illa super aurum et topazium amplexans Romam detulit, summique pontificis consilio ecclesiam in honore principis apostolorum aedificavit , in qua hodieraa est ob vincula ejus festiva, quando catenae ejus in J) die preciosa vincula collocavit. Et tunc sincitum ecclcsia ipsius sunt Romse reconditae ab Eudoxia regina. 0 in quantum Christus glorificantes se glori* ficavit I 0 in quantum eos super inimicos eorum exaltavit I Vere ipsius est regnum et potentia, ipsius divitiae et gloria, et quem vult exaltat et quem vult humiliat. Ecce enim pauperrimos ruslicanos homi- nes (P> 214 v»), utpote piscatores, principes tolius orbis constituit atque cunctas saeculi dignitates univcrsasque regias potestates eis subjecit. Bcce non solum ob illius piscatoris honorem , sed etiam ob vincnlomm ejus reverentiam dies sollemnes in- stituuntur ; summi episcopatus a summis imperato- ribus ejus nomini subscribuntur. Ecce non solum est apostoUca auctoritate decretumquc imperiali potestate ut (f^ 214 v*) sicut hic dies prius observa- bilis ob hooorem summi principis mundi habere- tur, ita postmodum celebris in honore principis apostolorum et Ecclesiae ageretur. Itaque, karissimi, quia hodie viocula beati Petri solutoris pcccatorum veneramur, insistamus precibus ut ejus meritis a vinculis peccatorum absolvi mereamur, sicut ipse Ecclesiae precibus solutus est per aogelum ab eis- dem nexibus. Funibus quippe peccatorum oireum- plexi sumns , sed antequam in tenebraa exteriores mittamor ligatis manibus et pedibaa , per clavige- rum regni coelestis absolvi festinemus. Omne enim 987 flONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS lU. — UTURGICA. 983 quod ipse solyerit ia terris, hoc a Cbristo in ccelis A omnes sanctos praefignrayerunt, qui VII donis Spi- soialum erit {Malth, xvi). Recordemur quod Cham peccante Chanaan filius ejos a Noe seryituti addi- citur {Gen» ix), qnia cujusque peccantis opus in ex- tremo examine a Christo maledicilur. Noe denu* datus est, Christus in passione pro nobis deturpa- tus. Hunc Cham subsannat, quia populus infidelium Christi passionem cura irrisione exprobrat; cujus semen ab eo maledictione servilutis mullatur, dum turba reproborum servitio electorum subjugatur, quia nimirum eis quodammodo serviunt dum eos adversitatibus affligunt ; et sicut servi palrls jussu peccantes filios corrigunl atqne aurea Dei vasa in camino tribulationis examinant qualenus in convi- vio summi regis clare resplendeant. Porro demum ipsi servi servorum erunt quia cum servis daemoni- bas ipsi servi eorum in aetemis tormentis arde- bunt. Noe a duobus filiis velatur, quia Christi passlo a duobus fldelium populis veueratur {ibid.). Oe Sem namque patriarcha orli sant qui Christi pas- sionem honorando prseQguraverunt , sicut Abraham filium sacrificando {Gen. xxii) et Moyses agnum inmolando {Exod, xn) vel serpentem in deserto exaltando (iViim. xxi). Ex iilo namque prophetae nati sunt qui Chrisli passionem venerando prse- nunciaverunt, sicut Esaya.<(, Sieut ovis , inquit, ad occisumem ducetur {Isa. liii) ; et Hieremias, Chri' stU9, inqnit, peccatis nostris capietur. De lioc etiam apostoH progeniti sunt, qui passioncm Chnsti ve- nerabiliter orbi terrarum innotuerunt, sicut Petrus : Christus, inquit, passus est pro nobis relinquens noMs exemplum ut sequamur vestigia ejus{I Petr. ii); et Paulus : Nos, inquit, prcedicamus Christum crucifixum, Judans (f* 216 v») quidem scandalum^ gentibus autem stultitiam, electis vero Dei virtutem et Dei sapieniiam{lCor, i). De Japhet autem papee, episcopi, mullitudo martyrum orli sunt, qui omnes passionem Christi suis passionibus glorificaverunt et ideo benedictionem haereditate possederunt. Hasc dies etiam a sancta quadam cum septem martiribus sacratur quae pro veteri lege ab Anliocho rege cum filiis suis Deo mactatur. Quod autcm Enclesia ho- rum soluramoclo pro Veteri Testamento sollemnia recolit, haec causa extitit. Anliochus tipum Anli- christi gerit qui omnium persecutorum caput erit. ritus sancti repleti pro justicia usque ad mortem certabunt , et tunc laureati cum matre Ecclesia gaudium Domini intrabunt. Haec namque mulier ab Anliocho cum filiis suis comprehenditur, legem Dei prevaricari compellilur ; sed minime victa horrcn- dis poenis cum natis consuroitur et mansuris gaudiia- inducitur. Filiis namque matre inspiciente capilli cum cute capitis ferro abstrahuntur, manuum ac pedum summitates praeciduntur, et sic in sartagine, pice ac sulphure fervente torrentur. Hater autem, per singulos natos cruciata, quos ipsa gandens ad cruciatus cst adhortata, demum pari modo est con- summata (// Machab, i). Hanc felix Fulicitas est iniitata quae cum VII filiis B suis pro Christo esl diversis poenis inmolata. Hanc nichilominus beata Symphorosa est aemulata, quas cum VII filiis suis variis suppliciis pro Chrislo esl cruciala. Et revera, karissimi, beatiores fcminae istae fuerunt quae de utero suo VII marlires genuerunt, ipsajque per singulos passae, octies marlyres extite- runt, quam illae quae duos apoatolos Pelrura et Andream vel Jacobum et Johannem in ventre por- taverunt. Hodie quoque beata martyr nominc el aclione Sapientia alque tres fiiiae ejus, Fides, Spes el Kari- tas, pulchrae nominibus, pulchriores operibus, san- guinem suum crudeliier laceratae pro Chrislo effu- dcrunl el aeterna gaudia a Christo percipere me- ruerunt. n El, karissimi , fragiles feminae , teneri pueri mol- lesque pucUulaedc bono (f»2ll8) ad malum tormentis flecli non potuerunt, et ideo ab omni malo atque do^ore erepli Iselicia sempiterna coronati jam posse- derunt. E contra nos infelices nimiumque miseri nec minis nec praemiis a malis revocari possumus, immo diversis poenarum generibus attrili discipli- nam Domini recipere nolumus atque in sordibus jam felentes ad revocantem converti contemnimus . Ergo, Karissimi, aliquando a laqueis diaboli resi- piscentes et ad summum bonum Domini nos con- vertentes, beatum Petrum el alios sanctos quorum hodie festa celcbramus ad thronum gloriae devota prece miltamus, ut nostram fragilitatem omnesque cruciatus animae et corporis valeamus superare, el in lumine vultus Domini cum omnibus sanctis per- Hujus membra omnes fuerunt qui fidelibus perse- G [^ennitcr mereamur exultarc. Quod oculus non vidit cutionem intulerunt. Mater vero hsec figura Eccle- ^/ Qqy^ h) et caetera. siae fuit, quae pro justicla occubuit. Scptem fiiii ejus DE SANCTO LAURENTIO. Deatus vir qui inventus est sine maculaet quipost aurum non abiitj nec speravit in pecunia et thesauris {EeeH. xxm). Beatum, karissirai, Scriptura dicil qul Omne habet quod voluerit. Saactus itaque Lau- renttua ^ere beatus praedfcatur qui nunc in affiuentia omnimodae gloriae inter angelos laetatur; a cujus oculis omnis iacrima ipsius Dei aspectu siccatur, et dolore ac gemitu fugiente gaudio et laeticia serapi- terna consolatur. Hic ideo virdiciior, quia necblan- dis nec aspens pravo consilio ut muJier aubicitur. 989 SFECULUM ECCLESIJE. — DE S. LAURENTIO. 990 sed yiriliter dimicans antiquum hostem cum suis membris stravlt et ideo cum gloria in coelis trium- ph&yit. Hic inventus est sine macula dum velut au- nim examinatus est in craticula. Post aurem non abiit^ necinpecuniaet thesaurissperavitfSed potius aurum et thesauros Ecclesiae pauperibus distribueus CiBlcstes divicias comparavit. Idcirco hunc hod:e laudemus, etmirabilem Deum in sanclis suis (Psal. Lxvii) glorificemus, per quem Laurentius mirabilia invitasuafecit^ qui vitam omnibus dilectam per- horrescens, pro vera vita abjecit, mortem cunctis exosam amplectens causa vilae excepit ; qui aunim in quo homines confidunt ut lutum contemnit ; or- namenta in quibus principes gloriaotur egenis im- pendit ; qui fenestras diu in facie c^ecoi-um clausas reseravit, ac signo crucis tcnebris fugatis clara [t^ 218 V®) luce reseravii ; qoi crudeles corporis cru- ciatus sprevit, se ipsum hostiam vivam in odorem suavitatis Deo per ignem dedit {Ephes. v) ; el quia passione temptatus, p^cienilvL perfectus estprohatm, incetemagioria eritcoronatus, Hic thesauros ha- h&astransgredipotuit^ sed legem Dei ^\3itransgredi noluit ; facere mala voluit, sed poenis coactus facere noluit,IdeosuntbonailliusinDomino stabilita pro quibus nuncpossidet praemia infinita. Et elemosinas illius enarrat omnis Ecclesia sanctorum, dum hic in omnium celebri versatur memoria et in illa vita afiluunt ei diviciae et gloria. Hie, Romanse Ecclesi» archidiaeonus, beati Syxti papae extilit discipulus. Qui beatus pontifex dum pro grege sibi commisso ad passionen traheretur, Laurentius ejulans accurrit, rogans eum ut secum ad poenas admitteretur. Cui papa, tune Christi hostia, thesauros Ecclesiae commendavit ac benigne conso- lans post triduum martyrem futurum praenunciavit. At ille accepta pecunia non ut avarus operuit eam terra, sed soilicitus circuiens, pupillos et viduas visitavit^ ut bonus dispensator crcditam pecuniam conservis indigentibus erogavit, pedes pauperum lavit, aegrotos orando sanavit. Omnibus igitur ex- pensis ad magistnim fidelis minister revertitur, et ecce Syxtus cum duobus diaconibus Pelicissimo et Agapito ad decollationem ducitur. At Laurentius clara voce thesauros sibi traditos se in pauperes ex- pendisse clamital, et ul secum ei pati liceat flebili voce postulat. Milites autem beatum Syxtum cum sociis suis, capite truncato, ad syderea regna lau- reandos transmiserunt, Laurentium vero tenentes Decio imperatori adduxerunt. Quem ipse Yaleriano prsefecto tradidit ut thesaurum Ecclesiae ab eo exi- gat, ydolis immolare compellat imperavit. Valeria- nus autem enidam Ypolito eum commendavit, isque eum in carcere cnm pluribus locavit, inter quoa quidam caecus fuit qui per beatum Laurentium cre- dens baptizatus lumen percipere meruit. Quod au- dientes plurimi caeci ad beatum Laurentium vene- runt, qui omnes per impositionem manus ejus iu- men coeli viderunt. Hoc viso Ypolylus cum omni domo sua credidit et Christi vestem per baptisma induit. Post hsec Laurentius ad palacium Decii ad- ducitur, thesaurus ab eo inquiritur (V* %Wj, Qui Aspondet sc thesaurum ostendere si ei triduo dentur ^nduciae. Quibus datis multitudineni pauperum col- legitquos tercio die secum in palacium duxit. « En, inquiens ad Caesarem, cernis thesaurum Ecclesiae; horum manus thesauros quos requiris deportave- runt in gazophilacium coelestis curiae. • Quo audito tyrannus infremuit, Laurenlium vestibus exuit quem Christus slola immortalit&lis iuduit. Deinde victima Christi in catasta extendilur, cum scorpionibus^ scilicet flagellis in modum scorpionum aculeis, cae- ditur iterumque in carcerem retruditur. Ex hoc eductus ad immolandum ydolis compelUtur, sed terroribus non flectitur, unde jussus est fustibus diutissime caedi, deinde in cculeo suspendi ac ignitae laminae lateribus attrociter torti appendi. Cum in- o victus Christi miles hoc sapplicio non superaretur, imroo de poenis ut de epulis gralularetur, plnmba- lis, scilicet flagellis plumbo in extremitate corrigiae innexo, coeditur, deinde scorpionibus crudeliter at- teritur. Interea quidam miles, Romanus nomine, conspicit juvenem gloriosa facie astare et beatum Laurentium sanguinem ejus extergendo confortare. Qui mox ei ad pedes cecidit, se baptizari petiit, quae viderit coram omnibus retulit, baptisma promeruit. Qui protinus jussu Decii cum fustibus diutissime mactatur, deinde capite truncatur. Porro Lauren* tius denuo in carcerem recipi jubelur ut Christns seepius in corpore ejus glorificetur. In nocte vero eductus cor ejus in dilectione Christi probatur, caro eju^ muUis flagris visitatur, igne examinntur; et quia in eo iniquitas non iovenitur, corona perhennis G gloriae redimitur. Ante Decium namque ductus ad idolatriam coarlatur, sed Chnsti nomen magis ab eo laudatur, unde os ejus lapidibus contundi impe- ratur. Denuo veste expoliatur, flagellis atrociter di- laceralur, demum et angelis et hominibus spectacu- lum factus super craticulam calenatus vivus assa- tur, et sic invictus spiritus ejus ccelibus sanctorum, ymnizantibus angelis, in astris sociatur. Statim se- miustum corpus ejus coepit miri odoris fraglantia (sic) exuberare, protestans animam in conspeclu summas suavitatis exuliare. Postquam sic Laurentius transivit per ignem in refrigerium (P» 220 v«), Ypolilus sepeli- vit corpus ejus jam factum solamen tldebum. Unde jussu Decii a militibus capitur, fustibus maclalur, Valeriano tradiiur, qui jussit omnem familiam suam D eo praesente decollari, et tunc ipsum ad colla in- domitorum equorum ligari et sic per carduos et tri- bulos suos mortiflcari. His transaclis Decius cum Yaleriano in curru suo descendit ad amphitheatrum, ut Christi bostibus praebeat de Christianis spectacu- culum ; moxque uterque a daemone arrcptus gra- viter vexatur ; alter se a Laurentio, alter se ab Ypo- lito igneis catenis se constringi vociferans protesta- lur. Ilico Valerianus a daemone praefocatur, Decius ad palacium reduclus, triduo a daemonihus agitatur sine cessatione, nunc se a Laurentio nunc ab Ypo- lito cruciari vociteratur ; demum tertia die cum ma- gao tormeulo de carne evellitur, aeterna tormentB sine flne pati compellilur. Tunc Triphoniam uxorem Decii niiamque ejus Cyrillam ac quadraginta sex 991 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS lii. - LITURGICA. 992 milites credentes JustiDus presbyter baplizat; sed A in conspectu Agni stare meruerunt (iHd.) et coh;B- Triphonia aiia die orans ad Dominum migrat, Gy- rillam vero et milites rex Glaudius gladio tru- cidat. Sic, karissimi, Laurentiom in prselio Domini si- gniferum sequitur acies militum, ac devictis hosti- bus gaudet se reportasse trophseum. Isti sunt qui de magna tribulatione venerunt, et quia stolas suas proprio cruore iaverunt (Apoc. vii), ideo cumpalmis redes regni ejus erunt, torloresque suos sine fioe torqueri videbunt. Gum hii, dilectissimi , tyranno- rum Iriumphatores pro momentaneo corporis do- lore ineifabili gloria laureati sunt inter angelos co- ruscantcs, rogemus ut eorum meritis viciorum vi- ctores simns cum eis quandoqne perhenniter in illa beatitudine vernantes. Qoam oculus non vidil- (/. Cor. II). DE ASSUMPTIONE SANCTiE MARIiE. QwB ettislaqua: aicendit de deierto deliciu af- B flvteru inniza super dilectum suum f (Cant. vin.) Quemadmodum popuius Israel de iEgypto confusis adversariis, hostibus in mari Rubro obrutis, in exultatione educilur et per desertum in terram de- siderabilem cum cantico laeliciae introducitur , sic gloriosa virgo Maria cujus (f^ 222) hodie sollemnia rccolimus votiva» de hoc mundo confusis Judaeis, daemonibus in abyssum submersis, in Isetitia et exultatione educitur, et per desertum aens cum concentu angelorum et jubilatione sanctorum in coeleste palacium regina coclorum introducitur , in quo nunc cum deliciis est aflluens, quia inter coetus angeiorum, inter agmina omnium sanctorum exun- dal eam habundanlius voluptatis Dei torrens. Super dilectnm suum est innixa, quia elaritatem divinitatis ^ Filii sui inspiciendo dulci affcctu est ejus amori ju- giter infixa. Nunc circumdant eam flores rosarum et lilia convallium quia nibedo roartirum, albedo virginum dulci melo jubilat ejus perenne praeco- nium ; et merito : nam ipse Deus transiens fecerat sibi in ea hospicium, sicut hodle retulit evange- liura : IntravitJesus in quoddam castellum {Luc. x). In castelio est turris alta in qua contra hostes sunt propugnacula, murus vero exterius qui est tutela civibus int»'rius. Hoc castellum fuit iilud Spiritus sancti sacellum, scilicet gloriosa Dci Genitrix virgo Haria, quia jagi angelorum custodia fuit undique munita ; in qua turris alta erat, videlicet humilitas pertingens ad coeli culmina; unde dicitur: Respexit Dominushumilitatemancillafsua;{Lu€. i). Nurus vero exterius ejus castitas fuit quae csteris virtu- D tibus interius munimen prsebuit. Hoc castellum Do- minus intravit quando in utero virginis humanam naturam sibi copulavit. Et mulier qwedam^ Martha ' nomine, excepit itlum in domum suam ; et huic erat soror^ nomineMaria. PerHartham activa vila, per Hariam contemplativa vita designalur, qunm utram- queperpetua virgoHaria in Ghristo excelientius ex- coluisse prsedicatur. Omnia namque Evangelii opera impendit ei per aclivae vitae mtnisteria. A patrio namque regno propter nos exulem, et in hoc mundo hospitem, suscepit uteri sui hospicium , gemmis virtutum conspicuum. Propriis uberibus pavit eum esurientem, -tuper genua consolabatur flentem. In- firmum enim fovit balneis, nudum involvit pannis ; vagientem fasciis cinxit, arridenti dulcia oscala fixit. Nimium erat sollicita cirea frequens mtnt- stenum, fugiens a facie Herodis in ^gyptum ct denuo (f» 222 v<>) rediens ut audivil regnare Ar- chelaum. Hultum turbabatur erga plurima, ubique tuta ctedens abscondendi et celandi cum latibula. Quod autem dicitur conqueri de sorore ; quod eam solam reliquerit in labore, hoc est Haria videns Ghristum &b impiis capi, crudeliter trahi, ligari, colaphizari, csedi, derideri, cum reis damnari, io crucis patibulo acerbiter cruciari, si possibile csset vitam suam libenter pro sui ereptione dedisset. Et cum in eo divinitatem corporaiiter habitare sciret, quodammodo in animo suo anxia quereiMttur quod ei non subveniret, sed quasi noxium reliquisset quem velut abjecticium tot malis exposuisset. Se- cuspedes Domini sedens verba iilius oorde et aure siciebat, quse etiam in corde suo per contemplativae vitae oflicium conferens conservabat et semper spi- rilualia meditans coelestia desiderabat. Ipse q uippe fons sapientise in ea mansionem feeerat, et ideo oni- nes thesauri sapientise et scientiae absconditi in ea eTB,nt {Cotoss . ii). Nunc Harthae labore sublalo, in illa vita fruitur non significans, sed vera Haria illa uno necessario aeternae dulcedinis gaudio quo Pilii sui inhserena complexibus, perhenniter divinitatis ejus cum angelis saciatur aspeclibus. Ad quam glo- riam hodie gloriosa migravit in qua eam Filius suus reginam coelorom supcr omnes ordines angelorum sublimavit. Optimam partem qtim hic elegit hodie duplicem de manu Domini percepit quae ab ea num- quam auferetur^ sed cum plenum gaudium sanctis dabilur, centupliciter augelur. ICarissimi, quod haec singularis meriti regina coelorum singulare sit asy- lum mi&erorum quanquamplurimaexemplaastruant, lamen praecipi^e hoc salvatio Theophiii approbat. Hic quippe Theophilus multis elemosinis muitisque bonit operibus erat inclytus ; unde defuncto epi- scopo ab omni clero et populo prsesui eiigitur ; sed ipse ob humilitatem obslinaci mente rcnuitur, et ob hanc necessitatem alius pontificali sedi prseficiiur. Qui episcopus dignitates sui regiminis constituit prout sibi suisque placuit ; unde Theophilum, qui vicedomnus floruit, dignitateprivans, eam altericon 993 SPECOLUM ECCLESIje. — DE ASSUMPTIONE S. MARliE. d94 tulit. Lividus iiaque (f» 224) coluber, hoslis anima- A rurn diabolus, transaclls viri invidens piis laboribus, mortiferum virus ei ir.spirans, roentem ejus saucia- vit et clandestino dolore graviter instigavit . Ccepit nempe aestuanti ingerere se privatum dolere ac so- lito honore populique favore carere. Unde Judsei magi auxilium implorat, et ut sibi in boc negocio subveniat magnopere exorat. Qui perfidus perditum cum carta ad diabolum mitlit, adjutorium ejus effi- cax promittit. Quo perveniens ecce diabolus quasi rex coronatus in sublimi sedebat, exercitus mali- gnorum spirituum quasi turba militum aslabat, et qui se in angelum lucis transfigurat, ad deceptio- nem miseri multa luminaria circa se ardere sirou- labat, accipiensque ab eo cartam celerem opem spondet si modo Mariam et Filium ejus Jesum in q scripto abneget . At ille infclix nichil moratus per cyrographum Dei virginem Deique Filium ex ea progenitum abnegat, lilterasque sigillatas in ma- nom perditoris complicat. Queir deceptum deceptor animarum per osculum in suum dominium allegat, pollicens quod celerius primatum totius episcopatus ferat. Aliadie episcopus quasdam dignitales routa- vit, Theophilum suo officio restituens in tota sua potestate eum vicedomnum exallavit, cumque per aliquot teropus in hujusceroodi nacta dominatione exaltaretur, et perdila mente sibi divicias affluere ketaretur, divino instincio ccepit intra se anxius meditari quod hodie vel cras aut quovis tempore moriens eetemis tormentis deberet pro his cru- ciari. Divinum vero perhorrescens judicium, clam q eccleaiam intrai, XL dies jejuniis, vigiiiis) la- mentia continuat, actus suos toto corde abdicat, indignum se su£fragio omnium sanctorum judi- cat, quippe cum ipsum Deum largitorem bonc- rum ejusque prse omnibus electam virginem Ma- trem abnegaverit, insuper in scripto diabolo tradito januam sibi veniae obcluserit. Tandem spe ani- matusejus misericordiae quiomnes homines vult salvos rieri(/7im. ii), inexhausta divinae pietalis viscera continuis precibus pulsat ejusqu3 piam Ge- nitricem iargis fletibus invocat ; et roisericors et mi- serator fons pietatis non sprevit neque despexit de- precationem (f« 224 v«) pauperis {PsaL xxi). Qua- dam namque nocte nimio ploratu fatigatus obdor* mivil, et ecce beala Dei Genitrix, consolatio mise- rorum, refugium peccatorum, reparatio lapsorum, moerenti astitit, Christum preces exaudissei ve- niam reatus sui ea opitulaute eum consecutum retu- lit. Qui expergefactus magno quidem gaudio per* funditur, sed rursus maximo moerore concutitur dum abhominale manuscriptum diabolum habere reminiscilur. Unde ilerum humi prosternitur, uber- rimis lacrimis turbatur, ejus vullus conteritur rur- susque fessus sopore premitur ; et ecce iterum salus mundi, porta coeli, Domina regum, decus mulie- rumf gemma virginum, lux saeculorum, gratulatio angelorum, honor credentium, astans tristem con- solatur ; cartam super pectus ejus ponens, ut gau- deat de beneficiisDei hortatur. Ille evigilansmanu- scriptum super se inveniens exultat in Domino, in« effabile gratise ejus solvit ymoum in jubilo ; cor ejua et caro exultaverunt in Deumvivum (PsaL lxxxiii)| quem coeli, terra, mare et omnia quae in eis, lau- dert in aeternum, quoniam ipsesolus, quoniam in saeculum misericordia cjus (P^a/. cxxxv). Reliquum tempus quod supervixit, in Dei servicio duxit, et accepto Christi corpore ut lampas a lumine illu- minatur, et mox per Dei Genitricem ad videndum verum lumen Christum in lumine Patre ad supema regna vocatur. Ad hanc omnes, karissimi, tota mente fugiamus, vota precum, hostian laudum ei reddamus, quatenus eam cum Filio suo ceetibus an- gelorum imperantem videamus et aliquam parti- culam gandii ejusdem regni ea favente obtineamut. Quam oculus (/ Cor. ii), et csatera. Si in die Dominico festum sancti Bariholomsei evenit hsec addere semoni licebit De sancto Bartholomaso» Hodie, karissimi, bealo Bariholomaeo devotio no- stra supplicet quatenus nos ejus deprecatio Deo nostro concilicet. Hic est enim unus de XII orbis judicibus, et ideo assiduis precibus flagitemus ut D nos cum dextris in judicio statuat et gaudia cum justis nobis obtineat. Hic Spiritu sancto instigatus, vexillo sanctae crucis armatus, Indiam ad expugnan- dosdsemonesingredilur, multusque populus per eum ad verum Deum convertitur : ad cujus ingressum dii gentium, scilicct daemonia, obmutescunt, infi- deles signa et prodigia per eum facta obstupescunt (f^ 226). Ydolatriam in India destruxit, nomini Jesu Christi ecclesias ubique instruxit, regem Indorum cum omni populo ad agnitionem aetemi Regis ad- duxit. Unde a fratre regis comprehensus fustibus mactatur, dein excoriatur, exin decollatur, sicque sanguine laureatus supemo senatui associatur. Post haec onmes fiauloras mortis apostoli a daemoniboB arrepti expiraverunt, reliqui omnea Ghristo Deo cre- diderunt. Nunc, karissimi, clamemus ad Altissi- mum, deprecantes ejus apostoium ut ejus sancto oramine gaiidia percipiamus in extremo examine. Quam oeulus non vidit, etcsetera. De sancto Augusiino. Mlaudabuntmulti4apientiamjusti(Eccluxi%s%). Nott est jostum, karissimi, ut hodie aiieamoa pr»- conia sancti Augustini, prssertim i»m ipse Deom omnesque sanctos multis prseconiis extolerit, Deoa- que enm nunc inter omnes sanctos idoneum eollao- datorem suom transtulerit. Hijyus sapientiam mulli collaudant et osque in saeculum non deletur per quam Ecdesia usqoe in finem copiose instroetur ; a qoa ejus non recedet memoria quia et hic dies celebris est et in aeterna gloria. Nomen ejos per omnes generationes ad edificationem reqoiretor qood in coelo conscriptum de libro viventium nu|i- quam deletor. Bic adhuc gentUis bser^corom fao* 995 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. - LITURGICA. 996 lor venic de AfFrica Roniara ob litterarum sludium, A nostra carne de hoc mundo in coelum transiil. Hic quo tempore Ambrosius rexit Ecclesiam Mediolanen- sium. Qui Mediolanenses fralres roiserUnt Romam pro rhetore quo eorum civitas hac arle possil flore- re. Romani vero deslinaverunt eis Augustinum, scienteseamrbetorica arte egregie peritum. Qui cum saE?pius audisset Ambrosium de Deo et setema vita sermocinantem, credidit et uterque Spiritu sancto plenus ymnum Te Deum taudamu* tunc in primis cecinit. Ab Ambrosio ilaque habunde in divinis in- stmctus, patriam revertitur, ibique populo Dei epi- scopus praeficitur. Si quidem eo tempore Ecclesia domus Dei in fide titubans casumque minitans tre- muit, sed summus opifex firmam argenteam colum- nam Augustinum priusquam laberetur opposuit, in (f'' 228) servis peccuniam partitur dum fidelibus ca- nsmata gratiarum largilur. Per V talenta V sensus intelligunlur quibus aelerna lucrari praecipiuntur : Per visum homo lalenlum lucratur, si non vanita- tem sed equitalem videre delectatur ; per audilom talenlum acquiritur, si non detractionibus vel fa- bulis, sed verbis divinis aures prasbere nititur ; per olfactum talento plaudent, qui non voluptuosa car- nis odoramenta, sed virtutum haurire gandent ; oris officium talentum refundit, sed minimc per mala colloquia bonos mores corrumpit, silaudem Domini annunciat et alios in verbo Dci aedificat ; si non per illecebrosum gustum ventrem ad libidinem farcit, sed corpus tantum simplici victu ad ser^icium Dei quem tota machina inclyla innixa corroboralur, dum g pascit ; tactus talenlum operatur si a malo dsclinans bonum facere cooatur. Qui sic quinque sensibus lu- crabitur, tol praemiis in gaudio Domini remunera- bitur. Per duo talenla intellectus et operatio desi- gnantur quibus coelestia lucrari imperantur. Qui ergo bona quae intelligunt bonis actibus implere sa- tagunt, in gaudio Domini pro duplo talento doplicia recipiunt. Per unum talenlum intellectus exprimitur quo supcrna patiia lucrari praecipilur. Quod talen- tum in tcrri abscondit quisquis bonum ingenium in terrcnis tantum ncgociis expeudit ; unicuique talen- tum comraendatur dura ei scienta vel quodlibet ar- omne instrumentum impugnantium hostium ab eo fortiter expugnalur. Ipse quippe in templo Deielo- quentia ut argentum (f^ 226 V") enitebat ; illud san- cta vita, contra vicia et hereticos, firmus et reclus ut columna fulciebat, domumque Dei ipse bonus pictor roira caelatura pinxit roiroque modo variis gemmis distinxit, dum eam miris senientiis nobilis insigniter undique cinxit. Denique haeretici hostes Christi, praecursores Anlichristi, illo tempore variis haeresibus Ecclesiam impugnabant, simplices quos- que a vera fide deviare et in praecipicium erroris ruere dogmalizabant. Quibus forlis propugnalor Augustinus gladio verbi Dei occursabat, et fero- ces hostes procul a civitaleDeipropuIsabatluposque rapaces qui ovile Chrisliinvadentes agnos Dei stran- ^ gulabant, bonus pastor baculo sacrse Scriptur* ex- territos confutatosqne fugabat. In vinea Domini in- fatigabilis agricola sub pondere diei et aestus mul- tum desudavit, multos palmites verae viti inserere ouravit, quos magna afflaenlia Scripturarum copiose rigavit el ad flores odorem operumque virtutem perducere non cessavit. In messe Domini multa roullum ipse messuit, impiger operarius multa hor- rea condidit in quibus multos manipUlos cum gau- dio collegit. Pro quibus nunc a Doroino messis centuplum recepit. Refert Doroinus quod quidam peregre abierit qui pecouniam auam servis suis tradidit atque uni quin- que talenta, alii duo, alii unuro commiserit. Sed is cui quinque talenlorum pondus comroendatur, quinque lucralur. Is autero qui duo accepit, in lucro ali&duo recepit. Cuiverounum committitur, ab eo lerrae infodilur et ad nulliusosum provenire patitar. Post multum vero temporis dominus revertitur, pe- cunia a aervis cum lucro repetitur. Qui V talenta accepit, V lucralus retulit, a Domino laudatur, in gaudiogaudensexaltatur. Qui duo accepit, duplum insuper reddidit, quem dominus in gaudio bonis suis praetulit. Cui vero unum erat commissum, re- tulit hoc sioe lucro terrae effossum, dicens dominum meiuendam, et ideo se ad usaram non dedisse la- lentum ; a quo dominns iratos jussit tolli eumque in carcerem recludi {Lue. xix). Dominusqui peregreabiit est Gbristus, qui in tificium divinitus donatur ; quod ab eo in terra abs- conditur dum nulli ulililali proximorura impendi- tur. Sed tunc talenlura ab eo tollitur, ipseque in- > utilis in carcerera recluditur dura donura sibi a Deo coUatum per mortem sibi aufertur, et ipse ad pu- niendura pro nequicia sua in inQrmorum defertur. Beatus itaque Augustinus utilis et Bdelis servus fuit, qui talentum sibi creditum non humo operuit, sed conservis habundanler erogans in dilectione Dei et proximi duplicavit, immo omni generationi quae venlura est duplicaverit dum nobile ingenium suum toti Ecclesiae raille volurainibus transfundere curavit. Hujus lumbi praecincti erant dam vitam suam castitate constringebat ; lucernse ardentes in manibus ejus iucebant dum praeclara opera ejus co- ram hominibus splendebant. Primara vigilim in somnis duxit dum in puericia omnem ssccularem sapientiam (f« 223 v°) avidopectore suxit. Secunda j. ^ vigilia sorano non indulsil dum in juventute phylo- sophicam disciplinam quoslibet studiose instruxit. Tercia vigilia pervigil permanebat dum in senectute sacros libros multipliciter exponebat. Primam quo- que vigiliam vigilavit dum nobis terapus ante legem scriptis dilucidavit. Secundam vigilavit dura tempus legis prophetaruraque obscuritates exponendo re- seravit. Terciara vigilavil dum lempus graliae mul- tislibris commendavit. Et quia eum Dominus vigi- lantem invenit, in civitatc sua eum super omnia bona sua constituit, de qua ipse multa gloriosa dis- seruit. Teropora sua pra>claris signis et doctrinis omavity sponsam Christi sibi commissam variis mo- nilibus decoravit, civilas Dei diversis ferculis et po- culis laelificavit. Et ideo cum Christo peracto judi- cio in gloriam Patris transieri^ atque ficelesiam de 997 SPEGULUM ECCLESIiE. — DE S. JOANNIS BAPTISTiE DECOLLATIONE. 993 bac Babylonia in Patris sui civitatcm traduxerit, A' Hodie eiiam sajictus Hernies, illustrissimus Ro« reg^numque Deo et Palri tradideril, tunc faciet eum in convivio suo recumbere, scilicei cum omnlbus eledis in pleno gaudio requiescere ubi ipse mini- strabit dum se ipsum qualis est in Patre omnibus se diligentibus demonstrabit. manorum, effuso [pro] Cbristi nomine sanguine mercatus est regna coelorum. Hoc, karissiiai, de- precamini quatenus eis in illa beatitudine aaso* ciari mereamini. Quam oculus non vidit (/ Cor. n^ et cselera* DE S. JOHANNIS BAPTISTiE DECOLLATIONE. Justus H morte prceoccupatus fuerit, in refrige- B figuntur. Sed hii qui ita bic ab iropiis habiii sunt rio erit (Sap. iv). Sanctus Johannes, qui in hac valle lacriroarum magna pressura premebaliir, dum ab Herode morle praeoccupatur in refrigerio cum Abraham ab angustia relevalur. Tres Herodes le- guntur ; unus sub quo, nato Domino» pueri occi* duntur ; aller, hujus iilius, a quo Johannes decolla' tur ; tercius, filius Aristoboli, a quo Jacobus capite truncatur. Primus, qui Dominum occidere quaerit, se ipsum interemit ; secundus, qui Dominum alba veste indutum illusit, cxiiio deperiit; tercius, qui Petrum comprehendit, ab angelo percussus interiit. Et Philippus itaque, filius primi Herodis, Archelai Arethe regis filiam uxorem duxerat, quam ei Hero- des frater suus abstulerat, ob quam rem eum Jo- ludibriO; de abyssis terra) ab angcHs educti sunt cum jubilo et in aeterna gloria excepti sunt cum sanctorum tripudio. Sanctus autem Johannes cirea Pascha decollatur ; sed ideo hodie celebratur quia caput ejus Imdie secundo inventum gloriosis mira- culis clariflcatur. Postquam cnim ultio sanguinis servorum Dei in conspectu ejus introiit ct sangui- nem eorum requirere recordatur, Hierosolima a gentibus totaque regio ferro et igne vastatur ac de- nuo constructa ob Christi loca a iidelibus frequen- tatur. Duobus ergo monachis advenientibus, san- ctus Baptista revelat ubi caput suuro absconsum lateat. Qui designatum locum efifodiunt, caput in* venientes cum gaudio abeunt. Quibus in via qui- hannes arguebat. Dum autem populus undique ad q dam associatur eique caputad (f° 230 v«l portandum Joannem conflueret, metuens Herodes ne ob verba Johannis ((*» 230) populo exosus fieret, euraque re- gno ob incestum pelleret, Johanncm tenuit et vin- ctum in carcerem posuit. Quem adultera occidere voluit, sed quonam pacto id aggredi posset invenire non potuil. Quadam itaque die dum mocchus rex ob natalem sui grande convivium sais principibus in- struxisFct, filiaque meretricis coram convivis docte saltavisset, rex puellae jurat quidquid ab eo petat, accipiat. Quae persuasu matris caput Johannis pe- tit, quod protinus abscisum rex in disco afferri praecepit, acceptumque puclla matri dedit (Maith. xiv) . Porro corpus ejus a discipulis in Samaria se- pelitur, caput vero a rcgina in turri Slratonis terra altius cooperitur, metuens, si corpori jungeretur, denuo resurgeret atque regcm de incesto soUicllaret. Qujus corpus a Sarracenis postea effoditur, igni comburitur cinisque per agros spargitur. Pensandum est, fratres karissimi, quanlas tribu- lationes roultas et malas Dominus electos suos in ista vita pati permittat, et qualiter eos de abyssis terrae educat, et cum quanta gloria eos suscipiat (Ptal, Lxx). Ecce enim inter natos mulierum major ob incestum catenatur, incarceratur, decollalur, aaltatrici prsemium datur, corpus ejus ob ludibrium concrematur. Petrus, qui a Deo princeps Ecclesi» janitorque coeli constituitur, versis pedibus ut ca- nis suspendilur ; Bartholomaeus ut bos excoriatur ; Laurentius ut piscis assatur. Quidam secto ventre, impleti trilico, porcis devorandi exponuntur ; qui- busdam pudenda ferreis pectiiubus punciim trans- D datur. Ipse vero eis dormientibus cum capite fugam iniit preciosumque thesaurum in Edissam civitatem detulit. Qui pridem ob diversa infortunia patrios fines cxcesserat, sed nunc ob meritnm sancti Jo- hannis divicise ci undique affluebant; qui hoc sen- tiens, cceleste monile in domo sua celavit, eondt- gno honore coitidie adoravit, moriensque soli sue- eessori haereditatis indicavit, qui similiter debitom honorem sancto^ impendere coravit. Deindo paula- tim caput a successoribos neglegitur locuaqoe ab habilatoribus vacaus redditur. Post aliquot tempus beatus Baptista cuidam religioso apparuit, caput suum ia eadem civitate esse bunuitum ape- ruit. Hic videbat in somnis fluvium, sanctumque Johannem acc\trrentem baptizare populum; bapti- zati vero in atba veste per portam ciarissimam egre- diebantur et a viris splendidis in amoena loca reci- piebantur. Quo duro et ipbc accedit, sanctus eum IflBta facie intiiens iodicat ei qualiter caput suum eo venerit et quo ia loco eoDditnm sit. Qui episcopo haec omaia pandit, episcopus vero tndicto jejanio cum clero et populo ad locom tondit. Oratione ita- qae facta caput in urna inveniunt, Deo omnipotenti gratias referunt, cum ymnis ad ecclesiam defenmt . Gulta etenim sanguinis de eo cadebant sicut ea hora cum abeissum fuerat; cumque qtiidam de clero protenta manu diceret quo modo boc saoct Johannis caput credere posset, roox manas ejus cum bracbio riguit totusque populus laodans Deum ti- mait. Processione autem facta, clericos ante vene- randum caput prosternitur, se reum vocibua et ffe- m HQNORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LlTURGIGA. iOOO tibus fiBtelur, oranlique manus ablata saoitali resti- A tuUur, et iterum populus in Dei Jaudibus exullans attoUiUir. Uis et aliis praeclaris signis caput ejns hodie inventom ab omnibus faonoratur, et hsec dies ia honore ejus ab omni populo veneratur ut per eum capiti Ghristo inseratur. Quod autem cuput ejus a monachif invenitur, in festo sancti Matbiae reco- Iitar. Legitur, karissimi, quod, Ifoyse mortuo, Johan- nes, qui et Josue, principatum suscepit et populum per Jordanem in terram repromissam introducit, duos exploratores ab Jericho mittit quos Raab me- retrix hospitio recepit. Rex autem civitalis eos per- dere quaerit, sed Raab illsesos remittit. Deinde Hie- richo cum omni (^ fK32) incendio vastatur, sola Raab cum tota domo sua per signum coccinei funis g salvatur (/o«. ii, vi). Quae etiam principi de tribu Juda matrimonio jungitur, et tunc terra in posses- sionem populo sorte distribuitur. Sicut Moyses per legem peccata demonstrabat et non relaxabat, sic Johannes populum baptizans peccata confiteri facie- bat nec crimina auferebat. Moyses terram rcpromis- sionis prffidicabat et nulli eam dabat ; ila Johannes regnum coelorum docebat, nuIH dare poterat. Jobanne vivente, Ghristus latuit qui el peecata relaxare et re- gnum coelorum dare voluit; Johanne mortuo, venis Johannes Salvator noster primatum suscepit, qui populum iideliuin per baptisma in terrana viventiom inducil. Occiso enim' Johanne in primis Ghristas publice praedicavit, signis mumdum iUustravit. Duos exploratores ad Hiericho mittit, quia legem etEvan- gelium in mundo prsBdicari docuit. Quos Ruh sns- cepit, quia Ecclesia de gentibus utrumque Testa- mentum recepit. Rex autem civitati volait eos perimere, quia diabolas per membra sua, scilicet persecutores et hsreticos, nisus est utramque legem destruere et observatores earum perdere. Sed Raab eos admittente mittit, quia prudicatores Ecclesise et observatores sanctaram legam ad Gfaristom remit- tit. Hiericfao subruitur, et domus Raab cam cocci- neo fune eripitur, quia hic mundus igne solvetar et ficclesia cum omnibus suis per purpuram sangainis Ghristi de excidio ad regnum tollitar. Principi de tribo Juda Raab copulatur , quia Ecclesia tuBC Christo vero principi omniom, de tribu Juda OTto, felix sponsa associatur. Tunc possessio populo dis- tribuitur, quia regnum coelorum pro diversis man- sionibus electis dividitur. Igitur, dilectissimi sponsi amicum com toto corde deposcamus ut in alba veste virtutum per portam clarissimam Gbristum amoenitatem paradysi io- trare valcamus et cum omnibus sanctis partem setemae haereditatis capiamus . Quam oculas non vi- dit (/ Cor. II), et csetera. DE NATIVITATE SANCTiE MARI-^. Egr&dimini, fLlia liiermalem, et videte regem 5a- C Umaneim in diademate quo eoranavit eum mater iua in die sollemnitatie (f« 232 v*) et UeticitB (Cant. ui). Filiae Hierusalem sont anunae fideles, filiae Eccle- aiae, pacem veram visaram [visorse] in cceli colmi- ne. Hsee jobentur egredi per mentis cootemplatio- nem et videre regem Salomonem, scilicet verom paeificom Ghristom in gloria Patris et pacis, prae sele folgidomy in diademate qoo eom mater soa in die sollemni eoronavit, videlicet in came qua eum mater sua virgo Haria in tempore gratiae bumano generi generavit. Hunc regem debemus et nos in dyademate considerare quod in die soUemni portavit, quando eom mater Synagoga spinea corona pro no- bia in die Paachae coronavit. Materiam aotem car- nia in qoa hsec pali voloit, de Yirgine matre induit, _. de qoa ot sol aorora proeessit et lucem leterne cla* ritatis mundo invexit. Itec est qoam Dominos be- nedixit in aoa virtote dom eem ex omni carae eli- gens, per ipsam apparoit pro mondi salute. Per ipsam inimicos nostroaad nichilum redegit dum dsemones bumano generi hostes fidelibos subegtt. Ideo non deficit laos ejos de ore hominum, qoibos hodie celebria est et ccetibos angelorom. Ipsa est coelesUs Hiemsalem gloria et spiritoalis Israel, sci- licet wientii Deu.n^ popoli Isticia. Hsec cedro com- parator qoe nimis multiplicator, a qoa potredinis et vermiom cormptela fogator; ita h«c Virgo beata erat virtotibas dilatata, ut cedras muitiplicata; qaae non sensit putredinem corraplionis et per quam fa« gantur dflemones stemae damnittionis. Hsec maris stella dicitur quia genus ^umanum de soio hujos s«culi ad stemam vilam per eam dirigitor ; sed qualiter haec stella maris hodie ad ortum pro- cesserit de qua sol justicise mondo resplendoit, ve- stram dilectionem aodire convenit. Fertur quod pater ejus Joachim in Hierasalem na- tus fuerit et Annam de Bethlefaem uxorem duxerit. Quiomnibusmandalis Domini [obedientes] sine que- rela vivebant, plurimos annos absqoe sobole doce- cebant. Qoadam die dum Joachim Deo sacrificat, sacerdos ejus sacrificium ob sterilitatem reprobat ; qui inde verecondatur atque in solitudine cum pa- storibus commoratur; cui angelus Domini apparait, filiam de se generandam Martamqoe nuncupandam retulit. Deinde Annae apparens eadem nonciat certa- qoe^f^fKSi) signa insinoat. Ambo igitor conveniunt, visam alteratram referont. Post hiec Anna fiiiam peperit; secundum angeli dictum Maria ei nomen imposoit ablactandamque Deo in templo obtolit. Quam in domo Domini ponentes per gradas ad al- tare cun sacrificio scandunt, et ccce infantulam per omnes grsdos post se conscendisse cons|nciunt, quam mox colmen virtutum ascensuram non am- bigont. Hffic dom infra septa templi eum aliis poel- lis Deo oblatia notritor, et eis aliqood, opus injun- iOOt SPfiCULDM ECCLESLE. — DE EXALTATIONE S. CRUCIS. im giiur, semper Mariae aurum vel purpura sorte dalur A et inde regina ab eis appellatur. Hsec prima inler mulieres vovil Deo virginitatem, ct ideo sola inter mulieres meruit virgo summae prolis fecunditatem . Itaque dum sacerdos omnibus puellis nuptias im- peraret, et omnibus prono animo obedientibus, hsec sola virile consortium recusaret, Dominum pro hac re consuluit qui omnes de tribu Juda cum virgis adesse jussit; inter quos dum Joseph cum affuit, virga ejus iloruit, columba coelilus veniens flori in- cubutt. Hoc viso a mirantibus Deus laudatur huic- que virgo sacra desponsatur. Ad Nazareth autem adducta ab angelo ofliciosissime salutatur, aeterni Regis inlroitus ei annunciatur, sicque certo tem- pore de stella Sol generatur. Hujus natalis olim minime agebatur, sed boc modo institutus tra- n ditur. Quidam de sanctis audiebat singulis annis hac nocte dulcem armonyam in coelis personare et qua- si choros angelorum festum celebrare. Qui cum a Deo precibus inquireret cur haec non alio tempore nisi iUa sola nocte audiret , dictum est illi ea nocte roundo esse geoitam Dei Genitricem, et ob hoc iilam Boctem angelis esse ceiebrem. A quo dum hoc pu- blicatu, sancilum est ut etiam hominibus natalis ejus soUemnis habeatur. Quibus autem praeconiis hsec gloriosa Yirgo ab omni saecalo sit colenda testantur dulcia ejua bene- ficia saepius miseris impensa. Guidam namque mo- rienti et valde de actibus suis pertimeseenti pia Yir- go com magna gloria apparnit, et utrum se agno- sceret inquisivit. Qui cum dicerel se minime eam C agnoacere, dixit se matrem fore [pro esae] miseri- cordiae, afflictumque consolatur, qui mox in gaudio Domini Isetificatur. Huic Yirgini solvamus (f^ 234 v^) omnes laudis prseconia de qua processit ipsa inisericordia. Ad hanc confugiat omnis miserabiiis, ut per e&m ei reconeilietur qui in sanctis suia est mirabilis. Igitur, karissimi, natalem Dei genilricis gloriosae virgiais canticis ovantes celebremus, eam- que ore et corde jubilantes laudcmus, quatenus ipsius obtentu eam quandoque cum angelis exultan- tes glorificemus. Festa hiyus diei Deo dicati augent nobis merita beati martyris Adriaai. Hic erat Maximiani impera- toris miles amicissimus et postea summi regis Chri- sli marlyr carissimus. Qui cernens Christi militea acerrimis suppliciis cruciari^ inquirit qiiod prae- mium pro his poeois sperent sibi recompensari. Qui cum dicerenl quod oculus non vidit et auris non audivit el in cor hominis non ascendit (/ Cor. ii) sibi a Domino redonari, rogat tortores nomen suum cum his notari. Qood audiens Maximianus jubet eum catenalum in carcerem recipi et omnibus pcenis affici. Uxor autem ejus Nalalia, Bumma kude digna, poatquam Adrianum pro Cbristi nomine inchisttm comperit, gratias cum gaudio Christo egit, ingressa- que caroer^m multis verbis eum ad passioaem con- fortavit, omnibus pro Christo inclusia necessaria ministravit; vincola eorum osculalur, ut pro suo domino orent precator. Hanc aliae mulieres imitatae coeperunt sanctis in carcere rainistrare ; sed cnm jussu Maximiani muliereN prohiberentur ne ad dam- natos ingrederentur, Natalia comam totondit, virilem habitom induit sieque sanctis fidele habitum Itervi- tium] exhibuit. Posthaec Adrianus cum plurimis multia flagris dilaceratur atque cum viginli martyribus crurifragio ad mortem cruciatur, et sic a dolore mortis ereptus auctori vitae laureandus associatur. Deinde Natalia ab uno de martyribus vocatur ad coelestia, moxque sanctis conjungilnr in gloria. Ho* die, karissimi, beatam Dei Genitricem cum |stis marlyribus invocate, pro vestris necessitatibus ob- nixe exorate , quatenus post roortem carnis liceal vivere cum illis. Ubi oculus non, etc. [Ilnd.) DE EXALTATIONE SANCT^ CRUCIS. RadixJesse stabitinsignumpopulorum(Isa. xi). D Jesse pater David regis erat de cuijus semine Chri- stus processcrat. Hujus Jesse ((^ 236) radix erat Christns secundum divinitatem, natus de virgula ex eo poliulante aecundum humanitatem. Hic stat in signum populorum, qoia saneta crux Christi pas- sioms noatree redemptionis eat signum omnium cbriatianonim. Hoc est signum coi a Judaeis et gen- tibus contradicitur, sed fidelium multitudo omniaque aacramentorum creatura per illud benedicilur, om- nis adversitaa depulsa revincitur. H^ sancta crux est angelis veneranda, hominibus adoranda. Per crucem quippe diabolus est capiivatus, mundus li- beratns, infemus despoliatus, paradyaos jocondatos, omnis per orbem Christianua populus ad regna coe- lestia invitatus. De triumpho sanctflB crucis coelealis ' exultatpatria, gaudet Eeclesia, Judaica tabeacit Patrol. GLXXII. perfidia; mors subjugatur sancte crocia victoria, expoliator tyrannide nequiasima; aanoia crox facta est nobis clavia coeli, fortis destroctio inferni. Qo» enim corpore et sangoine Ghristi sanctificator, di- gnissime ab omnibos fidelibos honorator ; quse pec- catores munit, sanctos regit, fovet parvulos, corro- borat aenio confectos, lapsos erigit, justos dirigit, injustos corrigit, omnibus cultoribus suis protectio- nis auxilia porrigit. Po.«tquam primus parens per lignum in pelagus saeculi hojus quasi in vorticem nanfragii corruit, atque avidus Leviatfaan saeva mor> te totom genus humanom absorbuit, placuit Redem- ptori nostro vexillum sanctse crucis erigere et bamo camis suas squamea hosiis guttura constringere, ot cuspide vitalis ligni perfossus evomeret qoos per vetitom lignom improbus praedo devorasset. Hm sancta crux est nobis lampas lucis SBternffi in hojus SS 1008 HONORII AUGOSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 1004 vit» caligtne^ qu» suos sequaces ducit ad coelestia, A nati ad vitam reparantur (f» 239), slc reprobi per nquirit si quid viderit. Al ille dixit se horridos iEibyopes vidisse, sed signo crucis a se edito su- bito non comparuisse. Ille vero afiirmat eos de hoc signo indignatos fuissc et ideo prssentiam sui sub- traxisse, unde ipse infelix tanto odio coepit Domini- cam crucem execrari quod omnem Chrialianam religionem ccppit toto corde abhominando detestari, B atque imperator factns paganismum per orbem exercere ac Christianum nomen, in quantum potuit, conatus est sub coelo deiere. Ecce crux quae omni- bus est causa salutis extitil huic fovea mortis. suis amatoribus gaudet confert [conferre] angelica. Hujus sanctse crucis virtus saepe notiflcata est divi- nilus. In qnadam civitate quidam Christianns formulam sanctse crucis habebat, cujus mortui domum qui- dam Judaeus possederat. Hic contribules suos invi- tavit ad convivium, ignorans in domo esse sanctae crucis signaculum. Inter epulas vero cum sanctse crucis signum conspiciunt, cum clamore surgentes formam arripiunt : c Patres nostri, inquiunt^ feron- tur Jesum flagellasse et nos oportet formam illius flagellis dehonestare. » Hsec perfidi conclamantes flagellis formulam inficiunt (^ 236 v») et, quod mi- rum dictum [dictu] est, guttas sanguinis plagis du- eunt. Hoe insani deridentes prodigiuro, aiunt Jesum a suis prioribus esse vulneratum, ejus quoque si- gnum ab eis similiapatiendum. Itaque lanceis pun- ctim transforant, sed ad Christi gloriam rivi sanguinis manant. Post hsec fama divulgat, turba fidelium convolat, vasculis stillantem cruorem excipiunt, membra sua debilia perungunt. 0 mira Jesu Christi miracula quae operatur per sanctae crucis signacula I Mox caeci visu jocundantur, surdi auditu gratulan- tur, muti voce laetantnr, claudi gressu exultant, qnique debiles sospitate tripndiant, Judsei laudem Christi magna voce jubilant. Qui protinus credentes baptizantur, sanctam crucem summo honore vene- rantur. Quodam tempore quidam Judaeus Romam per- ^ gebat, qui nocte imminente in quodam antiquo tem- plo ydolorum juxta viam quiescebat ; sed quia haec locum horroris [hic ioci horrorem] expavit, signo sanctae crucis se sij^navit ; et media fere nocte mul- titudo daemonum advenit, ialer quos quidam ot rex in sublimi consedit , ab aliis inquirit quid quisque mali egerit. Illis suas nequicias referentibus, unus in medium prosilit, se Andream, summae religionis viruro, in amorem cujusdam mooialis perduxisse, retulit, hocque negotium eo perductum ut nocte sero cum de ea discesserit, alapam ei in posteriora blandiens dederit. In cujus laudem dum orones eonclamant, industriamque omnes* collaudant, si* mmlque cohortantnr ut coeptum opus perficiat , prin- ceps maliciae jubet inquirere quisnam praesumpserit D in ejus domo delilescere. Maligni autem satelliles accurrunt, Judaeum diiigenter inspiciunt, admiran- tesque : c Ecce, inquiunt, vas vacuuro et tamen si- gnatum. » Hoc andito maligni spiritus ut fumus disparuenmt, quia noroen sanctae crucis ferre non valueniut. Judaeus autem surgens eadem hora ad episcopum venit cunctaque quae viderat retulit. Episcopus vero humi prostratos Oenm laudat quod eum a peccato cuetodierat, Jodaeum credentem baptisat, non multo post presbyterum ordinat, tem- plum in quo daemoues convenerant in honore san- cti Andreae apostoli dedicat. Sic uterque per virtu- tem crucis salvatur quos diabolus in sua potestate habere gloriabatur. Sed sicut per cnicem praedesti- B contra per hanc salvatos est Cyprianus, ad vi- tam ante saecula praedestinatus. Hic famosus ma- gus cum plurimos magicis artibus dementasset, multa horribilia flagicia perpetrasset, plures muliem praegnantes carminibos divistsset parvulos earom daeroonibus imroolavisset, per virtutem sanetae cm- cis tali modo venit ad viam salulis. Erat quaedam Justina virgo Deo amabiiis, quem (ik) hic magus conabatur inclinare ad consensum suae libidinis. Spiritum itaque fornicationis ei immittit, quem illa facto signo crucis a se reppulit. A quo dom Cypria- nus requisisset cur virginem nou adduxisset, dixit se signuro vidisse terribile et mox ab ea fugisse. Quem ille deridens fortiorem misit, qui signum cru- cis similiter aufugit, sciscitaatique Cypriano cur virginem non adduxerit, ob quoddam terribile si- gnum se non potuisse respondit. Tunc principeoi daemoniorum mittere curavit, qui se in mulierein transfiguravit , virginem blandis verbis et igneis telis sollicitavit. Quae n ox ut signum crucis edidit, ille malignus ut fnmus evanuit confususque ad magnum rediit , se quoddam tremendum signum fugisse retulit. Interroganti autem Cypriano qnod illud signum esset quod omnem fortitudinem eorum solvisset, respondit diabolus Christi crucem omnes vires eorum enervare omnesque (t^ 238 v^) diaboli- cas artes crucem triumphare. Hoc audiens Cypria- nus, diabolum respuens, ad Christum convertitur et in omni Christiana religione perfecte pollena, epi- scopus et nobilis doclor Ecdesiae praeficitur, atqae cum eadem Justina ad diversa supplicia se hostiam vivam Deo offerens gloriosua martyr efficitur. Sic per cmcis vexillum referunt electi tropheum. Quse autem sit hodiema festivitas soire debet veatra fra- temitas. Cosdras rex Persarom Jodaeam depopulavit, cra- cem sanctam ab Hierosoiimis in terram suam aspor- tavit, ibique aeream turrim pro ooelo constmxit, in qua similitudinem solis et lonae stellarumque finxit. Qua turris quodam artificio movebatur et mugitam 1005 SPECULDM BCCLESIiE. — DE tonitruorum imilabatur. Aqua quoque per fistulas occultas ascendebat, per quasdam cavernas pro pluvia descendebat. In hac lurrim (sic) crucem a dextris suis pro filio suo fixerat, a sinistris autem gallum aureum pro Spirilu sancto posuerat, in medio ipse in throno sedens se ut Oeum Palrem coli jusserat. Ad quem Heraciius iroperator Roraa- norum cum exercitu venit, cique filius Cosdr» cum manu valida ad Danubium occurrit. Placuit itaque populo ut principes singuli duellum in ponte inirent vincenlique oranes obedirent, Quo facto Heraclyu* victoriara obiinnit omnisque exercitns ei pamit. Qui regnum Cosdrse sibi subjugans in coelum ipmus cum paucis ascendit, tyrannum in solio repperit, si velit baptizari interrogat, rennuenti capnt amputat. Filium ejus adhuc pueruro omnemque exercitum baptizari imperat, quem ipse de fonte elevat, tradito sibi regno in solio patris collocat, ablata cruce cum gaudio Hierosolimsm adiit. Qui de roonte Oliveti imperialibus insignibus falerato equo vehitur, sed porta civilatis ante euro conjunclo rouro obstrui- tur; et ecce crux sancta niroio fulgore in ccelis resplenduit quaro angelus Domini in porta stans roanu tenuit : • Quando, inquit, rex coeloruro per has portas passuinis est ingressus, non purpura nec S. MAURICIO ET SOCIIS EJUS. «006 A diademale nitens, equo superbo, sed vilis aselli dorso est invectus. » His dictis angelua rccipitur coelis. Imperator autem, deposilis ornamentis, cru- cem nianu bajulat, ymnum Domino cum omni po- pulo jubilat. Cui mox porta reseratur, crux sancta in loco sibi praeparato venerabiliter (f« 240) exalta- tur. fiodem die per crucem gloriosam recepit mor- tuus vitam, quatuor paralitici adepti sunt sanitatem, decem leprosi sospitatero, XV c©ci luminis clarita- tem, pluriroi a daeroonibus liberati, quaroplures a variis languoribus curati. Mox etiaro ulcrux de fano Cosdrse bajolatur, suavissimus odor de illa provin- cia volitans omnium iB Hierosolimis pectoribus in- fundebatur. Rodie etiam Cornelius Roroanorum episcopus g atque Cyprianus Kartaginensis Ecclesise episcopus sanguinem suum pro ovibus sibi creditis effade- runt atque regna coelestia coronandi intrave- runt. Nunc, karissimi, sanctam crucem laudibus exal- tate, faos sanctos precibus pulsate, ut qui vos cruce redemit, sanguine suo regni cohseredes fecit, conce- dat vobis per vexillum sanctae crucis de mundo tri- umphare et cura sanctis in coelesti Hierusalem per- henniter exullare. Ubi oculus non, efc. (L Cor, ii). DE SANCTO MATTH^O. Hodie, karissimi^ retulit nobis evangelium quali- G ter Dom nus de vili feceril preciosum, qui Mataeum publicanum constituit evangelistam et apostolum. Hunc quippe de theloneo in apostolatum vocavit, jndicem orbis super thronos XII collocavit. Hic primus Evangeliura scripto edidit per quod gloria Christi universo mundo innotuit. Non sunt enira loquela neque sermones quorum non sint auditae voees eorum {P^L xviii) ; hunc inter evangelistas forma hominis reprsesentat quia Christura pro pec • ' catoribus in humana forraa venisse pr» aliis, narrat. In iElhiopia verbum vitse disseminavit, multura fructuffl aignis el portentis Deo congregavit. Fiiium namque regis de morte suscitavit, regem cum omni populo baptizavit ; sed postquam hic rex ad Domi- num perrexit, et alius scepiro ejus successit, voluit Bliam regis a Mathseo velatam sibi copulare , sea apostoli mentem non potuit ad consensum harum nupliarum inclinare. Undc jussu ejus apostolua missas celebrans super altare decoUatur, sicquese- natoribus coelestis curiae laureandus associatur. Post haec jussit rex domum regis filiae copioso igne circumdare, sed conversum incendium consumpsit regis palacium. Rex vero vix evasit cum filio, sed filius arripitur mox a dsemonio flebilique strangu- latur exterminio ; pater autem ejus totus lepra per- fusus insania mentis capitur, proprio mucrone perfoditur. Hunc, karissimi, apostolum Dei depo- scamus nt mortem animarum evadamus et in vera vila cum illo sine fine gaudeamus. Ubi oculus, etc. (/ Cor, II.) DE SANCTO MAURICIO ET SOCIIS EJUS. Rodie, dilectissimi, sanctus Hauricias miliaqueD roarlyrom quorom hodie festa colimus , poasunt multum vota nostra apud Deum jovare, si solliciti sitis vos eorum meritis comraendare. Eo tempore Romani imperatoreo universo orbi imperabant, cnnctaque regna eorum imperio obtemperabant; unde a remotis Oricntis partibus Maximiano impo- ratori legio cuni ducibus in auxiliuro mittitur quae in transitu ab Hierosolimorum episcopo fide et ba- ptiamate imbuitur, a Romano pontifice preceptis divinis instroilur. Qui ad Maximianum pervenientes ad persequendos Ghristianos coguntur, sed nefario edicto parere contemnentes omnes pro Christo oc- ciduntur. Brant autem sex milia sexcenti LXVI viri numero quorum nomina scripta suut in coelo, qui omnes contemnentes scelesta jussa principum me- merunt sanguine laureati adire Regem omnium regum. Fertur quod per tota montana hac nocte i007 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA. 4008 coelitas ardeant lamiaa, qao a bestiis vel volucribus A rissimi, ut de teuebris eripi [valeatis] etpareoni luce delata sunt illoruin morticiDia. Hos precamiDi, ka- cum eis fruamiui. DE SANCTO MICHAELE. Si locutui fuerit homo deuoraHtur (Job xxxvn)* Homo, karissimi, loquens de Oeo ita immensitate magnitudinis ejus devoratur, velut lapillus si ma- gno mari immittatur. Omne enim quod summa eio- quentia de Deo protulerit, ita est quasi stiilam de immenso pelago hauriens tulerit. Quid enim homo nisi vermis et quid Deus nisi majestas incompre- postquam unam perdidit , nonaginla novem in deserto reliquit, perditam quaerere abiit, inventam humero iroposuit, domum veniens amicos congn- tulari monuit {ibid,). Homo qui centum ovei babuit est Deus qui supernam patriam in centum choros electorum disposuit; sed una ovis aberravit dum homo (J^ %i% v^) lupum diabolum sequens a pasculis hensibilis est ? G^jus autem intellectus polest in g paradysi deviavit. Bonus aulem pastor Christus no* ista vita capere aut cujus mens valet intelligere quid sit trinitas in unitate, unitas in trinitate ; Deum cuncta pugillo concludere, et tamen totum in omni loco subsistere ? Sed cum bomo, qui est putredo, nichil dignum valeat loqui de Deo, qui est inedicibilis duicedo, saltem pro modulo noslro ali-. quid hodie loquamur de angelicis (f^ 242) spiritibus donante Dei gratia in supernapatria civibus. Di- gnum est enim ut de bis inter nos suspirando con- feramoB cum quibus Regem gloriffi in coelesti Hie- rusalem nos speculaturos speramus, praesertim cum hodie sollemnia angelorum colamus. Ipsi nam- que de nostris profectibus gratulantur, de nostris excessibus tristantur. Preces et vota nostra Deo reprsesentant, opera et voluntates jugiter renun- ctant, nos in perenni gaudio sibi associari optant. ^ Horum itaque novem ordines referuntur qui ad summce Trinitatis ministeria mire disponuntur, sci- licet angeli qui singulis nominibus ad tutelam vel solatium vel auxilium mitlantur, a quibus dsemoneR ne quantum volunt noceant reprimuntur; archan- geli, qui ad summa peragenda vel nuncianda roit- tuntur quibus singulis gentibus prseesse creduntur; virtutes per quos {tic) signa et miracula admini- strantur ; potestates, per quos vicia et dannones refrenantur; principatus, qui angelorum agmlnibus principantur ; dominationes, qui ipsis principibus dominantur ; throni, per quos judicia Dei exercen- tur; cherubin, per quos scientia divinse cognitionis exhibetur; seraphin, per quos ardor divini amoris naginta novem in deserto reliquit dum angelorum agmina in coelo deseruit, hominem perditum in ter- ris quaesivit; humeris imposuit, dum diram noctem [mortem] pro nobis in cruce sustinuit ; domum veniens amicosjubet congralulari dum in ccelum rediens angelicos cives monet redempto homini collaetari. Uodie etiam retulit evangelium quo modo Crealor angelorum et hominum praecipit ne proximi a nobis contemnantur, quonim angeli semper faciem Patris contemplantur {Matth. xviii). Proximi nostri non suot a nobis in necessitale contemnendi, sed poiius pro posse nostro confovendi, qui angelis sunt in coelis coflequandi et regni Christi nobiscum partici- pandi. Quibus etiam angeli singulisdeputatisuntad custodiam, cum quibus, si eis consenserint, hseredi- ' tabunt gloriam. Qui etiam ad nos quondo missi re- niunt, semper tamen faciem Patris inspiciunt , quia eum non excedunt, sed in eo qui ubique est discur- runt. Hos utique offendimus si proximos nostros, eorum scilicet alumnos, contemnimus; et si eis obsistimus, et ipsi nostris obsislunt precibus. Hii septuplum solem vincunt sua pulchritudine et ta- men jugiter desiderant in Solem justiciae insaciabi- liter saciando prospicere. Coelestis autem curia ex angelis et hominibus est perficienda, et ideo tot homines in coelum ascensuri sunt quod [quot] ao- geli ibi remanserant. Qui etiam pro diversis meri- tis cum diversis angelorum agminibus gaudia sor- Uuntur, sicut et ipsi diversis ordinibus disponontur. Angeli namque dicuntur nuncU Qui ergo quo [quae] praebetur. Hos quippeDominus in Evangelio deno- D de futuravita sapiunt, ea pie proximis nunciare tat, qui mulierem fuisse commemorat quse decem' dragmas habuit, sed unam perdidit, quam accensa lucerna querere curavit, inventa amicas ad con- gratulandum convocavit {Luc. zv). Mulier quae X dragmas habuit est Dei sapientiaqaaBXordinesele- otomm ad eoeleate palaoium condidit ; sed una dragma tunc periit cum homo de gaudio in exiliom decidit. Qoam mulier accensa iacema qoaesivit quando Divinitas in carne mandum signis illoatrans hominem redire docuit. Inventa amioas ad congra- tulandum convocavit, eum angelicas dignitatea ad colketandum salvato homini invitavit. Item dici quod quidam hamo ovea centum habuerit. Qai contendunt, hii nimirum in ordinem angelorum ten- dunt. Archangeli autem tummi nuncii dicuntur ; et qui summa de Deo seotiunt eaque aliis insinuare soiiicili sunt, hii profecto iu consortium archange- loram carnmt. Qui vero virtotibus pollentea mira operantur virtutum utique contuberoio aggregan- tur; et qai vicia calcant, daemonibua imperini, profecto in consortium potestatom properant. Qai autem hic primatum tenent sanctitatiSy hii nimirom erunt ibi participes principatuum digniiatis. Qui vero aanctimonia cunctis motibuscamis et vitae de- sideriis dominantur in daritate (^ 244) dominaiio- num atique soblimantar. £t qui zelo Dei impioa et 1009 SPECULUM ECCLESIJE. — DE SANCTO MICHAELE. 1010 peccatores impugnando jadicaDt, inter thronos se A boniim opus cujuslibet tidelis, lutante Deo, a ne* ceoceri gandeant, quibus Deus prsesidens cuncta juste ordinat , remuaerat , judicat. Qui autem pleni scientia lerrenis se deprimi, a ccelestibus tamdiu differri suspirant, ia ordinem profecto che- rubim featinant. Qui vero ia amore Dei ardentes alios in dilectionem accendere anhelant, revera in aliitodinem ordiais seraphim meant. Porro ut Laoifer rutilat inter astra, sic primus angelus fulsit interista agmina. Qui mox ut his despectis Deo nqualis esse voioit, a summa gloria in ima barsitri corrait omnesqoe qoi ejos elationi consenseront de coelo prsecipitati sunt. Unde Jo- hannea refert qood rooHerem in eoelo amictam sole quidcia diaboli celatur et in uUimis ab eo recom- pensalur. Duae alse mulieri dantur quibus a dra- cone liberatur, quia Ecclesias duo praecepta cari- tatis dantur quibus quasi geminis alis per con- t2mplationem ad alta volana in deserto hijyos mondi a dracone salvatur. De quo dracone surgont YII capita, quia de fonte diabolo oriontur YII princi- irnlia vicia : primom est superbia cum homo cor soum exaltat et Domini Dei sui praeeepta trans- grediendo calcat. Hwc est initium omnis pecoati (Eecli. x), separans animam a consortio Dei» in- iens [uniens] eam corpori diaboli. Secondom eat invidia, con quis invidet alium habere quod ipse solos vellet possidere. Per hanc mors in orbem viderit que lunam sob pedibos et coroaam dc XII g terrarum intrasse dicilor (Sap. ii), per hanc mem- atellis contectam in capite haboerit, et ipsa pne dolore ventris, ut pota jam partoriens, jclamaverit. Ante qoam draco refos YII oapita habens stare videbator, qoi mox geoitom pueram devorare minabator ; sed bac spe frastrator, qoia statim ot poer nascitor, ad thronom Dei rapitor. Molieri vero due al» dantur quibos in solitudinem voians a dracone salvatur. Interea oritur bellum in coelo a Michahele archaogelo et draoone eptacephalo. Michahel et angeli egua prseliabantur et draco an- gelique ejos pognantes vincebantor. Victi de coelo projiciuntur, in terram mittuntur. Draco vero ter- ciam partem stellarom coo eauda sua de coelo traxit et obscuratas in terram dejecit. Tunc per- brum diaboli efficitur. Tercium est inanis gloria, cum quis laborat vanitate h^jos muodi florere et cuncta opera sua facit pro humano favore. Hii ^n futura vita partem non habebunt, qoia hic mer- cedem suam receperant {MaUh. vii). Quartum est odium, quod est spiritoale homicidiom. In morte enim qui proximum non diligit, et homicida eat qui odit fratrem suom (/ Joan. ii). Quintum est avaricia, cum tantum terrena coogregat et in his spem soam collocat. Em eat radix omniom maloram, quia est servitus idoloram {ColoM. m). Sextom est crapula, com qois tantom golte illeeebris desservitf et omne studium ventri ut porcos impendit (^ 246). Quoram autem corda hic crapula gravantur, illic cum soltaat Toees in coelo laudantiom angeloram quia q divite in flamma arescentes cradantor. Septimom est projectos est accusator fratram oostrorum . Draco autem magnum flumen de ore post molierem evo- muit, quod terra opem ferens mulieri absorbuit (Apoe. xii). Post h»c terribiiis bestia in terra ap- paruit coi draco soam virtutem tradidit , que milia sanctorum calcavit, ipsam demum eom dra- cooe stagnum ignis et aolphorit devoravit (Apoe. XIII). Deinde nova Hierusalem cernitur qua mini varietate gemmarum dispooitor, augeloram costo- dia circomvallatur, summa claritate sterni solis Ulustratur (Apoc. xxi). Hec» karissimi, valde mira Bont qoidem ad audiendnm, sed multum dulcia (P> 244 v«) ad intelligendum . Mulier hiec qu» in coelo conspicitur est Ec- elesia qus a Christo in coeleste regnum introduci- D tar. HsBC ideo molier dicitor qoia jugiter per eam spiritualis 80l>oIes gignitor. Hsec sole amicitur qoia fulgore solis justiciae ambitor. Sub ctyus pedi- bus luna esse memoratur, quia mutabilis gloria hojos mundi ab Ecclesia calcator. Corona de XII stellis contecta [contexta] redimitor, qoia doctrina de XU apostolis conscripta insignitur. Hsec partu- rieos prsB dolore clamat, quia Ecclesia spiriluales filios gignere cum magno gemitu laborat. Draco rufus est diabolus. Ideo draco, quia plenus ma- licise veneno ; idcirco rafus, quia homicida ab ini- tio lividus. Hic natum mulieris devorare conatur, quia dtabolus jugiter bonis operibus Ecclesise in- sidiator ; sed oatus puer ad Deom rapitur, quia luxuria, cum quis taotommodo iDmundici» sordibus se invoivit et lemplom Dei qoalibetsporcicia poUoit. Horum dolcedo vermis dicitor et Dominoi igoem et vermen soper oames eoram datnrus acribitor. De his YII capitibus quasi de YII fontibus omnia vicia oriuntur cunctaque peccata his docibus com- mittuntur. Haec YII nociva capita sunt per YII dona Spiritus sancti superanda. Contra hsec etiam capita dedit DeuB activis VU legalia prsecepto, contem- plativis similiter mandata evangelica. Activis : Honora patrem tuum ei matrem. Non occidet. HoH maschaberis. Non furaberis. Non fal- tum testimonium diees. Non concupisces rem pro- ximi tui, non uxorem nec omnia quas illius tunt (Exod. XX). Conlemplativis : Beati pauperes spiritu^ miies^ lugentesy justiciam esurientes^ misericordes^ in«n- dicordes padfiei (Matth. v). Cum hoc dracone Michahel pogoat qoia per ejus ministerium Deus bunc in extremo examine damnat. Michahel etiam qood quis sieut Deusf sonat, Christom magoi consilii angelum designat, qui pro Ecclesia diabolum expugnavit, quod solus Deus facere prsevaluit. Hic draco de cselo eicitor, qoia diabolos de Ecclesia expellitor , in terra mitUtor quia iu Judaeam terrena sapientem propter perfidiam ire permittitur. Draco partem stellarum de coelo in terram trahit, quia multos in virtotibos folgidos pe- iOll HONORII AOGUSTODUN. OPP. FARS III. - LITURGICA. 1012 earnis UlecebraB deicit. Ecclesia habet tres partes, sciliQet pcrfectos, imperfeclos» ypocrilas. Perfecti suDt qui per caritatem voluntarie Deo serviunt; imperfecli sunt qui per timorem quasi coacti subje- cti sunt; ypocrit® sunt qui bona pubiice simulant, mala occnlte perpetrant. Hii tercia pars stellarum dicuntur, qui inter stellas vit» scilicet sanctos fulgere cernantur ; sed bos draco cauda sua de coelo in terram pertralul dum eos a simulata san- ctitate in aperlam maliciam prorumpere facil. Gauda ctiam draconis Anticbristus erit, qui ulti- mam persecutionem exercebit et plurimos de Ec- clesia ad iniquitatem pertrahit. Terciam partem steilarum dicitur draco de coelo traxisse , quia fertur tercia pars angelorum corruisse. Flumen magnum draco de ore post mulierem misit, quia 8U0 instinctu saevam (f« 246 v*) per&ecutionem Ec- desia inmisit; quod terra absorbuit quia caro Ghristi tempestatem persecutionum consumpsit. Bestia qusB apparuit, cui draco virtutem suam [tradidit] , est Antichristus, quem totum replebit diabolus. Bestia sanctos conculcavif, quia Anti- ehristus omnes fideles sibi resistentes inmanibus poenis exterminabit. Qu» postea oum dracone dam- nabitur quando diabolus cum toto corpore suo» cunctis videntibus, in stagnum ignis et salpburis per Hiohahelem pr»cipitabitur. Post hiec nova Hienisalem ceniitar, quia, peracto judicio, per Michahelem Ecclesk in cslestem Hierusalem in- tromittitur. Hijuus civitatis discolores gemmae trans- kicid» stmt, diversis virtatibos animas splendida, Gustodia aDgeloram est dolcis societas eorum ; iu- minis Dei iiiustratio est vuitas claritatis ejus facie ad faciem perennis contempiatio. Tuno sancti de ejectione soi aceosatoris laodem Deo jubilabant, quia de separatiene diaboli saique corporis in »ter- num exultabunt. Quidam mirantur de angelis cur uon plus qaam tria nomina, sdlicet Michahel, Gabriel, Raphahel A babeantur ; unde scire debetis haec nomina eis indiu ab hominibus, cum tanta scientia sit in angelis ut non indigeant nominibus. Ideo autem prsecipue hodie sancti Michahelis memoriam recoiimus quia ipse dicitur paradysi prsepositus et ad suscipiendas fidelium animas con- stitutus, Hic etiam arcbangelus legilur Israheliticae plebis princeps fuisse et eos de iBgypto cum co- lumna ignis vel nubis prsecessisse cunctaque si- gna Deum per eum in via fedsse. Hic Josue et populo Dei cum hostbius pugnaturo venit ia adjutQpium ; hic Danid orante de Babyionico jugo absoivit populum. Uic fertur in monte Gargano iide- libus apparuisse et specum sibi ad solaiium nostri pro ecclesia dedicavisse. Quodam autem tempore g barbari Ghrislianis bellum indixerunt, qui triduano jejunio auxiUum arehangeli Miehaheiis implorave- runt. Quibus idem angelus apparait, hostibus obviam ire monuil, se eis opem laturum innotuit. Ghristiani igitur animati paganis obviam praecesseruot, juxta montem Oargano aciem instruxerunt. Bt ecce su- bito mons (r<^ 248) contremoil, caligo magna eum operuit, crebra fulgura micant, ignea tela in ho- stium catervas volantia se vibrant. Quidplara? fio- stes partim trucidati, partim fulminati, in fagana vertaotur; Ghristiani per auxiiiura sancti Miehahe- lifl victoria lieti potianlur. Hodie, karissimi, in con- spectu angelorum Domino psallamus (155) ac jagiter ei in limore serviamas, qaia angelus Domini in eir- euitu timenlium Deum se inmiltet et de omni anga- stia eos eripiet(P«ai. xxxin). Ideo omni tempore C sanctum Michahelem invocemus, ut sicut in iilo pne- lio victor per eum extilit Ghristianus popalus, iia in ultimo prslio archangeli Michahelis et eptacephali draconis nos cum muliere amieta sole duabus aiis earitatis ad coelestia volare, et cum victore arehan- gelo Miehahele omnique milicia angeloram canctaque frequentia sanclorum mereamur in coelesti Hierosa- iem triamphare. Ubi oculus noo vidit, etc. (/ Cor. n). DE SANCTO DIONYSIO ET SOGIIS EJUS. Oportet, karissimi, ut hodie sanctum Dionisium cum sociis suis cum laudibus habeamus in memo- ria, quatenus ipsi nostri dignentur memorari in seterna gloria. Hic sapientia et dignitate Athenien- sium princeps per Paulum apostolom ad veram se« pientiam Ghristum convertitur, ab eodem apostolo eidem civitatis antistes prseficitur. Qui mox inhianter Ghristi uomen dilalavit , infidelium muiiitudinem fidelium numero aggregavit. Deinde Romam prope- rat videre Petrum et Paulum in vinculis constitutos, sed invenit eos jam martyrio coronatos. Qui a Cie- mente papa in Galliam ad pro^dicandum dirigitur, Parisius praesul eOicitur. Virtutibus et signis genlem iilam illastravit, factls et dictis populum Christo (155) Ms. ipaUamut. D Domino subjugavit. Dinde cum Rustico archi. presbytero et Gleuthero archidiacono a paganis ca- pitur colapbizatur, conspuitur, illuditur, loris cru- dehter ligatus trahiiur, praefectus [pr»recto] sistiiur. Qui cum nec minis nec pramiis possent a vero Deo ilecti, expoliantur, acerbiter flagellantur tenebroso carceri mancipantur ; inde producti in catasta ex- teDdunlur, flageilis cseduntur. Post hcec hostia Dei Dionisius super leclum ferreum extensus flamaiis exuritur (f° ^43 v<>), adustus bestiis devorandus objicitur. Sigoo aulem crucis edtto non keditur, unde iu clybanum ardentem mittilur; sed oratione fusa, ignis extinguitur. Ut aurum vero e^aminaius de fornace extrabitur, patibulo appensos diutissime 1013 SPECULUM ECCLESIiE. - DE OMNIBUS SANCTIS. 1014 caeditQr, demumin carcerem rekrudi jubetur. In quo A dum missas celebraret, fideles DomioiciB sacramen- tis confirmaret, subitolux immensa de ccelo resplen- dttit, Dominus Jesus eam multitaditte angelorum adveniens, athletam suum consolans panem sanctum ei tribuit, mox regaum Patris donaturum spopondit. Post hdBC saneti a carnificibus educantur^ maltis injuriis» diverns suppliciis affecti, capite plectnntur. Postquam ergo pastor occiditur, grex Domini a sse- vis lapis invaditur ; nam eadem diemagna multitudo fidelittm exemplo magistri pro Christo occisa occu- buit ei eum palmis in conspectum Agni introire me- ruit. Ut autem puis Dominus suorum militum glo- riam deckuraret, lomen desuper effunditur permaxi- muro, et ecce subito cadaver Dionisii se erigit, manu caput truncatum longius gerit, angelo utique gressum ejus regente et ccBlesti luce ciroumfulgente. Ccelestis namque (urba prosequitur, dulcisonus ymnus Deo concinitur. Mulli admirantes Christo crediderunt, increduli timore perterriti fugerunt. Post bsec basilica super corpora sanctorum fabrica- tur, in qua usque hodie pie petentibus gratia divina eorum meritis prsestatur. His, karissimi, corda ve- stra fundite qui per dira supplicia potuerunt sangui- nem suum fundere, ut vos Deus de angustia in lati- ludinem educat et in regno suo cum iUis salvos fa- ciat. Ubi oculus, etc. (/ Cor» ii.) DE SANCTO LUCA, DIE DOMINICO. Sanctua Lucas cnjus hodie agimus festa, ortus de B fructum Domino scriptis et dictis attulit hodie plus Antyocbia, imbutus arte medicina (ftc), apostolica inatructus doctrina, fidus erat comes Pauli apostoli, in Acbaia scripsit evangelium Cbristi. Hic formam vituli gerit qaia refert quomodo Christus vilulus saginatus pro nobis oblataa ait. Potsquam plarimum quam LXX annorum virgo plenus Spiritu sancto in Bilhinia obiit et Regem gloriae in gloria adiit. Uujus scripta, karissimi, sequamur et ejus merita preee- mur et man&uris gaudiis (f* 250) inseramur. Qua oculus non vidit, etc. (/ Cor, ii.) IN DOMINICA DE SYMONE ET JUDA. Symon et Judaa, aposloli Dei, quorum hodie na- G lalioia colimas, karissimi, fratres leguntur Jacobi fratris Domini. Hii cum aliis apostoUs nationes ju- dicabuni ei cam jodice Deo in SBlernum regnabunt. Hii qvoque ut duo luminaria mundum signia et do- ctrinis illuminaverunt et hodie cum triumpho vitae senatum possedorunt. Ex his postquam Symon in iEgyplo, Talheus (sic) in Mesopolamia Christum po- pulis notificavit, uterque Persidam iotravit in qua ydola subvcrlunt, regem Babylonise cum omni po- pulo convertunt. Post multa signa et prodigia in quodam templo ydola destruunt, unde pontificet templorum per duos magos Zaroen et Arfaxar inci- tati in apostolos irruunt, cunetis (tic) eos perimunt ; sicque slola sua purpura sanguinis tincta coelcstia templa adeunt. Mox fulgura terribllia micueruni qu» magos cum templo consumpserunt. Rex autem, qui per apostolos credidit, pontifices templorum per« didif, basilicam maguifico sumptu construxit in quam apostolorum corpora transtulit. Ad hanc, ka- rissimi, manus et corda extollite, votis et precibus eos deposcite ut in die judicii sitiscum illis a dextris Dei. Ubi oculus non vidit, etc. (f Cor. ii.) DE OMNIBUS SANCTIS. Camfltebuntur c(Bli inirabilia iua, Domine^ etenim D veriiaiem tuam im Eccleiia sanetorum (PsaL Lxxxviii). Coeli cottidie repnesentant Dei mirabilia dum ninndum iliustrant per solem et lunam et sydera. Veritatem ejus confiietur Ecclesia sanctorum dum omnia per Chrislum, quiestveritas, factaesseplaudit congregatio justorum. Coeli mirabilia Dei confiteban- tur quando cum astris omnique creatura incompara- bili splendore inmutabuntur. Tunc Ecclesia sancto- rum veritatem Dei confitelur, quia in judicio a Christo generatio rectorum benedicetur (PsaL cxi). Mirabi- lia Dei confitentur cceli quia angeli, in quibus Deus habitat, jugiter jubilant magnalia Dei. Veritatem ejas confitetur sanctorum Bcclesia, quia perhenniler collectio beatorum in coelesti Hierusalem resonat Christi beneficia. Et quia hodie, (f^ 290 v^) karis^ simi, sollemnia omnium sanctorum celebramus, in congregatione nosira Chrisium Dei verilatem cum angelis corde et ore concinamus, sanctos ejus di- gnis prsecottiis extollamus, ui eorum meritis adjuti in gaudio Domini aetemaliter congaudeamus. In primis igitur in voce exultationis et jubilatio- nis magnificemus Dominum Deum summum qai sua majestate totum condidii mundum, quem jugi- ter jubilat concentus angelorum CQJus dulcis laus est in Ecclesia sancforum (Psal. cuix.) Recolenda est nobis devote in unitate trinitas ; adoranda eat suppliciter in trinitate unitas, per quam angelica 1015 HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS III. — UTURGICA. i0i6 dignitas sublimatur, hominum humilitas ad coele- stia sublevatur. Sanctus, inquam, sanctorum in sanctis suis est hodie laudandus, cujus sanclitate fidelium populus est sanctiBcandus, aeterna vila re- munerandus, perhenni gloria beatificandus. Deinde gloriosa Dei Genitrix perpetua virgo Maria summis laudibus a nobis extollatur per quam perditus mun- dus ad vitam reslauratur ; quaf regina coelorum cun- clis angelis est honorabilis, doniina mundi omnibus sanctis venerabilis. Huic hodie dulci armonya jubl- lemus per quam cum sit porta vitae, ingressum ad vitam perpeluam habemus. Post haec sunt a nobis glorificanda beatorum spirituum novena agmina miranda, in quibus expressum est signaculum Dei similitudinis, quique feliciter perfruuntur claritate A. quem prophetarum chorus fulurum longe praeci- nuit. Nunc, karissimi, novae gratise praedieatores, vitae aetemte praecones, mundi judicerf, Bcclesiarura prin- cipes, apostolos scilicet et evangelistas, dulcisono melo resonemus, summa devotione celebremos qui Yerbum Patri coaeteroum, pro nobis ineamaiani, oeulis viderOf manibus cootrectare, auribos audire, seereta Patris ab ore ipsius ediscere, ipaam Deum videre ad patrium thronum, conseendere, et omnia linguamm genere per Spiritam saoclum percipere meruemnt, qui sponsam Christi Bcclesiam sigoia et Bcriptis, veiul gcmmis et monilihus, oraaverant, proprio sanguine laverunt atque imposilam naviculae summae bealitudinis. Hii digni sunt semper faciem p ^^^^ ^^^'^ *^''®°"* (^ ^^^ ^*) "'^'*« ^® «*'^ *»« Patris cernere, et quia sol et luna mirantnr ejus puichritudinem, jugiter in eum prospicere. Ex qui- bus tres, scilicet Michahel, Gabriel, Raphahel, Pa- trem et Filium et Spiritum sanctum suis nominibus praeferunt ; alii ter trino numero sanctam Trinita- tem exprimunt. Hos si digna vita collaudantes ve- nerabimur, eis utique in vera vila cum sanctis Do- mino consonantes coaequabimur. Dehinc justum est ut homines angelorum concives hodie ymnis efFera- mus, quoa angelis jam pelo socios summum Deum com illis laudare praedicamus. fix quibus in primis series patriarcharum laudibus recolatur, de quorum semine Christus propagatur, qui-est gloria omnium sanctorum et gaudium et laeticia angelorum. Hii fi jus saecuii ad portum vitae evexemnt ; quam Illlor evangelistae velut quadrigae Dei doctrina sua de Illlor angulis orbis in coeleste palacium perduxemnt. Ex quibus Petras in Ytalia pro Chrislo crucifigilur, Andreas in Achaia cmcis supplicio addicitur, Johan- nes in dolio ferventis olei Roroae afBcitur, Jaco- bus in Juda&a gladio occiditur, Thomas in India lancoa perforatur, Bartholomaeus in India inferiore excoriatus decollatur, Philippus in Asia craci ap- pensus lapidibus interimitur, Jacobus Hierosolimis de templo praecipitatus conlo perimitur ; Symon et Tatheus(«u;) in Persida feriuntur, Bf itthaeus in iElhio- pia gladio, Mathias in Judaea ferro astris mittuntur. Paulus quoque, qui plus illis omnibus laboravit, pro Christo cervicem Romae praebere non dubitayit. guris Christum et Ecclesiam praesignaverunt et quo- n dammodo vivis (P> 252) operibus mysteria Ecclesiae '^" '"™'"^ ^®^ *™*^' summiqoe imperatores, ^o repraesentaverunt. Adam namque, qui de munda terra procreatur, de cujus latere femina formatur, figuram Christi gerit qui de casta virgioe generalur, de cujus lalere Ecclesia aedificatur. Alii praeoipui patriarchae bisseni forma sunt senatus apostolorum duodeni. Per hos etenim, scilicel Seth, Enoch. Noe, Melchisedech, Abraham, Ysaac, Jacob, Joseph. Moy- sen, Job, Samuelem, David, qui nominatim expri- muntur, quasi firmis columnis fidelcs anle legem in justicia fulciuntur. Post hos sunt nobis prophete rememorandi et magnis praeconiis recitandi, qui fu- iura Christi mysteria quasi preesentia praenunciave- rant, et Christum pro mundo passurum suis pas- -, , »40 nei^aB Vei lieiy- _ piccuiptuskui . i&m Taiiis au|jpiiuit9 CJHiiuoiau icrru seus Christum prajDoUl, qaoram alter mortuos ^ inicidsntur, alii Isqueis vel flaromis vel uodis strangulantur, alii a bestiis dilacerantur, alii fla- gris, alii fame, alii praecipicio enecantur. Hii omoes diversis modis mundo facti iudibrium jara amicti stolis albis in conspectu Agni meruerant cam pal- mis angelorum contubernium. Hos laodibus prose- quamur ut quandoque Agnum cum ipsis sequi laa - dando mereamur. riosi senatores, jam in angeUca curia gloriantes triumpbanl, per quorum censuram omnes illoram imitatores veri yae laudatores in sorte justoram tri- pudiait. Post hos martyrum est a nobis laudandus choras quoram sufiragio mundus in maligno positus (/ Joan. v) est salvandus ; qui aeterni Regis boni milites, pro donativo suo pugnantes, sanguinem suum fuderunt, iamque victoria ab hostibus potita vernanti serto laureati in coelis triumphare meraerant. Ex quibus signifer Stephanus lapidaiur, Laurentius sequax vivus assatur, Georgius rota dissipalur, Msuricius gladio transverberatur, Caesarius hodie in mare praecipitatur. Alii variis suppliciis excraciati ferro suscital, alter vivus eoeh)s penelrat. Quatuor autem praecipui, videlicetEsayas, Jeremyas, Ezechiel, Da- niel, figuram Illlor evangelistaram habuerunt, qui quadraplum mundum copiosis scriptis impleveranl. Ponro XU, seilicet Osee, Johel, Amos, Abdias, Jo- nas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias, Malachias, XII apostolos expresserant, qui populum sub lege fidelem scriptis et excmplis ad vitam instraxerant ; inter quos major inter na- tos molierum Jobannes Baptista maximus fulsit, qui velutLudfer veram Solem praeveniens nunciusaeterai diei mundo illuxit. Hie Patris Agnum crimina mundi ablaturam digiito demonstrare, unda tingere merait, Exinde lucernas Ecclesia;, scilicet confessores, domus Dei inclitos pictores, exaltemus ; merita illo- rum digna laude praedicemus qui fluentis Scriptu- rarum totam Ecclesiam irrigaverunt, signis et bonis exemplis egregie decoraverunt. Ex quibus Martinus y^ 254), Nicolaus, Remigius, Odalricus (156) et alii i017 SPECULDM ECCLESIJE. — DE OMNIBUS SANCTiS. 1018 quamplures gloriosis miraculis velut luminaria A filiabus pro Chrisfo immolarl meruit. Sie alise plu- mundi [iilsenmt. Ambrosius, Augustinus, leroni- mus, Gregorius et alii quamplurimi affluentia Scri- pturarum, ceu qualuor paradysi flumina, hortum Dei perfundentes, impetu prsedicationis civitalem Dei Isedificaverunt (Psal. xlv). Hii quia Dominum a nuptiis revertentem pervigiles expectaverunt, jam in gaudio Domini super omnia bona ipsius constitui meruerunt {Luc, xii). Horum iaudibua coD)angitnr monachorum et beremitamm coetoa, qui carnem soam viciis et con- eupiaceDtiis crucifixerimt (GaL v)etideocoh£redes Chrlsti {Rom. yiii) jam oeDtuplum receperunt {Matth. xix). Homm conversationem mundus inhorriiit, atque a se perhorrescens, ut immunda purgamenta evomttit ; et ipsi habitu et actu mundo illuxerunt " sequa ab eo toto corde et corpore elongaverunt, hominum frequentiam fugientes, in solitudine be- Btiis cohabitantes et ideo coUoquio et visiones ange. lomm perfrui meruerunt. Inter quos praecipue Be- nedictas pneclaris signis et prodigiis ut ignivomum jubar resplenduit, atque egregia doctrina lucernam ▼ise properantibus ad vitam prsevius dux nobiliter praebait. De quoram etiam collegio Antonius, Ba- ehumios [Pachomius ?] Hylarion, Macharius et alii innumerabiles signis et sanctfle vitae exemplis tam- quam stellae in ealigine noctis higus mundi luce- bant, et multos se imitantes de naufragio hujus sae- euli ad veram lueem pertrahebant. Hii quia ali- qoando in derisu et in Bimilitudinem improperii ha- behantur, et vita illorom insania, finis autem illo- G rom exterminium estimabantur, ecce jam inter filios Dei eomputantar {Sap. v). Hinc dignum est ut melos candidulis virginibus aptemus et earum pi-seconia sonoris vocibus concre- pemus. Quae sexum cum saeculo vicerunt, camis il- lecebras et mundi pompas spreverunt, minas et prae- mia tyrannorum contempseruntet perdiversa suppli- cia in Sponsi sui umplexus diu cupitos venerunt. Ideo nunc secunlur Agnum quocunque ierit et canticum novum canlant quod nemo alius cantare polerit {Apoc. v). Ex quibus Tecla bestiis objecta ignicru- ciatur ; Agaiha praecisis mamiliis super ignitas tes'as rimae diversis poenarum generibus affectae regnum coeleste sunt adeptae. Aliae vero piis laboribus eon- tinentiae studentes, jam cum pmdentibus virginibus sunt gaudentes. Jam nunc plectram linguae conjugatis solvamus eosque condigno honore solvamus, perquorumpro- creationem saeeulum reparatur, a quibua et Christo cottidie in suis membris ministratur. Ex quibus Adrianus, hortante conjuge, pro Christo mortem sustinuit ; Marcellianus cum Marco, instigante Se- bastjano, spretis uxoribus, se discrimini obtule- mnt ; Eustachius cura uxore et filiis hodie necem subiit. Alii vero innumerabiles per bona operacon- secttti sunt divicias incomparabiles. Cum his laudem prosequamur poenitentes, eorum exempla sequi studentes, qui peccata sua elemosi- nis redememnt , ac sequentibus bonis transacta mala operuemnt. Ex quibus ille quem species mo- nialis decepit, karlam diabolo traditam per Basilium recepit, Tbeophilus, ob ambitionem apostata factus, manuscriptum per Dei genitricem poenitens a dia- bolo rehabuit. In Vita Patrum facinorosus, in sepul- chris a daemonibus flagellatus multis signis claruit ; Maria iEgypliaca, Pelagia, Thays sororque solitarii fcedae merelrices, per poenitenliam factae sunt fervi- dae Christi amatrices. Alii vero absqne numero poe- nitendo ditati sunt vitae praemio. Horam laudibus omnes fideles subjungamus ex quorum numero nos ipsi esse satagamus. Qui ut Ecclesiae membra corpori effuse inhaeserant et per operationem nunc ad caput Christum pervenerant. £x quibus multi militum (i^ 9156) ut matrem Ecele- siam defendant saepe pugnando proprium fundont cruorem ; plerique agricolae ut eam pascant per la- boris liquescunt sudorem ; plurimae mulieram per castitatis pollent pudorem; quamplures pueromm florent parentibus deferendo honorem . His quia in vinea Domini desudantibus impii insultant, jam in requie laudes Deo persnltant. Hii omnes ut varii flores hortum Dei ornaverunt alque aeterase vitaa odorem factis et dictis spiraverant. Unde cum Ysaac Jacob benedixit, talia verba dixit : Ecce odor filii volutatur; Agnes flammisinvecta jugulatur; Cseci lia (P> 154 V) ferventi balnco imposita gladio ene- ^ *^* ^^^^ ^9^ pleni, cui benedixit Dominus {Oen. ftatur : MarffftrPtA vflpiia n«»nia HiiflAPrpfnr • T.nAitt ^ xxvn). Ysaac Jacob benedixil quia Christus fideUum populum benedictum addicit. Ager plenus est totus catur ; Margareta variis poenis dilaceratur ; Lucia, rogo imposila, ferro trucidatur. Simili exitu aliae innumerae discmciatae Christum Virginis Filium adiemnt; aliae vero per pia studia ad matrem Vir- ginem his sociandae pervenemnt. Haec quia accensis lampidibus venienti Sponso obviabunl, cum eo ad nuptias intrabunt (Matth. xxv). Hamm laudibus viduae associantur, in quibus nuptiae Chrisli causa non iterantur. Ex^quibus Fe- licitas cum flliis VII &e hostiam vivam Deo obtulit ; Symphorosa cum totidem victimaChristisuccubuit; Theodota cum tribus fiiiis , Sapienlia cum totidem mundus odore sanctomm repletus. Diversi florea sunt diversi justoram morcs . Ex quibus patriarcbae ut flos narcissus fide veraabant ; prophetae ut jacin- ctus spe coruscabunt; apostoli velut palmites de vera vite pullulantes, uvae florem caritate praefere- bant ; martyres pacientia ut msa candebant ; con- fessores ut crocus sapientia fulgebant ; virginesca- stitate ut lilium ni^ebant ; mouachi purpuram regni humilitatem ut viola pnemonstrabant ; coi^ugati aliique fideles per alios flores expressi in virtutibas radiabant. Hii omnes in aspectn Dei exultantes epa- (156) Ms. VdalHcus. 4019 HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS III. ^ LITURGICA. 1020 lantur e( in laetiUa delectanlur {PsaL lxvii). Am- A dmm habitori cum corpore et anima simul Regem plius non esurient neque sicient (Apoc, vu), sed om- gloriae in decore suo sunt visuri. Tunc quippe sicut nibus deliciis pro volo aSIuent, adhuc duplex gau- sol fulgebunt et sequales angelis erunt. Si TiS| potes hic flaem facere ; si autem expedit, hsec adice : De hac felici angelorum et hominum copnlatione promittit Dominus prophetica locutione : Ecee p(h nam liierusalem in lapides preciosos (Isa, liv). Hie- rusalem, quod dicitur visio pacis^ est angctorum et hominum cohabitatio qnae veram pacem Ghristum in Patre facie ad faciem conlemplatur. Hsec in lapides preciosos ponelur quia Hierusalem utcivitas de electis hominibus in virtutibus preciosis construetur. Ster- nam per ordinem lapides ejus. Lapides Hierusalem per ordinem sternentur dum electi pro meritis inter ordines angelorum disponentur. Muros ejus (f^ 256 v") insmaragdos, Muri Hierusalem smaragdinei sunt angelici ordines noveni, qui jugi visione Dei viride- scunt et perhenni gloria splendescunt. Fundamenta ejus in saphiris, Fundamenta Ecclesise palriarchse fuerunt qui eam coelestibus factis praefigurando fundaverunt, et ideo ut saphyrus aerio colore ful- serunt. Propignacula ejus in jaspides. Prophetse sunt ficclesias propugnacula, quia eorum scripta sunt tuta contra dsemones et hsereticos defensacula. Hii erant ut jaspis viridantes, quia in fide eranl pul- chre vernantes. Portas cjus in lapides sculptos. Portse sunt apostoli, per quorum doctrinam intra- nius Eeclesiam, et per quorum censuram introdu- cemur ad gloriam. Hese de sculptis lapidibus aedi- ficantur, quia bona exempla scripiis et factis apo- stolorum veluti sculpta fidelibus reprasentantur. Omnes terminos ejusin lapidesdesiderabiles. Omnes termioi Ecclesiae sunt omnes populiy omnes linguae, omnes nationes, omnes gradus, omnis condiiio, omnis aetas, omnis sexus. Hii ponuntur in lapides desiderabiles, quia de his omnibus eliguntur sedifi- cio Dei aptabites. Universos /ilios tuos doctos a Do- mino ; universos [universi] filii Ecclesise a Domino docti erunt cum in iila vita omnia in Deo videbunt ; nichil est enim quod eos lateat cum Deum, in quo omnia consistunt, inspiciunt. MulUtudinem paci fiUis tuis. Ibi multiludo pacis filios Ecclesiaa oscu- pabit, quia torrens pacis de omnimoda gloria in cis redundabit. Injuslicia fundaberis. In justicia haec civitas fundabitur, quia in Cbristolocabilur per qucm uniuscujusque meritum juste rerounerabitur. Po- nam visitationem tuam pacem iha. lx). Cum hic a Domino visitamur, pro peccatis fiagellamur ; ubi au- tcm nostra visitatio erit pacis multiplicatio. E^t prce- positos tuos justiciam. Cum praelati hic a nobis facla nostra jusle exigunl, digne nos pcenis subi- gunt ; ibi aulem justicia nobis imponitur cum Chri- stus juslicia nobis in praemio dabilur. In terra tua non audietur uUra iniqtUtas, quiaibi regnabit beter- na aequitas. In terminis tuis non contricio et vastUas , quia exuberat ibi dulcis consolatio et ca- ritas . Salus muros tuos occupabit et portas tms lau- datio, qjiiia inter angelos et sanctos per apestolos introductos erit perpetuae salutis jocunda congratu- latio (^258). Non erit tibi amplius sol ad lucendum perdiem, necsplendor iunm pernoctem^ sed erU tibi Dominus in lucem sempUemam etDsus tuus inglo- riam cetemam. Non oeeidet uUrasoltuusetlunatua non minuetur^ quia Dominus pro iace sempiteraa tibi stabilietur. Populus tuus amnesjustt inperpe^ iuum, terramhasreditabunt^ubig^ndivaaeilsBliemD. obtinebunt. iVan attdi^^tir tn te uUravox fietusy et vox clamorisnon erit ibi ampliuSf sed vox salatis el B exultationis et vox gandii cantici etgratulationis. la civitate quippe sonant jugiter organa sanetomm ; ibi suavissimo melo dulcisonum yronnm jubilant sine cessatione ooncentus aBgelonim. H»o civitaa vocatur Dominus ibidem, qaia Deos ibi erit in omnibus electis idem. In hae gloria angeli per caritaiem permanserant, ad banc orones sancti per fidem et operationem pervenerunt. Horum neatram sine altero valet; conjnneta hominem ad vitam trana- ferent. Sine fide est enim imposibile plaeere Deo {Hebr. xi), et fides siBeoperibosdicitarmortttaesse (Jac. xx). Unde et populo Dei lex in doabaa tabolis datur {Exod. xxxi), quia per fldem et operatioDero homo salvalur. In nna namque tabula tria ad Deom pertinentia continebantur qoibus fides TriBitalis Q exprimebatur. In altera YII ad proximom pertinen- tia promulgabanlur, per qu» operatio instrueba- tur. Legitur etiam quob Jacob duas sorores babuerit pro quibus septenis et septenis annis servierit, et ex una XI filios, ex altera duos lantum genuerit (Gen, XXIX, xxx). Jacobpopulumfideliumexprimit, qui per duas vitas, activam sciticet et contemplatt- vam, ad hsereditatem vitse aeterna; pervenit. Lia quippe est saecularis vita, quae VI filios generat dam VI opera Evangelii perficere properat, esurientea scilicet pascendo, sitientibus potum tribuendo, nu- dos vesliendo, hospites reciciendo, infirmfis viai- tando, incarceratos omnesque afHictos consolando {Matth. xxv). Pro hac conjuge Jacob Vllannos ser- vit dum devotus populus VII legalia praecepta im- plere conlendit, sciltcet patrcm el matrem honorare, nullum manu vel lingua mortificare, non moechari, nec furari, non falsum testimonium dicere, non rem alterius concupiscere, non uxorem nec omnia illius auferre (Exod. xx). Porro Rachel pulchra est spiritualis vita (f^ 258 v<») ; quse duos filios parit dum jugiler vel legere vel orare aut verbum Dci audire vel aliis praedicare satagit. Pro hac etiam Israel VII annos famulatur dum fidelis populus VII evangeli- cis institutis inhianter subjugatur; dum student esse spiritu pauperes, mites, lugentcs, justiciam esarientes , misericordes , mundicordes , pacifici {Matth, v). Et ut his fiorere mereantur, VII donis Spi- D Ol\ SPECULUM ECCLESIiE. - DE S. MARTINO EPISGOPO. 1022 rilas sancii informantur, et fadee assequi VII peti- cionibus Dbminic» orationis preeantur (ibid.), Per spiritum naroque timoris sunt voluntarie pauperes ut a malis liberari valeant et regnam eoelomm haere- ditate capianl. Per spirilum pietatis sunt mites ne in temptatione inducantur et terram viventium possi- dere digni babeantur. Per spiritum scientisB sua et proximomm mala iugent ; in se peccantibus debita indulgent ut et illomm debita relaxentur et tristicia eorum in gaudio conversa consolentur. Pcr spiritum fortitudinis fame et siti justiciie afficiuDtur, et ideo pane cottidiano vel supersubstantiaii saturabuntur. Per spiritum consilii misericordes esse conantur ut voluntas Dei sicut in coelis cum angelis , ita et in terra cum hominibus perficiatur, et ipsi misericor- diam Ghristum consequiintur. Per spiritum intelle- etus sunt mnndicordes ut eis regnum Dei adveniat et Deum facie ad faciem sicuti est videant (/ Joan. iii). Per spiritum sapientise sunt pacifici ut Patris noroen in eis sanctificotur, et ipsi filii Dei vocentur (iM'd.). Et quia in his singulis porsecntioncm propter justiciam patiuntur, ideo regnum coelorum jure hse- reditario eum angelis summa beatitadine sortiuntur. Bt quia eis homines exprobrant, maledicunt, omne malum propler nomen Domini mentientes dicunt, beali erunt, quia in gaudio et exultatione copiosam mercedem habebunt (Matth. v). Debet autem nosse vestra fratemitas eur hsee saneta instituta sit sollemnitas. Roross antiquum A templum Pantheon in honore omnium deoram, immo daemonioram, erat, quod papa Bonifacius, eliminata omni spurcicia ydolorum, in honore Dei Genitricis Manae et omnium martymm in Maio dedicaverat. In primis enim non nisi sanct» Mari» et martyram festivitascolebatur, sed processu lemporis, Christiana religione crescentey etiam confessorum sollemnitas ^nstituebatur. Unde quidam Gregorius papa eandeiQ festivitatem in honore omnium sanctomm (f^ 260) hodierna die instituit celebran, ut quicqnid toto anno humana fragilitas in celebrationibus saneto- rum neglexisset, eorum meritis possit hodie relaxa- ri. Igitur, karissimi, omnium sanctorum meritia et precibus quserite hodie Dominum (P$aL av) oran-» do, qu»rite faciem ejus semper (ibid.) bene vivendo, p et invenietis requiem animabus vestris (Matth, xi) in seterna gloria regnando. Omnes sanctos ore et oorde invocate, votis et laudibus vos eis commendate ut quicquid toto anno gessistis contra Gh<*i9tianam re- ligionem, Sanctus omnium sanctomm Chriatus re«- laxet vobis per iiloram intercessionem ; et eum idem Rex glorias admirabilis fieri in omnibus sanetis suis venerit, atque de angelis et hominibus unam rempublicam fecerit, vos in hac eopulatione me-* reamini in clarissimo regni ejus palacio conregnare, et in nuptiis Sponsi et sponsee cum omnibus cho- ris angelomm et sanctorum perenne alleioia de- cantare. DE SANCTO MARTINO EPISCOPO. IHtectus Deo et hominilnut eujui memoria in q benedictime esi [Eccli. xlv). Sanctus Martinus, dileetissimi, fuit Deo dilectns, et ideo est gloriosus pontifex super plebem suam electus. Hominibus extitit diiectus, quia nimiram populus Dei ejus patrocinio ab hostibus animse et corporis est protec- ti8. Idcirco in benedictione est ejus memoria, quia per univerenm orbem ab hominibus, et in eoeiis a beatis spirilibus benedieitur in perhenni gloria. Ab universa quoquc Bcclesia hodie nomen Jesu Christi per eum benedicitur, a quo ei tanlus patronus priR- ficitur. Hic gemma secerdotum appcliatur quia ejus preciosa vita se pneclaris miraculis per totum mundum sacerdotalis dignitas decoratur. Unde a solis ortu usque ad occasum laudabile nomen ejus (Psal. cxii) celebratur et ab oninibus laborantibus in auxilium ejus invocatur. Omnibus se invocantibus celeri ope subvenit, Deusqueper ejus merita qussqpe petita cuilibet tribuit. Nam absque multis signis quibus est glorificandus, tres mortuos per eum ad vitam rcsuscitavit. Hic a Romanis parentibus , taroen gentilibus, in Pannonia generatur, in Ytalia educalur. Duodennis toto animo heremnm concupiscit; sed pater ejus, dum (f« %60 v<>) esset tribunus miiitam , devotum D desiderium ejus minis eompeseit. Denique eatena- tur, militaribus armis invilus impliealar. Adhue unda baplismatis eum non ablaebat, et tamen evan- geliea pneeepta eollieite implebat , acilicet alentes alebat; et oppressis prout potuit in tribalatione subveniebat, uno tantum servulo contentus, eoi ipse ssepius versa vice serviebat. Quodam liiemis tem- pore dum pergit Martinus cum commiiitonibaa, oh» viat eis nudns panperculusy poscens miserioordiam a transeuntibus ; et dum omnes pnetereant mise- rum, Martinus arripoit gladium, clamidem qua in- dutus erat dividit, partem pauperi tribuit. Gui Do- minns nocte insequenti cum multitudine angelorum apparuit, partem vestis a Martino datam priBtulit ; hac se a Manino, necdum baptisato, vestitum reta- lit . Qua visione sanctus Martinus animetua, et ma- joris gratiae spe roboratus, cum esset deeem et oeto annorum fonti Christi immergitur et mox totus in Dei servicium convertitur. Interea Juliano Deo odi- bili ad pugnam properante, et miiitibua donativam erogante, Martinus miliciam cum donativoabnegat; sed enm tyrannus in careerem reeipi imperat ut eum inermem hostibus objieiat. Pins autem Domi^ nus omnium ulilitati consulit dam aaum fidelem militem perioolo eximit, qoia neeeasilatem pugiue 1023 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. - LITURGICA. i02i ftdimit. Postera namque die faostes pacem petiere, A se cum 8018 omoibos imperatori sobdidere. Exinde Martinos, reliclis armis, monachico ha- bitu induitor, Hylario Pictaviensi episcopo conjun<- gitar, cnm quo aliquamdiu commoratus ad parentes tendit ; sed ei dial>olu8 in via occurrit, se ei in om- nibos adTertfaturum promUiit. Qui silvam ingressus a latronibus capitur; ligatur, in abdita ductus uni incustodiendus conunendalur. Qui pcr Martioi verba Deo credidit eumque solvens ad viam deducit, latro- dnium execratur, Martinum fidus comes discipulus eommitaiur. Martinus autem ad parentes perveniens matrem suam convertit ad Dominum, patrem con- verti [convertere] non poiuit. Inde ad Hylarium re- vertitur et ab haereticis variis poenis afficitur. Eo B tempore quidam caiechuminus se ei associaverat qui abseaie Martino (f^ 262) non baptizatus abie- rat. Martinus autem reversus in lacrimis solvitur, sed Domino eum consolaote tristicia ejus in gau- dium convertilur, moxque mortuus ab co resuscita- lur. Aiio tempore tmnseunte Martino lugubris vox auditur in quodam vico. Qui dum causam luctus Bciacitatur, ei quidaro suspendio sibi animam extor* sisse narj*atur; inde Martinus miseratus miseri, ejeciis omnibus, preces fundit misericordi Misera- tori. 0 quam prope est Dominus omnibus eum in veritate invocantibus ! {PsaL cxliv.) Statim mor- tuus vits redditur et cum Martino, cunclis stupen- tibus, vivus progreditur. Ocujus meriti apudDeum hic vir extilit qui hunc vit® restiiuit qui se ipsum ^ occidere non periimuit ! His miris miraculis mundo nolificatur, Deo disponeote sublimatur infula Turo- nici pontificatus. Qui mira humilitate etsollicitudine grcgem sibi commissum regebat, dulci doctrina et vivis exemplis subditos instruebat. Tcmpora sua si- gnia et prodigiis omavit, totam Ecclesiam aurea columna inflexibiliter sustentavit. Martino ad ecclesiam procedente daemonia in ec- clesiam mugitum edebant, et clerici per energumi- nos episcopum adventare sentiebant. Torquebantur nialigni de prsasentia antistitis Deo digni. Mox vero ut ille cilicio obvolvitur, cineri prosternitur, inmun- dorum spiritimm caterva ab obsessis hominibus expellitur. Quadam sollemni die missas celebratu- rus in sacrario consedit et ecce quidam pauper ve- D stem ab eo petit. Qui protinus diaconem mittit, ve- Btem pauperi afferre praecepit. Illo morante Marli- nos veslem suam exuit, pauperi tribuit. Diaconus reversus hortator episcopum missas celebrare, di- ceos popolom iassum diu expectando laborare. Qui dixit pauperem prius vestieodum et sic servicium Dei peragendom. Ilie stomachatos ex proxima ta- boroa nigram brevemqoe vestem paocis oummulis coemit, ad pedes episcopi cum ira projecit. Ipse Ycro ntchil penitus commotus diaconem exire pra)- eepit, vestem aliatam tslam induit, sicque seminudis bracbiis ad missarum soUemnia accedit, sed Domi- nos astanti populo merilum pneclari prsesulis pate- fecit. Mam eo missas celebrante globus igneus de capite ejus surgebat et flamma crescente in alta poli tendebat. Grebro (f> 262 .V«) etiam vis» sunt manus Martini inter missarum soUemnia gemmis radiare atque auro et electro crepitare. Quodam tempore populo paganorum Martino in campo prffidicante, puer quidam opprimitur a turba constipante. Quem matcr cum ejulatu sancto attulit* moxque vivum coram omnibus ejus preeibna reci- pere meruit, quse cum omni populo credens graies Deo relulit. Sic Triailas sancta electum soum coram hominibus giorificat dum tres mortuos per eum ad vitam revocat. Hujus locati viri lotegregia signa scribuntur quod nullo sermone explicabuntur. Unde pauca haec vos audisse sufficiat oe prolixior sermo vobis fastidiom ingerat. Gum quidam Postumianus, peragratis mundi partibus, Fanctos Patres in .£gyplo, in Ju- daea, in Graecia visitasset, ac multo prseclara et di- gna relatu fratribus reversus euarrasset, inventus est Martinus omnium merita et facta signis et san- ctitate transcendisse et illi omnes ad solius Martini mensuram non pervenisse. Nam csecis visum, sur- dis reddidit auditum, mutis loquelam, leprosis re- parabat mundiciam, ciaudis gressum, populum consolidavit paralisi oppressum ; ardorem febrium mitigavit, furorem daemonum ex hominibus effu- gavii, et non solum ipse per se signa exbibebat, sed etiam multi in nomine Martini mira faciebant. Oleum a Martioo benedictom omnem laoguorem pellebat ; iiierse ab eo missae fogato dolore salotem reddebaoi; aves , bestiae, serpeoies ejus imperio parebant; vestis ejus tacta vel stramen in quo dormivit dsemones vel quamlibet udversam valitu- dinem fugabat, celerem sanilatem praestabat. Hiiyus cappa Francorum regibus ad bella euntibus pro signo anteferebatur, et per eam victis hosiibos vi- ctona potiebantur; unum et a cuatodibua iliias cappae usque hodie cappellani appellaniur. An- geli saepe ei colioquebantur, sancti quique frequen- ter cum eo serroocinabantur. Oculis ac manibus in ccrium semper iniendebat , ore et corde Christum gerebat. Regibus poienter imperabat, haereticos cum magna auctorilate superabat. Bpiscoporum invidia a subditis illaiam iojuriam patienier toiera- bat, exemplum sanctimoni» omnibos prae [per] omnia dabat. Obitum suum longe (I^ 264) ante pnescivit, fratribtts diem exilus sui prsedixit. Igi- tur cum Domious gloriosa merita beali Martini decrevisset remunerari , et emeritum miiitem post multos agones perhenni serto laureare , corporis dolore corripilur sicque a dolore et morte pariter eripiiur, atque angelis et aanctis concineotibos gaodiom Domini soi laetos ingreditur, sed coelestis modulatio a multis percipitur. Nam Severinus Ck)- loniensis episcopus, multis virtutibus prsdictns, ea hora cum diacono suo Ervelgiso , postea ejusdem loci episcopo, inter monasieria causa oratioois ibat quando anima Martini a carne soiuta coeli templa adibat. Qoi angelicam aodiens armoniam, igno- im SPECULUM ECCLESliE. - DE S. MARTINO EPISGOPO. me rante diacono quid sigrnificaverit, Martinum Turo- nensem pnesulem de hac vita migrasse retulit atquo animam illius choros angelorum excepisse ; sed (ur- bam dsemonum occurrisse et nichil suum invenisse, confusos abeessisse et ideo coeiestem exercitum laudisonum ymnmn tanta exultatione concrepuisse. Hea, karissimi, quid 6et de nobis miseris omnibus flagiciis involutis, st tnrba demonum Martino occor- rit qui omnibus virtutibos floruit ? Hic beatus coe- lestia petens etiam Severo apparuit qui ejus Vitam jam scripto edidit. Erat autem dies Dominica quando de carcere cor- poris ac mundi exiens cosli alta intrabat palacia. Ipsa die Ambrosins Mediolanensis episcopus, omni- bus Ecclesiis pro sanctitate et affluente doctrina roemorandus, astitit altari missamro solemnia cele* braturus. Qui a Spiritu sancto rapitur, ad sepelien- dum corpus Martini Turonis defertur. Quo sepulto ad se ipsum rediit ; omnibus mirantibus ac merito stupentibos quae gesta sunt retulit. Celebri igitur laude, karissimi, est nobis beatus Martiaus venerandas , duicibuii roelis cum angeiis personandos cui Dominus adhuc pagano militi in<- ter angelos ostenditur ; per qoem jam Ghristianum et abbatem factom vita mortuis redditor; qui pon- tificali dignitate sohlimator, virtotibos et miracotis deeorator; coi a regina servitor, et dum ei a rege non assorgitor, tbronos ejos flammis corripitor ; qoi a servis regis verberatos eos cum animalibus A ad fluvium ut simulachra flgit, posnitentes vero transire (f* 264 \^) perraittit ; qui arbores daemoni- bus dicatas succidit, cadentes illaesus excipit, um- bram latronis occisi conspicit, verba loqnentis per- cipit aram ejus (?) aliaque delubra destruit; sed turba paganorum cum funere sistit, et iterum abire permittit; turbam canuro flgit, lepQscalom a denti«- bos eorum eripit ; qui percussos a serpentibus de- pulso veneno sanat; praestigia deceptoruro declarat ; qui incendiuro circa se extioguit, infantis trium dierum linguam ad loquendum aperit; in cujos nomine canis importune latrans obmutoit, et cujos stramen, obsesso homini a monialibus alligatom, dsemoniom expulit ; qui serpentem fluvium transire, roergos voro in desertum de fluvio ire jussit ; qoi Q obitum suum longe pnedixit , discordantes in pa- cem redttxit ; cui obeunti agmina angelorum occar- ront, chori sanctorom concentibus applaudont, ve- nienti cosli patescunt, omnia ccelestia hylarescont. Traditor etiam de eo cuidam revelatum solitario quod quadam die soUemnitatis ejos tot anim» a poenii ipsios meritis liberat» sint qood (1 67) homines illa die ad festivitatem ejus convenerint. 0 vere beatus pontifex, ab omni Ecclesia digne beatifican* du8, per cujus beata merita animabos beata confe- rontor gaodial Honc, karissimi, devota roente fla- gitemus quatenus ejus suffragio in supema patria cum Christo regnemus. Ubi oculus non vidit (lCor. n), et caetera. Die domioico adice de ^ancio Brictio Hodie, karissimi, sanctum Briccium votis nostris favere poscamus, cum eum plurimum apud Deum posse noscamus. Ipse enim didicit in suis pressuris qualiter subveniundum sit in miseriis constitutis. Yirtutem namque semper invidia commitatur; quod hoc exemplo maxime comprobaiur. Gum sanctus Martinus signis et virtutibus ut sol splendesccret, et dulcis fama ejus longe lateque [per] populos crebres- ceret, multi, heu 1 episcoporum cupientes laudis ejus prsBConia, rennuentes autem adornari vitae ejus sanctimonia, egeruot ut aliquo ingenio deponatur qui dexteraDei exaltabatur. Interea quaedam mulier male concepLum lilium genuil, cujus sceleris auclor latuit. Itaque episcopi, &uOd vesaniae oportunitatem invenientes, concilium ineunt, consilio cum muliere inito, Martiuo crimen imponunt (f'' 266). Martinus autem infantulum sibi a£fcrri jussit , quem brachiis complexus blandiens « fili, fili • dixit. Puer vero cum adhuc seplimanam non compleverit, in vocem absolutam erupit , « non es tu, inquiens, meus pa<- ter, sed Johannes mercator. » Unde omnes stupe- factigenibus ejus se advolvunt, veniam petunt. Quibus dignus Dei sacerdos injuriam suam benigne relaxat, iufantem baptizat, de fonte lavat [levat] , Briccium nominat. Quem adultum monachicis disci- G plinis imbutum presbyterum ordinat, multisqoe con- tumeliis ab eo perpessis, pro mercede ei episcopatum a Deo impetrat. Martino itaque ad Dominum mi- gi-ante, firiccius episcopus prseficitur, et anno epi- scopatos sui tricesimo quod in magistrum peccavit de manu ^us requiritur. Nam infelix mulier de stupro peperit et totus populus episcopo crimen imposuit. At ille exemplo magistri puerum adduci prsecepit qui XXX dies setatis^implevit. Qoem coram omni populo adyurat ut si ipse pater ejus sit palam edicat. Puer autem clara voce negat eum suum pa- trem esse . Cum vero ipsi hoc magicae arti ascribe- rent, fornicatorem et magum assererent, Briccius prunas ardentes circa civitatem in byrro soo portans ante sepulchrum sancti Martini exposuit, vestis ejus Q inusta apparuit ; sed populus furens non credidit et ab episcopatu eum expulit quia hoc in Martino pro- roeruit. Qui ejulans Romam venit apostolicusque eum honorifice excepit. Post YII annos ad sedem soani remittitur, ab omni populo cum magno ho- nore et gaudio recipitur et expleto digne officio ho- die sanctis in gloria conjungitur. Ut huic associe- mur toto corde precemur, ubi oculus non vidit, etc. (/ Cor. u.) (157) Sie eod. semper pro quot. 1027 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III, - LITURGICA. lass DE SANGTA CJEGILIA. Si ejus est ecclesia : Oquampulchra est easla generatio ewn caritaie! {Sap. IV.) Florentes bic castilale, si fervent caritate, splendebaak coram Domino ineffabili claritate. Qui autem absque dilectione caste vivunt , per difficilem vitam ad interitum ibunt. Qui enim omnis volupta- tis impleverit desiderium , quasi per gramineam viam ducitur ad eculeum. Qui vero vixerit in carnis diitriclione , non babens dUectionem, quasi per spinetum trabitur ad suspensionem. Refert Dominua quod decem virgines (^ 266 v^) fnerint quarum quinque Sponsum accensis lampa- dibns exceperint, et cum eo ad nuptias intraverint ; quinque vero extinctis lampadibus foris remanse- rint. Pnidentes virgines sunt quae corpore et spiritu Ciste vivunt ; que cum nubere possunt, nolunt, sed Christi amore camis voluptates respuunt. Quae ideo Y acribuntur, quia per Y corporis sensus castitatis opera impiebuntur, per quae Deo acceptae reddun- tur. Quinque etiam in temarium etbinarium dividi. tur, sed per ternarium fides sanctce Trinitatis, per binarium gemina dilectio exprimitur. Qui ergo in fide sanctse Trinitatis per geminam dilectionem ope- rantur, recte qninario numero notantur. Per teraa- rium quoque fides, spes et caritas intelligilur ; per binarium castitas corporis et animae accipitur. Quae in his virtatibus corpore et spiritu caste vixerit, procul dubio ad quinarinm hunc pertinebit. Fatuae autem virgines sunt quae per superbiam conjugatas despiciunt, aut de camis virginitate gloriam huma- nam quaerunt. Quae enim de virginitate superbiufit, coram Deo immundse sunt quia , ut scriptum est. immundus est coram Deo omnis qui exallat cor suum. Quse autem laudem ab hominibus per casti- tatem quaerunt, a Deo mercedem non habebunt, quam hic ab hominibus receperunt. Quse vero toto desiderio viris admiscentur, et etiam corpore , si facultas daretur, libenter commiscerentur, a Deo ut corruptae poenis subdentur nisi ipsae per pceni- tentiam hoc punire conentur. Sicut enim viri vi- dentes mulierem ad concupiscentlam , moechantur {Matth. v), ita utique et feminae viros concupiscen- tes mcechantur, Quse autem obscena quseque ope- rantur, etiamsi numquam viris admisceantur, a Deo juste ut meretrices damnantur. Et heae Y referantur quia y sensibus immundiciam cordis explere ni- tuntur. Accensae lampades sunt bonae actiones; oleum aeterna gloria; vasa sunt corda. Pradeutes ergo virgines lampades accendunt, quia bonis ope- ribus pro aeterna gloria coram hominibus splende- scunt. Fatuae autem lampades quidem habent, sed oleo carent, quia contiuentiae opera pro humano tantum favore exhibent. Sponsus est ChristuS; sponsa vero Bcclesia. Quam tunc ad nuptias ducet cum peracto judicio iu coelestem Hiemsalem intro- ducet ; sed illo nunc morante omnes virgines obdor- miunt, quia quique mortis (f» 268) somnum sub- A eunl. Media autem nocte per clamorem Spoosus venire nuucialur, virgines ei obviam ire adhortan- tur, quia nimirum media nocte magno clamore vo- cis et tubae angelorum adventus aeterai judicis mundo inciamatur et mortui in ejus occursum a somno mortis excitantur. Quem tunc prudentes ac- censis lampadibus excipiunt, eum eo ad nuplias intrabunt, quia pro bonis operibus aeteraa praemia recipiunt, pro eastitate in perhenni gk>ria exuUa- bnnt. Fatuis autem tunc janua clauditur, querum lampas extinguitur, quia ibi praemio vitae carebunt, cum hie acceperint laudes ab faominibus quoa ama- verunt (Matth, xxv). Interim narrat Dominus quod quidam tbesaurum in agro abscondiium invonerit et venditis omnibus ^ agram illum emerit (Matth. xiii). Thesauras est Chrislus in Patre absconditus. Qui in agro latens reperitur dum in Patre manena per contemplatio-» nem ei coaeternus invenitur. Pro quo thesauro om- nibus venditis ager emitur» quia pro Christo terre- nis cunctis spi^etis facies ejua promerebitur. Iterum dicit quod quidam preciosam margaritam invenerit et datis omnibus eam comparaverit {ibid.). Decor preciosae margaritae est dulcedo coelestis vitaa. Qua dalis omnibus comparatur dum quis omaibus abre- nuntians, cuncta de^ideria mundi calcans , aeleraa dulcedine remuneratur. Iterum dieit quod sagena in mare missa sit quae omoe genus piscium conclu* serit, quam plenam ad litus eduxerint, bonos pisces in vasa f^legerintfmalos autem foras eroiserint {ibid.). Sagena est fides catholica ex muUis sententiis Scri- ^ pturarum contexta. Haec in mari laxatur dum in toto mundo a doctoribus praedicatur. In qua omne genus piscium concluditur dum de omnibus iinguis, de omnibus populis, de omnibus tribubus, de omni gradu, de omni sexu genus humanum fidei inhae- rens Christo subditur ; sed sagena plena ad litus pertrahitur cum summa humani generis fine mundi terminabitur. Tunc boni pisces in vasa eliguntur, cum electi per angelos in diversas mansiones pro meritis disponuntur. Mali vero foras mittuntur cum reprobi in caminum ignis perpetuo cruciandi re- truduntur. Sancta Caecilia una de pradentibus virginibua fuit quae lampade castitatis splendide ((^ 268 v^) fulsit. Et quia Sponso ardente lampade obviavit» I) ideo jam cum eo ad nuptias aetemae epulationis intravit. Haec pro thesauro emendo omnia vendidit» quia pro Christo adipiscendo se suaque omnia in morte tradidit Haec margaritam inventam datis omnibus comparavit, quia cunctas carnis illecebras et mundi pompas contemnens dulcedinem coelestis vitae jam gustavit. Haec ut bonus piscis evangelicaa sagenae inhaerens in vas est elecla, quia de hoc mundo in perhenne gaudium ab angelis est evecta. Haec de nobiii prosapia Romanoram orlu nobili 1029 SPECULUM ECCLESIiE. DE S. CLEMENTE. 1030 viro desponsalur, et faclis nupliis, sublus cilicio, de- super auro vestiebatur. Dum autem venturn esset ad secreta cubicula, dulcibus colloquiis convertit spon- sum ad fidem Cbristi. Qui dum ejus persuasu ab Urbano papa baptisma percipit, reversus angelum Domini cum Caecilia- repperit. Qui dun serla ex paradysiasis floribus tecta [texta] suave olentibus detulit, ex quibus unum Caecilise, alterum Yale- riani capiti imposuit ; insuper cuncta quae a Deo pe- terent impetraturos, retuHt. Post haec Tyburcius, frater Vaieriani, advenit, quem Csecilia mellifluis verbis ad Christum convertit, papa Christi tunica induit. Cottidie itaque Chrislo Dco devote servinnt, multas elemosinas faciunt, angelis cottidie confabu- lantur, signa et prodigia operantur. Post haec a prae- fecto comprehenduntur , ad immolandum ydolis A compelluntur, et respuentes ambo pro Christo occi- duntur. Quorum animas vidit quidam Maxiraus no- mine ab angelis excipi et cum magna gloria super- nis sedibus inferri. Unde et ipse Deo credidit et mox jussu praefecti plumbatis caesus pro Christo occu- buit. D( inde C%cilia flammivomis balneis iacludi- tur, sed fonte vitae ei irrorante non comburitur. Qaae tercio giadii ictu percassa, ac proprit saogai- nis fluraine lota, spooso Christo monda cooaocia'- tnr, enmque nunc inter agmina martyrum et virgi- num ip^a gloriosa martyr et virgo commitatur. Hanc imitantes Dei clemeotiam imploremus ut ejos raeritis intervenientibus io aeterna laticia exulte- mus. Quam oculus noo vidit et auris noo audivit et io cor homiois non asceodit (/ Cor, ii), et cae- tera. DE SANCTO GLEMENTE. (^ 270) Nemo accendit lucernam, et in abscondito ponil neque sub modio, sed super candelabrum^ ut qui ingrediuntur lumen videant (Luc, xi). Sanctus Clemens, karissimi, erat lucerna Eeclesiae divinitus aceenaa, auper eaodelabrum Romaoi eulmiois po- sita; qoilargum lumen doctrioae cunctis praebuit qnos domus hi^us muodi ioclusos retinuit. Hujus mater Mathidia nobilis nobili Faustidiano Romano- nim eopolatar, ex quibus ipse tercius f ratrum suo- nun procreatur. Quae insigni forma dotata a fratre marili soi de stopro est interpellata ; cujus insanam ioportaDitatem declinans, cum duobus filiis in Grae- ciam navigio proficiscitur ; Clemens admodum par- yuhia com patre relinquitur. Orta autem tempestate navia solvitor; aliia pereuntibus ipsa tabula undis in inaalam devolvitur. Filii vero Faustus et Fausti- nusnatantea apiratis rapiuntor, diversis in locis diyersia hominibus venduntur. Cum autem mulier reverti tardaret, mi&it maritus servum qui eam per totam Graeciam iovestigaret. Qui cum reversus di- . eeret se nullom veatigium famse ejus repperisse : fir dok>re tactas, relictis onmibus, abiit eam quae- rere, et non inventa, placuit ei secretam vitam in exilio ducere. Igitur parentibus et fratribus amissis Clemens remansit haeres rebus dimissis. Qui cum phyloaophiae stoderet et de immortalitate animae anxie qoaereret, Domino disponente, Barnabas su- pervenit, qui ei de hac re satisfecit, com quo re- licta Roma HieroBoIimam petit. Audita autem doctri- na Petri, baptisma eonsequitor et ei fidus comes in omnibus conseqaitur. Porro Niceta et Aquila fratres ejos tune nominati erant, a Symone Mago sedoeti et ejus magiaterio diseipuli introducti. Cum autem SymoQ Magos publiea disputatione Petri esset con- elusus, profugissetque confusus, ipsi, relicto Sy- mone, Petro adhaerent atque baptizati veram fidem omnibtts tenent. Cum quibus dum Petrus pergit in quandam insolam, mulier ab eo petit elemosinam ; B quam cum ipse requireret cur sana mulier elemo- sinam peteret, ipsa eum fletu ccepit ei infortunium suum retexere, dicens se ex summa opulentia ad Bummam indigentiam devenisse ; Romae praepotentem virum (f^ 270 y^) cum filio reliquisse, duos natos naufragio periisse, se io exilio posilam prse laerimis, prae dolore brachio contorquendo factam clenicam. Filii autem cum verba narrantis audirent, et se fratres esse nescirent, matrem esse recognoverunt et se germanos esse stupuerunt. Quae a Petro ba- ptizatur et gaudentibus filiis associatur. Deinde ad patrem suum veniunt, quem post longam despera- tionem recognoscunt, sacrae fidei adciscunt. Interea Symon Magus Antiocensem populum fallaciis suis subvertit, ad quem pater Clementis, cum esset phylosophus, disputare pergit. Quem Symon ita fa- ^ cie per magicam autem mutavit, quod quilibet eum inspieiens ipsum Symonem esse putavit. Filii quo- que cum matre ad eum reversi, praesentiam ejus exhorruerunt Symonemque esse per omnia putave- runt. Qui monitis Petri ad Antiochyam reroeat, populum convocat, se errasse, se impie contra Deum et Petrum praedicasse fatetur, de caetero emenda- tionem pollicetur. Omnes autem aestimantes Symo- nem Magum ejus consilium, miserunt post Petrum apostolum quem honorifice suscipiuot, colla Jugo fidei submiltunt. Post haec Symone ut prius er- rorem suum praedicante, et Deum apostolosque ejus plasphemante ,Antiocenses comprehensum fallacem seductorem nominant, qui abnegatum errorem ite- rum praedicare audeat, multis flagris afficiunt, cum D nimio dedecore de suis finibus ejiciunt. His transactis Petrus cum Clemente Romam ve- niens, Symone Neronem instigante, crocifigitur, et Clemens, Petro designante, episcopus Ecclesiae prae* ficittir. Qui cum aliquandiu Ecclesiam apostolica doctrina nobiliter rexisset , et muUum populum signis et praedieationibus fidelibus junxisset, uxor 1031 HONORIl AUGDSTODCN, OPP. PARS III. — LITURGICA. m% ^Sisinnii imperatom arnici ad Chrislum converlllur, A revelalur le corpus cjus tollani, quia mari singulis quam vir ob curiositatem ad ecclesiam sequilur, aed inter sollemnia missarum c^ecus et surdus effi- citur. Gui Ciemens visum et auditum precibus red- didit et ad Deum convertit. Dum vero per Sisin- niom muititudo illustriuro Christo Deo subjugatur, decrelo Trajani imperatoris Clemens cum pluribus iu exilium relegatur. Ibi fontem de petra produxit, multaa ecclehias construxit, omnem populum per gyrum sancta fide instruzit ; unde imperator judi- cem direxit qui Clementem cum omnibus Christia^ nis diversis poenis addixit. Quosdam gladio (f^ %1%) interemit , quosdam vertigine rotarum confregit, quosdam flammis injecii, quosdam bestiis objecit, ipaum vero papam anchora ad collum ejus ligalo annis undas retrabenles, YII diebus iogredienlibus iter praebeat. Sic voluit Deus martyrem suum glori- ficare et virlulem nominis sui omnibus gentibus no- tificare. Quodam tempore perKcla sollemnitate, et populo ad litus properante, quaedam mulier infan- tem suum intus obliviscilur, qui revoluto anno dormiens et incolomis quasi unius noctis spatio invenitur, et ab omnibus laus Deo redditur. Fertur etiam quod singulis annis duo virginali corpore florenles inlus remaneanl, qui transacto anno (o- tius Scripture noticiam habeant, quique servitio Dei deputentur in loco qui FamUia sancii Clemen' ti$ uomioetur hisque obitns suus semper aote unum annum reveletur. Hunc gloriosura martyrem, karis- [ligata] in mare dimersit. Orationibos autem Chri- B ^^"^^f hodie invocemus, devola laude personemus, stianorum mare undas in sinum suum ad Iria milia stadiorum retraxit, et ecce templum marmoreum in medio maris apparuit. Quod fideles ingressi sarco* phagum inveniunty sanctum Clementem anchora ad collum ejus iigata in eo conspiciunt. Quibus etiam ut cum impii in ignem dejecti in miseriis non sub- sistent, et viros injostos in interitu capient, nos cum justis nomini Domini confiteamur et cum rectis habitare cum vuUu ejus mereamur, ubi oculus ejus non vidity etc. (f Cor. ii.) DE SANGTO ANDREA APOSTOLO. Olim celebrabant gcntes natales regom, hodie ce- '^t quaternarium, et ter quatuor confioiont dnode- lebrat Ecclesia natalicia maityrum, in quo (458) de narium; et ideo apostoli, septenario nomero^expressi mortali matre nati in banc mortalem viUm intra- sont, quia per VII dona Spiritos sancii llllor partes verunt, sed quoimmortalis Ecclesiae utero moriendo G mundi ad fidem sanctae Tribitatis perduxenul. Qui nati de morte immortalem vitam adierunt. Sicut enim regum filii, non tamen omnes, de matre prodeuntes, hunc mundum intrantes ad terrenum regnum gi- guuntur, sie filii (?) de hoc mundo transeuntes, in aetemam viiam migrantes, ad coeleste regnum na- scuntur. Qui enim boni milites hostes fortiter pu- gnando devicerunt, et causa imperatoris summi au. gustseque Ecciesise sanguinem suum fuderunt, ideo victoria potila jam coronati cohaeredes regni esse meruerunt. Legilur quod (P* 272 v^) beatus Job inter omnes Orientales magnus fuerit et YII filios tresque filias genuerit et filii sorores ad convivium convocaverint. Hsec quarovis ita sint gesta, tamen propter figuram sunt scripta. Sanctus namque Sf iritus, cui prseter- ita non abeunt, fulura non succedunt, sed omnia prsesentia semper assunt, qui fecit qude futura sunt, per opera prioinim in Scriptura contexuit futura fa- cta apostolorum. Idem quidem Spiritus qui per pro. phetas sacram Scripturam composuit, per aposto- los et eorum sequaces eandcm exposuit ; gesta enim prsecedentium umbra erant sequentiuro. Itaque Job» quod dolens sonat, in figura Christus fuit, qui pro nobis in passione doiuit. Hic extitit magnus inter omnes Orientales, quia magnificentior, ut puta Filius Dei inter omnes angelicas dignitates. Septem filios habuit, quia Christus XII apostolos cohaeredes sibi staluit. Septenarius naraque dividitur in temarium tres sorores ad convivium invitaverunl, quia Aaiam, Affricam et Europam per fidem, spem, caritatem ad coeleste convivium convocavernnt. Et quibus beatus Andreas extitit praecipous, cu- jus hodie natalicia coliraus. Hic beati Petri eral gerroanus eique in apostolatum et in paaaiODe ao- citts. Sicut enim Petrus cruce Christum giorifieavit, sic Andreas in eruce moriens Deum magnificavit. De hoc multa stupenda feruntnr, multa mira et glo- riosa leguntur. Ex pluribus enim quae fecit fertttr quod Hatthfleum apostolum a- paganis excseeatnm in carcere illuminaverit, multos mortuos suscitave- rit. Demum in Achaiam pugnatums progreditttr, innumerabilis populus per eum caelesti regno aacri- bitur. Tandem in Patras civitate ab Egta procon- sule comprehensus , carceri includitur; eductus, multis flagris afficitur ; deinde in craeem levari praecipitur. Qui cracem a longe aspiciens eam cQm gaudio salutavit, suspendium tamquam epnlas opta- vit. In cruce vero sospensns funibus aliigatnr nl longo craciatu moriator. Qui com biduo vivena in crucem penderet, et populuro astantem de beata vita doceret, Bgseas, timore popuU coactos, cum moltis advenit eum deponere, sed nullus {^ %li) potail eum manibus contingere ; et ecce subito super pen. dentem immensa lux de coelis resplenduit, in qna exultans a carais dolore ereptus aeteraam lucem adiit ; CQjus corpus Haximiiia, uxor BgiM, aepeli- (158) Cod. prima manu non quo ; corr. in quo; aed legendum non quo. i033 SPBCULDM ECCLESLfi. - Dfi S. NICOUO. ioU vit ; de sepulchro vero manna et oleum fluit. E^»as A XII consortibas, orbis judicibus, ipse gloriosus ju- vero a daemonio arreptus interiit, populus omnis dex tripudiat. Hunc, dilectissimi, rogemus ut ejus Christo Dominocredidit. Sic emeritus Christi miles merilum nobis obtineat quatenus Deus omnes peli- pofit victoriam, angelica turba commitante, hodie ciones nostras impleat, omni gaudio nos replcat. laureatus in gloria triumphat, et in vit« senatu cam Quod. DE SANCTO NICOLAO. InmemoriacBtemaeritjuitus ; ab audiiume mala nontimebit{PstU,cx\).CvLtkcia quae fiunt in terra oblivionis oblivioni iraduntar; et universa quae sub soie eveniunt, a merooria lanquam mortuus a corde elabuntnr. In cujas enim nunc versatur memori» Dulcis etiam fami ejus per orbem spargitar, per quam populus undique ad videndum eum caterva- tim atthrahitur. Navis ergo populis onusta ad eum velis ferebalur, quse sseva lempestate quassata nautis discrimen naufragium minabalur. Qui turbali Ni- regum et tyrannonim olim opulens gloria ? Quis ha- B colaum invocant et mox eis appareus, mare sedatis bet nunc in recordatione magniflcas urbes quas ex truxenint vel inclytos titulos nobilinm triumpho- rum quos erexerunt ? Ubi nunc sunt pompae vel di- vieiaa quibus affluxerunt vel supplicia aut eruciatus qaos sanctis inflixerunt ? Omnia velut umbra trans- iemnt et ipsi ignem et vermem hflereditaverunt. Qui autem Deum coluerunt, in memoria «eterna erunt; opera eorum per omnes generationes vigent et no- roina eoram in seeculum sseculi vivent. Nam unus spiritus cum Deo est qui ei per dilectionem adhseret, et ei per spiritum unitus cum eo in seternum per- manet. Ex quibus est sanctus Nicolaus in mcmoria setema, quia et hic hominibus est celebris in terra, el angelis in vita sempiterna. Abauditione mala, scilicet, Disceditet maledicti, in ignem astemum (Matth. xxw) non timebit, sed de dulci voce Venite, benedicU (ibid.), in «teraum gaudebunt (sic). Hic ortus ex nobili prosapia Graecorum, multis miraculis fulsit praeclarus prsesul Mirreoram. Re- cens natus ponitnr in Pelium abluendus, sed per unam horam stetit a nullo tentus, quta nimiram in gradu virtutom erat stabiliendus. Mox bonse indolis vir ccppit repairiare per parsimoniam, unde primus pa- rens exulabat per castrimargiam {sic) . Nam IIII et VI semel tantom in die de papillis bibebat ; unde af- fiuentia ccelestis (P» 274 v^) gratise largiter influe- bat. Transcursa autem infantUi meta siiibundo pectore hausit de fluentis Scriptur» coelestis vitae secreta. Adultus quoque, atroque parente orbatus, procellis a furore tranquillat. At illi omnes grateg ei refemnt cui venti et mare obediunt (Matth. VIIl). Hic sanctus demolitus est eedem Diane, quod diabolus molitus est hujuscemodi arte vindicare. Navis turbis plena ad eum pergens sulcat mare, et ecce diabolus vas cum oleo affert in specie Dia- nse, flebiliter supplicans ut hunc liquoremadconcin- nanda lumina sancto suo deferant, conquerens sib| multa obstare quae se ad illum pervenire differant. Qui accepto oleo in altum remigant, et ecce vox desuper clamitat ut oleum a muliere datum abji- ciant, dalorem ejus diabolum sciant. Ut autem oleum projicilur, mox contra naturam unda flammis cor- riritur IJIiEvero prae pavore vocirerantibus, Nico- laus apparait et confestim fraus disparuit. Populas autem illi laudem concinit qui eum de ebullienti maris olla eripuit. Quodam tempore fames prsevalida regtonem inva- serat et populum Nicolai quammaxime prsegravave- rat. Interea naves regiae triiico onustse transmeant, a quibus vir Dei aliquot ^f^ 1276) modios tritici im- petraverat. Ex quibus omni populo habundanter distribuebat et nautse ad lilus pervenientes mensu- ram tritici quasi nihii dcderint reperiebant : in hoc illum imitatus qui de paucis de panibus multa milia hominum saturavit et de sublatis fragmentis plus quam de appositis superavit. Alio rursus tempore tres juvenes injuste accusati a proconsule ira vel et ipse innormis patrimonii haeres subrogatar. Porro 0 P^ii^s avaricia sunt ad necem damnati. Quod prse- in eadem civitate nobiiis vir degebat quidemaximis diviciis ad ultimam egestatem pervenerat. Hic sta- tuit tres filias forma insignes fornicari ut per eas posset saltem victum lucrari. Quas Nicolaus auro redemit et pairi quidem inopiam, puellis autem in- famiam benigne ademit, sibi vero coelestes divicias coemit. Iilcrea Mirrensium Ecclesia pastoris morte viduatur, scd grex devotus a Deo postulat ut ei di- gnus pastor praeficiatur. Bonus autem pastor citius consolatur ovile desolatum, qui sancto [sanctum ?] insinuans Nicolaum a Deo pr^esulem esse designa- tum. Qui postquam cleri et populi electione prudens et fldelis diftpensator super femiliam Domini consti- tuitur, mox jubar virtutum ejus ubique diffunditur. Pateol. CLXXIL sul Dei audiens, quantocius supervenit eosque de inminenti exitio exemit. Alio tempore Ires nobiles viri ad Constantinum imperatorem rei ob invidiam accusantur et ab imperatore damnantur. Qui ia carcere positi ad Nicolaum clamant, et ipse mox in sompnis Constantinum minis et terroribus de inte- ritu eoram placat. Imperator expergefactus optima- tes convocat, visionem indicat, juvenes sine mora laxari imperat ; at illi laudibus extulerunt clemen* tiam liberatoris qai oruit eos de manu fortio- ris. His et alis multis gloriosis signis patratis Regi gloriae in perhenni gloria associatur ; sed marmor tumbse ejus liquore olei resudare memorator. Quo 1035 HONORH AUGUSTODUN. OPP. PARS lll. - LITURGICA. 4036 dum quisque debilis peruDgitur, protinus depulsa A que Chrisliano homini aurum, retinens in vadimo- «gritudine salus refunditur. 0 mira virtus Chrisli I Quanlum dislal ortus ab occidente, et quantum dif- fert lux a lenebris, tantum sunt relributiones ju- storura a reprobris discretae. Sicut enim de istius tumba dicilur oleura manare, ita fertur de sarcofago Juli&ni apostatae pix tetra et putida sudare. Quodam autera terapore antistes ejusdem sedis propler in- vidiara urbc pellilur, et slatim slillas acri fstilla sa- cri] liquoris restringilur ; et dura ipse in propria calhedra recipitur, confestim stillicidium salubre gaudenlibus redditur. Quidam aulem praepotens vir accersito aurifice aureum vas fleri imperat quod sancto Nicolao pro voto offerendum depulal. Quod ul artifex miro modo sculpsil ac variis gemmis di- nio Nicolaum. Poslquam autem ille abundanlia pecuniarium excrevit, Judaeus datam pecuniara re- petit. Quem ille inducias poscit et Judaeus nichilo- mious tribus vicibus pra^stolando concedit. Deinde repetenli pecuniam denegat, seque reddidissejurat. Res ante judices ventilatur, et ut aut in praesentia- rnm pecuniam reddat, aut sacrammto abneget lege promulgatur. Christianus itaque acceptum aurum baculo callide inclusum Judaeo portandum tradit, cum quoomnique populi frequentia ad ecclesiam Sancti Nicolai (f® 278) juraturus vadit. Quo per- venicns super altare jurat quod in vadimODium posuerat se aurum reddidisse quod mutuo aecepe-> rat. Tunc vero Judaeus : << Confido, inquit, quod me stinxit, vir ille iosigne opus miratus concupivit et q \indicabit Nicolaus. » liie autem baculum a Judaeo suis usibus relinendum censuit, aliudque vas ad instar prioris patrare voluit quod pro illo sancloNi- colao deferendum disposuil. Auiifex vero summam- diligentiam adhibuil, sed nullo modo secundum formam prioris insignire valuit. Ut aulem opus minime processil, vir idera aurura tulil. cura uxore ct filio muUisquc aliis navim intravil, aurum pro vase sancto Nicolao (f* 276 v°) oifere cogitavit. Ma- xima autero pelagi parte emensa silit et de aureo vase sibi male relento bibere voluit ; quod filius ejus accipiens cui soli boc langere iicuil, mundans lavandum tenuit, sed de manu incauli juvenis elabitur ipseque hoc apprthendere nisus, fluctibus roaris immergitur. Quo casu omnes nimium con- recipit, domum laetus cum suis repetit. Qui mox di- vina ultione multatur quia de proximi laesione glo- riabatur ; in itinere quippe ingens sopor eum occu- pat ut se putat animam exhalare nisi parum dor- roiat. Itaque coliocat se dormiturus in bivio, posito juxta se baculo : Et eccc charrum onuslum advenit quod in neulram partem declinare nequit ; eumque bubulci nec clamendo nee pulsando stertentem cx- citare valerent, super letifero somno pressum cum vehiculo transierunt animaque excussa fraudolea- tum contriverunt. Qui ut aurum confracto baculo splendere viderunl, res cunclis patuit pro qua culpa Dei judicio occubuit. Concurreute undique populo aurum redditur Judaso qui ecclesiam cum tri3tali porlum attingunt, mcesti basilicam sancti pop^io inlrat, laudes Deo et sancto Nicolao resonal. Nicolai inlroeunt ; dominus munus allatum altari Deinde volo se constringit si vita aemulo suo red- datur, ipse mox baptismate abluatur. 0 clementia Jesu Christi I 0 merita sancti Nicolai I IUis laudcs canentibus homo totis membris in morlem contri- tus ingreditur vivus, reatum suum confitetur coram omnibus. Quo viso Judaeus cum omni domo sua fidei nostrse associatur, Christus Dominus .^usque fidelis famulus Nicolaus ab omnibus magois voci- bus collaudatur. Item quidam thelonearius paganus sancti Nicolai habuit imaginulam, cum quadam die profecturus suam commendabat peccuniam. In nocte vero latro- nes adveniunt, cuqctam viri peccuniam auferont. Qui dum reversus peccuoiam sublatam invenit, ma* gnis ululatibus domum implevit. Deinde accapto flagello imaginem c^edit, pecuniam ab illa reposcit. Interea latronibus praedam divideniibus sanctas Nicolaus apparuil, minis et terroribus cuDCla in nocte reportare coegit. Thelonearius itaque mane surgens et pecuniam suam cernens gaudio repletas, imaginem amplexans deosculatur. Gui sanctus Ni- colaus apparuit, de salute aiiimae admonuit. Qui mox cum omnibus suis baptizatur et facta ecclesia in honore saocti Nicolai laudibus Christo Domino famulatur. Hujus eximii corpus pontificia diiin de Myrrea ad Tarim (159) est ttaaslatum, multia glorioais (f^ altari imponil, sed divinitus repulsum longius resilit. Omnibus slupentibus ipse per ordinem retulit qua- liter vas promissum sibi retinuorit, ct ob hanc causam filium cum vase in mari amiserit, istud autem sanctus accipere renuuerit. Unde cum om- nes laudes Deo et sancto Nicolao personarent pater vero et mater pro realu suo et fiiii amis- sione fletibus graviter instarent, et vota votis muUiplicarent, ecce repenle juvenis cum vase inco- lorais advolat qui cunctis mirantibus sanctum Ni- colaum sibi in gurgite apparuisse, se in pelagus cadentem excepisse, ad litus illasum detulisse, ad ecelesiam suam ei ducatum praebuisse narrat. Qui omnes obstupefacti ilerum atque iterum laudant Deum in omnibus qui facit mirabilia solus (Psal, D cxxxv). Pater itaque adolesceotis vas cum preciosis muneribus sanclo Nicolao obtulit ac Isetus in sua rediit cum propriis. Quidam eiiam locuples mercator prodige et im- provide vixit ; qucm incuria ad ultimam egestatem pcrduxit. Ilic pelit a Judaeo pecuniam sibi darimu- tuo. Cui Judaeus ait, si vadimonium ponat, pe- cuniam commodet quam pelal. Ille negatse habere vadimonium nisi forle fideijussorem velil recipere Nicolaum . Judaeus inquit : « Audio Nicolaum esse fidelem; hunc recipio fideijussorem. » Dedit ita- (189) Uarim. mi SPfiCULUM KCCLESLB. — DOM. I POSt PfiNTECOSTEN. i038 278 v<») miraculis est glorificatum. Denique infra A bos invocemus, hunc precibus putsemus, ne Deus uaam sepiimanam cseci, surdi, muti, claudi, aridi, dsemouiaci et aliis languoribus fatigati ad cen- tam et Xi homines sunt redditi ejus meritis so- spitati. Quem Deus sic inter homines magnilicavit et inter sanetos exaltavit, hnnc karissimi, laudi- cum impiis animam nostram perdat et cum viris sanguiiium vitam nostram, sed ut vocem iaudis cum sanctis audiamus, et omnia mirabllia Domin i enarrare valeamus. Quem oculus. DIE DOMINICA. SANCTA LUCIA. Fallax est gratia principum est mna est pulchri'- tudomulieinim{Prov.xx\i). Sancta Lucia fallacem graliam hominum sprevit et vanam pulchritudinem rerum contempsii, ideo veram graliam et seternam pulchritudinem Ghristum habere meruit; et quia Deum (imuit, ab angelis et sanclis laudabitur atque de fructu manuum suarum in porlis vilse ditabitur. Hujus mater irremediabiliter patiebatur fluxum san- guinis et ideo cum filia perrexit ad sepulchrum san- ctae Agathse martyris. Luciae autem in precibus obdormienti apparuit sancta Agatha in veste ful- genii, sororem appellavitf cur ab ea peterct, quae ipsa mox preslare posset interro^avit, praesertim eum dignum habitaculum Christo in sua virginitate praeparaverat. At illa evigilans malrem sanam rep- perit, a qua ne umquam ei virum nominet petit , domumque reversa omnem facuUatem egenis ero- gare ccepit. Unde a sponso sno comprohensa , Pa- schasio judice prsesentatur, a quo in lupanar dam- natur. Igitur a lenonibus tracta moveri non potuit ; ( a militibus impulsa, ut columna inmobilis perstitit. Fimibus autem pedibus vel [pro et] manibus eju ) Ha>c in Dominica adice de sancto Thoma : Qui a nobis appropinquat Natalis Domini, implo* remus hodie auxilium sancti Thomae apostoli, u( sic Christum excipiamus in peccalricis cordis no- stri habitacula, quatenus ipsi quandoque ab eo excipiamur in setenia tabernacula. Hic lalus Do- mini resurgenlis palpavit et cum nobis in vera fide resurrexisse testiilcavit. In India verbum Dei dis- seminavit, signis et miraculis populum regno Dei assignavit . Qui a rcge acccptam intinitam pcccuniam ad construendum palacium distribuit turbis egen- tium. Unde a rege comprehensus carceri includitur, B inductis, et muUis boum paribus adjunctis, trahi- tur, impeilitur, scd pondere Spiritus sancti in ea manentis ut mons iromobilis Ggitur. Deinde ilam- mis circumdata non laeditur ; demum mucro gutturi ejus immergitur ; et quia jam veram pacem aspe- xit, pacem Ecclesiae praedixit Diocletiano peraecu- tore de regno ejecto, Maximiano tyranno interfe- cto. Interea Faschasias ante oculos ejus catenatus Romam ducitur, senatus senleotia capite pleotitur. Sponsa autem Christi balneo sanguinis abluta splendidis associatur virginibus stola gloria in- duta. Cum hac hodie resonat canlica Agni beata (^ 280) virgo Odilia. Haec, caeca nata, a palre exilio damna- tur, sed ab episcopo Ralisponensi firhardo baptizata illuminatur. Multis virtutibus praeclara virginibus ipsa virgo e«t praelata. Piurimis signis divinitus de- corata, glorioso tine castis hodie in astris aggrega- tur. Has, karissimi, ad auctoremcastitatis mittite ui labe sordidum [sordiumj exuli mereamini in eeterna laeticia cum iliis vivere. Quam oculus non vidit (/ Cor. ii). sed interim frater regis vila cxuilur ; qui Deo dis- ponenle ad vilom reJiit, fratri inaeslimabile pala- cium a Thoma constructum in coelis retulit. Rex autera cum fi*atre omnique populo a Thoma bapti- zatur ; ipse vero apostolus Chrislum praedicans a ponlifico idolorum laiicea perforatur, sicquc vitae senatui laurealus copulatur. Hunc orbis judicem, karissimi, dcprecemur ul in advenlu oetit et ideo se a convivio Dei subtraxit. Per illum quoque qui villam cmit intellegitur ordo principum Judacorum qui ter- claudatur, ettuncintranlibus et intrare desiderantibus numquam aperiatur. Dicit Domiuus : Si oculus tutu dexter scandalhet tc erue eum et proice absie ; et si pes tuus scandalix^t teabscide eum etproiceabs te^ Melius est tibi luscumvel debilemvelclaudumadvi' tam ingredi quam duos oculos vel duas manus aut duos pedes habentem in gehennam mitti, ubi ignis non exiinguitur et vermes eorum non moritur { Marc. ix). Notandum autem quod tria a Salvatore ponunlur : scilicet oculus, manus, pes, per quae infelices a con- vivio Dei retrahuntur, quia aut praelati aut cognati aut subjecti a coena Domini nos retardant, quosista membia designant. Oculus qui nos docit est sacer- dos qui n0s de tenebris mundi ad lucem vitae diri- ram populo divisit et qui poslmodum muniliones q gji. Qui ideo dexter oculus appellatur, quia nos de obtinuit. Per illum quoque qui V juga boum emit, subjectus populus designatur qui jugo legis aJ sub- jectionem slringebatur. Per illum vero qui u\orem duxit leviticus ordo declaratur cui lex speciaiiier ut uxor copulatur. Hii singuli quia terrcnis n(>gociis in?udanl, se a convivio Dei excusant. Unde paler- familias servo imperat ut in plateas ct vicos civita- tis exeat, pauperes ac debiles inlroducat. Servus qui nunc mittitur ordo prophelarum aocipitur. Ci- vitas autem Hierusalem notatur in qua arcba testa- menti venerabatur et in qua templum erat in quo ab omnibus immolabatur. Hujus platese isrchelitse (f^ 286 vo) erant qui se in latitudinem XK Iribuura diffuderanl. Vici autem Judaei exliterant, qui se in angustia duarum tribuum constrinxerant. Deplateis itaque et vicis prophetae introduxerunt dura Israhe- litas et Judseos de errore scriptis et diciis correxe- runt. Hii paoperes eranl quia virlulibus carebant ; debiles extiterant quia viciis languebant ; caeci erant quia sensum legis non videbant; claudi fuerant quia cuitum Dei re inquentes post idola declinaverant. His introductis adhuc locus vacat, et domious servo jubet ut in vias et sepes exeat etintrare compellat. Servus qui de viis et scpibus intrare compellitur [compellil] cst ordo apostolorum qui de sectis et ri- tibus gentilibus mullus iu domum Dei cuUegit. Vi«e sinistris ad dexlros ducere conatur. Hic si nos bse- relica doctrina de via Dei abducere el in (f« 288) errorem nitatur ducere, aut pravo exemplo a coena Dei relrahere, ab injunclo officio ut inutile mem- brum est eiciendus et ab amicitia nostra penitus proicieudus. Manus dextra, per quam operamur, est paler vel mater aut uxor vel quilibet amicissimus per quos in omnibus juvamur. Hii si nos aliquo modo a convivio revocant zelus Dei eos a nobis ab- scidat ct procul a sedulitate abiciat. Pes, per quem portamur est quiiibet subjectus per quem in neces- sariis vitse sustentamur. Hic si quolibet modo nos a coena Dei impedit, est nobis evellendus, et a fami- liaritate nostra proculexcludendus. Multo enim me- j. lius est a no' is his salvari quam cum his perpetuo igni deputari. Nam qui talium amicus est, inimicus Dei constiluitur {Jac. iv) ; et qui his hominibus pla- cet, confusus a Deo spernitur. Quivillaro emitestis qui terrenis tantum lucris inservitetideoacoenaDei recedit. Qui autem quinque juga boum emit et ea pro bare abiit, est is qui V sensus corporis per binarium jugatos ab alicnos actus scrutandos convertit et a con- vivio Dei divertit. Unde legilur quod Dinafilia Jacob videre mulieres regionis illius egreditur et a Sichem priucipe regionis opprimitur {Gen, xxxiv). Penset, quseso, vestra fraternitas quam grave vicium sit ■^!^^^^ 1045 SPECULUM ECCLESIiE. - DOM. II POST PENTECOSTEN. i046 curiositas. Ecce summi patriarchae filia dum curio- A sannari, roultis injuriis dehonestari, alacriter per- silatem sectatur a pagano homine constupratur, ci vilas cum omni populo ferro et flamma extermina- tur. Dina quippe egressa violalur dum quaelibet ani- ma alienos acius curiose perscrutans diabolo copu- latur. Civitas cum populo inccndio vestabitur, quia corpus curiosi cum malis actibus aeterno igni cru- ciabitur. Qui vcro duxit uxorem est is qui tantum luxurisR studet explere ardorem ; el quia vestimenta nuptialia coinquinat, C(£nae Domini minime appro- pinquat. Et quia hi a convivio Dei cxcusanlur, de plateis et vicis pauperes c( debilcs vocantur. Plateae sunl lalae viae publicac atque per potentiam crimina perpetrantium ; vici angusta itinera occulte flagiciis nnsudantium. Paupcres sunt qui se bonis operibus vacuos agnoscunt ; debilcs sunt qui se in praecepiis Q manu claudens de carcere corporis educitur et an- tulity patris dolorem, matris m(rrorem, dulcis spons^e suspiria, lugenlis familiae pro se lamenta flebiiiter et patienter sustinuit, acceptas elcmosinas pauperibus erogaviti post diuturna jejunia tenui victu corpas recreavit, talique modo XXXIIIt annis certavit. Postquam vero pio Domino placuit hanc ei patientiam per cenluplum recompensare, et eum de miseria ad epulas gaudii sublevare, cunctis d^clara- vit ejus meritum ut acconderet ad ccjclestia mente* fidelium. Clero namque missas celebrante vox coeli- tus missa intonat, virum requiri imperat per cujus suflragia Romanum imporium vigeat. Ille vero ut intimus dolor sibi dieiu ultimum imminerc prge- dixit, cuncla gesta sua in karta sua scripsit, quam Doroinicis languisse conspiciunt ; caeci sunt qui ocu- los cordis a luce veritatis clauserunt ; claudi sunt qui in viis Domini non ambulaverunt. Sed hii om- nes vocali ad convivium Dei veniunt dum doctrina justoruro correcti per poenitenliam cpulas seterns dulcedinis adeunt. Porro plurimi de viis et sepibus intrare coropelluntur (f<> 288 v») dum de diversis er roribus, ips > roundi «Jifficuhate cogonte, ad pietatem convertuntur. Hii omnes in conspectu Dei epulentur et iu laetitia delectentur {Psal. Lxvii) quia roagis gaudiuro est angelis Dei super uno peccatore poeni- tentiaro agenle quaro super nonaginta novem justis qui non indigent poenitentia (Luc. xv.) Ad bas epulas, karissimi, sponte voluntaria omnes totisnisibus cur- ramus ubi nunqaam esuriamus et siciamus, sed curo . angelis in aeternurogaudearouSy et utsine oflendiculo illuc properemeus, callero praevii Alexii conside- rerous. De sanclo Alexio. Hic nobilissimis natalibus procreatus, generosae ae speciosae sponsae est copulatus. Quam prima gelico roelo personante, convivio Dei Iselabundus inducitur (f° 290). Papa autem cum Augusto omni- que populo ad domum Eufemiani, scilicet patris suit, invenit [convenil], vultum dcfuncti velut anjgeli splendentem invenit. Pater ejus kartam tollere vo- luit, sed non potuit. Omnes obstupescunt, laudes Deo precesque fundunt. Apostolicus accedens kar- tam accepit, legendam tradit. Eufemianus autem texlum kartae audiens, nimio dolore contremuit, cum magno ejulatu super corpus fiiii procubuit . Mater vero scissa veste ejulans accurrit, flebili voce flu- mem lacrimarum fundit. Porro nobilis sponsa multa laude digna, rupto speculo, miserabililer sponsum suun lamentatur, se turturem, imitaturam prolesta- tur, quae cum comparem amiserit uon ullra alium eligit. Interea corpus signis gloriflcatur cujus spiri- tus inter angelos jocundabatur. Naro caeci illumina- bantur, daemones ab obsessis corporibus fugaban- tur. Ruunt itaque populi cupientes tangere corpus mortuum. Quotquot autem tangebant, ab omni lan- guore salvi flebant. Cuncti ilaque manus et voces tulere ad sidora gloritlcantes Deum qui fjcit mira- nocte in Iccto relinquens percgre abiit, peccuniam biiia. Vix tandem corpus cum multo labore prae mul- secum allatam egcnis dislribuit, multos annos inter pauperes ipse deguit, intor quos a servis palris eum ubique requirentibus invenitur, sed minime agno- scilur. A quibus elemosinam accepit, Deo gratias egit ; sed quia Deus lumen in tenebris latere non potuity eum per vcrba cujusdam imaginis hominibus innotuit. Qui humanam gloriam declinans fugaro litudine ad ecclesiam est perlatum, quod VII diebus ymnis et laudibus mansit inhumatum. Nam undique catervae populorum conflucbant, sanctum corpus contingerc cupiebant de quo miram fraglantiam (sic) suavissimi odoris hauricbant, ac depulsa ad- versa valitudine orones de percepla sanitale gaude- bant. Dcmum cum magoinco honore carnis maleria navigio iniit ; sed navis vento impulsa Romanum ^ lerrae mandatur, anima in coelis exultans omnibus porlom subiit. At ille domum patris ingressus a nullo est agnitus. In qua iterum plurimos annos pauper latuit, roulta bonitate conspicuns claruit. Nam parentes saos potentia et divitiis pollere, sub- jectos eoruro vario ornatu florere, sed haeredero suroroa egestate squalentem a propriis servis sub- Sermonem « Venite, fllii, Dominica VII : se invocanlibus opilulatur. Hunc, karissimi, cum omnibus sauctis petamus, ut convivae csse Dei va- leamus, atque cum ira ejus in brovi super eos exarserit quos in furore suo conlurbabit, nos Do- mini salus excipiat et super populum suum bene- dictio ejus veniat. Quam oculus non vidit (/ Cor, ii). quamvis Dominico, loquere ; et si de sanctis occurrat- adioe .iUliAllliyU: Prmccptor, per totam noctem laborantes nihil ce- di^iemi pi8d}Lira'concl^>Ita.tto«'eM!nivibfisc«ififec- pimus ; in verbo autem tuo laxabo rcte {Luc.y,).^n- - .ttat«rdehtft«eimf lanpra*iiaanius^K|owiini>noett[^fru- ctus Petrus tota nocte in pisc^t^nfi i^fjor^^j^^^^ihil .,,m%i^rmu\^\^M^f> iBiWl .*Wmttp,r«»l ^ba cepit ; m verbo autem Dominijglft^Iajg^,.;Bj^Jt;tu- ^^mmW i\\^\\^l.mh'.m^mm^ ^fh « 1047 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. ]04S hot [non] capit qui tanfum terrena sapit. In hoc A completur. Populus Dei VII panibus reficitur ei X yerbo autcm Dominl rele laxans [laxamus] dum po- pulo justiciam esurienti veibuni "vitae adminislra- mu8. Tunc mullitudinem piscium coccludimus, quia plurimosretesermonis captos de gurgite pecca- torum ad litus poenilentise perducimus. Inde dicit Scriptura : Loquere verbum auri audienti ; inaniter cnim perstrepit vox loquentis ubi aversa est mens audieniis. Narrat Evangelium turbam multam Do- minum triduum sustinuisse, eisque victum defuis- se, et quosdam cx eis longe venisse. UndeDominus misertus dicit si eos jejunos dimitteret in via defi- cerenl. Septem ergo panes cum paucis pisciculis inter eos divibit et plene saluratos dimisit. Erant llUor milia qui manducaverant et discipuli VII spor- prftceptis instruitur ; populus aulem Pharaonis YII capitibus draconis captivatur et X plagis deva- statur (Eiod. vii-xii). Prima plaga convertitur in sanguinem aqua : aqua in sanguinem commutator dum baptisma vel sacra Scriptura illis in peccaium reputatur, qui baplisma per immundiciae opera eoinquinat ac sacram Scripturam ad suoa errores corroborandos depravat. Secunda plaga operuit terram rana : ranarum ioquacitas est poetaimm garrulitas per quorum fabulas miseri decipiuntur dum eas in desideriis suis secuntur. Tircia plaga scynifcs ignitis sttmuHs terebrabant corpora : hoc sunt hseretici qui nocivis argumentis simplices cir- cumveniunt, mentes eorum perfldia terebrantes »d las de fragraentis tulerunt {Marc. vm). Turba quse g ignis seterni stimulos deducunt. Quarta plaga venit Dominum Iriduo sustinent (sic) est populus fidelium qui signaculum tidei in tribus personis retinct. Hic victum non habet dum verbo Dei caret. Sicut enim corpus pane pascitur, ila anima verbo Dei reficitur. Qui de ionge venerunt sunt hii qui post multa fla- gicia ad Dominum redibunt ; nam de prope ve- niunt qui a puericia in sanctitate vtvunt. De longe veaientes ne in via deficiant reficiuniur, quia poe- nitentes ne dcsperent sacrse Scripturae consolatione pascuntur. Turba super tevram discumbil, quia populus fidelium se pulverem atttndit ; qucm Du- minus VII panibus reficit dum ei VII dona Spiritus sancti distribuit. Uno panc eum saciat dum ad di- vina sapienda cor ejus spiriiu patientise illuminat. muscarum rooleslia, et sunt importuni in saecnlari eloquentia, qui carnes alterutrum per avariciam lacerant, et inportune callidis verbis alios impetan^ ut bona earum auferant. Quinta plaga est pestilen- tia perimens animaiia : est autcm toeda libido irra. tionabiliter virentes intcrimens aut in turpiludine putrefactos dffimonibus ut canibus lacerandos ex- ponens. Sexta plaga producuntur vesicae ferventes et ulcera : ulcera sunt dolositates maliciosorum ; vesicee, inflationes superborum ; hii malos excm- ciant et moribus foedantes quasi peste detnrpant. Septima plaga sunt grando, ignis et tonitrua : toni- trua sunt terrores principum ; grando et ignis, sae- vicia praedonum ; hii impios exterminant dnm eos AUero pane eum saciat dum ei mysleria Scripturae oum rebus violenter dissipant. Octava plaga esl spiritu intellectus aperit. Tercio pane eum reficit dum ulile eligere, nocivum respuere spiritu consilii 'ribuit. Quarto pane eum saturat dum eum in bo- nis apiritu fortitudinis roborat. Quinto pane eum recreat dum eum spiritu sapientise illustrat. Sexto ptne eum refocilat dum eum sectandam justiciam spiritu pietatis informat. Septimo pane cor ejus confirmat dum eum a malo spiritu timoris avocat. Pauci pisciculi adduntur dum ei exempla fidelium proponuntur. Quatuor milia saturantur quia Illlor mundi partes per Illor (sic) Evangelia ad VII dona Spiritus sancli vocantur. Scptem sportae de frag- roentis superant, quia YII libri agiographise de YII donis Spiritus sancti redundant, de quibus adhuc doctores refectione quasi de sportis fidclibus roini- strant. Pisce quoque turba pascilur dum ChristiD eorpore vescitur. Ipse namque piscis dicitur sicut in ETangelio legitur, dum homines ab illo exigerent censum, cui (P» 292) angeli devotum impendunt ob- sequium, jussum Petrum hamum in mari mittere * et de ore piscis qui primus ascenderet, aureum didragma tollere pro se el pro semetipso censum BOlvere. Piscis hic erat Chrislus qui in undis hujus saeculilatuit. Quidragma in ore habuit, quia gemi- nam legem divinis factis splendentem protulit. Hic hfuno diirmi ceasiHi est captus, in igne passionis hMb ad eaofn assus. Didragma prb Cbristo et Pe- < tro eenstit dtattir 'dtim ut^rqiie lex et femina dile- " c^fai tfd Ghristi ^tBcck^ae hdfiOihem a fidelibua brucus et locusta : bruehi sunt voraccs ; locustae, discordes, voluptatibus salientes ; hii flores arbo- rum et segetum devorando corrodunt, quia tales bona desideria per prava exempla et mala coUoquia corrumpunt. Nona plaga erat chaos tenebrarum palpabile et murmur quoddam formidabile : sunt autem infideles (f'» 292 y) qui futura non credunt, et a luce retrahunt, et se tenebris aetemse mortis inserunt, ubi terribile est rourmur, scilicet fletus et stridor dentium. Decima plaga sunt priroogenita extincta : primogenita iEgypti sunt principes mun- di saecularesque dignitates quae a demonibus bellis et variis modis exterminantur ut potentes poUnter tormenta paciuntur. Karissimi nitamur bonis actibus ab bis decem plagis liberari et YII panibus saturari, a VII draco- nis capilibus erui» X preceptis legalibus instrui. Imitemur illos qui nos praecesserunt et per multas tribulationes gaudia vitie intravenint. Dc sancia Eufrosina. Sequamur teneras puellas ad vitam nos prsevias. Dirigamus gressum per vestigia Eufrosinse, quaa ducunl nos ad atria vitae. Hujus parentes illustris- simi Al^xandrinorum mullis elemosinis et precibus rogant a Deohaeredemingentissubstantise ipsorum. Quibtrs dedit filiam quam septennem baptizantes VocUVeruAt ^iifirosinam. Gujus mater de hac vita i04d SPECULUM ECCLESIiE. — DOM. X POST PENTECOSTEN. lObO migiavit, sed eam pater duodeaDem jam eminenti A nmltaa elemosinas ejas hortatu f^esslt. Smaragdus viro desponsavit. Cnm autem ad nuptias deberet tradi, a patre in quoddam monasterium introduci- tur ut ab abbate benedicatur ; quam ille benedicens ad castitatem hortalur. IUa autem eonsiderans con- versationem monacborum, beatifieat eos qui hic essent imitatores angelorum, post futuri consortes eonim. Domum veniens, deposita veste muliebri, virilem induit, ad monasterinm venit dicens se eu- nuehum nomine Smaragdum et poscit se fieri mo- nachum. Quse inter viros susccpta plurimis annis Tivit in omni sanctimonia. Fater vero demum re- diens filiamque non inveniens, cnm servis et amicis per omnia monasteria, per omnia loca totius Ale- *xandriae, totius Mgypii eam quoBsivit et non inven- itaque in sancta conversatione XXX et novem an- nos impleiis, finem vitae suae sibi adesse sentiens, patrem suum, qui tunc aderat, vocavit, ne ulterius de filia sua soUicilus sit rogavit, se filiam suam in- dicat, et ut hoc nullus sclat postulat, monasteno res suas conferat, pro se preces suas tundat. His dictis oculos in morle sopitat, claudit, et lucem in- accessibilem per angelos ducta abiit, pater vero semivivus in terram corruit. Qui ad se reversus cum magno ejulatu super corpus cecidit, vocibus et fletibus dolori satisfecit. Qui audito omaes fratres occurrunt, mira cementes in laudes Dei prorum- punt ; qui dum sanctum corpus osculantur, frater quidam, qui unum oculum tantum habuit, altero tam absque consolatione luxit. Post bsec ad idem _. recepto laetabatur. Iterum atque iterum congemiaat monasterium veaiens multam peccuniam fratribus largitur ut Deum poslulent, sibi aliquid de filia re- velari precatur. Qui vigiliis jejunia continuant, se- ptimanam orantes nihil impetrant ; et cum essent trecenti quinquagiata oratio Eufrosinse oronium su- peravit oramina. quae die noctuqtie deprecabatur ne in hac vita manifestaretur. Abbas autem conso- latus Pafnutium, jussit eum duci ad Smaragdum» nam ipse in cella solitaria deguit et tota conversa- tio ejus in coelis fuit. Videns autem patrem, et ti- mens agnosci, in lacrimas solvitur, sed minime agnoscitur. Imperialis quippe vultus ejus prse multis Tigiliisemarcuit ac ingens decor (r*294) ejus prse fleti- bus ac jejuoiis elanguit. A qua consolatus discessit^ ejus magnalia qui etiam in sexu fragili tanta opera- batur mirabilia. Corpus igilur in monumento pa- trum tumulatur, cujus anima ut aurum in igne probatum, sic in camino tribulationis examinata inter caadidulas virgines gratulatur. Pater vero se ipsum cum omni subslantia sua in monasterio cootulit, mouachus factus in sancta conversalione fiuiens vitam filiam suam in gloria visurus coeleslia adiit. Hujus, karissimi, Virginis meritum omnium- que sanctorum imploremus suflfragia ; ne nos Deus simul iradat cum peccatoribus et non nos perdat cum iniquitatem operantibus sed nos cum haeredi- tate benedicat et usque in seternum extoUat. Ubi oculus non vidit. DOMINICA X. VuB Syon lugent eo quod non sint qui veniantad 0 solemnitatem (Thren. i). Syon, quod sonat specula^ est Ecclesia, quae regem gloriae in decore suo est speculatura. Hujus viae sanctorum vitae et doctrinae accipiuntur, per quos fideles ad moenia coelestia urbis perducunter. Heae viae lugent paucos venire ad Bollemnitatem, quia justi graviter deflent raros fre- quentare Dominici sacramenti celebritatem . Nam qui se hic alienat ab Bcclesiae festivitale, utique in futuro excludantur (iic) ab angelorum sollemnitatt. Unde legitur hodie quod Dominus videns civitatem Hierusalem, flevit eamque ab hostibus obsidendam, circumfodiendam, cum omnibus filiis suis deslruen- dam prsedixit. Civitas haeCi super quam Deus Qet, est quaelibet anima quae non piangit sua crimina ; quam (i^ 294 v*^) inimici circumdabunt dum immi- ^ nente morte catervae daemonum eam vallabunt . In circuitu vallum fodiunt dum transacta mala ante oculos ejus ducentes eam in foveam desperationis ducunt. Undique coangustabunt dum horribili vultu et gestu eam exire ad poenas compellunt. Ad terram eam prosternunt dum corpus morte interimunt. Filios ejus trucidant dum eam ad tartara perducen- tes pro malis operibus in supplicio cruciant. Lapi- dem super lapidem non relinquent {Marc. xiii). quia nullam duri cordis cogitationem impunitam dimittent. Et hoc totum ideo contingit quia tempus yisitationis suae non agnoscit (Lti^. xix). Anima visitatur quando cum hominibus a Deo flagellatur; sed ipsa visitationem non agnoscit quia disciplinam recipere rennuit. Dominus autem de templo suo vendentes et ementes eicit, quia culpas homi- nes diabolo vendentes et poenas ementea flagel- lo poenitentiae a conversis expellit. Hoc praefigu- ravit Hierosolimorum subversio quv contigit hoc modo. Hierusalem visitatio erat Christi Incarnatio. Hanc quippe Oriens ex alto visitavit dum in medio ejus regnum coelorum praedicavit, signis et miraculis illustravit ; sed ipsa terapus suae visitationis non co- gnovil dum hunc a lege et propbetis promissum Deum credere noluit. Insuper dum terrenam gloriam perdere timuit, Begem gloriae crucifixit et ideo coe- lestem gloriam amisit. Ipse autem alas crucis ex- pandit atque eas [eam] sub umbra alarum miseri- cordiae suae congregare voluit, quemadmodum gal- lina pullos suos sub alis a milvo protegit. At illi calce Dominum projecerunt, vocantem audire no- luerunt, manus post eos extendenti dorsa in faciem dederunt. Deus autem patiens et multum miseri- 106t HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITUHGICA. 1052 cors qui vineam de JEyypto Iransplantavit (PsaL A punt, civitatem violenter invadunt, universa vora- Lxxix et eam agricolis locavit, cujus prophetas ipsi ad se missos contumelia affectos, insuper et unicum filium suum de vinea ejeclum occiderunt, dedit eis XL duos annos in poenitentiam quo possent reatus sui consequi indulgentiam. Ipsi autem tempore gra- tise abusi sunl in superbiam et irritaverunt Deam jugiter augentes culpam; ideo ira Dei ascendit su- per eos et disperdidit eos. Postquam enim prophe- tas sapientes et scribas ad eos missos a se repule- nint, insuper quosdam flagellaverunt, quosdam la- pidaverunt, quosdam diversis pnenis inlerfecerunt, alios de fmibus suis propulerunt, Deus ultionum, Dominus sanguinem eorum requirere est recorda- lus, venilque super (f* 296) eos sanguis Christi om- ci (f» 296 v<») flammae tradunt, cunctum populum diversis suppliciis exlingunt, cunctas turres el ipsum templum murumque in circuitu a fundamentis de- struunt. Omnibus autem subversis, fertur quod in loco in quo civitas pridie fuerat aratrum duxerunt, salem pro semine sparserunt. In hac itaque obsi- dione legitur quod undecies centena milia fame pe- rierint totidcmque gladio perempti sint, ejusdera numeri in captivilatem dislracti, Irecenti in ullio- nem DominicaD necis cruci6xi sunt. Traditur etiam quod XXX pro denario vendili sunt, sicut ipsi Do- minum pro XXX denariis tradiderunt. Sic, karissi- mi, reddidit Dominus septuplum in sinu eorum qui eflfuderunt sanguinem sanctorum {PsaL lxxvui). Sic nium justorum quem a sanguine Abel efFuderunt g relicta est domus deserta (Luc. xiit) quam ipsi spe- usque apostolos Christi occiderunt (Luc. xix). Et quia Patrem et Filium offenderunt pater Vespasia- Dus et filius Titus hoc vindicaverunt, ac vineam summi Patrisfamilias, quam in vineam Sodomorum converterant, de qua vinum Gomorrhae biberant, exterminavit aper de silva et singularis ferus depa- stus est eam (PsaL lxxix). Silva erat gentilitas de qua aper Yespasianus exercitum ducitavit (sic) et vineam, scilicet Judaeam, ferro et igne examinavii. Singularis ferus erat Titus, qui longa obsidione Hierosolymam est depastus; sed antequam civitas everteretur, toto ilio anno stella inslar gladii super eam pendere videbalur. Vitula cnim sacriiicis ad- mota agnum est enixa ; et continuis XL nortibus igneae acies in aere cemuntur; templi januae media nocte ultro aperiuntur, maxima luce intus coru- ^ scante. Voces hujusmodi audiuntur : « Transeamus de sedibus istis : » Igitur transactis post passionem Domini XL duobus annis Vespasianus et Tilus du- ces Romanorum, cum magno cxercitu Judaeam in- trans (sic), universam regionem incendio devasta- vit (sic), Populus autcm ex cunctis urbibus ob pa- schalem festivitatem in Hierosolymam confluxerat ; quem exercilus in pascbali tempore obsederat, sicut ipse Dominum in paschali die crucifixerat. Itaque, sccundum verba Domini, vallo cireumdatus, machi- nis undique destruclis, fortiter ab hostibus impu- gnatur, sed et summa vi a civibus defen^atur ; s<^d quia in Domino Deo scutum protectionis non habue- runt, in manu hostili corruerunt. Quosdam namqae luncam latronum fecerunt (Matth. xxi) ; sicque Ro. mani et locum et gentem illorum tulerunt (Joan . XI). En, dilectissimi, audistis captivitatem Judaeorum ; cavendum est nobis a captivitate daemoniorum. Illa enim scripta est ad correctionem nostri,nenos incautos circumcludant cast^^ahostis maligni. Etenim ut nos essemus captivitate liberi, summi Regis Fi- lius datus est obses pro redemptione nostri. Atque ul hoc tenaciter nostrae memoriae imprimatur, panis Christi in modum denarii formatur : quia prefecto ille proXXX denarii^ traditus est in manu impio- rum qui verus denarius dabilur in vinea usque ad vesperam laborantibus praemium omnium justo- ' rum. Haec captivitas praecessit in figura, sicut nobis refert sacra Scriptura. Cum Helyas igneo curru in coelum Iransferretur et Heliseus pallio Heliae Jor- dane diviso ad Hiericho reverteretur ; eo inde ad B»nhel ascendente pueri ei illuserunt : Ascende^ calvCy ascendey calve (IVReg. ii), clamaverunt ; qui- bus dum ille malediceret, duo ursi de silva egressi sunt qui XL duos pueros laceraverunt (ibid.). Heliseus erat in figura Christus. Hinc ad Bcthc. ascendit, dum de Jerusalem ad crucem tetendit, Huic pueri iMsQTunl, . Ascende , calve, clamave- runt, dum Judeei puerili sensu Domino pro nobis flagcllato, decaivato in Calvari loco in cruce illuse- fames, quosdam consumpsit tabes ; quidam ab ipsis D runl. Mos quippe apud antiquos erat crucifigendos civibus crudeliler trucidati, quidam fetore mortuo- rum sunt praefocati, Non pessimi quique ut canes civitatem circuibant, escam de manu mulierum, de ore etiam infantum rapiebant. Cives in plalea jacen- tes, cxtremum spirilum prae fame trahentes impio ferro cruciabanl, volentesque mori non ex toto ex- tinguebant , sed miseros vulneribus lorquebant. Postquam vero asinos vel equos cseteraque animalia ad esum iilicita in cibos consumpserunt, ipsae ma- tres filios suos ed edendum mactaverunt. Unde ma- gno clamore in civitate exorta , milites propugna- cu)a relinquunt; sed hostes undique muros irrum- (160) Sic. Forlc censemur. prius flagellari ac decalvari, sicut potest etiam in sacra Scriptura notari. Devorabit, inquit, gladius carnes de cruore occisorum et de captivitate nudati capitis inimicorum (Deut. xxxii). Nam el capiivi decalvabantur (f* 298) qui vendebantur. Hoc videtur tonsura nostra exprimere, qui censura (160) Christi figuram gcrere. Pueris autem ab Hcliseo maledici- tur dum maledictio sanguinis ejus super nos et su- per fiiios nostros Judaeos inducitur. Unde duo ursi de silva egressi XL duos pueros laceraverunt, dum per XL duos annos duo imperatorcs de gentibus egressi armis Judaeos atrociter slrangutaverunt. Nos ergo, karissimi nitamur manus hoslium effugere, captivitatem animarum effugere, ad verum regem 1053 SPECULU:tf ECCLBIiE. - DOM, XI POST PENTECOSTEM. i05i nostnun pervernire, veram libertatem obtinere ; ut hoc consequamur, per vestigia aanctorum gradia- mur. Solius Mario» acta nobis sufficerent si alia eyempla deessenl. H^jus pater dixit se velle ani- mam suam salvam facere» sseculum habitumque mutare, ipsam rerum suarum hffiredem iuslituere. At illa : « Et vis, inquit, animam tuam salvare, meam vero perdere. » Patre autem dicente quid sibi placeret, dixit ut se tonderet, virilem faabitum in- dueret, pro filio secum ad monasterium duceret. Qui pro verbis ejus laudes Deo dixit ; detonsam ad conversionem secum duxit. Suscepti autem a fra- tribus monachi fiunt ; in omni religione vitam du- cunt. Post aliquot annos pater transiit in locum ta- bemacuU admirabilis {PsaL xu) ; sed filia in omni virttttum exercitio fit omnibus admirabilis. Cujus nomen pater dixerat esse Marinus, ob nimiam aulem reljgionem ab omnibus dicebatur Christianus. Qui erat muitum formosus, morum gravilate et verbo- rum suavitate oronibus gratioisus. Unde a Patre mo- nasterii dirigitur cum fratribus pro utilitate coeno- bii. Lividus itaque diabolus, draco tortuosus, olim se volens Deo squiparare, dolet teneram puellam squamea colia sua calcare, virus suse malitiee efTudit in femiDam Deo placentem per feminam sibi obe- dientem ; sed lubricum caput ejus ab ea conterilur, ipsaque palma victoriae glorios» potitur. Quidam namque sspe euntes et redeuntes fratres hospicio suscepit ; cujus filia a quodam milite con- cepit. Quam pater detumescente utero discutit ; sed ipsa inslinctu diaboH Christiano monacho crimen imponit ; quod pater furore plenus, abbali retulit. Dum ergo Marinus ad cellum regreditur, ab abbate ei crimen stupri opponitur. Qui mox pedibus ejus advolutus, se errasse, se ut hominem fecisse pro- fitetur. Ab abbate vero multis flagris (f^ 298 \^) af- ficitur, de monasterio ut reus cicitur. At ille fores monasterii in omni labore cum summa pacientia permanebat, publicam poenitentiam velut flagiciosus peragebat, in victu tantum elemosynam perage- bat (sic). Interea illa infelix mulier peperit infantu- lum, quem pater puellse attulit ad monasterium. A Abbas vero jussit eum projici ante Marinum, dicens ut nutriret filium quem male acquisisset. Ille vero sublato infante pastores circuit ; accepio ab eis lacle cum omni diligentia nutrit. Ad portam monasterii* redit, soli Deo secreti sui conscio placere contendit, Trienni taliter peracto, rogatu fratrum in motia- Bterium reeipitur ; vasa coquinsB lavandi et fralrum habitacula purgandi cura ei injungitur ; quod cum omni alacritate peregit : primus ad ecclesiam ire, ultimus exire consuevit. Dum igitur diu talis lu- cerna diu coram hominibus latuit quae magno ful- gore in conspectu Dei claruit, lux lucis eam de te- nebris extulit, et cunctis eam in domo ecclesiae lu- men praebuit. Ineidit itaque corporis infirmitatem per quam evasit roortis et miserise acerbttatem et Q iQtravit vitfiB et gaudii jocunditatem. Qui cum in ec- clesia secundum morem non videretur, jubet abbas inquiri ne forte infirmetur. Quem cum obiisse com- perit, miserum pronuntiavit qui nec plene tempus poenitentise promeruit, eumque longe a fratribus se- pe)iri jussit. Dum autem corpus ad lavandum denu- datur, mulier conspicitur ; clamor cum laudibus ad sidcra tollitur. Amens abbas accurrit, coram sancto corruit corpore ; cum magno ejulatu se errasse, se peccasse tandiu vociferat quousque vox coelitus in- tonat quse reatum suae ignorantise per merita sanctae Marinse sponsse Christi indultum pronunciat. Popu- lus itaque ob stupendum miraculum confluit, inter quos et pater pueUae advenit. Qui audiens Cbristia- num obisse, Deum sibi indulgere petiit quod do- p mum suam destruxerit. Interea filius (sic) ejus a daemonio obsessa, catenis constricta adducitur ; de cujus ore diabolus auctorem sceleris, injuriam Christi virginis profitetur. Omnes ergo laudes Deo personant cujus tanta beneficia in hominibus exu- berant. Pu^-IIa autem YII hora ad sepulcrum virgi- nis iiberatur, et iterum Dominus in sanctis suis glorificatur. Hanc assidue cum omnibus electis Do- mini flagitemus ut luxum mundi superemus (f* 300) quatenus nos Dominus in portis mortis exaltet, ut omnes laudationes ejus anima nostra in portis filiae Sion annunciet, ubi oculus (/ Cor. ii). DOMINICAXI, Beatus vir cui non imputabit Dominus peccatum (Psal, xxxi). Qui bic peccata sua lacrymis abluit, elemosynis redimit, huic Dominus ea in futuro non imputabit, quia ipsemet ea hic puniens damnavit. Qui autem non cogitat quid jam lecerit, sed quid adhuc facere possit, hic provocat Domini vindictam, quia qui diligit iniquitatem o Jit animam suam {PsaL X) ; et qui animam suam odit, Dominum utique odit ; et qui odit Dominum, hujus iniquitas inve- nietur ad odium. Sunt plerique in peccatis sordidi qui se justos reputant et alios velut peccatores dam- nant. Horum pervicaciam Dominus hodiemo evan- gelio reprimit ; ab eis autem despectos veniae erigit. D Narrat quippe duos in templum Hierosolymis causa orationis ascendisse ; unum Pharisaeum, scilicet Ju- daeorum clericum, alium publicanum fuisse. Phari- saeus, altari appropinquans, manus et oculos ad coelum elevans, Deo grates retulit quod aliis homi- nibus dissimilis fuerit, qui raptores, injusti, adulteri forent, ut ille publicanus qtii retro astaret, bis in ebdomada jejunaret, decimas omnium rerum sua- rum daret. Publicanus autem in angulo quodam latebat et oculos ad coelum levare non audebat, pe- ctus tantum percutiebat, Deum sibi propitium fieri petehat. Deinde dicit Dominus quod peccata confi- 1055 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS lU. — UTUEGICA. 1056 tens descenderit justificatas ; facta autem sua ja* A non levabat» quia terrenis tantum inhiabat. Pectus otans abierit reprobatus : quia omnis qui se exal- iat humiliabitur^ et qui se humiliat exaltabitur {Luc. XVIII). Ideo, dilectissimi, cum ad orationem convenitis non benefacta vestra jactare, nec alios damnare, sed vos ipsos accusare, alios omnes justos reputare de- betis. Animas vestras in conspectu Dei humiliate, ipsum ore et corde invocate, et in die tribulationis vos liberabit, et super inimicos vestros exaltabit. Prohibite linguam vestram a malo et labia vestra a dolo, quia ex verbis suis quisque justificabitur et ex verbis suis condemnabilur (Matth. xii). Qui ita orat sicut Dominus docuit^ hunc Dominus exaudiet ; qui vero aliter orat, hujus oratio in peccatum fiet. YitsB percutiebat dum errorem suum per poenitentiam de- flebat. Et quia se per confessionem humihabat,Deus illum per veniam exaltabat. Et nos ergo, karissimi, a lungd stemus, ut nos Dominicis sacramentis et sanctorum consortio indignos judicemus. Oculos ad CGelum non Icvemus ut nos copIo icdignos judice- mus. Pectus tundamus u( commissa iletibus punia- mus. Ante Deum procidamus ; coram Domino qui fecit (f° 302) nos ploremus, ut ipse planctum nostrum in gaudiura convertal, et scisso sacco tristitiae, leeticia nos induat. Non simus raptores, quia rapaces regnum Dei non possidebunt. Nullius reip concupiscamus ; nullius laudem meritis nostris indebilam uobis (161) ascribamus, quia hsec facientes raptomm erunt con- .^.^ ^. , ««^-^ ^ ^.^^ "'™' '"rnsortes. Non simus injusli, quia iniqui regnum Dei necessaria et gaudia seterna pelite, et dabil vobis " Pater ulraque. Multi orant et non impctrant, sed oratio eorum erit execrabilis, quia aurem suam avertunt a clamore (f» 300 v<>) pauperis. Non enim omnis qui dicit ei : Domine^ Domine, intrabit in regnum ccelorum; sed qui facit voluntatem Patris ejus, ipse intrabit in regnum caslorum (Matth, vii). Yuluntas Patris est ut in nobis peccantibus dimitta- mus, et rebus nostris opem indigentibus feramus. Per baec peticiones cordis nostri impetrabuntur ; per hsdc regnum coelorum intrabimus. Per duos homines qui in templum ascendisse ie- guntur, duo populi, Judaicus scilicei et gentilis, in- ielleguntur. Phariseus qui ad altare accedebat est Judaicus populus, qui sanctuarium et archam habe- p hat. Hic merita sua in templo replicat, quia de ob- senrantia legis in mundo se jactat. Non erat sicut coeteii hominum, quia circumcisione di8cretu.s erat a populis nationum. Gentiles raptores erant, quia bona Domini quasi per vim rapiebant, dum ei de collatis heneficiis debitum servicium non reddebant. Injusti extiterant dum, Creatore spreto, creaturam colebant. Adulteri erant dum, vero sponso Domino deserto, cum dsemonibus se poUuebant. Judaei quo- que raptores erant qui sibi roerita justorum usur- pabant. Rapinam {sic) naroque est laudem justi velle habere et sanctitatem justi imitari nolle. Unde scri- ptum est : JVon rapinam arbitratus est esse se arqua" lem Deo {Philipp. ii). Quam aequalitatem dum pri- mus angelus rapere voluit, a beatitudiue corruit. non consequentur. Dominum diligamas ; proximis nostris necessaria impendamus. Non simus adulteri, quia fornicalores etadulteros judicabit Deus. Reclam fidem servemus, ad nullam hseresim declinemus, quia hoc spiritualis fomicatio appellatnr, et Deus perdet omnem qui ab eo fornicatur {Psal lxxii). Bis in ebdomada, scilicet IIII et VI feria, jejune- mus, quia si hoc fecit Pharisaeus, multo magis fa- cere debemus. Et si cibis minime abstineanaus, cor a roala voluntate, manus a prava actione continea- mus . Decimas omnium rerum nostraruro Deo demus, quia si hoc fecit Judaeus, multo magis debet facere Christianus, Nonsoium.karissirai, sacri apicesad vitam seternam nos ducunt, sed etiam gentilium litterae nos instniunt • de quibus qusedam ad aedificationem proferenda sunt. Et ut nemo inde scandalizetury sacra auctorilate exemplificetur. Filii quippe Israel iEgyptios spolia- verunt; aurum, argentum, gemmas, vestes pretiosas tulerunt, quae postea in denaria Dei ad conficiendum tabernaculum oblulerunt. Dum vero ipsi de iEgypto exierunt, omnia templa ydoloruro corruerunt. De ^gypto exeunt et ad terraro repromissionis tendunt qni hoc sseculum deserunt et se ad sanctam conver- sationem transferunt : tunc namque delubra dissoU vunlur, quia ipsi qni lempla viciorum erant, a peccatis destruuntur ; jam enim Dei habitaculum esse incipiunt, et ideo maligni spiritus in eis manen • di locum diulius habere non poterunt. Qui iEgyptios Injusti extilerant dum nec Deo sua nec homini sua D despoliant dum saecularia studia in spiriluale exer solvebant. Adulteri fuerant dum lege nobili sponsa abjecta cum idolatria se commaculabant. Per septi- manum omne tempus volvitur. Bis in ebdomada je- junat, quia opere et voiuntate malum d^clinat. De- cimas dat omnium quse possidet, quia decalogum legis per X sensus corporis implet : quinque nam- que duplicata decem faciunt, ut duo oculi, duse au- res el cetera. Sed Judaei malum actu et voto opera- bantur, prsecepta Dei cunctis sensibus transgredio- bantur. Publicanus qui a longe stabat est gentilis popu- las, qui a caltu Dei procul erat. Ocuios ad coelum (161) Cod. a nobis. citium comrautant. Ad faciendum tabernaculum ea offerunt dum philosophica argumenta ad aedifica- tiouem Ecclesiae proferunt. Aurum ^gyptiorum donant, dum per saecularem sapientiam spiritualem disciplinam ornant. Argentum iEgypliorum offorunt, dum saecularem eloquentiam ad utilitatem Ecclesiae convertunl. Gemmas illorum donant dum sentenlias a philosophis bene prolatas ad exhortationem proxi- morum narranl. Vesles eorum off^erunt, dum exem- pla gentilium ad imilationem fratribus refenint. In magna (f'» 302 v«) cnim domo non solum vasa aurea et argentea, sed etiamferrea et ficliliasunt necessa- m^^ mn SPECULUM ECCLESIifi. - DOM. XI POST PENTECOSTaN. ^05« ria. Domus magna est Ecclesia. Yasa aurea et ar- A Iq jecore enim est concupiscentia ; vultur vero gentea sunt sacrae auctorilalis volumina. Vasa ferrea amat mortuorum cadavera. et fictilia sunt saecularium scripta ad exteriora neces- saria. Sicut enim auram per ferrum splendescit, sic sacra scriptura per saeculares disciplinas ful- gescit. Traditur etiam quod reversi a caplivitate templum Deireaidificaverunt per pccuniamquam apudBabylo- niam acquisierant. Apud Babylonios captivi tenenlur qui a fide Catholica deviaotes apud ha;rcticos, vcla sancto proposito apostalantes, apud saecularcs in cap- tione daBmonum habentur. Qui si, Deo propicio, ad Hierusalem scilicetad matrem Ecclesiam, i eversi fue- rint el ulilia quse foris didicerint ad aedificationem pro- ximorumprotulerint,profectotemplumDeo ex pecu- niaconstruuntquamapud Babylonios lucrati sunt. In lege quoque prascipitur : sipopuluscivitatemobside- ret, et aliquis pueliam p ulchram apud hoiles conspice- ret, unguesetcrines ei praecideret, postea uxorem du- ceret. Civitatem obsidemus, dum aliquam haeresim vei errorem gentilium scriptis vel disputatione inpu- gnamus. Puellam pulchram apud eos conspicimus, dum aliquam sententiam bene ab eis prolatam inve- nimus. Gui debemus ungues et crines praecidereet sic nobis conjungere, quia superfluaetcontrafidem posita debemus spernere ; bene autem dicta et fldei nostraenon contraria ad instructionem fidelium libris Dostris intexere. Scribunt itaque philosophi quod mulier rota in- nexa jugiter circumferatur ; cujus caput nunc in alta q erigatur, nunc in ima demergatur. Rota haecquae vol- vilur est gloria hujus mundi quae jugiter circumfer- tur. Mulier rotae innexa est fortuna glonae intexta. Hujus caput aliquando sursum, aliquando ferlur deorsum; quia plerique multocies potentia et divitiis exaltantur, saspe egestate et miseriis exalliantur {sic). Dicunt etiam quod quidam apud inferos damnafus per radios rotae sit divaricatus ; quae rota sine iiiter- missione ab alto moutis in ima vallis feratur et iterum alta repetens denuo relabatur. Ferunt iterum quod quidam ibi saxum m aitum monlis evolvat, ac pondus saxi volventem de vertice monlis praecipitem pellat, rursumque miser saxum in altum revolvat. Tradunt iteram quod cujusdam jecur De hac peste iterum dicunt quod Medusa egregia forma plurimos ad amorem sui incitaverit, quae omnes se intnentes in saxa commutaverit [commu- taverint cod.]. De hujus facie ve Perseus cristaliino clippeo protexit, eamque falcato ense interemit. Haec femina est luxuria, quae se formosam fingit per hominum pectora, sed se inspicientes in lapides commutat, quia corda libidinosorum per delectatio- nem indurat. Ab hac se Perseus cristallino clippeo protegil, quia vir fortis speculum virtutum inten- dens, ab hujus intuitu vultum cordis avertit. Falcato ense eam interemit, quia timore seterni ignis eam a se abscidit. Inde legitur quod quidam patmm parvnlum filium in heremo nutrierit, quem adultum luxuria titillave- rit. Pater autem jussit eum in heremum secedere et solus jejuniis et orationibus xl diebus vacare. Ex plctis vers xx diebas vidit tetram et nimis fetidam mulierera nndam super se irruere ; cujus fetorem ferre non valens coepit eam ase repellere. At illa: tt Cur, inquit, me tantum exhorrescis cujus amore tantum inardescis. Ego enim sum luxuriae imago, quae dulcis in hominum cordibus appareo , et nisi patri tuo obedisses, sicut et alii a me prostratus esses. • Ille vero grales Deo retulit qui eum a spi- ritu fornicationis eripuit. Multa alia exempla de- ducunt nos ad vilae itinera. (462) Legitur quod quidam patrum egressus vidit quendam JEihiopem in silva succidentem ligna, ac ligata levare temptantem. Quae dum viderentur gravia, dissolvens aoxit onera : et cum tunc magis essent onerosa, addens fecit ea ; inportabilia. Quae dum tollere nititur a pondere opprimitur. Ille atitem progressus (f* 304 v^) vidit ubi (nc) quaedam aquam in vas fundebat, quae infusa subtus confluebat, quia vas fundum non habebat. Ulterius progreditiir, et ecce duo viri portae civitatis appropinquabant qui lignum transversum ante se ferebant ; et neuter alteri volens cedere, ambo foras remanebant. ^tbiops qui auget onus lignomm est is qui semper cumulat pondus peccatorum ; et cum vix sufficeret tempus ad emendanda tranaacta, semper infelix non cessat addere recentiora, usque dum despera- ibi vultur exedat, quod jam consumptum itemm D lionem incidens, poenitenliam non meretur. sed (f» 304) recradescat. Haec quia sapiens ratio composuit, debet scire vestra dilectio quid velint. Isqui inrotae vertigine de monte in ima praecipitatur, est is qui de altitudine potestatis vel divitiarum in profundum baratri prae- ceps rotatur. Qui autem saxum in montem evolvit, quod ipsum mox revolvit, est is qui eum magna dif- ficultate dignitates vel quaelibet cupita assequitur et per eadcm ad ima inferni dimergitur. Cujus vero jexor (sic) vultur vescitur et denuo revirescere fer- tur, est is de cujus corde luxuria pascitur ; et exple- ta concupiscentia, iterum fceda libido renascitur. (162) Ad oram paginae rubrica : Detribusslultis^ mole criminum in mortem deprimitur. Ille autem qui aquam vasi fundo carenti immittit, est is qui elemosinas vel aliqua bona commitlit, sed ea per immundiciam vel alia vicia amittit unde scriptum est •' Congregavit pecuniam et misit eam in saccum pertusum . Pecuniam in saccum pertusum congregat qui bona quidem perpetrat, sed ea pravis operibus coinquinat. Qui vero ligna ferebant transversuro, sunt hi qui ferunt grave superbiae jugum ; qui dum alterutrum cedere nolunt, portam coelestis civitatia ingredi non poterant. Qui autem suave jugum Do- mini cervicibus suis imponunt, et leve onus cjuf i059 HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 1060 loUunt, hii porta (tie) superaae urbis intrabunt. Ad A non habentem cvadamus et hostiam laudis Domino hanc, karissimi, toto corde suspireraus ; ad hanc in atriis Hierusalem sacrificare valeamus ubi totia viribus properemus, quatenus fundum puteum oculus (/ Cor. ii) . DOMINICA XIII. Beatusvir qui nan abiii in eonsilio impiorum Samaritano autem semivivus curatur, quia homo (Psal. i). Adam infeiix vir fuit qui per consilium sednctus per Christum sanatur. impiorum de patria paradysi abiit et omnes posteros .... ..,,... SU08 inhoc exilmm tmdwit. Hic in via peccatomm . S«n.an. erat cmtM caput regn. lsrahel.Uc. «.- slelit, quia ia peccatis stabilis mansit. In cathedra J»»,.«'P"' ('!f) »<» «»0 ««.",. n N,n,ye erant capl,- pesta^nti» sedit. qoia peccata aUos per mala exem- B .*"* « «"""l" "» «* l) Dominum prae omnibus et proximos sicut nos ipsos diligamus. Quem in hac veste rex iotraus non invenerit, ligatum de convivio suo ejici jubet, tenebras infernales videbit. Horum autem civitates ipsis perdilis cremanlur a quibus servi missi inju- riis afTecti enecantur ; quia nimirum daemonibus perdendi permittuntur, a quibus praedicatores hic coDtumeliis affliguntur et corpora illorum demum igni inextinguibili succenduntur. De bis nuptiis texuit rex Salomon dulce epitha- lamium, dum in laude Sponsi et Sponsse per Spiri- tum concinuit Cantica canticorum, Filius quippe G regis Hierusalem desponsavit sibi filiam regis fiaby- lonis, acceptamque tradidit erudiendam atque or- nandam sub manu custodis ; ipse vero abiit ia. struere convivium ; quam denuo reversus cum in- genti apparatu maximoque cultu in stellatum in- troducet thalamum, secum ad nuptias sponsse orna- lores ducens in palacium, ejus vero corruptores tradens in carceris supplicium. Rex Hienisalem est Deus, cujus Filius est Chri- stus. Rex Babylonis est diabolus. Gentilitas vt^ro erat ejus filia cum esset idolatriae dedita. Hanc ipse a Palre desponsavit dum postea sanguinem fundens de diabolo in cruce triumphavit. Hanc custodi tra- didit, dum eam ordini doctorum divina lege in- struendam, gemmis virtutum decorandam coramen- ^ davit. Ipse vero abiit convivium procurare, quia profeclo ascendit in coelum, iocum ei aptum in domo Patris per raultas mansiones praeparare. De- nuo cum exercilu omniura angelorum veniet eam- que de Babylonicae (169) peregrinationis exilio eruet, atque in civitatem Patris sui, gloriosam Hierusa- lem, cum summo tripudio iutroducet. Tunc sponsae ornatores simul intrabunt, quia qui E.clesiam hic scriptis vel dictis instruxerunt et bonis cxemplis , peromaverunt, cum illa tunc in nuptiis Agni ut J sol fulgebunt ; persecutores vcro qui eam laceran- tes yim intulerunt, et haeretici atque schismatici (i6d) Cod. BabyUmof. Patrol. CLXXIL qui eam corruperunt, tunc in stagnum ignis et sulphuris missi, perpetuo ardebunt. Ne higus exortes convivii simus variis documen- tis instruit nos Dominus. Narrat etiam quod qui- dam ticulneam in vinea sua habuerit, et per tres annos veniens fructum in ea non invenerit ; et ne diulius steriiis occuparet, succidere praecepit (Luc. xiii). Ficulnea sterilis in (f^ 314) vinea erat Syna- goga in lege infructuosa. De qua Dominus tribus annis fructum quaesivit, quia eam ante legem per patriarchas, 6ub lege per prophetas, sub gratia per apostolos ad fructum boni operis monuit ; sed quia per perfidiam arefacta terram sterilis occnpavit, sccurim judicii sui ei ad radicem posuit dum eam Romanorum gladio succidit. Ficus etiam sterilis in vinea est quilibet homo sine bonis operibus in Ecclesia. De hoc fructus trium annorum quaeritur dum operatio fidei Trini- tatis ab eo exigitur ; et nisi citius confessione cir- cumfodiatur, et stercus poenilentiae mittatur, morte excidetur et in ignem gehennae mittetur. Hoc quoque praefiguravit mulier inclinata, sed a Domino pie sanata {Luc. xut). Mulier ad terram inclinata erat Synagoga sub pondere legis curvata. Quae a Domino erigitur dum multitudo de iudaeis conversa de onere legis per gratiam eripitur. Mu- lier etiam decem et octo annis incurva est quaelibet anima sub utraque lege infirma {ibid,}. Denarius namque ad Vetus Testamentum propter decalogum legis, octogenarius autem pertinet ad Novum Testa mentum propter octavam Dominicae resurrectionis. Decem ergo et octo annis mulier incurvatur dum anima utriusque legis praeraricatione prsegravatur ; sed a Domino ad salutem sublevatur dum gratia ipsius per poenitentiam salvatur. Per pauperes, karissimi, debemus pervenire ad convivium Dei. Prdecepit enim Dominus ne ad pran- dium nostrum divites vel potentes invitemus, a quibus retributionem hic recipiemus, sed ut ad con^ vivium nostrum pauperes, debiies, claudos, caecosi evocemus, a quibus nullam retributionem speremus {Luc. xiv). Hoc enim facientes beati erimus, quia reci-* pient nos in seterna tabernacula cum defecerimus. Ad Dei epulas gradiendum nobis est per sanctorum vias, Lcgitur de quadam nobili quia saeculum re- linquens monasterium in quo quingentse puellae erant, intravit, et ut vere sapiens fieret, stultam se simulavit. In coquinae ministerio serviebat ; omnium se famulam exhibebat ; numquam cibum ad mensam cum aliis sedens accipiebat ; ablumenta tantum va- sorum et micas de menaa tersas in cibo sumebat. Omnibus risui erat, omnium odia paeientissime sustinebat ; cum nulla aliquando colloquium habe- bet, soli Deo placere sludebat, Inlerea revelavit Domlnus cuidam solitario ejus conversationem ; qui veniens ad ceilam, rogavit se intromitti (f». 314 84 1067 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IH. — LITURGICA. i068 V») in congregalionem. El cum omnes pnellse A palam retulit qualem gloriam in ea videril et quali- ante eum congre§ats essenty et illa aola propter qu.am venerat, deesset, postulat cunctas evocari ; et illa vix compulsa, immo tracta est ab aliis se prse- sentari. Quse circa caput nigerrimum panniculum gerebat de quo sepuis ollas vel cacabos tergebat. In capite autem eminus venientis cernit ille sanctus coronam auro gemmisque radiare, vestemque ejus magna claritate coruscare. Cui protinus occurrens provolvitur protinus pedibus ejus, se ab ea benedici precatur. Et illa simiiiter ejus prostemitur pedi- buSy commendans se ejus orationibus. Omnes mo- niales obstupescunt ; ne sibi talem injuriam faciat petunt ; hanc insanam petunt (sic). Quibus ipse ter ei Deus de ea revelaverit. Quae omnes vestigiis ejus se prosteruunt ; aliae alapas ei in facie dedisse, aliae nares ipsius sinapi implevisse, alide alias inju- rias ei fecisse referunt. Pro quibus ille oralionem fudit, ad heremum rediil. Illa autem metuens ab homi- nibus honorari, clam de monasterio fugit, malens in deserto loco cruciari ; io quem vero locum se inmcr- serit, aut quo fine defecerit ad nullius noticiam pervenire potuit. Certum est autem quod post hujus vitae miseriam adepta sit etemi regni gloriam. Quam cum omnibus electis postulemus, ut in nuptiis Dei sine fine exultemus. Ubi oculus (/ Cor, ii). DOMINICA XXII. Beati qui etutodiuntjudiciumetfaciuntjusHciam B inomnitempore(PsaL cv). Duosuntjudicia : unum quod bic per judices Christi vivarios exercetur ; aliud quod in novissimis per Cbristum, qui a Deo constitutus est judex vivorum et mortuomm, exhi- betur. Est autem judicium bonos a malis discer- nere ; bonis bona, malis mala retribuere. Sic Chri- 8tus in judicio bonos a malis est discreturus, et justis gaudia, impiis supplicia est redditurus. Judi- cium ergo custodiunt qui Dei cultores diligunt, Dei contemptores respuunt. Judicium quoque observare est suis malis meritis quempiam dignas poenas irro- gare. Qui enim se hic vigiliis, jejuniis et aliis piis laboribus pro peccatis affligunt, beati sunt quia non cum impiis aeternum judicium subibunt. Quae etiam sunt justitiae : una naturalis, scilicet divina ; aitera q consuetudinaria, (f* itl6) videlicet humana. Natu- ralis est justitia Deo servire, parentibus obedire ; consuetudinaria, leges, statuta praelatomm obser- vare et cum civibus concordare. Beati ergo sunt qui justiciam in omni tempore faciunt, quia a justi- cia Patris Christo justa vitae praemia percipiunt. Hodieraum evangelium monet nos ad justiciae ju- dicium. Dicit namque quod quidam rex rationem cum servis suis posuit ; cui oblatus est unus qui x, milia talenta debuit ; et quia unde redderet non habuit, dominus eum cum uxore et fi liis omnibus- que suis venundari jussit. Qui procidens misericor- diam postulavit ; et dominus misertus omnia ei do- navit. Illo vero egresso, debitor centum denariomm obviat, qucm tenens suffocat, violenter stringens ut .. debitum redderet. Qui etiam ipse procidens miseri- cordiam poposcit, sed nihil ei profuit, nam miseram carceri mancipat donec debitum solvat. Quo audito dominus servum nequam rovocat, dure increpat, tdrtoribus tradit, universum debitum ab eo exigi praecepit {Matih. xvui). fit quid per haec verba si- gnificaverit Dominus concludens innotuil : sic, in- quiens, facietvobis Pater meus cotlesds si non re- miseritis hominibus ex cordibus vestris dbid.). Ka- rissimi, isia sunt nimis metuenda ac jugiler in me- moria retinendat Rex qui rationem cum servis posuit est Christas qui omnes homines pro actibus suis injudicium adducit. Debilor decem milium talentorum est qui- libet transgressor decem praeceptoram ; debitor vero decem denariorum est calumpniator proximorum. Qui ergo volumus nobis a Deo dimitli gravia, di- mittamus proximis levia ; lcvia quippe sunt omnia quae nobis homines faciunt, quia cito transeunt ; quae autem nos contra Deum facimus, valde gravia sunt, quia nos in interitum mergunt. Unde coelestis scolasticus nos docuit ut conditionem cum judice faciamus, ut scilicet nobis debita nostra sic dimitti petamus sicut nos debitoribus nostris relaxamus. Et Petro interrogante quoties fratri peccanti esset diroittendum, si usque septies : Non usque septies, inquit, sedusque septuagies septies (ibid,), id est quadringentis nonaginta vicibus ; hoc est ut quidquid in nobis delinquitur, dimittamus. Et item Scriptura dicit. Homo homini servat iram et a Deo sperat misericordiam. Qui ergo non dimittit homini in se peccanti, nunquam dimittitur ei in Dominum (f<* 316 v«) peccanti ; immo in tormentis ab eo exigitur quod per poenitentiam ei dimissum creditur. Sed dicis : non possum dimittere ei qui mihi facit in- juriam, nec amare illum a quo palior calumniam. 0 amice, quid fecit tibi is quem quaeris occidere ? Amicum meum, inquis, occidit. Et quid ad te occi- sio hominis ? Omnes servi sumus unius Domini, regis omnium, qui justus judex vindicabit omnes injurias hominum. Qui ergo hominem occiderit, non in te, sed in illum delinquit cujus servum ecci- dit. fit si inde ultionem quaeris, dupliciler reus eris in uno, quod conservum tuum occideris, in altero quod Domino tuo judicium suum abstuleris. Igitur si bomicidium facto vcl consilio vindicaveris, cum homicidio utique damnaberis, quia qui odit fratrem suum homicida est, et hic non habet partem in aetema vila {L Joan. iii). At tu, bone vir, cujus vis illius membra mutilare quem summi imperatoris Filius secum vult conregnare. Abstulit, inquis, bona mea. Quae bona t Aumm, inquis, aut argentum, aut equum, aut aliquid fatjuufimodi. 0 homo, nonne nu- 1069 SPliOlJLUM ECCLESIA. — DOM. XXII POSt PENTECOSTBN. idto dus in huDC mundum venisti et nihil horum tecum A attulisti ? Nec dubium quin nudus etiam de hoc mundo discedas et omnia hic relinquas. Haec universa de terra venerunt et iterum in lerram redibunt. Nihil habes hic proprium ; sed totum est alienum. Domini est terra et plenitudo ejus {PsaL xxiii). De bonis suis partem tibi concessit quandiu sibi placuit ; cum diutius te habere noluit, alium tollere jussit. Quandiu voluit bona sua Job tribuit ; cum iterum sibi placuit, ei auferens diabolo dedit. Unde et ipse : Dominus^ inqmi, dedit, Domi- nus abstulit {Job. i). Non dixit : Diabolus abstulit, quia Deus solus inde potestatem hahuit. Cum igitur sis vermis et putredOi ne injuriam facias Deo vin- dicans te in proximo. Tu autem, care, cur vis illura fustigare vel rebus suis privare ? Male, inquis, g locutus est mihi. 0 insensate 1 quid est verbum nisi venlus ; postquam enim de ore volaverit, mox in auras evanuit. Qui autem male locutus est, non tibi sed sibi nocuit ; quia qui etiam fatue dixerit, reus gehenn» ignis erit {Matth. v). Sed si tu male vixe- ris, quid tibi proderit alicujus benedictio ; si vero bene vixeris, quid oberil tibi alicujus maledictio. Miserum est ergo horum miserorum augere miseriam per vindictam, cum ipsi miseri provocaverint super se Dei iram. Dominus namquehomicidas dainnabitt {(• 318) raptores quoque pcenissubjugabit, maledi- ctos [maledicos] etiam ab aeterna damnatione segre- gabit. Igitur cuncta in nos commissa sunt dimit- tenda ; in Deum commissa sunt a praelatis punienda. Qu» ipsi in Deum peccamus, digna poenilentia p puniamus. Quae nobis subjecti in lege Dei peccave- runt, non crudeliter, sed misericorditer castigemus, ttt animas eorum salvemus, quia judicium sine misericordia ei qui non fecit misericordiam [Jac. ii). quse autem in nos verbo vel facto commiserunt» relaxemus, et gaudium et laeticiam recipiemus. Nunc autem vestra dilectio audiat quam juste Deus peccatores (1 10) et quam misericorditer se in- vocantes muniat ; ipse autem est clemens Pater bo- norum, potens Dominus malorum. Rex David Uriae duci uxorem suam abstulit, ipsum quoque per consilium occidit. Quos Dominus ulci- scens, infantem ex adulterio natum mortiflcavit^ filiumque ipsius Absalonem, quem praecipue amavit, ^ contra eum instigavit. Qui uxores patris publice violavit, insuper ipsum regno privavit. Quem sic castigatum regno iterum Dominus restituit, parri- cidam autem filium in reprobam mortem tradidit. David autem poenilens magis adhuc consolatur dum Salomon, ex eadem femina ipsius filius, in regno collocatur. Legitur etiam quod rex Cambyses, cupiens solus regnare, jussit Holofernem, principem roilicis, cuncla orbis r»^gna sibi subjugare. Qui cum valida manu egressus, omnes in circuitum civitates muni- tas confregit ; tandem ad Judaeam perveniens, Be- thuliam obsedit. Populus autem Domini metnena ne Hierusalem sicut alias civitatea destrueret, jeju- niis et obsecrationibus invocat Deum, qui est pro- tector omnium sperantium in se, ut clippeum buae protectionis opponeret. Habitatoribus itaque Bethu- iia victus defecerat ; quibus exercitus aquap ductum succiderat. Quosjam deficientes principes eonso- lantur, Domini auxilium pollicentnr. In eadem civi- tate religiosa vidua, Judith nomine, fuit ; que pos* triduanum jejunium se ornameniis induit, ad castra Holofernis descendit. Qua visa, statim captua ejus pulchritudine, nuptias instruit celebris cuUua magni- tudine. In nocte vero omnibos nimio vino soporatia, Judith surgens Deum invocat ; gladium in lectulo pendentem evaginat, caput ebrii ducis amputat ; ad suos quantocius cum capite (f* 318 r>) remeat ; canvocatoque universo populo, (uiput protulit, Deum laudare monuit qui eis iiberationem et victoriam pariter conlulit. At illi recuperato spiritu Deum adoraverunt atque cum magna istitia landes per- suitaverunt. In crastino de civitate, Judith consiliOi cum magno tnmullu exeunt, impetum in hostes faciunt. Illi vero ut dominum suum capite tninca- tum invenerunt, nimio dolore perculsi, omnes pariter in fugam versi sunt. Quos insequentes multa milia passim straverunt, reliquos cum magno dedecore profugaverunt ; reversique ingentem prae- dam collegerunt, Hierosolymam venerunt ; victimas Deo obtulerunt qui popnlum suum per feminam redemit, et tristiciam eorum in gaudium convertit« Sic Deus superbos dispersit, humiles autem exal- (ans protexit {Judith x-xvi). Quod haec vidua viM| tyrannum, significat quod caro Christi vicit diab6^ lum. Legiiur quoque quod rex Asuerus {sic) grande convivium cunctis principibus et populis regni sui fecerit, et inter epulas reginam Vasti corona redi« mitam introduci jusserit. Quam intrare rennuentem rex regno privavit, Hester pro ea regno sublimavit. Post hsec rex quendam Aman super regnum exalta- vit cunctosque principes ei subjugavit. Cui cum omnescoepissent genu cur\are, Mardochaeus, regina patruus, noluit eum adorare. Unde indignatns di- sposuit eum cum omni progenie sua neci tradi, cum regis sigillo decrevit omnes Judaeos per regnum Asueri exterminari, altumque erexit eculeum in quo voluit suspendere Mardocheum. Interea duo vole- bant regem occidere, quos per Mardocbeum proditoa jussit rex perdere, Mardocheum vero jubet purpura et corona indui, regio equo per civitatem circum- duci, Amao cum militibus prssire, laudes ei conci-- nere. Hoc facto Mardocheus reginae dixit quia Aman eam cum omni parentela sua morti addixit. Qua omni populo jejunium indixit, se cum eis vigiliis, jejuniis, orationibus affiixit. Quoperacto convivium instruxit, regem invitans ; Aman quoque adesse jussit. Inter cpulas regem pro sui populique vita rogat ; se omnesque suos ab Aman damnatos narrat. (170) Suppl. funiat. 1071 flONOtUI AUGUSTODUN. OPP Qaem rex, furore repletus Jussit suspeodi in eodem A eculeo quem ipse praeparaverat Hardocheo. Porro ([^ 320) ipsum Mardocheum pro eo priacipem con- atituit ; qui omnem cogoationem Aman suspendio interire jussit. Sic Deo disponente innocens popu- lua liberatur; semen nequam juste extermioatur {Esther i-xvi). Hic rex, quamvis gentilis, typum Ghristi gessit, qui verus Rex regum genitus, de radice Jesse sur- rexit. Hic principibus et populis regni sui convivium fecit, quia aposlolis orbis principibus et iidelibus regni superni populis corpus suum et sacram Scri- pturam in epulas dedit. Reginam Yasti coronatam ad eonvivium vocavit, quia Synagogam legeetpro- phetis redimilam ad coelestes epulas invitavit. Quae rennuens inlrare regno privatur. Hester captiva in B folio ipsius locatur, quia Judaea incredula de regno Ghristi ejicilur; Ecclesia de gentibus, a diabolo captiva, in thalamum regis consors coelestis regni ducitur. Aman qui a rege exaltatur, est Judaicus popuius qui a Deo regno et sacerdotio ac divino cultu sublimatur. Qui quserit roginae progeniem ex- tirpare, quia Judaicus populus quserit Ecclesiae populum exterminare. Aman quoque, qui Mardo- cheo eculeum erexit, diabolum significat qui Ghristo crucem erexit. In eundem ecuieum suspenditur quia diabolus in crucis patibulum comprehenditur. Quo (171) qui super regem conjuraverant sunt duo infideles populi : Judaicus et gentilis, qui Ghristum regem occidi consilium dederant. Quos Mardocheus G PARS rtl. - LITURGIGA. ioni accusat, quia Ghristianus populus opera eorum improbat. Illi a rege enecantur, et isti a Ghristo damnantur. Mardocheus purpura et corona insigni- tur, et Ghrislianus populus martyrio et aetcrna gloria vestitur. Equo regio per civitatcm ducitur, quia Ghristianus populus per totum mundum a do-- ctoribus colilur. Ordo namque prsedicatorum equus Gbristi regis dicitur, in quo ipse per orbem vehitur^ Aman cum militibus laudes ei consonat, quia Ju- daicus populus cum gentilibus velit nolit Ghdstiani populi praeconia celebrat. Regina regem ad convi- vium vocat, quia Ecclesia Ghristum ad soUemnia sui corporis invitat. Aman etiam adesse jubet, quia infidelipopulo suas epulas praedicando praebet. Amaa quoque, qui Mardocheo erigit cculeum, est Anti- chrislus, qui populo fidelium indicit morlis soppli- cium. Qui eodem eculeo suspenditur, quia et ipse mortis supplicio interimitur. Mardocheus a rege praeficitur princeps, quia fidelis populus peracto judicio (f* 320 v<>) super omnia bona Domini consti - tuitur. Semen Aman exterminatur, quia tunc gene- ratio malorum damnatur. Populus autem reginae liberatur, et trislicia ejus in gaudium commutatur, quia generatio rectorum benedicetur, laeticia et exultatione perfruetur. Nunc, karissimi, toto corde Dei obsecramus clementiam qui sedet super thronum et judicat justitiam, faciens judicium omnibus inju- riam pacientibus, ut nos illa die ab infideli populo segreget ; fideli autem in suo regno associet, ubi oculus... {I Cor. ii). DOMINICA XXIII. Beati omnei qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus (PsaL cxxvii). Deum timere est a malo declinare ; in vii.« ejus ambulare» est bonum facere. Qui ergo Deum timent peccata devitando, beali sunt^ quia poenas evadunt ; et qui in viis ejus ambulant bona operando beati sunt, quia gaudium Domini in- trabunt. Viae Domini prsecepta illius sunt quae homi- nes ad supernam patriam ducunt. Universx autem vice Domini misericordia et veritas {Psal. xxiv). Viae Domini sunt misericordia omnibus in eis am- bulantibus, verita cunciis ab eis declmantibus. Ideo Deus noster est ut domiuus a servis timendus, ut pater a filiis diligendus. Timore ejus peccata fu- giamus, amore ipsius bonis actibus insistamus, qua- tenus de hac misera vita transeuntes, luctuosam vitam evadamus et ad beatam vitam ipsius ope per- veniamus. Tres vitae sunt : una super nos beata, quam sancti cum angelis beate vivunt ; altera mi- sera, in qua justi adhuc hic suspirantes ingemiscunt ; tercia subtus nos luctuosa, in qua spiritus danma- torum cum daemonibus consiatunt. Nobia ergo in (171) Sic Leg. duo. media vita constitutis duae viae se oflerunt quae quos- dam ad superiores, quosdam autem ad inferiorem ducunt. A dextris se praebet via arta et angusta du- cens de hac miseria per se ambulautes ad beatae vitae amoenitatem ; a sinistris vero pandit se platea lata et spaciosa ducens in se gradientes ad luctuosae vitae calamitatem. Arla via et angusta est mundi desideria et carnis concupiscentias fugere ; malum pro malo non reddere ; vigiliis et jejuniis corpus macerare ; orationibus et assiduis Dei laudibus in- ^ sudare. Lata antem et spaciosa via est ludere, cdere, bibere, foraicari, venari, inimicos opprimere {i^ 322), deliciis carnis diffluere. Hoc diabolua do- cuit, et per eam genus humanum ad interitum de- duxit. lUam Ghristus factis et dictis ostendit et per eam perditum hominem ad gloriam reduxit. Et quia prophetae per hanc solam viam genus humanum rediturum ad patriam praeviderunt, ideo Christum verum et certam viam omnes consona voce praedi- xerunt, eumque omnes videre desideraverunt. Jacob namque moriens dixit : Salutare tuum expectabo, 1073 SPECULUM ECCLESIiE. — DOM, XXIH POST PENTECOSTEN. 1074 Dotnine {Gen. xux. Bt Moyses : Obsecro, iDqait, A Domine mitte quem mi$turus es {Exod, iv). David quoque ait : Domine^ inclinaccelos tuos etdescende {PsaL cXLiii). Esaias inquit (172) : Otinam, inquit, dismmperes ccelos et descenderes {Isa. lxiv). Et me* rito ejus desiderio deficiebant quia eum futurum prsesciebant. Nam ante ipsius adventum fusca mors mundum ubtexit, omnes per iter sinistrum in per- ditionem direxit. Omnes quasi in tenebris errabant quia lumen Cbristum non habebant, et ideo per spaciosam viam a sinistris casco corde in morte ruebant. Christo autem sole solis in mundo appa- rente, immo vita angelorum se mortalibus exhibente > tetramors pavefacta fugit, seque in abdita Tartari confusa abscondit, sicut oriente sole caligo noctis fugatur et mundus ipsius jubare illustratur. Idcirco jg dilectissimi, cum iter salutis nobis per Jesum pa- teat, et lucerna verbi Dei ex utraque parte vise re- splendeat, toto corde sinistrum tramitem relinquen- tes, dextrum callem toto annisu carpamus ut ad summam beatitudinem perveniamus. Haec autem via est caritas per quam aditur sumrase beatitudinis claritas. In hanc tendunt XV semitae ducentes ad atria vitse : scilicet pacienlia, benignitas et alise quas enu- merat Apostoli subtilitas. Porro summa beatiludo in hac via ambulantes quasi per X et VII brachiis ad se attrahit, quia per X prsecepta legis et per YII dona Spiriritus sancti portas vitae nos Christus intrare docuit. Has autem X et Vll distinctiones beatiludi- nis Spiritus sanctus per prophetam nominatim ex- G primit et singularem dignitatem subtiliter innuit. Primo dicit beatos scuto fidei vicia et concupi- scentias superantes et in lege Domini die ac nocte meditantes. BeatuSf inquiens, vir qui non abiit in consilio impiorum quomodo \quoniam\ novit Dominus viamjustorum {PsaL i). Primus (f> 3i2 v*) homo infe- lix pravo consilio consensit el omnes sequaces suos in mortem traxit ; Christus, beatus vir et via justo- rum, omnes per se gradientesreducet ad gaudiaange- lorum . Qui ergo peccatis non consentit ad hunc ten- dens beatum virum, erit in summa beatitudine ut lignum yilad in paradiso plantatum) ibid.) . Secundo dicit beatos spe gaudentes, in Domino, non in se confidentes. Beati^ inquit, omnes qui ineo j^ con/idunt {PsaL ii), quia in monte sancto ejus, id est in Christo, gaudebunt. Inde iterum : Beatus vir qui sperat in eo {PsaL xxxiii), quia dies bonos vi^ debit in coelo {ibid.), Et iterum : Beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus{PsaL xxix), quia canticum novum inmittetur in os ejus {ibid.). Tercio dioit beatos poenitentes dilectione ferven- tes, qoia charitas operit multitudinem peccatorum (/ Petr. iv), et per Spiritum sanctum, qui est cari- tas, datur remissio peccatoinim. Beati, inquit, qwh rumremisso! suntiniquitates et quorum tecta sunt peccata{PsaL xxxi). Per caritatem remittuntur, per bonam operationem conteguntnr. fieatus vir^talis erit, quia et Dominus peccatum in Judicio non im- putabit. Hic in Domino cum justis exultans Iseta- bitur, cum rectis corde gloriabitur {ibid.). Quarto dicit beatos Deum pure colentes et ejus haereditas fieri cupientes. Beata, inquit, gens cujus est Dominus Deus^ ejus populus quem elegit in hce-' reditatem sibi {PsaL xxxu), Hii exultent in Domlno, quia tales decet coliaudatio {ibid.). Inde itenim : Beatus, inquit, populus cujus Dominus Deus ejus {PsaL GXLiii^, quia hii canticum novum Deocanta- bunt cum de manu filiorum aiienorum eruti exulta- buntur {ibid.). Quinto dicit beatos hospitalitatem sectantes, per pauperes sibi coelestes divitias thesaurizantes. Beatus, inquiens, qui intelligit super egenum et pau- perem, quiSiindiemalaliberabiteumDominus {PsaL xl). Dies mala est cum homo aliquam afflictionem vei in manus inimicorum inciderit, unde eum Do- minus statim liberabit. Dies etiam mala est dies ultima, ubi eum Dominns conservans, in animam inimicorum non tradet, sed beatum in terra viven- tium faciet {ibid.). Sexto dicit beatos de plebe Domini electos et ad audandum eum assumptos. Beatus , inquit , quem elegisti et assumpsisti ; inhabitabit in atriis tuis {PsaL LXiy^. De his iterum : B^a^t, inquit, quiha-- bitantindomo tua;in sa^culum sa^culi laudabunt te{PsaL Lxxxiii). Septimo dicit beatos orationi instantes, auxilium Domini jugiter invocantes. Beatus vir cui esl auxi' liumab te {ibid.) {^ 324), hii de virtute in virtutem ibunt et Deum deorum in Syon vldebunt, ubi est melior dies una super milia {ibid), Inde iterum : Beaius cujus Dominus Jacob adjutor efus spes ejut in Domino Deo {PsaL cxlv), quia in saecula regaabit cum eo. Octavo dicit beatos Deum landantes et coelestia contemplantes. Beatus^ inquit, populus qui scit iubi- iationem {Psal. lxxxviii), quia hii in lumine vultus tui ambulabunt et in nomine cgus in setemum exul- tabunt {ibid.). Nono dicit beatos a Domino eruditos et in lege ejus doctos. Beatus^inqniiy homoquem tuerudieris Domine et de lege tua docueris $um {PsaL xgiu). Horum animas consolationes Domini Isetilicabunt (ibid.) quando docti sicut splendor firmamenti ful- gebunt, et quasi stellae qui multos ad justiciam em* diunt {Dan. xii). Decimo ponit beatos justum judicium cnstodientes et justiciam in omni tempore facientes. Beati^ in- quit, quicustodiuntjudiciumtetjusticiam in omni tempore faciunt {PsaL cv). Hii de nationibus secer- nentur ut in laude Dei glorientur ad videndum in bonitate electorum Dei, ad Istandum in laeliciagen tis sanctorum {ibid.). Undedmo ponit beatos, ut filii patrem timentes et (,172) Sic cod. 1075 HONORn AUGUSTODUN. OPP. PARS III. -- LITURGICA. mandaUi ejus custodire cupientes. Beatus, inquit, vir A Hii cum de Babylonia hinc ad quitimetDominum; in mandatis ejus volet nimis bunt, yranum de caniicis Syon {Ptal. cxi). Hic timor sanctus permanet in saBCulum saeculi etintroducet filios in conspectupatrisaeterni. In bac beatitudine currentes in memoria eetema erunt ; gloriam et divicias in domo Domini possi- debunt(iMd.). 1076 Hierusalem remea- in ceternum canta- Duodecimo ponit beatos in via, id est in Cbristo,. macula peccati carentes et in lege Domini, id estin caritafe ambulantes. Beatif inquil, immaculati in via, qui ambulant in lege Domini {Psal. cxviii). Ho- rum anima vivet in seternum et laudabit Dominum 1d sseculum (ibid.). Tertio decimo ponil beatos mandata Domini ad faciendum perscrutantes et in toto corde Dominum exquirentes. Beati, inquit, qui scrutantur teslimonia ejus in toto corde exquirunt eum (ibid.). Hii erunt a Domino benedicti, sicut hii qui declinant a mandatis ejus maledicti (ibid.). Quarto decimo ponit beatas desiderium suum in bonis implenles. Beatus^ inquit, qui implevit deside- rium suum exipsis; non confundetur cum loquetur inimicissuisinporta(Psal. cxxvi). Inimicos suos daemones per humililatem vincenles, Poria, dies ju- dicii esl, per quam intratur in palacium coeli. Inhac porta tales de peccatis non confundeniur (P» 324 v«), cum inimicis suis insultantes loquentur, sed ipsi bsereditas Domini erunt, fructum ventris Mariae Chrisium mercedem habebunt (ibid.). Quinto decimo ponit beatos Deum ut servi domi- Q gratia a Johanne et apostolis ostensus, adhuc ven numtimentes et in viis ejus ambulanles. Beaii, inquil, t urus omnibus manifestus. bunt (ibid.). Ecce quot beatitudines hareditabunt qui in via Ghristo ambulabunt. Et quia prophetse per spiritum tot dotalia Christum Ecclesiae allaturum iatellexe- runt, ideo tantopere ejus adventum concupierunt. Hujus duos adventus prasdicat Ecclesia : unnm qao languidum mimdum visitavit, alium quo coliapsum mundum judicabit. Ipsius adventum per quatuor Dominicas extendi- mus, quia hunc a qilatuor ordinibus, scilicet a pa- triarchis, a judicibus, a regibus, a prophetis prae- nunciatum legimus. A patriarchis, ubi Abel agnum. n Melchisedech panem et vinum, Abram (f^ 326) filium obtulil; a judicibus, ubi Josue, qui et Jesus, hostes expugnavit, terram populo divisit, et ubi Gedeon vellus exposuit in quod ros descendit, qui et ipse hostes cum lagenis vicit ; et ubi Samson in Gazam ad meretricem introivit et per hostes in montem ascendit ; a regibus, ubi David Goliam stravit, et ubi Salomon templum aedificavit ; et ubi Josias pa- scha celebravit ; a prophetis, ubi eum Bsaias de Tirgine nasciturum, Hieremias cum hominibus con- versaturum, Daniel Sanctnm saactorum venturum pra^dixit. Per quatuor etiam Dominicas ejus adventum re- colimus, quia ante legem AbrahaB et patriarchis est promissus. a Moyse et prophetis prsescriptus, sub omnes qui timent Dominum, quiambulant in viisejus (Psal. cxxvii). Hic timor hominem a peccalis Bddu- cit, caritatemanimse adducit; caritas vero intrans eum foras mittit, quia hic timor pocnam habet (IJoan. IV). In bac beatitudine festinantes bona Hierusalem omnibus diebus vitae suae videbunt et pacem Israel Christum habebunt. Qui enim labores manuum suarum manducabit, id est qui bona opera in viis Domini fructificabit , beatus est et bene ei erit. Hujus uxor erit sicut vitis habundans ; id est caro ejus cum Christo, qui est vitis vera, exultans. Filii ejus sicut novellse olivarum, scilicet opera in bencdictione sanctarum (ibid.). Sexto decimo ponit beatos Babyloniis retribuentes j) mala nobis inferentes [inferentihus]. Beatus, inquit, qui retribuet/ilias BabylonU retributionemquam re- tribuit nobis {Bsal. cxxxvi). Filia Babylonis est caro nostra Glia confusionis. Heec mala nobisretri- buit cum nos ad peccandum illicit. Huic retribu- tionem suam retribuimus dum eam pro commissis illicitia alTIigimus. Qui hoc faciunt, principium Ise- ticise in die Hierusalem percipiunt (ibid.). Septimo decimo ponit beatos parvulos filiae Baby- lonis tenentes et ad petram allidentes. Beatus, in- quit, quitenebitetallidetparvulos tuos ad petram {Psal. cxxxvi). Parvuli filiae Babylonis sunt sugge- stiones carnalis delectationis. Hos ad petram alli- dunt qui ob Christi passionem camalia respuunt. Ideo nunc intermittimus Gloria in excelsis, qiiod n nativitate ejus cantabimus, quia ipse nascens gaudium mundo attulit, qui prius tristiciam habuit. Hujus adventum Enoch etHelyaspraevenientes, eum mundum [mundo] aifuturum praenunciabant, sient illum olim prophetae nasciturum praedixerunt. Per quorum praedicationem Judaei ad vesperam mundi ad fidem convertuntur et famem verbi Dei pacien- tur atque ut canes eivitatem, scilicet Ecclesiam cir- cuibunt (Psal. lviii), et micas sermonum Dei de mensa Christianorum colligere cupiunt. Illo tempore Antichristus regnabit, qui totum or- bem diversis modis conturbtibit, nam cunctos prin- cipes sihi per pecuniam attrahit; cum divitibus in occuUis, ut leo in insidiis ad decipiendum sedet ; clerum per mundanam sapientiam decipiet cum verba coiitra Altissimum proferet ; religiosos signis et prodigiis seducet, quando etiam ignem de ccelo descendere faciet; vulgus terrore concutiet, cum maxima persecutio in Christianos saeviet. Henoc enim et Heliam interficiet, et omnes sibi resistentes crudeli examinatione perdet. Quem Dominus Jesus spiritu oris sui sive jussu, seu Michahelis archan- geli ministerio interficiet, ipseque tunc ad judicium veniet. Qui prius venit judicandus, tunc veniet ju- dicaturus : qui prius venit occultus, tuncvenietma- nifestus. Ad ejus adventum omnes homines resur- gunt eique catervatim occurrunt. Omniumoculi eum 4077 SPECULUM ECCLESIiE. — IN ADVENTU DOMINI. 1078 videbuat et qoi eum pupugerunt. Ignis ante ipsum procedct et inimicos ejus in circuitu consumet. Sic- ut olim aqua diluvii super omnes montes xv cubi- tis excrevit, (f> 326 v^) ita nunc ignis super omnia montium cacumina xv cubitis ascensurus erit. Tunc justis a dextris Christi positis, impiis autem a si- nistris, omnia manifesta omnibus enint quee un- quam homines cogitando, loqoendo, faciendo com- miserunt, et singuli pro meritis dignam retributio- nem sortiuntur, dum justi in gaudia, impii in sup- plicia decemunlur. Ideo dies judicii diesilla dicitur (// Mach. vi) quia tunc justus judex, injuste judi- catus, omnia juste judicabit, qui orbem terraruro in justicia et populos in sequitate jadicabit {Psal. xcvii). Heec etiam dies Domini vocatur (Soph. i), quia iUa die uDicuique pro opere suo justa merces a Domino recoropensabitur. Tunc diabolus coram omnibus vinctus adducetur et videntibus cunctis in stagnum ignis et sulphuris praecipitabilur (Job. xl), corpusque ejus, scilicet malorum universitas, cum eo mittelur, terraque convertetur eis in picem et sulphur ardentem (sic) in ssecula saeculorum {Isa. xxxiv). Tunc Ecclesia Christi sponsa, diu in peregrinatione Babylonis op- pressa, de exilio Babylonise a Sponso suo educetur et cum magno angelorum tripudio in civitatem Pa- tris soi coelestem Hierusalem introducetur. Tunc justi sicut sol fulgebunt {Matth. xiii) et sequales an- A gelis erunt (Luc. xx) ; et innovatis omnibus erit Deus omnia in omnibus (/ Cor. xv). Itaque, karissimi, hora est jam nos de somno de- sidiee surgere {Rom, xiu), ut in bonis operibiis pervigiles possimus Christum venientem laeti exci- percy quatenus ipse conformet corpus humilitatis nostrse configuratum corpori claritatis suse {Philipp, lU). Superius est dulcedo, inferius amaritudo ; in boc mundo, qui consistit in medio, utriusque umbratilis imago. Dulcedo ergo coeli nos sursum trahat, ama- ritudo inferni nos impeilat ut hujus mediae vitse per- horrescamus miseriam, et beatse vitae pleni gaudii percipiamus gloriam. P Dum mundas gloria et opibus fioruit, urbibus et viribus viguit, et tamen justi ornatum ejus spreve- runt quo habunde nitescere potuerunt. Nune mundi gloria aruit, nunc omnis saecuU honor extabuit ; et nos miseri florem ejus aridum toto corde amplecti- mur ; nos fugientera et arridentem toto desiderio sequimur ; et quia jam caritate frigescente nullius oratio, nulUus meritum eum fulcit, jam senio coo- fectus, iniquitate nimia impulsus quantocius cor- ruit, omnes sibi mente inhserentes opprimit. NuDC, karissimi, corda cum manibus ad Deum le- vemus, (f^ 328) faciem ejus in confessione prceoccu- pemus, ut in appropinquante festo nos in salutari suo visitet, et in adventu suo sibi occursantes in coelesti palacio coUocet : Ubi o... IN ADVENTU DOMINL Beatisunt servi illi quoseum venerit Dominus in^ venerit vigilantes {Luc xii). Si quis vestrum, karis- simi, dominum suum ad se noctu venturum spera- ret, tota vigilanUa adventum ejus expectaret ; ve- nientem summopere excipere festinaret quo se ma- gis gralise ipsius commendaret : ecce verus Domi- nus noster ad nos indignos servulos se venturum denunciat. Suum adventum pervigiles prsestolantes, sibi venienli occursantes beatos pronunciat ; idcirco cum nesciamus diem neque horam quando veniat, oportet ut unusquisque nostrum in bona actione vigilare studeat, ne sero aut media nocte, vel galU cantu aut mane adveniens nos imparatos inveniat. {Marc. xiii). Sero Dominus venit cum aliquem in senectute de hac vita exire prsecipit. Media autem nocte advenit cum aliquem in iuventute inopinata morte vocaverit. GaiU cantu adventat cum quemli- bet in adoIescenUa obire imperat. Mane supervenit cum quempiam in pueritia subtraxerit. BeaU ergo sunt quos in fide et operatione invenerit vigilantes, quia erunt cum eo in seterno convivio epulantes. Nimium vero infelices sunt quos somno desidiae de- ditos inveniat, quia ab electis suis eos dividet, et partpm illorum cum ypocrilis, id est cum dsemoni- bus, poael (Jfa^^^ zxiv). Bt notandum quod Domi- G nus non in die, sed in noete ventums dicitnr, qoia quando veniat a nullo prsescitur. Si enim paterfa^ milias sciretquahorafurveniret, utique vigilaret et domum suam perfodi ac res suas tolli minlme sine* ret {Luc. xii). Domus est nostrum corpus, paterfa- mUias est animus, fur est mors. Haec in nocte ve- nit dum hominem inopinate premit. Dominum in- venit dormientem dum animum reppererit in bonis torpontem. Domum perfodit, quia moxcorpus occi- dit. Occiso antem Domino bona ejus tollet, quia miseram animam a bonis setemae vitae avelUt et ad Tartara cruciandam pertrahit. Nox XII horas habere cognoscitur, qua in llllor vigilias dividitur, et unaqu«que vigiUa tribus horis ((*> 328 v«) ascribitur. Humana quippe vita nocU D comparatur, quia tenebris ignorantiae obscuratur. Haec XU horis dimensuratur, quia prsesens vitSB iLn mensibus circumrotatur. In Illlor vigUias par- tilur, quia annus Illlor temporibus, vere, jeslate autumno, hieme metitur. Tres horje singulis vigi- liis annotantur, quia III menses unicuique tempori assignantur. Quatuor etiam vigiliae Illlor aetates in- telleguntur, in quibus bene vigilantes coelesU prse- mio remunerabimtur. De bis vigilus dieit Dominns, 4079 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 1080 Si in secunda vigilia et si in iercia viqilia venerity A sol ideo magnum lumen exhibet, quia raagoo corpore heaii suni quos vigilantes invenerit {Luc xii) Prima vigilia est puerilia. In hac bene vigilantqui innocentiam conservant. Hii Domino pulsanti con- festim aperiunt dum mortem securi suscipiunt^ quia mox se cum Ghristo regnaturos sciunt. Secunda vigilia est adolescentia . In hac pervigiiea excubant qui se carnis illecebris non coinquinant. Hii quoque Domino venienti Laeti ostium reserant, quia post mortem gaudia se percepturos sperant. Terlia vigilia est juvenlus. In hac pervigiles Do- minum prsestolantur qui mundi desideriis non su- perantur, sed divinis proeceptis exercitantur. Hii etiam alacres Domino accurrunt (173), quia mox in gaudio metunt quod in lacrymis seminaverunt (PsaL cxxv). Quarta vigilia est senectus. In hac vigilando Do- minum expectant qui in bona actione uaque in finem perseverant. Hii diu desideratum Dominum ovantes suscipiunt, quia statim ab eo denarium vitse pro labore percipiunt. Sicut enim nunc celebraturi su- mus, coelestis rex venit in hujus mundi Babyloniam accipere sibi conjugem Ecclesiaro ; quam servis custodiendam contradidit, ipse convivium instructu- rus in coeium abiit. Servis praecepit vigilare ut quacunque hora advenerit, parati sint ei cum lam- padibus obviare. Promisit autem se cum magno apparatu adventurum, et sponsam suam in prsepa- ratam civitatem inductumm. 0 nimium beati qui ei occurrere tunc sunt parati 1 Nam in gaudium Domini sui cum eo ad nuptias intrabunt, et super ' omnia bona ipsius constituti in coelum exultabunt. Heu 1 quam nimium miseri qui tunc in peccatis so- piti inveniuntur, quia clausa jam janua ab aeternis epulis excluduntur {Matth,y\J.y). Igitur, Karissimi, cum horamChristi adventus, scilicetdiemmorlisno- strae, (f* 330) ignorcmus, omnes simul juvenes et virgines, senes cum junioribus, in bonis operibus vigilemus, faciem Domini in confessione praevenia- mus, ut in Nativitate ejus sacramentum corporis ejus digne percipiamus, quatenus, cum secundo ve- nerit, cum ipso in gloria appareamus. Totum quoqne tempus hujus saeculi nocti com- pdfatur, cui serenus dies venturi saeculi superve- niens Sole justiciae illustratur. Sicut enim tempus fulget ; animae vero, quamvis serenissimae, quid lu- niinis exhibere poterunt quae omnino parvae sunt. Certe hic sol oculis nostris circumscribitur, radius ejus quolibet corpore opposito penelrari (174) noa sinitur^ nubibus obtegitur, noctibus prorsus a nobis oculitur ; angelici autem spiritus vel animae sancto- rum a nullo corporali loco comprehenduntnr ; soli Deo ircomprehensibili atque incircurascripto cir- cumscripti creduntur, cuncta obstantia luce suae elaritatis penetrare noscuntur. Hii singuli ab aetemo sole illustrati, inmensum fulgorem suum cum illa die participantur, ipsique invicem alterutra claritate deliciantur. De hujus diei incomparabili gloria ceci- nerunt omnium prophetarum praeconia, qui haec Q dies meliorest super annorum milia. Nox itaque hujus temporis quasi in Illlor vigi- lias dividitur, quia hie mundus Ullor intersticiis distinguitur. Prima Tigilia ab Adam usque ad Noe fuerat, in qua pauci in bono pervigiles periculum evaserant, somno vero maliciae oppressos diluvium dimer- serat. Secunda vigilia a Noe usque ad Moysen exliterat, in qua bene vigilanles colloquio Dei frui meruerant, sopore vero neglegentioe (f» 330 v^) gravatos partim sulphur et ignis consumpserat, partim mare Ru- brum absorbuerat. Tercia vigilia a Moyse usque ad Christum eral, in qua galli quasi a media nocte cantus edebant, dum Moyses lege, prophetis, scriptis dormientes ad laudem Dei excitabant. Yigilantes in praeceptis Do- mini terram lacte et melle manantem capiebant ; torpori desidiae dediti captivitate et bellis disperie- rant. Quarta vigilia ab Christi adventu usque ad Bnam mundi tendit, in qua verus Lucifer Christus appa- ruit, per quem exortus aeterni diei adesse patuit. In hac nobiles galli alis et vocibus somno desides cxci- tabant, dum apostoli et eorum sequaces factis et dictis omnes genles ad lumen veri diei evigilare in- citabant. In hac pervigiles Sponsi per adventum ejus laetificabuntur, errores (175) vero somno involuti torrente ignis devorabuntur. Hiis autem vigiliis sia- gulis ternae horae ascribuntur, quia in his singulis noctis luci diei coilatum tetra caligine obfuscatur, ^ temporibus justi fidem sanctce Trinitatis habuisse ita lux omnium dierum hujus saeculi luci dierum noscuntur. venturi saeculi comparata, prorsus densa obscuritas reputatur. 0 qualis splendor qualisque gloria lucis illius diei praedicatur, quae ab ipso Sole angelorum illuminatur, cujus pulchritudinem hic sol et luna mirantur ! 0 qualis gratia illius diei, quam omnes angeli omnesque sancti illuminabunt, qui singuli septnplum plus boc sole radiabunt ! Et si hic mun- dus tam amoenus praedicatur qui uno sole tantum illustratnr, quid aestimandum est de illa vita quae tot solibus illustratur. Sed forte dicit aliquis : Hic (173) Leg. occurunt. (174) Leg. pcneirare. Harum ergo Illlor vigiliarum custodes ad vigilan- dum nos informaverunt dum nos IIHor principales virtutes verbis et exemplis docuerunt. Primae vigiliae namqueobservatores, prudentiam secundae excubitores, fortitudinem ; terciae custo- des, justitiam ; quartae vigiliae bellatores nos in- struxerunt temperantiam. Et quia in his quatuor vigiliis justi adventum Christi praestolabantur, ideo quatuor Dominicae de adventu Domini inofBciantur. Et quia Illlor mundi elementa per secundum cyus (175) Leg. erroris. 081 SPEGULUiVf EGCLESIiE. — IN ADVENTU DOMINI. 1082 adventam sunt purganda^ ideo quadripertita Ecclesia A adventum ejus celcbrare solet per quaterna officia. In bujus autem temporibus caiiginosa nocte quae- ^ dam stellae diversis temporibus cum jocunditate luxerunt lumenque suum super nos fuderunt ; et quamvis horrorem noctis effugare non potuerunt , tamen iter gradientibus ad verum solem prsesigna- verunt. In prima quippe vigilia Abel velut stella claruiti qui non pro justicia mori docuit dum ipse innocens occubuit. Po6t hunc alii ut astra in nocte micue- runt dum Enos per pietatem Deum invocare, Enoch per mundiciam cum Deo ambulare, Lamech per piam operationem futuram requiem nos sperare docuerunt. In secunda vigilia alii ut sydera coeli resplendue- g runt (P> 332j dum Noe rectiludinem, Sem verecun- diam, Heber stabilitatem, Melchisedech devotionem, AbrahamBdem, Loth hospitalitatem, Ysaac obe- dienliam, Jacob tolerantiam, Joseph castitatem no- bis praemonstraverunt. In tertia vigilia varii stellarum globi noctem radiis depinxerunt dum Moyses mansuetudinem, Phinees zelum, Josue constantiam, Job pacicntiam, Gedeon fidentiam, Samuel temperantiam, David humilita- tem, Salomon prudentiam, Ezechias obsecrationem, Josias religionem, Helias abstinentiam, Heliseus ho- nori6centiam, Esayus (sic) sanctitatem, Hieremias sinceritatem nos informaverunt. Duodecim prophetae quoque ut Phades (sic) micuerunt dum nos con- cordiam imbuerunt, et Ezechiel benignilatem, Da- niel fidelitatem, tres pueri laudationem, Tobias eleemosinas, Hester honeslatem, Judith modesliam, Machabaei sufiferentiam exemplis ostenderunt. In Ilila vigilia stella maris virgo Maria flamma spleudida rutilavit dum iter ad seternum solem hu- militate atque castitate demonstravit. In hac quoque Johannes Baptista velut planetarea stella resplen- duit, qui peccantes pcenitentiam primus docuit. In hac etiam vigilia verus Lucifer, decus astrorum Christus lux angelorum fulsit, qui fulgorem aetemi diei astruxit dum nos caritatem instruxit. In hac nichilominus rulilantia sydera flammivomum jubar per orbem sparserunt dum apostoli dilectionem, martyres forlitudinem, confessores sobrietatem, he- remitae mortificationem, virgines pudicitiam, viduaB continentiam nos instruxerunt. Hii omnes ut astra in hac nocte claruerunt et nobis iter ad aetemum Solem praebuerunt. Transacta autem ista nocte ve- rus Sol in virtute sua splendebit, cum Filius Dei splendor Patris in majpstate sua in judicium fulge- bit. Tunc lunam, scilicet Ecclesiam, de tenebris exemptam seterna claritate illuminabit, omnesque stellas in solis gloriam commutabit. Tunc harum vigiliarum excubitores remunerabit quando a judi - cio transiens in nuptiis Agni eis seterna dulcedine minislrabit. Igitur Karissimi, in hoc adventu Domini sobrie, et juste, et pie vivamus qualenus in secundo adventu laeti eum suscipere et in aeternum cum eo regnare valeamus. Ubi oculus (I Cor. ii). Si potens defunctus est sepeliendus, taliter populus est admonendus. (F" 332 v«) Beati mortui qui in Domino moriuntur (Apoc. xiv). Tres mortes sunt : una bona et omnibus appetenda; altera mala et omnibus fugienda; tertia misera et omnibus ferenda. Qui saeculum pro Deo relinquens se viciis et concupiscentiis crucifigit, mondo mortuus est, sed Deo vivit ; et quia peccato moritur, vita ejus cumChristo in Deo absconditur. Beati taliter mortui qui sic in Domino moriuntur, quia in Christo, qui est setema vita, vivificabuntur. Hsec est preciosa mors sanctorum, per quam acqui- ritur vita angelorum. Qui hac morte moritur, nun- quam in seternum moiietur. Porro corporalis mors justorum somnus dicitur, per quam requies seterna tribuitur, sicut scriptum est : Cum dederit dilectis suis somnum, ecce hasreditas Domini (Psal. cxxvi). Qui autem criminale peccatum committunt, in ani- roa moriuntur, quia a vita Deo deseruntur. Hac morte mortui mortuos sepeliunt dum compeccantes per adulationem decipiunt. Hsec mors peccatorum est pessima (Psal. xxxiii), quia ducit ad daemonum consortia. Hanc mortem omnes fugiamus, illam au- tem appetamus ut in eeternum vivamus. Corporalis mors malorum dicitur exlerminium, per quam ra- piuntur ad aeteroum supplicium. Tercia mors est corporis quse omnibus est com- monis, qua omnis homo ob peccatum Adae montur, et proprio meriio aut [ad] gaudium, aut ad tormen- tum ducitur. Inde dicit Scriptura : Grave jugum su per omnes fiHos Adam a die matris eorum usque ad diem matris omnium (Eccli. xl). Omnes homines fllii Adam dicuntur quia cuncti de ejus semine na- scuntur. Grave jugum est labor quo homo hic pre- mitur; lorum est jugis miseria qua constringitur. Horum jugum est super omnes homines a die qua a matribus profunduntur usque in diem qua in terram matrem omnium revertuntur. Nam sicut' avis ad volatum, sic homo nascitur ad laboris cm* ciatum (Job. v), De hoc jugo volens Dominus nos absolvere, jussit nos suave jugum et leve onus suum tollere (Matth, xi) ; laborantes el oneratos prsecepit ad se fontem vivum venire, ut possemus requiem T^ animabus nostris invenire {ibid,\ Dum ergo lucem vitse habeamus [habemus], ad hunc fcntem vitae peccata confitendo et pcenitendo curramus, ne su- bito tenebris mortis comprehensi (Joan. xii), veli- mus et minime possimus. Si enim homo tardat, mors non tardat. Et cum neque diem, neque (f° 334) horam morlis nostrse sciamus, omnes in bonis acti- bus pervigiles maneamus, ut in die mortis Domino laeti occurramus, et a labore jam cessamus (sic) et in gaudio pausare valeamus. Milicia est vita hominis super terram^ et sicut mercennarii dies ejus (Jop. vii). Mercennarius diem pacti sui magnopere advenire opta, quo, mercede recepta, liber a labore abeat. 10S8 HONORII AUGUSTODON. OPP. PARS III. -^ LITURGICA. 4084 Sic dies morlis est dies a labore emissionis, ubi qni in vinea Doraini tota die, scilicel in lege Domini to- ta vita sua laboravit, denarium vitae reportabil (Matth . xx) ; qui vero ut sterilis ficulnea terram oc- cupavit (Luc, xin), et ut palmes arescens noo fru- ctiiicavit (Joan. xv), de vite Chrislo securi mortis excidetur et in ignem gehennse miltetur (Matth. vii). Omnibus bominibus Deus terminum vivendt constituit , quem nuUus praeterire poterit. Multi autem ad praescriptum termiQum non perveniunt dnm spacium vivendi maiis operibus perdunt. Et ideo quia mali nunquam cogitant se morituros, om- nes subilo morte rapiuntur ; justi autem quia jugiler pertractant de hinc discessuros, nunquam repentina morle praevcniuntur. Dicit Dominus : Si sciret pater familiasqua horafur veniretMgilaret uiiqueetnon sineret perfodi domum suam (Lucxn) Dics mortis sicut furin uocte ita veniet.Pur in nocte veniens et pa- trem familias dormientem inveniens,domum irrunipit; ipso occiso bona ejus dinpit : ita cum inopinata mors advenerit, et aiiimum a bono opere torpentem inve- nerit, domum corporis perfodii, animam cxstinguit, delicias vitae ei abstraxil, ad supplicia non prsevisa pertrahit. Dies enim hominis sicut umbra declinant, et quasi nubes vento impulsa pervoIanl.Quid namque homo nisi putredo? Elquid filius hominis nisi ver- mis ? Homo quippe de immundo conceptus semine, de fragili nascitur muliere, brevi hic vivens tempore, ut barundo temptationibus movetur, multis mise- seriis repletur (Job. xiv). Quasi flos in pueritia egre- ditur, variis doloribus in juventute conteritur, in senectute viribus deficiens fugit velut umbra, in morte tabescens recipitur iterum a terrse vulva. Omnia homo cum dolore mundum ingreditur, cum dolore iterum egreditur. Mox natus plorat, quia la- borem et dolor«m sibi futurum pronunciat. Deinde supervacuo laborc totum studium ut aranea (f* 334 Y^) impendens thesaurizat, nesciens cui ea congre- gat [PsaL xxxviii). Post pusillum alienis divicias suas relinquit et solum sepulcrum doraus ejus in aeternum erit iPsal, xlviii), sicque homo vermes, bestias, serpentes haereditabit. Caro namque partim in vermes vertetur, partim ab Ipsis consumetur, partim in putredinem, deinde in pulverem redigitur; medulla autem in serpentes, cerebrum ejus dicitur verti in bufones. Et quia homo serpenti ad peccan- dum consensit, morilur, et post mortem ideo juste in serpentes vertetur Dicit Scriptura iMeliusest ire ad domum luctus quam ad domum convivii (EccL vii). In convivio quippe homines mortis et seternse vitde obliviscuntur ; in luctu mortui hominis futurse roortis recordabuntur. Si homines nobis mori refer- rentur, forsitan non crederemus ; ecce cottidie ante oculos mortuos cernimus, et nos aeternos putamus. En cujus corpus impraesentiarum conspicitis : flos mundi, gloria patriae, honor regni, omne decus ex- titit generis, a principibus honorabatur, ab aequa- libus venerabatur, a subjectis timebatur, ab omni plebe honorificatur (sic). Nunc si pallium quo ope- ritur toUitis, quique amicissimi eum inspicere, ei appropinquare perhorrescitisy et quembibet pauper- A rimum tamen viventem eo meliorem judicalis. Porro si post aliquot dies eum in sepulcro videre- tis, utique fetorem putredinis ejus quam maximo fugeretis ; quanto enim quis fuerit pinguior, tanto fetor ejus erit intolerabilior. Hodie, karissimi, pro anima ejus orate, sacrificium salutare pro eo sacri- flcate, ut Deus omnes noxas ejus relaxet, et sicut hic eum fidelibus, ita ibi eum sanctis in gloria as- societ. Ideo etiam ad ecclesiam deferuntur corpora mor- tuorum ut eis subveniat oratio conventus populorum . Et sicut peccatis et saeculo morientes in morte Chri- sti per baptismum in utero matris Ecclesias sepe- liuntur, iia carne mortui in gremio Ecclesiae terra operiuntur, quatenus cum fideles ibi convenerint, B visis eorum sepulcris, preces pro eis fundant, et quid eis futurum sit in memoria habeant. Justis non nocet si extra eccles-ae cymiterium tumulantur , sicut econtra nihil prodest impiis si inecclesia sepe- liantur. Horum officia secundum officium mortis Domini ideo agimus, quia in Domino morituros tmortuos?] mortis ejus participes credimus. Hos ideo ad orientem versos in sepulchris (f^ 336) po- nimus, quia eos resurrecturos novimus, sicuti so- lem cottidie in oriente surgere cernimus. Primo die tantopere pro eis hboramus ut eis eoram judice consislentibus succurramus; nam post mortem unicuique illud judicium irrogatur quo omne genus humanum in ultimis judicatur. Tuae autem gloria vel poena duplicatur cum corpus ani- C maeassociatur. Septimum diem idcirco recolimus ut eis dimit- tatur quicquid commiserunt io ebdomadae VII die- biis. Tricesimum ideo agimus ut eis relaxetur quod delinquerunt in mensis XXX diebus. Anniversarium autem popterea commemora- mus ut peccatum eorum toto anno patratum delea- mus. Karissimi, frequenter orare debetis pro omnihus fidelibus defiinctis, maxime pro vestris propinqois, quia sic in aestu ambulans et sitiens fonte frigidae aquae refocillatur, sic in poenis positi vestris ora- tionibus vel elemosinis refrigerantur. Cum pro bo- nis oratis, illis proficit ad honorem, vobis auteiL ad J\ salutem, et oratio vestra in sinum vestrum conver- tetur, quia ipsi orant ut unusquisque eis in gloria associetur. Cum autem pro his qui in po^na sunt oratis, et vos ipsos liberatis, quia [qui] pro alio orat, se ipsum liberat. Pro damnatis vero, scilicet paganis, judaeis, haereticis, roalis catholicis non est orandum, oe oratio vestra fiat in peccatum, quia, sicut Scriptura dicit, Deum blasphemat qui pro impio orat. Justi morientes ab angelis velut sponsa snsei- piuntur et cum coelesti armonia in gaudium Domini deducuntur ; quidam autem, minus emendati, qui- busdam poenis purgabuntur, quarum minimae ma- ximas hujus mundi poenas vincere traduntur. Qui- dam nimio calore, quidam maximo cruciantur al- 1085 SPECULUM ECCLESr/C. — COMMENDATIO OPERIS. 4086 gore ; qaidam mngno fetore ; quidaro autem puni- A UDtur tenebrarum horrore. Bt sicut hic diversis peccatis subduntur, ita ibi dirersis poenis afficiuD- tur. Et secundum modum peccati extenditur modus supplicii. Hii omnes orationibus, vigiliis, jejuniis, elemosinis justorum liberabuntur et sanctis in gau- dio associabuntur. Hiec vero his tantum proderunt qui viventes haec pro aliis fecerunt. In inferno damnati diversis suppliciis pro diver- sis meritis, alius minus, aiius plus, cruciabuntur, nunquam autem liberabuntur. Pro morlnis frustra orarcmus si nos minime resurrecturos speraremus. Resurgent autem omnes mortui ea aetate et mensura qua Christus (P» 336 v») resurrexit, scililicet XXX annorum, tam infans unius noctis qua n aliquis no- gentorum (sic) annorum. Tunc justi fulgebunt sicut B sol in regno Patris eorum {Mattk. xui) ; et sicat est alia claritas solis, alia clarilas lunae, alia claritas stellarum (/ Cor, xv), sic erit et diversilas justo- rum. Stella ab stella differt in claritate {ibid.), sic et resurrectio mortuorum, quia docti ut splendor firmamenti ad justiciam raultos erudientes quasi stellae lucent in gloria justorum {Dan. xn). Omnes quidem ut sol fulgebunt, sed alii pra aliis, sicut quaedam slellae prae slellis splendebunt ; alii vore praB illis, ut luna nitet piae stellis ; itemque alii prae illis rutilant in gloria ut sol radiat prae luna. Sic, karissimi, beati in gloria vivificabuntar, et hic pec- catis in Domino moriuntur. Qui autem in anima mortui, hic per pcenitentiam non surgunl, mortui corpore in aeternum peribunt. Qualiter hostia salu- q tari vel elemosinis saepe animae liberaUe sint, roulla quidem legimus, sed pauca vobis referre volu- rous. Quidam presbyter pro medicina aquas de terra calidas manantes balneabat ; qui in ipso fervore virum stantem inveniebat, isque presbytero balneum intranti et egredienti obsequium praebebat. Cui pre- sbyter die quadam panem pro caritate attulit, quem ipse recipere noluit ; moereos et anxius se hominem fuisse illamque pro peccatis suis post morlem su- bisse poenam relulil ; ul eumdem panem Deo pro se offerret petiit, et si reversus eum non inveniret, se liberatum sciret. Haec dicens evanuit, el quod spiritiis fucrit apparuit. Presbyter aulera ad eccle- siam regressus, vigiliis, jejuniis, orationibus per septimanam pro eo laboravit, hosliam salutarera immolavit, deinde ad balneum pergens, virum non invenit quia jam in refrigerium pervenit. Quidam miles in bello capitur, vinculis astrictus carcere inciuditur. Quem uxor putans mortuum, cottidie pro eo obtulit sacrificium. Qui post XXX dies de angustiis eripitur, domum revcrtitur. Gau- denti uxori retulit qualiter cotlidie per XXX dies aliquot {sic) solatium ei evenerit, ac demum solutis vinculis carcere reserato ipse liber exierit. Per hos patet si hiijus anima in poenis fuisset, utique sicut corpus de carcere liberata esset. Alius in bello miles vulneratus inter vulneratos corruit ; deiude resumpto spiritu surgens abiit, qui ab hoslibus comprehenditur, catenis innectitur, sed (f« 338) mox rigor catenarum solvitur. Cum aulem saepius ligaretur et toties a vinculis solveretur, cunctis mirantibus novamque rem slupenlibus, ait quidam eum arte peritum quo sciatsolvere nexum. Ille negat se aliqua arte imbutum, dicens autem se habere fratrem presbyterum quem putet pro se Do- mino obtulisse sacrificium, et hoc modo solutum vinculum ; et ita erat ; nam ab hostibus dimissus ad suos rediit, fratrem suum cotlidie pro se quasi pro mortuo missas celebrasse didicit. Ecce quan- tum valet deprecatio justorum qnse pie impenditur spiritibus mortuorum, per quam etiam redimunlur capta vivorum corpora. Igitur, karissimi, diligenter oremus pro defunctis, et orabitur pro nobis quan- doque mortuis. Quod si neglexerimus, et nos in neglectum vivis veniemus. Si bene vixerimus, certe oratione non indigebimus, sed cum Christo in gloria coelesti erimus. Quam oculus non (/ C$r, II). COMMENDATIO HUJUS OPERIS. Qui ad ccelestia inardescunt et alios verbo ac- D cenderet cupiunt, sunt multi sermones sanctorum^ diversae omeliae Evangeliorum, passiones marty- rum, vitse sanctorum, dc quibus omnibus poterunt copiose instruere populum Christianorum . Rogo autem laborantes in caribdi saecularis phylosophiae ne despiciant hoc pitaciolum legis divinae, scientes hoc non sibi sed civibus Hierusalem, sailicet humili- bus, conscriptum, quibus solummodo et supernum regnum ut filiis est promissum. Cives autem Baby- loniae, videlicet superbi, habunde sunt a suis prae- ceptoribus instructi. Horum doctrinis innitantur quoraro et vitam summopere iroitantur. Et ideo qui naenias opinionis mundanae dispositionis amplectun- tur, legant Platonom ; quos cavillare delectat, di- scant Aristotelem ; bella amantcs habent Maronem ; libidini vacantes, Nasonem ; discordes incitat Luca- nus et Stacius ; pelulantes instruit Horacius et Te- rentius ; sed quia horum nomina de libro viventium sunt deleta, non memor ero nominum eorum per labia mea. Ego autem humilis assertor humilis Jesu Christi, humilitatero, caslitatem, misericordiam et concordiaro doctus, ad vitam properantes docui. Magnaro silvam ingressus, diversas frondes de- cerpsi ; de lato campo muliicolores flosculos colle- gi; pulchraro mitram contexens capiti sponsae Christi 4087 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS III. — LITURGICA. 1088 imposui. In navicula Pelri (f> 338 vo) residens, li- num ad capiendos evangelicos pisces contexui» quo et ipse toto corde opto de raundi gurj2[ite extrahi. Justiciam esurientibus, famem verbi Dei pacienlibus paravi pulmentum de herbis bene oleniibus, ne de- ficiant in via cum pane non habentibus. De magno mari dulces guttas hauriens congregavi, quasi si- tientium labiis instillavi. Sed qui sint asueti splen- A didis epulis adeant mensas instructas copiosis fer- culis, quas summae sapientiae dapiferi Auguslinus, Gregorius el eorum consimiles inslruxerunt et con- vivas omnibus bonis repleverunt. Porro variia ne- gociis implicili ista pauca facere et docere sludeant, et Domino opitulante, perennem gloriam se cum illis adepturos gaudeant. Proestanle Domino nostro Jesu Cbristo. IN CONVENTU FRATRUM. Beati immaculati in via qui ambulant in lege D) Hincvirtutumaffluentia,indebonorum adipiscentia. Hinc voti alacritas, inde ejusdem agilitas. Hinc aroabilitas, inde afifabilitas. Hinc adveraitas, inde amaritudo. Hinc austeritas, inde anxietas. Hinc admonitio, inde afQictio. Hinc a£fectio, inde ahjectio. Hinc angustia, inde astucia. Hinc amicicia, inde adminicula. Hinc mundi ariditas, inde spiritualium viriditas. Hinc bonitas, inde benignitas. Hinc beneficientia, inde benivolentia. Hinc benedictio, inde beatificatio. Hinc conversio, inde confessio. Hinc cognitio, inde justorum compunctio. Hinc contritio, inde justorum coiyttactio. Hinc colluctatio, indo conaolatio. i089 SreCCLCM KCCLESLE. - IN CONVENTU FRATRUM. 4090 HiDC collaudatio, inde eontemplatio. Hinc consideratio, inde consiliatio. Hinc constantia, inde concordia. Hinc continenlia^ inde clementia. Hinc castitas; inde claritas . Hinc credulitas, inde commoditas. Hinc canlatio^ inde clarificatio. Hinc custodia, indc castimonia. Hinc virtutum congregatio, inde earumdem con« seiTdtio. Hinc bonorum coUatio, inde sanctorum copu- latio. Hinc artium coutractio, inde justorum confabu- latio. Hinc virtutum copia, inde spiritualium copula. Hinc correptio, inde collectio. Hinc dilectio, inde discretio. Hinc devotio, inde directio. Hinc deprecatio, inde boni desideratio. fo342) Hinc doctrina, inde disciplina. Hinc dulcedo, inde demulcedo. HincsequitaS; inde egestas. Hinc erubescentia, inde virtutum excellentia. Hinc bonorum electio, inde miserorum ereplio. Hinc fraternitas, inde fidelitas. Hinc felicitas, inde firmitas. Hinc fides, inde fames. Hinc frugalitas, inde tamiliaritas. Hinc fortitudo, inde fiducia . Hinc fructificatio, inde federatio. Hinc glorificatio, inde gratiarum actio. Hinc gaudium, inde gaudimonium. Hinc virtutum abundantia, inde honorificentia. Hinc Iionestas, inde justiciae haereditas. Hinc bospitalitas, inde humilitas. Hinc justicia, inde judicia. Hinc intellegentia, inde innocentia. Hinc judicatio, inde justiBcatio . Hinc Dei invocatio, inde vitae immaculatio. Hinc jubilatio, inde jocundatio. Hinc iudulgentia, inde indigentia. Hinc calamitas, inde captivitas. Hinc Isetltia, inde lectio. Hinc largitas, inde longanimitas. Hinc misericordia, inde memoria. Hinc meditatio, inde miseratio. Hinc mundicia, inde moderantia. Hinc magnificentia, inde munificentia. Hinc mansuetudo, indemortificatio. Hinc moleslia, inde peccati molestia. Hinc nuditas, inde morum nobilitas. A Hinc oratio, inde operatio. (^ 342 y^) Hinc obsecratio, inde occupatio. Hinc obedieniia^ inde observantia, Hinc pax; inde paupertas. Hinc pietas, inde puritas. Hinc probitas, inde in bonis prosperitas. Hinc praedicatiOy inde postulatio. Hinc peregrinatio, inde propicialio. Hinc prudentia, inde perseverantia. Hinc pacientia, inde pcenitentia. Hinc pudicicia, inde perseverantia. Hinc perfectio, inde protectio. Hinc boni professio, inde duriperpessio. Hinc probatio, inde prolatio. Hinc purgutio, inde placatio. Q Hinc sanctorum potenlia, inde viciorum punien- tia. Hinc requies sancta, inde quietudo appetenda. Hinc ratio, indereverentia. Hinc remissio, inde redemptio. Hinc remuneratio, inde reconciliatio. Hinc religio, inderectitudo. Hinc sapientia, inde scientia. Hinc spes, iude morum salus. Hinc sustinentia, inde sufTerentia. Hinc sollicitudo, inde sanctitudo. Hinc suavitas, inde sobrietas. Hinc societas, inde sinceritas. Hinc sanctitas, inde stabilitas. Hinc studium, inde suspirium. Hinc temperantia, inde tolerantia. ^ Hinc taciturnitas inde tranquiilitas. Hinc timor, inde tremor. Hinc virtus, inde veritas. Hinc victoriay inde vigilantia. Hinc visitatio, inde ad bonum vocatio. Hinc bona voluntas, inde boni facultas. Hinc virginitas, inde viduitas. Hinc Dei ymnus, iude boni zelus. Haec sunty dilectissimi, semits justorum quae per latitudinem caritatis ducunt ad convivia beatorum. Has nobis patriarchse exemplis prflesignaverunt, has prophetae scriptis praemoostraverunt. Per has apo- stoli praevii ambulaverunt, has roartyres calcave- runt. Has virgines eundo aequaverunt, has viduae j) triverunt. Has pueri alacres cucurrerunl, per has omnes justi ad coeleslia regna pervenerunt. Porro ab hec regia via plurima diverticula vergunt, per quae gradientes ad interilum pergunt. Sunt autem haec itinera quae deviant a caritatis via. Haec sunt pravorum diverticula morum, Per quae quisquis abit vivens ad tartara vadit. Hinc avaricia, inde audatia. Hinc ambitio, inde iniqui quaestus amaritttdo. Hinc adulatio, inde accusatio. Hinc animositas^ inde atrocitas. Hinc blasphemiae, inde blandici». Hinc caecitas, inde crudelitas. Hinc crapula, inde contumelia. Hinc concupiscentia, inde contamacia« Hinc conjuratio, inde conunesaatio. Hinc confuaio, inde contentioA lodl HONORII AUGrStODCN. OPP. PARS III. - LlTUftGlCA. 4092 Hinc clamor, inde contemplus. Hinc discordia, inde duricia. Hinc detraclio, inde devoratio. Hinc dissensio, inde deceptio. Hinc delegatio, inde desperatio. Hinc elatio, inde semulatio. Hinc ebrietas, inde edacitas. Hinc exacerbatio, inde elevatio. Hinc eloquentia, inde extollentia. (^ S44 v«) Hinc flagicium, inde furtum. Hinc fornicatio, inde fascinatio. Hinc facundia saecularis, inde favor popularis. Hinc fraus, inde furor. Hinc fallacia, inde fraudulentia. Hinc gula, inde garrulitas. Hinc haeresis, inde hebitudo. Hinc horror. indehomicidium. Hinc ira, inde idolatria. Hinc janclantia, inde ignorantia, Hinc invidia, inde inanis gloria. Hinc injuria, inde iracundia. Hinc immundicia, inde impudicicia. Hinc insania, inde infamia. Hinc impudentia, inde inpoenitentia. Hinc intemperantia, inde inmoderantia. Hinc inconstanlia. inde jurgia, Hincinflalia, inde indignalio. Hinc inquinatio, inde infestalio. Hinc illusio, inde irrisio. Hinc iniquitas, inde impietas. Hinc vanitas, inde immanitas, Hinc ignominia, inde ignavia. Hinc inquieludo, inde irrilalio. Hinc insultalio, inde improperatio. Hinc calumnia, inde castrimargia. Hinc cachinnus, inde casus . Hinc labor, inde livor. ' Hinc loquacitas, inde levitas. Hinc laesio, inde libido. Uinc kixuria, inde lascivia. Hinc litigatio, indelaceratio. Hinc malicia, inde malefecia. (fo 346) Hinc modestia. inde moesticia. Hinc malignitas, inde mordacitas. Hioc mendacia, indemaledicta. Hinc nequicia, inde neglegentia. Hinc noxse, inde neces. Hinc oblivio, inde occisio. Hinc odium, inde obprobrium. Hinc pravitas, inde perversitas. Hinc perjurium,indeparricidium, Hinc mali persuasio, inde mali pervasio. Hinc perseculio, inde poliutio. Hinc pigricia, inde pervicatio. Hinc prgevaricatio, inde provocatio. Hinc praesumptio. inde prosiitutio. Hinc pernicies. inde perfidise lues. Hinc rixa, inde rapina Hinc rebellio, inde reprchensio. Hinc superbia, inde socordia. Hinc saluritas, inde severitas. A Hinc scurrilitas, inde simultas: Hinc tristicia, inde temulentia. Hinc temeritas, inde tenacilas. Hinc timiditas, inde tumidilas. Hinc tarditas, inde torvitas. Hinc terror, inde torpor. Hinc titillatio, inde turbatio. Hinc vanitas. inde voluptas. Ilinc vinolentia, inde violentia. Hinc versutia, inde vexordia. Hinc violentia, inde vexatio. Hinc veneflcia, inde vaniloquia. Hinc xenodoxia, inde ypocrisia. Hinc zeli amaricatio, inde zabuli imitatio. ^ (f^ 348 v^) Haec sunt, dilectissimi, viae pravo- rum quae ducunt ad consortia daemoniorum . Per has qoicumque ambulaverunt, in stagno ignis et sulphuris in aeternum ardebunt. Has ergo loto annisu declinemus ; per semitas autem justorum tolo desiderio ambulemus, quatenus ad eos per- venire mereamur quos nos praecessisse gratulamur. Recordemur quod saeculum pro superna patria re- linquimus, et quia claustralem serviiutem pro s- terna libertate subivimus. Claustralis namque di- sciplinae obseivatio est quasi cujusdam camini examinatio, in qua rubigo peccatorum nostrorum debet purgari et imago Dei in animabus nostris reformari. Postquam vero in igne tribulationij ut aurum probabimur, tunc de fornace sumpti in pa- G lacio coelestis regis angelis cosequabimur. Qui enim monachi nuhcupamur, inter marlyres com- • putamur, si professionem nostram factis exaequa- mur. Martyrcs nempe quamvis gravia , tamen brevia perpessi sunt supplicia, nos vero diutuiiia patimur martyria. Claustralis etenim inclusio, re- gularis districlio, vestium abjeclio. jugc silentium, alienum imperium, crebra jejunia, assidua fla- gella, juges vigiliae. cotlidianarum horarum ex~ cubiae, insuper confessionis confusio. poenitentiae amaritudo, publica coram fralribus obiurgalio, vel corporis castigatio, orationum instanlia, le* ctionum vigilantia, haec omnia sunt carnis cni- ciamina. Et ideo quantum ab argento auri pre* cium, tantum differt ab aliis justis nostrai remu- Ij nerationis praemium. Alii quippe justi secundnm voluntatem suam Deo scrvierunt et quod libuit omiserunt, nos vero jugo obedientiae subditi, ac regularium praeceptorum loris constricti, non nos sed alium sequimur imperantem, ut jumentum sequimur [sequitur] se minantem. Christi enim animalia sutnus, et ideo pascua paeparavit nobis in dulcedinc Deus. Yinae Domini nos operarios noscamus, pondus diei et aestus patienter et per- severanter feramus, ut peracto labore cum Chrlsto remuneratore requiescamus. In castris summi re- gis quasi in procinctu milites excubamus, nocte ac die in acie contra hostes pugnando laboramus. Et ideo, dilectissimi^ habitum nostrom secundam fonnam Dominiccd crucis altendamosi mttndom 1093 SPECULmi EGCLESlifl. - IN CONVENTU POPULi. 1094 nobis nosque mundo crucifixos sciaraus, vexil- A lenus viclores ad Regem ^lonm laeti perveniamsu lum crucis per pacienliam bajolantes in viam ca- et in coelesli curia cum frequenlia angelorum Iri- ritatis properemus conlra phalanges viciorum umphante? perenniter cum Christo laureati gaudea- armis virtutum (I^ 348) viriliter dimicemus, qua- mus. Ubi oculus. IN CONVENTU POPULI. Beaii qui te diligunt, Hierosolima, ei qui gaudent super pace tua. Quia, dilectissimi^ Dei animalia hodie frequentius ad pascua vitse confluxistis, et famem audiendi verbum Dei pabulo Scripturas mitigare optimum duxislis, oportet vobis de the- g sauro Domini nova et vetera ministrari, prout bonus pastor ovibus et haedis disposuit erogari. Licet enim una professio Cbristianae religionis vos omnes quasi in unum gregem congreget, valde tamen pertimesco ne vos omnes censura summi pastoris in uno ovili in extremis nou stabiliet. Diversislas quippe morum faciet diversitatem loco- rum. Mulii enim ex vobis verbum Dei libenter audiunt, libentius opere perflciunt. Hii ex ovibus Christi sunt et hii in judicio a dextris ejus erunt. Plurimi quoque cx vobis sunt qui verbum Dei audire negligunt, opere implere despiciunt. Sunt etiam plerique qui ex verbis Dei cruciantur; et nos salularia monita proferentes cum veritate, Christo abhomiuantur. Hii profeclo ex haedis sunt^ G et hii a sinistris stabunt. Oportet ergo nos pro- ferre quae ovibus congruunt et ea quae haedis conveniunt. Porro verus pastor adveniens vos ab invicem ut oves ab bsedis segiegabit (Malth. xxv), et oves quidem iu loco pascuae ubi eis nihil dee- rit collocabit {PsaL xxii), haedos autem in in- ferno ubi mors depascet eos {PsaL xlviii), manci- pabit. Nempe, fratres, duae sunt civitates, quarum una Hierosolima, altera vocatur Babylonia. Hujus rex est ChristuSy illius vero diabolus : utriusque autem cives sunt hic permixti et quasi uni miliciae ascri- pti ; sed magna discordia inter se fiagrant, et nunc clam, nunc palam alterutrum acriter impugnant, et hoc certamen tamdiu durabit quamdiu mundus iste D stabit. Ad extremum vero cives Hierusalem cum suo rege in supema curia triumpbabunt, cives autem Babyloniae in infemali ergastulo aeterna supplicia cum suo rege cruciabunt . Omnipotens namque Deus, summus opifex, prse- clarissimam urbem, scilicet Hierusalem (^ 348 v») in supernis condidit, in qua fulgentissimam rem- publicam decentissimo ordini instituit, dum excel- lentissimo archangelorum velut quendam veneran- dum senalum constituit, reliqua vero angelorum agmina quasi legiones cujusdam invicti exercitus distribuit. In hac republica quidam princeps tyran- nidem arripuit, qui primus civile bellum sociis in- tulity dum Lttdfer archaogelus altissimo imperatori similis esse voluit. Cum [hoc] ergo Michahel archan- gelus, princeps miliciae coelestis exercitus, bellum conseruit, victorque existens eum cum omnibus suis de finibus supernae civitatis expulit, atque hujus mundi exilium subire compulit. Qui cum in exilio adhuc non solum rebellaret, verum etiam regnum sibi impudens usurparet, aeternus imperator parady- sum, quasi quoddam castellum in amoenissimo loco planlavitf in quo primum hominem quasi quendam principem ad expugnandum tyrannum coUocavit; quem tyranuus dolo circumventum suae ditioni sub- egit, caplumque secum in exilium abire coegit. Qui in exilio duos homines progenuit, quorum unus ter- renae civitatis, alter coelestis civis exlitit. hiter quos civilis discordia mox oritur, et Abcl a Cain occidi- tur, atque alius civis Hierusalem, videlicet Selh, pro eo nascitur. Cain itaque civis terrenae civitatis primus civita- tem condidit, sub cujus ditione exercitus regis dia- boli crevit, quae in diluvio cum universo populo suo periit. Seth aiUem, qui hic nonmanentem civitatem habuit {Hebr. xiii), sed futuram non manu factam, sed *42ternam in coelis acquisivit (// Cor, v) exerci- tum Christi praelulit, qui lempestalem diluvii in ar- cha velut in quodnm castro delituit. Deinde de ar- cha, sicut prius de paradyso, per duos homines duo exercitus quasi de quadam civitate in locum certa- minis prodierunt, dum electi de Sem, reprobi vero de Cham exierunt. Sem itaque civis coelestis Hiera- salem terrestrem Hierusalem in Bgura illius supernae condidit, in qua exercitus electorum se peregrinari doluit. Nemroih autem gigas, de semine Cham, Babylo- niam fundavit, in qua exercitus reprobomm sub dominio regis diaboli gloriabundus regnavit. Interea populus Dei in iEgypto peregrinans, a Pharaone rege iniquae partis graviter afQigitur, sed a suo rege signis et prodigiis mirabiliter eripitur, (f* 350) per mare Rubrum sicco vestigio educitur, Pharao persequens cum omni populo suo fluctibus inmergitur. Rex autem coelestis civitatis exercitui suo duca- tum per columnam ignis in nocte, per nubem in die praebebat, quem pane angelicoomnedelectamentum suavitatis habente per XL annos pa'scebat, melliflua aqua de petra producla reficiebat, et in terram flu- entem lac et mel inlroducebat ; debellatis undique hostibus Hierusalem civitatem Melchisedech regi justicisD reddebat. In qua David rex sub figura ChxJL- 1095 IIONORirAUGUSTODUN. OPP.PARS III. - LITURGIQA. 1096 sli exercitus hujus princeps extitil, qui exercitum A lectio proximi. sludium, pax el concordia civium. Do.i ini hic peregrinum et advenam futuram patriam esse inquirendam docuit. Perro Nabuchodonosor rex Babyloniae, princeps iniquae partis, Hierusalem expugnans, populum Dei captivavit, quem LXX annis variis injuriis crocia- vit ; sed hunc rex suus iterum eripuit et ablala ca- stra reslituit. Bello itaque atrimque acerrime ingra- vescente, ct nemine laboranlibus succurrente, Rex gloriee de aula coeli descendens ioricam carnis in- duit, suis militibus feslinum auxilium prsebuit. Nam mox cum tyranno hujus mundi principe propria manu congredilur, victumque fugientem carnis lo- rica exula prosequitur, captumque cum regina morte in abyssum religat, rcgnum ejus proturbat, caplos ejus iude liberat. Depositam carnem vestem pugnae aptam reinduit, electam apostolorum cohortem le- gionemque martyrum in conferlissimos hoslium cu- neos inducit, ac cives Babyloniae undique versum expugnari edicit. Deinde coeli arce se recipiens, misso Spiritu sanclo, suis animi constantiam spem- que victoriae tribuit ; insuper plurima confessorura et virginum aliorumque fidelinm agmina in aciem pugnae direxit, victoribus praemia coronae praeHxit. Tali itaque delectu summi imperatoris contra prin- cipes tenebrarum et spiritualia nequicia {sic) arma- tura Dei viriliter coUuctavit, et lorica justiciae as scuto fidei galeaque salutis ac gladio verbi Dei cum adversariis strennue dimicante {Ephes, vi)(176), An- tichristo ad auxiliandum hostibus cum omni copia E^jus quippd rex est princeps paeis. Hujus rectores primitus patriarchae extiterunt, deinde prophetae, exin apostoli ; qui ei jura civilia instituerunt ; post hos episcopi qui priorum scita suis decretis firma- verunt. Hujus civitatis senatores sunt praelati, contem- plativae vitae sectatores, per quorum scripta, vel dicta, vel exempla haee publica res disponitur, et populus hujus civitatis moribus et disciplinis com- petenter regitur. Mililes aulem hujus civit^tis mar- tyres sunt qui pro legibus sui imperatoris usque ad mortem certaverunt. Porro populus hujus civitatis sunt omnes iideles, non secundum hominem, sed T% secundum Deum viventes ; hiique filii Dei et cives hujus civilatis sunt qui non secundum se, id est se- cundum desideria carnis, sed secundum Dei volun* tatem vivunt, dum ejus praecepta faciunt. Hoc sunt casti, modesti, humiles, misericordes, benigni, pa- cifici, vel aliis virtutibus florentes. Talibus civibug hcBC civitas inhabitatur,taUbu6que lapidibus haec Uie- rusalem ut civitasaedificMtur.In bac civilate gymna- sia sunt virtutum exercitia, ludis scenicis impensa, divini officii cujusque conversalio, sladiumper quod currit (f° 362) ad aeternae vitae brevium, palaestm et agonia martyrum certamina. Multitudo autem iniquorum a primo Gain usque ad ultimum reprobum Babylonia nominatur qaod confusio interpretatur quiaaeternaconfusioneindue- ingruet, totasque iniquorum legiones per castra C tur et a gloria coelestis Hierusalem confusa longe re- Christi diffundet ; sed post rex suis militibus in con- flictu laborantibus citius succurret, finemque diu pro- tracto bello tandem imponet. Nam Babyloniam (P» 350 v«) publice rebellem cum rege suo omnique populo in stagnum ignis et sulphuris praecipitabit, sponsam suam hic diu pcregrinam, imo capUvam, gloria et honore coronans sibi copulabit ; milites suos post victoriam laureatos ad nuptias convoca- bit, hisque comitatus triumphali gloria, curia ange- lorum ovante, coelestem Hierusalem Rex gloria per- henniter pacifice regnaturus intrabit. Beati ergo qui hanc Hierusalem diligunt et qui gaudent super pace ejus. Hii eam diligunt qui ea quae de illa et rege ejus Ghristo dicuntur, credunt et praecepta ejus movetur. Haec consensu maliciae et nequicias aedifi- catur et viciis et criminibus informatur. Religio ejus est idolatria ; lex ventris, ingluvies et luxuria ; studium, civilis discordia. Rex quippe ejus est qui semper fervet invidia et odio, qui erat homicida ab initio. Hujus civitatis rectores primitus tyranni extite- runt ; post hos haeretici qui eam variis haeresibus inter se diviserunt. Hujus senatores erant daemoniacse culturae ac scelerum iostitutores ; miiites vero, persecutores. Populus ejus sunt omnes infideles et omnes noa secundum Detun, id est secundum Dei praecepta. opere perficiunt. Hii super pace ejus gaudent, qui Q sed secundum sua desideria viventes. Et hii omnes carnis vicia spiritum impugnantia per virtutes sub- jugant et amore coelestis pacis a tumultibus saecuU et strepitu mundani negocu in tranquiilitate spiri- tuaUs vitae pausant. Ecclesia nnmqne, ib est populus fldelium, a pri- mo Abel usque ad ultimum electum Hierusalem vocatur, quod visio pacis interpretatur, quia in coe- lesti Hierusalem, ut puta rcgina est regnatura ct visione aeternae pacis fruitura. Hierusalem haec de vivis lapidibns, scilicet universis electis, ut civitas aedificalur, lcgibus et justiciis decenlissime infor- matur. Higus civitatis reUgio est cultus Dei, lex di- flUi diaboli dicti sunt, qui non Deo subditi sed viciis subjecti, secundum se vivere volunt, hiique cives Babyloniae existunt. Sunt autem superbi, protervi, malivoli, inmundi, raptores, fornicatores aduiteri, crudeles, inmites et aliis viciis inservientes. Talibus ovibus haec ci- vitas congregatur, et talibus fiUis ipsa gloriatur. Porro cives utriusque civitalis gravi odio inter se flagrant, jugi bello alterulrum inpugnant. Nam ci- ves Hierusalem Babylonios sancta praedicationei salubri admonilione inpugnant, quo eos a laqueis diaboU abstrahant et ad sui consortium pertrabant. (176) Yidetar aliquid 0^1 SPECDLUM ECCLESl^. ^ tN CON¥ENTO POPCLI. 1098 EcoDtra Babylonii cives Hierusalem occulto odio et A coelestia totis desideriis anhelat. Hic profecto civis n)anife:*ta persecutione impugnaQt, et non solum ipsis, sed rel^us illoram damna inferre non cessant . In hoc confiictu adhuc Cain dolo petit fratrem, Cham irridet patrem, Hismahel Ysaac affligit, Esau Jacob odio habet, Joseph fratres vendunt, Hebraeos ^yptii premuut, David a Saul fugatur. Helyae Je- zabel, Joanni Herodias insidiatur, Judas pro Do- roino precium accipit, Symon Petro munus porri- git, et singula membra Synagog» armantur contra membra Ecclesifle. Hsec Hierusalem abhostibusexterius oppugnatur, acivibusinteriusocculte impugnatur. Pagani quippe, Judsei ei heeretici, ejus hostes, numeroso exercitu eam exterius machinis persecutionum et arietibus Hierusalem existit, hic regis Chrisli mihtiam gerit. Alter vero habitnm, non s«eculum mutans, terrenis inhiat, (f> 354) gnlae carnisque desideriis vacat, torpori et desidiae deditus, praecepta Dei negligit, majora roouitacontemnit, humanam laudem secta- tur, cuDCtis illecebris oblectatur. Hic si forte ab alio verbo diiectionis corripitur, protinus maximo odio hunc persequitur, per hocque civis Babyloniae cognoscitur. Item sunt duo canonicam vilam profitentes, sed diversa exercitia habentes. Alter enim caste vivit, judicia mundi respuens assidue legit, divinum offi- cium devote peragit, populum verbo et exemplo in- struit ; quem ipse prsevius dux bonis moribus ad perversonim dogmatum oppugnant ; (^ 332 v*) mali B pascua vitae perducil, hic utique civis Hierusalem autem catholici» nominetenus ejus cives, sed oc- cuUe hostes, pravismoribus interiuseam impugnant. Sed licet tot ictibus pulsetur, tameu nulla ruina a statu rectitudinis movetur, cum supra firmam pe- tram Christum fundata ab ipso firmetur. Saepe cives ejus ad adversarios transfugiunt, in castris tyranni multis erroribus impliciti diu militando insaniunt, demum cum habitantibus Cedar se habitare inge- muDt, ad sui imperatoris castra per poenitentiam confugiunt, arma justicias induunt, acrius in hostes insurgunt, sicque in pristinam regis gratiam stren- Dui miiites redeunt. Ssepe econtra cives Babyloniae, amiciciam simulantes , inter cives Hierusalem falsi amici, sed veri exploratores, latent ; sed cum eis existit. Porro.alter, Dei ordinisque sui oblitus, libi- dini et luxui deservit, negociis saecularibus insistit, divinnm officium postponit, ludis, speclaculis, ve- nationibus tempus consumit, populi salutem negli- git, immo ruina populi exislit^ quem pravis moribus ad interitum praecedit. Hic vitse alterius maximis odiis derogat, per hocque se civem Babyloniae aperte insinuat. Item sunt duo laicalem vitam ducentes, sed di^ versismoribus viventes. Alter etenim, ecclesiam frequenlans , Christianam rsligionem scrutatur ; mala declinans, bona sectatur, pauperes recreat, proximos pace et concordia conciliat, conjugem armaVirtutumoflFeruntur, perterriti ad suos refu- C ?^"** P'^"^*'^«^^» .^^^^" ^** ^^ ^^*»^"^ ^'^'"^' «^ hicprocul dubio civis Hierusalem existit. Alter gient. Cujusque autem fidelis corpus hiyus civitatis castellum praedicatur, quod ab anima principe et populo virtutum inhabitatur , in qua contra exerci- tum viciorum decertatur. Hoc castellum a turbaho* atium exterius obsidetur, a factione civium interius commovetur, dum proximi exteriora damna ei infe- runt, vicia antem el carais desideria interiora bona obruunt. Sed qui hoc castellum, cuncta adversa pacienter tolerando, tutabitur, hic victor in aula coelestis Hierasalem laurea beatitudinis summae a Rege glori» triumphans coronabitur. Quia vero utrique cives sunt hic permixit, non bene poterant dinosci, prflesertim cum nobiscum q Bceleaiam adeant, sacramenta Ghriati nobiscum per'* cipiant, nobiscum jejunent, nobiscum praedicent, et caetera sanctitatis opera exercere videantur pro quibus militibus Ghristi coelestia praemia donantur. Sed coelestis imperator suis quoddam signum im- posuit per quod agnosci possint. Hoc signum est dilectio. In hoc, inquit, cognoscent omnes quia mei discipuli estis si dilectionem habueritis ad in<- vicem. Sunt aliquando duo sub una professione mona- chica degentes, diversastuniagerentes. Alterquippe saeculum fundilus cum habitu deserait, nil de terre- nis appetit, humanam gloriam fugit, carnem vigiliis et J€JtiDiis affligit, cuncta dura patienter tolerat, ad Patrol. GLXXn. autem furtis, rapinis vel latrociniis insudat, ebrie- tatibus , commessationibus, luxuriis, inmundiciis se ingurgitat. Hic alterius vitam summo odio lace- rat, et sic se civem Babyloniae demonstrat. Civea itaque Babvloniae, cum veritatem per nos audiunt, quae in se ipsis minime recognoscunt, protinus dentibus in nos frendenles, maximo odio exarde- scunt ; et cum cradeles manus inferre non praesu- mant^ occulta detractione famam nostram comma- culant ; sed cum rex coDvivii iDtraverit, et hos siDe veste Duptiali, scilicet chariiate, invenerit, ligatis manibus et pedibus in tenebras exteriores ejici ju- bebit ; suos autem recumbere faciens in gaudio, Ulis ministrabit. Dilectissimi, quia servi inutiles salutifera impe* ratoris nostri edicta contemnimus, et letifera hostis consilia per carais desideria sequimur , idcirco non solum extra palacium regis nostri el civitatem ci- vium nostroram, (f^ 355 v») scilicet coelestem Hie- rasalem excludimur) sed etiam hic in exilio muUis flagellis cum adversariis atterimur. Nam propter peccata nostra hostium vel civium incursiones, pa« ganoram captivitates caroram suscitantur, pestilen- tiae, fames, aegritudines, mortalitas hominum et animalium, incommoditas aeris, siccitas, pluvialis tempestasy tonitrua, fulgura, noxia frigoris incle* mentia, ardoris vehementia, reges iniqui, judices pessimi, saccrdotes caeci, bestiarum infestatio, re- 35 1099 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS HI. — LITURGICA. HOO rum ablalio et his similia super nos juste provo- A bestiarum catuii, ita lacte nutriuntur infantuli. Fi- canlur. Insuper leges promulgantur , decemunt justa, proponunt supplicia, vincula, torturas, fla- geila, exilia, amputaliones membrorum, amissiones bonorum, varios cruciatus corporis, morles diversi generis. His tot pcenis, tot malis attriii, heu 1 proh dolor I indurati, inde securi pergimus ad exieriores (encbras, quasi nobis ibi cubilia auleis ornata ex- truantur, epulse , delicise instruanlur, obsequia mi- nislroram nos ambianl, conventus amicorum cin- gant, Ihesauri apvortentur, ornamenta mukiplicen- lur, mescientes, imrao sciredissimulanlesscriptam: Nec opus, nec ralio, nec sapienlia est apud inferos quo tu properas, sed est terra tenebrosa et operta mortis caligine, ubi nuUus ordo et sempiteriius hor- lius ergo Dei, Patri sequalis, inter Deum ethomines mediator esl factus, ut homo inter angelos (^ 356) et beslias medius erut conditus, a similitudine jumentorum rediret ad aequalitatem angeiorum; factusque est ia imis via, existens in summit vita y quatenus per ^us exempla et praecepta gradientes, ad gloriam regni perveniamua gau* deutes. Et quia homo de gloria in miseriam pulsus in labore nascitur, in dolore nutritur, omne quod la- borat ob duas causas laborat, ut videlicet malum effugiat et bonuro habeat. Quid autem morte pejus, quid vila melius T Quod ergo homo arat, semtnat, metit, fructus colligit , vel aliud quid laboris assu- ror inhabitat, ubi caminus ignis, in quo fletus et g mit, hoc ideo utique facit, ut malum, scilicet mor- stridor dentium, ignis inextinguibiiis, stagnum ignis et sulphuris, cubilia draconum, antra ignitorum serpentium, horribilis socielas daemonum. Talia quippe loca sunt hostibus prseparata. Karissimi, Deus creavit tria viventia, angelos, homines, ani- mantia : angelos in coelo id est in summo ; bestias in immo, id est in terra ; horaines posuit in medio, id est inparadyso. Sicut ergo homo inferior, ita extitit jumenlo superior, ut si conditoris sui prae- ceptum servaret, angelis superius adaeqaaretur; si autem contemneret, bestiis inferius assimilare- tur. Homo itaque, cum in honore paradysi esset, da- torem honorb Deum non intellexit. Ideo projectus tem, evadat, et bonum, videlicet vitam, habeat. Sed hoc frustra conatur, cum omnis homo ex ne- cessitate quandoque moriatur, sicque multis miser miseriis repletur, dum per laborem mortem incur- ret qui laborabat ne moreretur. Igitur, dilectissiml, cum hoc malum miserabile sit omnibus inevitabile, totis viribus, iaboremus ut summum malum, scili- cet, aeternam mortem, evadamus, et summum bo- num, videlicet aeternam vitam, sine fine babeamas, cum Christus rex noster, cum ventilabro veniens, paleas a granis segregabit, et paleas, id est repro- bos, per ultimum judicium igni inextinguibili eom- burens, triticum, id est eleeios, in horreum eoclc- ste congregabit, cum fines Hierusalem pacem po- in hanc miseriam, doloribus et aerumnis compa- q nens, regnum Deo Palri tradidcrit et Deus omnia ralus est jumentis insipientibus, et per carnales ap- in omnibus erit. Qui sit benedictus in saecula. petitus simiiis factus est illis. Idcirco adhuc, sicut Amen. SERMO DE DEDICATIONE. FerculumfecitsibireJiSalomon dd lignis Lybani columnas ejus fecit argenteas^ reclinatorium au- reum , ascensum purpureum media caritaie constravitpropter filias Hierusalem (Cant iii). Rex Salomon quod dicitur pacificus, est verae pacis auclor Ghristus, in quo eeternam pacem habebimus, quando nec hostescorporisvelanimsBuItratimebimus. Hic fecit domum convivii; et hoc de lignis Ly- bani. Lybanus est mons de quo fluit Jordanis et in quo cresnunt cedri imputribilis naturae. Per mon- tem Lybanum quod candidatio dicitur, allitudoJesu Christi inlellegilur. De quo orilur Jordanis, scili- cet fons baptismatis, in qno electi a sorde viciorum candidautur et in virtutibus ut cedri ad alta succre- scentes ad inmarnescibilis gloriae coronam vocan- tur. De quibus fecit rex noster domum retectionis (P* 356 v^) videlicet Ecclesiam de eleclis in domum aeternsB contemplationis. In tali domo fecit columnat argenteas, Per columnas argenteas rectitudo et fir^ mitas censideratur, per argentum nitor et sonori- tas declaratur. Apostoli namque et doctores in hac domo argentes columnae extiterunt, qui nitore vitae et sonoritate doctrinae^Ecclesiam perornaverunt, et recti in virtutibus el firmi contra vicia et persecu- tores atque hsereticos machinam domus Dei susten- D taverunt. Heclinatorium aureum feeii, auensum purpu-- reum, Mundi contemptores reclinatorium aureQm praedicantur^quiaia camino tribulationis velutauruni examinanlur; in quorum meatibus Deus quodam-^ modo reclinatar, dum eornm bonis actibus delec- tatur. Martyres vero ascensus purpureus extite* runt, dum sanguine suo purpurati per crucem Chri- sli ad coelestia a>cenderunt. Mcdia caritate constra* vlt. Media, id cst pavimenta, crustis marmoruraaut tapetibus vel pallils erant slrata, in quibus cuncta qnse ad carilatem pertinent mira sunt pictura at* que texlura variata. Per quae reliqua plebs accipi-^ tur, cui legem et prophetas in duobus prseceptis ea- ritatis implere prsecipitur. Et hoc totum propter /ilias iHerusalem, id est ut 1101 SPECULUM ECCLKSL€. — SERMO DE OEDICATIONE. 1102 baec imltCDlur animse fidclium, quse sunt Glise Hie- A rusalem. Per hoc Salomonis consistorium flguratur Ecclesiae refectorium, scilicet liaec domus cujus an- nuum feslum hodie celebratur, in qua vitulus sa- ginatus ad convivium fidelium cottidic Deo Patri immolatur et praeclarus calix sanguinis ejus in- cbrians a convivis potalur. Haec festivitas, karissimi, dies nuptiarum voca- tur, quia sicut sponsa per convivium et frequentem amicorum conventum Sponso copulatur, ita hscc domus hodie frequenti populo ovante consecratur in qua multiludo fidelium pcr baplisma et corpus Chrisli ut sponsa Christo associatur. Omnes nam- que huic ecclesiae obedientes una ecclcsia et sponsa Christi nuncupatur, et hunc diem ideo nuptialem sunm summo gaudio celebrare imperunt. Ideo, ka- rissiiiii, constituite hodie diem sollemncm in con- densis usque ad cornu altaris {Psal, cxvii), ut me- reamini in voce exultationis et confessionis sono epulanlis {PsaL xli) de hac vita transire in domum Dei, in locum tabernaculi admirabilis {ibid,), De hac domo dicit Scriptura nobis in alio loco. Si vis hic incipe : (F*358.) Sapientia cedificavil sibi domum^ excidit Vll columnas, posuit mensamy inmolavit victimas, miscuit vinum, misit ancillasinvitareadconvivium {Prov. IX). Sapientia, karissimi, quse sibi domum aedifieavit e«t Cliristus, Dei virtus et Dei sapientia, qui Ecciesiam de vivis et electis lapidibus ad habi- tandum sibi fondavit. Ad hanc domum fulciendam VH columnas excidit, quia Vil libros qui agio- grafa, id est sacra Scriptura, appellantur, omni sa- pientia et scientia perpolivit ; quorum doetrina to- tius Ecciesiae fructura [structura] ita ad coeiestia sustentatur, ut aliqua roachina in aera columnis libratur. Has columnas Vil dona Spiritus sancti aedificio Dei subposuerunt et his domum Dei or- nando firmaverunt. Prima columna est liber Johannis, quam spiritus sapientiae erexit, qui maximam sapientiam per hanc Ecclesiae invexit. Secunda est psalterium, quam spiriius intelle- ctus subdit, quia in hoc quam maxime ad intelii- genda spiritualia sensum Ecclesiae aperit. Tercia columna est proverbia, quam spiritus consilii firmavit, quia in his perplura vitse consilia Ecclesiae donavit. Quarta Ecclesiastes est, quam spiritus fortitu- dinis fixit, quia in hoc habunde ficclesiam contra vicia fortitudine cinxit. Quinta columna est Cantica, quam Spiritus scientiae corroboravit, quia in his plurimam scien- tiam Ecclesiae reseravit. Sexla est liber Sapientiae, quam spiritus pietatis stabilivit, quia in hoc summa pietate Ecclesiam erudivit. Septima est liber Ecclesiasticus, quam spiritus timoris Domini subdidit, quia in nullo libro magis timorem Domini Ecclcsiam inslruxit. Has VII columnas per seplitormem Spiritum do- mui Dei subpositas nobiles pictores postmodum exponendo dcpinxerunt et mira caclatura domum Dei ornaverunt. Priraam namque egregius pictor Gregorias spi- ritu sapientiae praeditus, miro modo decoravity et totam domum Dei incomparabiii opere hone- stavit. (176) Hic membrana mutila est. Secundam nihilominus nobilis pictor Augustinus, spiritu intelligentiae inclitus, vario ornalu cinxit, ac totam domum in circuitu quasi pracfulgidis gem- mis distinxit. Alii quoque atque alii qui decorem domus Domini dilexerunt alias exponendo quasi praestanti pictura insignes reddiderunt. In tali domo sapientia mensam posuit, cum sa- cram Scripturam fideles ubique (f^ 358 v°) docuit . Haec mensa quatuor pedibus fulcitur, quia sacra Scriptura Illlor modis intelligitur. Primus pes cst hystoria, cum ita ut litera nar- rat accipilur. Secundus allegoria, cumaliud dicitur, aliud intellegitur. Tercius moralitas, cum per ea quselcgunlurmores instituuntur. Quartus anagoge, id est superior sensus, cum coeiestia et a^terna do- centur. Super hanc mensam diversi diversa fercula mi- nistraverunt, et variis senlenliis quasi variis epulis convivas saciaverunl. Moyses etenim, dum mundi crealionem, paradysi dispositionem, diluvii inun- dationem , Abrahae obedientiam , Joseph casti- moniam , filiorum Israei liberationem , ac per maris rubri ac heremi deambulationem , eis- dem mauna de coelo pluisse et aquam de pe- tra fluxisse retulit, quasi suavia et diversi ge- ncris ferculu convivantibus. David autem et coc- teri prophetae, dum de dulcedine supernae patriae dulciter narraverunt, quasi dulcia pocula epulan- tibus propinaverunt. In hac domo victimas inmo- lavit, dum corpus suum pro humano genere Dco j) Patri sacrificavit. Vinum miscuit, dum sanguinem suum pro nostra redcmptione ludit. In quibusdam locis (176) V... dinem cum aquami<:cebt ; ideo dicunt vinum miscuit, quia de latere Christi aqua san- guine mixta fiuxit. Ad has epulas invitandum non servos sed anciilas misit, quia non nobiles, sed apostolos, rusticanos scilicel homines, ut puta pi- scatores, invitare populos ad coeleste convivium misit. Hujus doiAus figuram habet ista ecclesia in qua altare ponitur pro mensa. Ad quam popuii ad spi- rituale convivium confluunt et aqua baptismatis abiuti, a corpore et sanguine Christi pasti, dum de lioa ttONORII AUGUStODUN. OPP. AtfcS III. — LITURGiCA. H04 Scripluris diversas sentenlias audiunt; quasi varia A genter unam rem a Domino petite, hanc ssepe bonis pocula {etemse dulcedinis hauriunt. Hoc ergo tem- operibus requirile, ut in domo Domini habitetis plum sanctum Domini, karissimi, visilate frequen- omnibus diebus vitae vestrse {Psal. xxii) De h^jus ter^ Yoluntatem Domini viderc in ea discile, dili- aedi6cii structura dicit alio ioco Scriptura. Si vis hic incipe. Ecce miito in fundamentis Syon lapidem angularem, preeiosum electum. Qui in hunc offenderii confringetur ; super quem vero ceciderit^ conteretur (Isa, xxviii). Syon fut arx Hierusalem, et dicitur specula et est Ecclesia quae regem * Hic desinit codex manuscriptus Rhenoviensis, cujus hxatum nan habemiu unde suppleamus. Editio Coloniensis duplicem hic sermonem exhibet De dedicatione ecclesisB, sed uirumque a nosiro diversum . Hos hic attexere operce pretium duximus ex unico^ quod nunc exsiet, editionis principis exemplari ; hunc nobiscmi summa humanitate communicavit v. cl. comes de L'Escalopibr. IN DEDICATIONE ECCLESIiE SERMONES DUO. (Speculum Ecclesise sive sermones aliquot evangelici tam de tempore quam de sanctis, divi Honorli presbyteri Augustodunensis, qui floruit ante annos quadringentos et inter illustres Ecclesise scriptores connumeralus est. — Editio prima. — Goloniae ex sedibus Quintelanis, 1531.) SERMO PRIMUS. Dilectissimi, consideranda est construclio hujus B laudare. Activa vero vita est castam vitam cum domus orationis, cujus hodie solemnia colimus fe- conjuge ducere» filios in Dei (imore nutrire, paupe- stivae dedicalionis. Domus haec quam hic videtis, res cibo et potu recreare, infirmos et vidaas vtsi- cujus dedicalionem colimus sccundum Ecclesiae tare, et omnibus necessitatem patientibus propter consueludinem vocatur ecclesia, et Ecclesia dicilur dilectionem proximi pro viribus opem ferre. congregatio, quia in ea populus congregatur ad , . . . i . ,. . ij »J j rkr- 7 ••• I^ sanctuario esl altare, m quo sunl rehquiae colendum et adorandum Deum. Ex qualoor parieti- ^ . ^ , . 1, . . ^ . V . . « o I- sanctorura, hoc est m Ecclesia Christus, in cojus bus compagmatur, quia ex quatuor Evangelus con- . , . . ^ j. , '^ contemplationem reqmescunt mentes beatorum, et '"sancTuariun, habet in quo clerus anterioreni « c^jus conspectu juoli exsuUent el epulenlur. el domum in qua consislil populus ; ita et Ecclesia *" '*""» «'«'««'«"l'»'' (^'«^ "vii, 4). babet contemplalivam viiam, in qua spirituales, Fenestrae quibus ha^c basilica illustratur, sunt habdt et activam, in qua constiluti sunt saiculares. doctores per quos coeleste lumen in Ecclesiaro iu-> Contemplativa vita est cuncta terrena pro Dei amore greditur. Laquear picturae quoque haec Kiric4i, id relinquere, sola coelestia qusererc, assidue orare, esl Dominicalis decoralio, significat vitam et exem- ssepe lectitarc, liymnis et caniicis jugiter Deum pla sanctorum quae quique pii in Ecclesia imitantur. H03 SPECULmr ECCLESI^. — SERMO DE DEDICATTONE. \m Conviviara, Uimen qiio illuminalur, est Spiritus sancli graiia, qua Ecclesia jugiter irradiatur. Crux Christi hic fixa adoratur, et Christi passio a cun- ciis Chrislianis veneratur. Quod crux porlatur nos sequimur, quia Chrisli vestigia sequi dcberaus, si ad coeleste templum venire volumus. Turres sunt Ecclesiae praelati, campanse eorum praedicationes. Ista domus significat templum Hiero- solymis, unde ejecit Dominus vendentes et ementes columbas {Matth, xxi, l^). Columbse sunt spiritua- lia dona. Omncs ergo qui ccciesias, vel ordioes, aut aliquod spirituale donum emunt vel vendunt de boc tempIO; id est de sancta Ecclesia cum Simone Mago separantur, et in ignem aelernum mittun- tur. Haec omnia, charissimi, nos rcspiciunt. Haec universa nobis ad exemplum facta sunt . Nos sumus Dei templum, ad habitaculum Dei dcdicatum, sicut scriptum est : Vos estis templum Dei vivi (II Cor, VI, 46). El ilerum : Templum Dei sanctum est, quod estis vos (/. Cor, iii, 17). Inhabitabo in eis, dicit Dominus^ et ipsi erunt mihi in populum^ et ego ero eis in Deum, Ero quoque eis in patrem, et ipsi erunt mihi infilios et in filias \II. Cor. vi, 48). 0 quam beatus, ia quo habilat Deus 1 Sicut nam- qae hsec domus ex quatuor parietibus construitur, ita templum corporis nostri ex quatuor constat ele- mentis. Et sicut ista domus ia dedicationem prius aqua benedicta aspergitur, deinde chrismate con- secratur, ita corpus nostrum prias aqua baptis- A matis abluilur, dcindc sanclo chiismale sacra- lur. Quaedam basilicas in modum crucis fabrican- tur, corpus in modum crucis formalur. Sanctua- rium hujus templi esl mens nostra, quse spiri* tualia cogitat ; anterior domus est anima, quae per .sensus corporis vitae necessaria dispensat ; al- tare super quod sacrificia offeruntur, est cor no- strum, in quo mundae cogitationes et purae orationes Deo offeruntur ; turris est caput nostrum ; campana esl noslra lingua, qua proximos debemus vocare ad coeleslia. lu hac domo fensstrae sunt nostri oculi, piclurse vero bona opera. Lumen lucemac est lu- men scicntiae. Sicut ergo sacrilegium perpetrat qui hoc templum violat^ ita et quicumque lemplum Dei p aliqua immunditia, vel aliquo criminali peccato violavcrit, hunc Deus disperdens damnabit. In iiac festivitate haec domus scopis mundatur, aqua lavatur, floribus et auleis perornatur. Ita, charissimi, debemus nos hodie templum sancti fipi- riius scopis confessionis purgare, stercus peccato- rum eliminare, et lacrymis poenitentiae lavare, flo- ribus bonorum operum et auleis virtutum decorare. Et sicut Zachaeus ascendit in arborem ut posset Je- sum videre (Luc. xix, 4), ita nos ascendamus in ar- borem charitatis, ut mereamur Christum in superna patria conspicere. Et sicut cum Zachaeus in domum suam excepit, et convivium ei fecit (ibid,, 6), ita nos eum in cor^ic no : ; bospitio suspiciamus, et sanctis operibua ci cuuvivium faciamus, ut ipse in p uobis habitare et ad Agni nuptias dignetur vocare, atque post laborem hujus miseriae in templum aeterni regis in laetitia et exsultatione adducere. Quod oculus non vidit, etc. (Cor, ii> 9). SERMO SECUNDUS. (hnnis qui audit sermones meos, et facit eos, si- D milis est homini osdi/icanti domum supra petram (Luc. Ti, 48). In qua flumina, et venli impingunt, sed cum supra petram fundata sit, eam movere non potenint (ibid,). Domum ad coelum aedificat, qui castitatem super humilitatem, obedientiam super patientiam, opera misericordise super charitatem locat Hojus domus fundamenta, super petram Christum ponit, qui omnia pro fide Christi, pro aeterna tantum remuncratione facit. Fiumina sunt humanae infestationes, venti vero diabolicae tenta- tiones. Hae non praevalebunt hancdomum subruere, quia stabilita est in Christi fundamine, per quam possit sic aediflcans coeli culmen consccndere. Bea- tus quem Dominus sic aedificantem eligit, et assu- mit, quia in atriis ejus habitabit (Psal, lxiv, 5}. Unde in primis orta sit ecclesiae dedicatio, debet scire vestra dilectio. Cum Jacob benedictionem quondam a patre suo accepisset, et fratris sui furo- rem declinans in agro lapide sibi supposito obdor- misset, vidit scalam a terra subrectam ad coelum, et Dominum scalae innixum, angelos Dei per eam descendere, et ascendere in ccelum. Qui territus surrexit, lapidem ad altare erexit, oleo superfuso consecravit, et noroen loci Bethel, id est domum Dei appcllavit; ac de peregrinatione reversus ibidem Domino sacriticavit ; traditurque quod Salomon postmodum in eodem loco templum Domino funda- verit. Jacob et Esau fuerunt filii Isaac, qui fuit fi- lius Abrahae. Per Abraham, Deus Pater ; pcr Isaac qui gaudium dicitur, Filius intelligitur, per qaem fidolibus aeternum gaudium tribuitur ; per Jacob au- 1107 HONORII AUGUSTODUN. OPP. lem elEsau fidelis populus, elincredulus accipilur. A Ex quibus fidelis populus ut Jacob ab Isaac, sic a Christo benedicelur, cum ei in extremo examine dicitur : Venile, benedicti Patris mei {Matth. xxv, 54). Perfidus vero a Palre, ut Esau, benediclione privatur, cum uUiraa maledictione mulctalur : Dis- cedite a nte, (inquiens;, maledictiy in ignem (jeter- num (ibid. 41). Nunc Jacob fralrem fugiens in agro dormit, et lapidem capili supponit, quia tldeles rabiem perfi- dorum humiliter declinant, et se ad contemplali- vam vilam transferentes a vitiis mundi et concu- piscenliis in sancto proposito, quasi soporati, se alienant. Lapidem capiti supponunt, quia quac^que dura sub Christo tolerare proponunl. Coelum aper- tum videnty per scalam angelos ascendere conspi- PARS Ul. — LITURGICA. ii08 ciunt, quia talibus coelestia panduntur et ipsi pcr scalam charitatis scandentes in coeleste palatium inducuntur. Reversi a peregrinatione Domino sa- crificium ofiferunt, quia ab exsilio hujus vitae ad patiiam paradisi reversi ipsi Dei sacrificium enint, verique Salomonis Chrisli templum fiunt. Unde habet Ecclesia hodie in consuetudine, quod eadem Jacob verba canit in dedicationem, quia h(BC domus est aula Dei^ et porta cosli (Gen, xxviii, 12). Aula Dei jure dicitur, quia cum corpus Christi qui «sl Deus omnium hic conficitur, exercitus angelorum in ob- sequio sui regis hic aslare creditur. Porta quoque coeli juste vocatur, quia cum per baplisma origioa- lia, et per confessionem actualia peccata hic re- laxantuFy coelum fidelibus hic aperiri non dubita- tur. Finis speculi ecclesiastici divi Honorii , cunctis sacrm Scripturx studiosis maxime nccessarii. 4109 ELUCIDARIUM. - LIB. T. K 1110 HONORII AUGUSTODUNENSIS OPERUM PARS QUARTA DOGMATICA ET ASCETICA. ELUCIDARIUM SIVE DULOGVS RE SmiA TOTIIJS CBRISTIAN* TBEOlOfil* '"" /Om» * limfr.1.^; odit J A GoBi LL. D., Bcclesi» Anglicanse presbyteri, Oionii 1844, 8», t. II, PR^FATIO. Sapius rogato a condiscipulis quasdam quaBsliun- A "ta» diyersarum rerum elucidalur. Nomen autcm culas enodare, importunitati illorum non fuit facul- tas negando obviare pnesertim metuenti illo elogio multari, si creditum talentum mallem in terra si- lendo occuliari. Job enim dicit: Divitias quasdev Elttcidarii sive Dialogi, etc., textum, qai est inter opera Anselmi, cum codice ms. bibl. Reg. Paris. 5134 accurate contuli. Hic codex saeculi xiii, male scriptus et indicia nimis festinantis scribae B ergo exordium sumamus, ot in primis dic mihi quid sit Deus? — M. Quantum homini hcet scirc, JDeus est substantia spiritualis, tam inestimabilis pulchritudinis, tam inefTabilis suavitatis, ut angeli, qui septuplo solem sua vincunt pulchritudine, jugi- ter desiderent in eum insatiabilitcr prospicere. D. Quomodo intelligitur Trinitas unus Deus ? — M. Aspice solem, in quo sunt tria, scilicet, ignea substantia, splendor et calor : qute in tantum sunt ostendens, plura tamen habet qu» ad corrigendara textum mihi utilia fuerunt. A. edit. Anselmi Paris., P. cod. ms. Paris. designal. Giles. lHi HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. ^ DOGMAT. ET ASCET. 11!« inseparabilia, ut si velis inde splendorero segregare, A in Asia oranti, non eodem tempore simul adesse po- prives mundum sole ; et si iterum calorem tentes terat alibi. Locale enim est, quod cam alicubi to- sejungere, careas sole. In ignea igitur substantia tum est, non potest simul esse alibi. Ulocalc voro ititellige Patrem, in splendore Filinm, in caiore est, quod simul est ttbiectaverunt. D. Num casus illorum fuit causa confirmationis istorum ? — M. Nequaquam, sed meritum ipaorum. (181) A., guia. (182) A., om. mox. (183) A. , fioft ; sed eiiam vel equidem in margine. indignati sunt, et summo bono fortiter inhsserunC : unde continuo in remaneratione confinnitioDem aoceperunt ; el qui priuB de aoa beatitudine ineerti erant, tunc facti aunt certi. D. Qualem formam habent angeli? — M. Qoo- dammodo Dei. Ut enim imago cenn imprimitar dgnaculo, sic expressa eat in eis Dei similitado. D. Quse similitudo ? — M. In eo quod sunt lux, quod sunt incorporei, et omni pulchritudine deco- rati. D. Sciunt omnia, vel possunt omnia? — M. Nihil est in rerum natura quod eos lateat, cum in Deo omnia conspiciant. Sane omnia quae facere volunt, sine difflcultate poterunt. B 11. De hominis formatiane : et quomodo aiparvui mundus et ad hnaginem Dei. D. Nonne casus malorum minuit numerum bo- norum ? — M. Ita (183) : sed ut compleretur decto- rum numenut homo decimns est creatus. D. Unde? — M. De spirituali et corporali sub- stantia. D. Unde corporalis ? — M. De quatuor elemen* lis : unde et microcosmus, id est minor mundus dicitur : habet namque ex terra camem, ex aqua sanguinem, ex aere flatum, ex igne ealorem. Gaput ejas est rotundum, in coelestis «pbseras modum : ia quo dud oculi ut duo luminaria in ccbIo micant ; quod etiam septem foramina, ut septem ccelum (184) G harmoniae omant. Pectus, in quo flatus et tussis versantur, simulat aerem^ in quo venti et tonitrua concitantnr. Yenter omnes liquores, ut mare omnia flumina recipit. Pedes totum corporis pondus, ut terra cuncta, sustinent. Ex coelesti igne visum, ex superiore aere auditum, ex inferiore olfactum, ex aqua gustum, ex terra habet tactum. Participiam duritiae lapidum habet in ossibusi virorem arbonim in unguibus, decorem graminum in crinibus, sen- sum cum animalibus : hsec est substantia corpo- ralis. D. Unde spiritalis ? — M. Ex spirituali igne, ut creditur^ in quo imago et similitudo Dei expri- mitur. D. Quae imago vel similitudo ? •» M. Imago in D forma accipitur, similitudo in qualitate vel (186) quantitate consideratur. Divinitas consistit in Tri- nitate ; hujus imaginem tenet anima, quae habet memoriam per quam prseterita meminit, habet in- telleclum quo prsesentia et invisibilia inteiligit, habet voluntatem qua mala respuit et bona eligit. In Deo cottsistnnt omnes virtutes : h^jus similitodiDem habet anima, quae capax est omnium virtatnm. Bt sioat Deus comprehendi Boa poleat ab onmi crea- tora, com ipse comprehendat omnia, ita aaiBia a nulla visibili creatura potest comprekeodi, cam ipaa (184) A., caslL (185) A., qualitate exprimitur, vel. 1117 ELUCIDARIUM. — LIB. I. lilS omnia visibilia comprehendat : non enim potcst A D. Ubi fuil creata mulier? — M. In paradiso, de latere viri dormientis. D. Quaredeviro? Mr Ut sicut in carne una, ila per dilectionem esset cum eo in roente una. D. Gur non sunt omnes electi simul creati, ut angeli? — M. Voluit in hoc eliam Deus habere Adam sui similitudinem , ut sicut ab ipso omnia, ita omncs homines nascerentur ab illo ; unde et Eva ab illo. D. Quamobrem non creavit eos Deus tales, ut non possent peccare? — M. Propler majus meri- tum. Si enim tentati non consensissent, mox ita firmati essent, ut nec ipsi nec posteri eorum un- quam peccare possent. Voluit ergo Dcus ut bonum eligerent libere, et islud acciperent in remunera- B tione. 14. Degeneratione instatuinnocentias ; etpluscula de eo statu, et detentatione ac casuprimorumpth rentum, D. Qualiter gignerent, si in paradiso permansis- sent ? — M. Quemadmodum manus manui, ita sine eoncupiscentia jungerentur, et sicut oculus se levat ad videndum ita sine delectatione illud sensibile membrum suum perageret officium. D. Quali modo pareret mulier ? — M. Sine sorde, et absqne dolore. D. Esset infans ita debilis, et non loquens, ut nunc ? — M. Mox ut nasceretur ambularet, et abso- lute loqueretur; et contra singulos defectus de lignis ibi positis uteretur, et praefixo a Deo tcmpore de T^ ligno vitse ederet, et sic in uno statu posmodam permaneret. D. Quandiu debuerunt esse in paradiso ? — M. Usquequo impleretur numerus angelorum qui ceciderunt ; et ille numerus eleetorum; qui erat im- plendus si angeli non cecidissent. D. Quomodo posset paradisus eosomnes capere? — M. Sicul nunc generatio per mortem prseterit, et generatio per vitam advenit, ita tunc parentcs in meliorem slaturo assumerentur, filii vero eorum praeflnito tempore (quod creditur circa triginta an- nos) post esum ligni vitae suis posteris cederent, et ad extremum omnes pariterinccBlisangeliscosBqua- rentur. D. Erant nudi ? — M. Nudi erant, et non plusde coeium ei obsistere quin coelestia tractet, non ab}^- sus quin infernalia cogitet : hsec est substantia spi- ritualis. D. Formavit eum Deus manibus? — M. Jussu tantum. Per hsec verba innuitur nobis ejus fragilis natura. D. Quare de tam vili materia creavit eum ? — Af. Ad dedecus diaboli, ut plus(186)confunderetur; cum hic fragilis et limus et luteus intraret gloriam de qua ipse gloriosus cecidisset. D. Unde nomen accepit ? — M. cum esset minor mundus, accepit nomen ex quatuor climatibus mundi; qu» Greece dicuntur anatole, dysis, arctos, mesembria, quia genus suum quatuor partes mundi impleturum erat. In hoc eliam similitudinem Dei habuit, ut sicut Deus prseest omnibus in coelo, sic omnibus homo prseGSseit in terra. 19. De animalibus ad hominis bonum conditis, D. Cur creavit Deus animalia, cum his non indi- geret homo ? M. Prsescivit eum Deus peccaturum, et his omnibus indigiturum. D. Cur creavit Deus muscas et culices, et alia quae sunt homini nociva ? — M. Tantam diligentiam ex- hibuit Deus in muscis et formicis, et culicibus for- mandis, quantam in aliis. D. Ad quid talia ? — M. Omnia ad landem glorifle suae. Muscae quidem et culices, et his similia pro pter superbiam hominis sunt eondita ; ut cum eum pungnat, quid sit cogitet, qui nec vermicalis minu- tis (187) resistere valet. Unde et Pharaonem non ursi, non leones vastavemnt, sed culices, mascie, et cmiphes afflixerunt. Formic» aatem, sive arane«» vei talia quae instant operibiis, ideo sant creata, ut de eis studii et piilaborisexemplasumamus. Omnis itaque Dei creatio consideranti magna estdelectatiot dum in quibusdam sil decor, ut in floribus ; in ali- quibus medicina, ut in herbis ; in quibusdam pastust ut in frugibus ; in quibusdam significatio, ut in ver- mibus et avibus. Omaia igitur sunt bona, et propter hominem creata. i3, De Paradiso in quo homo a Deo locatus est^ ct formata mulier : et cur uterque peccabilis. D. Ubi Adam est creatus? — M. In Hebron, ubi etiam post mortuus est et sepallus, et positus est in D iliis membris quam de oculis erubescebant D. Quid est quod dicilur : Post peccatum vide- runt se esse nudos (Gen, iii, 7^, quasi ante hoc non paradiso. D. Quid est paradisus, vel ubi est ? — M. Locus amoenissimus in Oriente, in quo arbores diversi generis contra varios defectus erant consitae : verbi graiia, ut si homo congruo tempore de una come- deret, nunquam amplius esuriret, congruo tempore de alia, nunquam amplius sitiret : si de alia vero» nunquam lasseratur. Ad ultimum, si de ligno vitae uteretur^ non amplius senesceret, non infirmareturi nunquam moreretur. (i%e)A.^dedecusdiabolietexcusationemDei;utsi forte tentatus caderetjdiabolusperhoc Dei non tn- sultaret; siautemnon superaretur, diabolus plus. viderint ? — M. Post peccatum mox per concupi- scentiam in invicem exarserunt ; et in illo mem- bro exorta est confusio, unde humana procedit pro- pago. D. Cur in illo membro plus quam in aliis? — M. Ut scirent quod tola posteritas illorum eodem crimine obnoxia tenerelur. D . Quomodo (1 88) viderunt Deum in paradiso ? — (187) A., minimis. (188) A. om. quomodo. iH9 HONORll AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET. 1120 M. Viderunt per assumplam formam) ut Abrabam A esl Christus natus. Volo le cliam sclrc quod a texn* pore Adae usque ad Noe noa pluit, et iris non fuit, ei homines carnes non edebant, et vinum non bibe- bant, eratque totum tempus quasi vernalis tempe- et alii prophetse. D. Quare seduxit eos diabolus ? —- M. Propter in- vidiam : invidil enim illis, ne ad honorera illum pervenirent de quo ipso superbus cecidissel. D. Per quid invenil adilura tenlandi? — M. Per superbiam ; voluit enim homo in propria potestale manere, quoniam dixit : In abundantia mea non movebor in osternum (Psal. xxix, 7). D. Cur perraisit Deus hominem tenlari, cum sci- rel eum superari? — M. Quia prscscivit quantabona de ejus peccato esset facturus. D. Quomodo seduxil eos?— M. Per serpenlem. D. Locutusne est serpens? — M. Non, sed(189) diabolus locutus est per serpentem, ut hodie loqui- ries, eopiaque omnmm rerura, qus omnia post itn- mutata sunt propter peccata hominum. D. Quid peccavit homo quod expulsus «st de pa- radiso ? ~ M. Sicut Deusesseconcupivit, etideo con- tra ejus prsBceptum de interdicta arbore comedit. D. Quid raagni fuit comedisse poroum ? — M . Tara grave piaculum fuit, ut toto mundo redimi non posset. D. Hocproba. — H. Justumne tibi videtur ut horao obediat divinae voluntati ? , _u • . A A » «« T> D. Nihil justius, quam ut onuus creatura ratio- tur per obsessum horaraera, el queraadraodum an- B ,. .... ^ . ,.^^. . , . .. r. _^_,r , ,___ nalis nihil orarano (192) prseponat voluntati Creato- ris. — M. Ergo voluntas Dei major esl quara totufl mundus. D. Utique. — M. Si igitur tu slares coram Deo, et aliquis diceret tibi ; Respice relro, aut totus raundus interibil, diceret autem Deus : Nolo ut rctro respicias, sed in me inspicias(193) ; deberes tu Deumcontemnere, quiest Creator omnium renim, et gaudiura angelorura, ut liberares transitorium mundum? D. Minimc. — M. Hoc Adam fecit : coram Deo stetit, et diabolo inblamanle, retro respexit, et majus peccatum quam mundus esset coromisii. D. Quoroodo majus? — M. Quia sex crirainalia p flagitia in hoc uno criraine commisit, quibus sex gelis locutus est per asinam : cum nec serpens, nec asina scirent quid per eos verba illa sonarent. D. Quare magis per serpentem quara per aliud aniraal ? — M. Quia serpens torluosus est et lubri- cosus, et diabolus quos seduxerit tortuosos et lu- bricosos facit : tortuosos fraudulentia, lubricosos luxuria. D. Fuit scientia boni et raali in illo pomo ? — M. Non in pomo, sed in transgrcssione. Antepecca- tura enim homo scivit bonum ct malura : bonura per experientiara, malum per scientiara; post pcc- catura autera scivit malum per experientiam, bonum tantum per scienliam. D. Nascerentur raali in paradisoT — M. Tanlum- modo electi. D. Quare nunc mali nascuntur ? — M. Propler electos, ut exerceantur per lllos. 15. DeeorumexpuliioneaparadUo, et degravitate peccati ob quod expuUi sunt, D. Quandiu fuerunt in Paradiso? — M. Septera horas. D. Cur non diutius? — M. Quia raox ut raulier creata est, confestim etiam est praevaricata ; tertia hora vir creatus iraposuit nomina aniraalibus ; hora sexta raulier formata continuo de vetito pomo prsB- surapsit, viroque suo mortera porrcxit, qui ob ejus aniorem comedit ; el mox hora nona Deus de para- diso eos ejccit. D. Quid fuit cherubira, vel flararaeu.s gladius ? -^ M. Gladiud fuit igneus murus, quo post peccatum circuradatus est paradisus ; cherubira vero angelica custodia, ut ignis corpora arderet, angelici aulcra spiritus a loco voluptatis inhibcrcnt (190). D. Quo ivit tunc Adara ? — M. lo Hebron est re- versus, ubi et creatus est; ibique filios procreavit. Occisura autera Abel a Cain, ut dicit Uierony- mus (191), ccnliimannosluxil, ctEva^arapIiuscopu- lari noluit. Sed quia Christus amaledicloscraineCain noluit nasci,pcrangclum admonilus Eva; itcrura est socialus, et pro Abel est Selh genilus, de cujus stirpe (189) A., om. non, sed. (190) A. om. aloc. voLinhib.f Iruncata senlcntia. (191) A. om. ut dicit Hieron. setates suse posteritatis morti involvit. D. Quae fuerunt illa? — M. Primum&uperbiafuily cum Deo sequalis esse voluit ; et ideo factus est om- nium infimus, qui fuit omnibus prselatus, de hac di- citur : « Immundus est coram Deo omnisqui ezaltat cor suum . » Secunduro inobedientia exstitit, cnm mandatum Dei prseterivit, et ideo facta sunt ei om- nia inobedientia, quse prius erant subjecta, de hac dicitur : Quasiscelus [Vulg., peccatum] est ariolan' di,nolleobedire{IReg. xv, 23;. Tertium avaritia erat, cum plus quara concessum fuerat concupivit, et ideo omnia concessa juste amisit. De hac dicitur per Apostolum : A varitia est idolorum servitus{Galat. V, 20). Quartum erat sacrilegium , cura vetitura in ^ sacro loco per furtura subripuit, et ideo de sacrario excludi raeruil. Dehocdicilur : c Qui profanat san- cta, a sanctis exterminabitur. » Quintum fuil spiri- tualis fornicatio : anima enim iUius crat Deo cOn- juncta;sed cum, spreto Deo, diabolum admisit, quasi Cum exlraneo adulterium comraisit, et ideo vcri spoosl amicitiara araisit, de hac dicitur : Perdes omnes gui fornicantur abs te {PsaL Lxxn, 5B7). Sexlura : horaicidium perpetravit, quo se et omne genus huraanura in raortcra prsecipitavit, de hoc di- cit Moyses : Qui occidcrit.morte morietur {Levit cil. XXXV, 47; Exod. xxi, 12), raorte scilicet aeterna. {m) A. (193) A. om. omnino. me respicias. 1121 ELUCIDARltJM. - Llfi. 1. \m unde et in intcriori homine mox est mortuus, et ja- A qui tyrarmum contercrcl, el fugilivum sefvum cum cuit in sepulcro corporis sepullus. D. Nonne ille miser a ncquissimo spirilu et men- dacissimo erat seductus? — M. Etiam : sed non ideo minus fuit obnoxius (194). Si enim quis servo suo opus injungeret, et raonstraret ei foveam ne iotus caderet, de qua surgere non posset, ille vero, con- tempto domino. sponte in foveam caderet, el injun- ctum opus inactum remanerel, non essel reus? D. Imo duplici culpa esset obslriclus : una qua Dominum contempsit, alia quia se ad injunclum opus impotem fecit.— M. Ita fecit Adam : Deum contem- psit, opus obedientiae deseruit, foveam mortis in- cidit. 16. De satisfactione Deo exhibenda pro eainjuria. B D. Quali modo oportuit eum reverli ? — M. Hono- rem, quem Deo abstulit reddere debuil, ot pro pec- cato quod fecit satisfacere. Valde enim justum cst ut qui aliis sua abstulit, et ablata restituat, et pro- i^juria illata satisfaciat. D. Quid abstulit Adam Deo? — M. Tolum quod proposuit in sua curia de ejus generatione facere. D. Qualiter debuit ablatum honorem reddere ? — M. Diabolum ita vincere ut ipse victus est ab eo, et seipsum omnesque proedestinatos ad vitam tales re- slituere quales futuri erant si permansissent. D. Qualiter autem debuit setisfacere? — M. Quia peccatum majus mundo commisit, aliquid majus rebus domini sui io graliam regis reduceret. D. Quare homo redire potuit post lapsura? — M. Quia sicut non pt^r se, sed per aliura impulsus cecidit, ita dignum erat, cum per se non posset, et vellet, ut per alium adjutus resurgeret. 17. Necessitas Incamationis Verbi ad eam satisfa- ctionem exibendam. D . Cur non misit angelum, ut eum redimeret ? — M. Si angelus hominem redemisset, tunc illius ser- vus esset ; homo autem sic restitui debuit, ut aequa- lis angelis esset. Et aliud oberat : aogelus in sua na- tura invalidus erat hominem redimere ; si autem homo fieret, minus posset. D. Quare non creavit Deus alium hominem de terra, ut mitleret eum pro perdito? — M. Si novum hominera Deus creasset et misisset, tunc ad genus Adse redemptio non pertineret : de suo enim genere debuit esse, qui pro homine satisfaceret. D. Cur non misit Deus patriarcham, vel propbe- tum? — M. Patriarchae et prophetse in peccatis concepti et nati erant ; et ideo genus humanum re- dimere non poterant. D. Evolve caetera. — M. Quia igilur angelus redi- mere non debuit, et homo per se satisfacere non potuit, Dei Blius, per quem facta sunt omnia, ut et redemptio per illum fieret assumpsit plenum homi- nera, et in duabus naturis factus est uaa persona . Et in illa natura, quae Deus erat, vicit diabolum, ut mundo Deo solvera debuit. Horum neutrum uUa ra- q jp^g vicerat hominem, et omnibus praedestinatis lione potuit facere. Ideo in morte permansit, D. Rt cur penitus non periit ? — Statutum Dei immutari non poluit : proposuit enim ex genere Adae electorum numerum complere. D. Quid ergo? — M. Quia debitum honorem Deo non solvil, Deus ab eo invito accepit, cum eum poe- nis subegit. D. Quomodo honor Dei esl poena hominis ? — M. Quia quem dulcem patrem, ut filius, in gloria babere contempsit, hunc suum Dominum in tor- mentis, ul rebellis servus, sensil. D. Cum solvere vellet, et non posset, cur Deus,cura misericors sit, non ei dimisit, aut talem in gloriam admisil (195) ? — M. Si Deus ideo ei suum honorem dimitteret quia habere non possel si autem peccatorem horainem impuaitura in glo- riam assumeret, unde angelum pro una cogitatione exlrusissel, injustus esset. Porro si peccatura im- punitum remaneret, aliquid in regno Dei inordina- tum csset ; sed in regno ejus nihil inordinatum re- linquitur : peccator ergo puniri debuit; Quis enim gemmam de coeao sublatam in thesauros suos re- condat non purgatam ? D. A'l quera finem ergo debuit devenire? — M. Quoniam transfuga servus cum furto domini sui ad ssevissimum profugerj«t tyrannum, filius regrs missus est de palatio in carcerem post exsulem servum (194) A., noxius (195) A., sumpsit. ccelum aperuit, et angelis coaequavit; quod solus Deus facere potuit. In ea autera natura qua homo fuit raajus pro injuria mundo solvit (196), cum mor- tem indebitara subiit ; quod solus horao debuit fa- cere. 18. Cur Verbum sit incarnatumj et ex Virgine, et in temporis plenitudine, D. Benedictus serrao oris lui, qui de coelis mihi deduxit Filium Dei. Sed dic mihi cur Pilius sit in- camatus, et non Pater, nec Spiritus sanctus? — M. Si Pater, aut Spiritus sanctus incarnaretur, duo Filii in Trinitate compularentur : unus Filius Virgi- nis, qui esset incarnalus ; alter Filius Dci. Et alia impotens esset ; £; cansa erat. Fiiius esl sirailitudo Dei ; angelus autem et horao assumpserant sibi similitudinera Dei. De- buit ergo iile incarnari, cui specialiter injuria facta fuerat : ut istum misericorditer salvaret , illum jusle damnaret. AUud etiam : quia omnia per Fi- lium, ideo et redemptio per eum. D. Cur Yoluit nasci de virgine? — M. Quatuor modis facil Deus horaines. Uno raodo absque patre etmatre; scd de terra, ut Adam; secundo modo, de solo viro, ut Evam; lertio modo, de viro et fe- mina, ut quotidie nascuntur omnes ; quapltf modoj de sola fcraina, quod privilegiura Chn^y soIiTeser- vatum esl : ul sicut raors per feminara virginem in-» (196) A,, fuit^ pro injuria majus mundo sohit. P., fuit hatus, proinjuria mundum solvit. 1123 HONORII AUGUSTODDN. OPP. PARS IV. ~ DOGMAT. ET ASCET. 1124 travit la mundum, ita per feminam virginem vila A D. Conligit aliquid miri eo nascente? ~ M. Se- intraret^ qusemortem excluderet. D. Cur non venit mox ilio tempore ante dilu- vium vel po8t diluvium ? — M. Si ante diluvium venisset , dicerent homines illius temporis non fuisse necesse eum venisse, cum ipsi a parentibus suis omnia bona didicissent, qui nuper de paradiso exiissent, et a Deo et ab angelis ejus omnia edocti essent. Si autem mox post diluvium venisset, dice- rent Deum Noe et Abrahae locutum fuisse, et omnia agenda vei vitanda ab eis didicisse. D. Quare non venit tempore legis? — M. Si tunc venisset, dicerent Judaei se copiose a lege inslru- ctos, geutiles vero a pbilosopbis se abunde edoclos. D. Cur non distulit usque circa finem mundi.^ — ptem specialia miracula. D. Quge fuerunt illa? — M. Stella nimis praeful- gida apparuit. Circulus aureus, vel purpureus, cir- ca solem claruit . Fons olei de tcrra erupit. Pax ma- xima fuit. Universus orbis ad censum est descriptus. Numerus ad triginta millia hominum, qui Dominum recusarunt, est una die occisus; et animal brutum locutum est. D. Yellem horum myslicum audire. — M. Stellae significant sanctos ; stelia igitur praeclara illuxil, quia Sanctus sanctorum venit. Circulus aureus vel purpureus circa solem fulsit ; quia Sol justitiae auro suae divinitatis Ecclesiam illustrare, et purpura suae passionis coronare venit. Oleum significat miseri- M. Tunc pauci eum imitarentur. et electorum nu- g cordiam. Fons olei de terra fluxit. quia fons mise- merus non impleretur. Necesse ergo fuit eum venire quando venit plenitudo temporis. , D. Quod fuit illud tempus? — M. Quod praefixit Deus ante tempora saecularia, scilicet cum Judaei se magis lege gravari quam relevari ingemiscebant, et gentiles relicto naturali usu contra naturam lurpiter vivebant, et cum neque sacerdos neque levita subve- niret : necesse erat ut verus Samaritanus adveniret, qui semivivum jumento sui corporis imponeret, et ad stabulum supemae curiae perduceret. 19. De nativitaiit Chrisii circumstaniiis^ et pairatis in ea mirabilibm. D. Quomodo potuit nasci sine peccato de massa peccatrice? — M, Ab inilio Deus quosdam qui se p familiarius colerent de aliis segregavil, de quibus Yirgo quasi de linea producta pullulavil; quae velut olim virga arida sloe humore prutulit (197) florem, ita sine concnpiscenlia mundo edidit Salvatorem. D. Qualiter genuit eum? — M. Sine sorde, et sine dolore. Clausa enimjanua thalamum uteri introi- vit, humanam naturam sibi conjunxiti et clausa porta, ut verus sponsus de thalamo processit. D. Cur novem menses fuit clausus in utero? — M. Ut homines,qui erant clausi in miseriis hujus mandi, sive inferni, reduceret ad consortium novem ordinum angelorum. D. Qua hora natus est? -^ Media nocte, ut dici- tur ; « Dum medium silentium tenerent omnia , et mox in suo cursu medium iter haberet ; Sermo tuus a regalibus sedibus venit (Sap. xviii. U et 15). » D. Cur nocte? — M. Primo quia occultus venil, deinde ut eos qui in nocte erant erroris, ad lucem perduceret veritatis. D. Seivit aliquid Christus infans? — M. Omnia plane, ut puta Deus, • in quo fuerunt omnes Ihe- sauri sapientiae et scientiae absconditi {Col. 11, 3). D. Potuit ambulare vel loqui, mox ut natus est? '— M* Secundum potentiam utrumque potuit ; sed humaaam naturam per omnia absque peccato imi- tari voiuit (197) A. om. protulit. ^198).Poftt convertebdtur inserit A. : Discip. Omnia qua^ desiderat cor meum audire, audio. ricordiae de Virgrne emanavit. Pax ingens exslitil, quia pax vera in terris apparuit. Mundus ad censum est descriptus, quia ad supernum regnum chri- smate est praesignatum humanum genus. Qui Domi- num recusarunt, occisi sunt, quia qui dixerunt : Nolumus hunc regnare super nos (Luc. xxi, 14), disperierunt. Pecus loquebatur, quia ad laudem Dei populus gentium convertebatur (108). 20. De Magis, de fuga Christi in ^gyptum^ et reli' qua ejus vita usque ad bapHsmum. D. Quare attraxit tres Magos cum muneribus? — M. Quia Ires partes mundi, scilicet Asiam, Afri- cam et Europam, fide et operatione ad se trahere voluit. D. Cur magis fugit (l99)iniEgyplum quam in aliam terram? — M. Ut ostenderet se verum Moysem; u sicut Moyses populum Dei de Pharaone et iEgypto liberans, in terram duxit promisbioms, ita ipse po- pulum fidelium de diabolo et inferno Jiberans, ad regnum duxit beatitudinis : uode et post seplem annos reverlitur ad terram Israel ; quia per septem dona Spirilud sancti reduxit nos de mundo ad coe- iestem Hierusalem. D. Quare in triginta annis nec docuit, nec signsL fecit? — M. Exempli gratia venit in mundum ; ideo voluit prius facere, et tunc docere : ut dicitur : Quia cofpitJesvLs facere et docere {Act. i, 1). Per hoc igitur exemplum praebebat ne quis ante legitimam aetatem docere praesumat, vel prius velit docere quam D discat. D. Cum in eo fuerit plenitudo divinitatis corpora- liter^ et nihil posset ei gratiaQ accedere, cur est baptizatus? — M. Ut nobis aquas ad baptisma (200) sanctificaret. D. Quare in aqua baptizatus est? (201).— M. Aqua coctraria est igoi. Quid est peccalum, nisi ignis ? Sicut in animo ira, ita in carne concupiscentia ; unde et igue supplicii punitur : ut hic ignis exstio- guatur, in aqua baptizatur. Est et aliud : Aqua sordes diluit, sitim exstinguit, imaginem reddit ; ita (199)A.,/at7. (200) A., baptismi. (201) A., baptizatur in aqua. im BLUCIbARlUM. --LtB. I. 1126 gratia Spiritus sancti in baptismate sordes pecca- A D. Yalait mors ejas ad exhaarieada omnium pec- torum abluit, sittm animffi verboDeirestinguit, ima- ginem Dei per eulpam amissam restitait. 521. De CkrisH pulchritudine, patsihHitaieetmorie. D. Com scriptam sit de eo : Spedosus forma prce filUs hominum {Psal . xuv, 3), erat corpore palcber ? — llf . Secundum naturam talis fuit quaUs in monte discipulis snis apparait. Sed qaia homines ejus elaritalem ferre non poterant, sub larva apparuit, quia forma despicabiUs fuit : unde didtur, « Yide- mus eum non habentem speciem neque decorem (Isa. LIII, 11). n D. Erat passibiKs et mortalis ? — M. Passio vel mors, peccaii est peena ; sed ipse absque peccato venit, el sine peccato vixit : igitur secundum natu. g daret ei, cum sua essent omnia ? uti dicilur ram impasaibilis et immortalis fuit ; sed secundnm omnia mea tua sunt {Lue. xv, 31). cata ? — M, Transcendit etiam infinite. D. Proba. — M. Si coram te Christus staret, hi eum Dominum majestatis scires, ct aliqais diceret : interfice hunc, aut totus muudus interibit, interfi- ceres eum, at salvares mundum ? D. Nequaquam . — M. Quare ? D. Quia vita ejus longe dignior videretur (204) quam infmiti mundi, et taie piaculum viderer (205) committere, quod innumeris mundis non posset expiari. — M. Sicut ergo vita Christi dignlor estin- finitis mundis, sic mors ejus longe pretiosior fuit innumerabilibus mundis, el ideo suirecit ad redem- ptionem omnium. . D. Quid dedit ei Pater pro hoc merito ? — M. Quid Fili, potentiam utriHiique esse voluil, et pasaibil» et morUlis (2091). D. Quare mortuus est ? — M. Propter obedien- tiam, ut dicitur : Factus estobediens Patriusquead mortem {Philip. n, 8). D. Exegit ab eo mortem Pater ? — M. linnime. D. Cur oceiderunt eum Judsi? Hoc volo a te audire ? — M. Quia justitiam, vivendo et veritatem docendo, indeclinabiliter tenait ; hanc obedientiam humanitas Divinitati debuit, hanc Deus ab omni rationali exigit creatura. D. Quis unquam pater unicum et bonum filium occidi permiltat, si prohibere qaeat ? — M. Cum Deus D. Non potuit ipse mercedem suse mortis dare coi vellet ? — M. Potuit; ideo eam dedit bomini, pro quo hase omnia sostinuit : pro passione impassibili- tatem, pro morte immortalitatem, pro peregrina- lione patriam letemam. 22. Quid de humanitatis partibus factum^ dissoluta compositione . D. Quot horas fuit mortuus f » M. Quadra* ginU. D. Quare ? — M. Ut quatuor partes mundi, qu« in decalogo legis (206) erant mortuas, vivificaret. D. Qui crucifixerunt eum? — M. Quia pro Judffiis et gentibtts mori voluit, Judai mortem ejus consi- vidit Pilium suum tam egregium opus velle, scilicet ^ ^^^ ^^^^^ ^^^^^ ^^^ crucifixerunt eum. saevum tyrannum expagnare, et captivum ab eo liberare, ad tam laudabile opus ei consensit, et eum mori permisit (203). D. Quomodo apud Deum juslum fuit, quod opti- mum pro impio dedit ? — M . Quia pessimus sim- plicem hominem seduxerat, justum erat ut optimus pro eo obses fieret, qui pessimum revinceret, et in- nocentem pristinas libertati restitueret. 8ed et tali modo charitatem suam Deus ostendit mundo, ut dicitur : « Ut servum redimeres, Filium tradi- disti. » D. Si Pater tradidit Filiumi ut dicitur : <> Proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tra- didit illum, » et si Filius seipsum tradidit, ut dici- D. Cur jaciiit in sepulcro duas noctes et unum diem ? — M. Duae noctes signi6cant duas nostras mortes, unam corporis, alteram animae ; dies signi- ficat suam mortem, quse fuit lux nostrarum mor- tium, quarum unam abstulit, alteram ad exercitium electis reliquit, quam denuo veniens extermina- bit. D. Quo ivit anima ejus post mortem? — M. In coelestem paradisum, ut dixit ad latronem : Hodie mecum eris inparadiso {Luc. xxiii, 43). D. Qaando ad infernum descendit ? — M. Media nocte resurrectionis, qua hora angelus iSgyptum devastavit : ea hora, id est, media nocte, Christus infernum despoUavit ; et cum triumpho inde rediens. lur : Qui tradtdit semetipsum pro nobis {Ephes. v, ^^,«. •„ j^ ;„ ^«^. j:«« «^ii^««„:i «/..,.„- «.«,« ;« ^. ^ . , .. » j . f. . J.J.. ... 1 n rsptos mde m paradiso collocavit, corpus suum m %), » quw peccavit Judas, qm etiam tradidit lilum ? ^ ._.., ..:«u^..:, j a ...:- ^--:.....:. i\..: -*- if. Pater tradidit Filium, et Fiiius seipsum pro ptpr charitatem, Judas vero propter avaritiam D. Quare voluil mori in ligno ? — M. Ut eum qui per lignum viciti reviaceret> el illum qui in ligno cecidit rediroereU D. Cur in cruce ? •— M. Ut quadrifidum mundom salvaret. D. Quamobrem permisit sibi quinque vuloerain- fligi ? ^ M. Ut redimeret humani generis quinque sensus a diabolo captivos. (fli02) Ai, vel immortaUi. (203) A., ^tto. (204) A., videtur^ sepulcro visitavit, quod de moriuis excitavit. Qui- dam sentiunt quod ab hora mortis usque ad horam resurrectionis in inferno cum electis fuerit ; et inde cum eis abiens resurrexit. 23. De circumstantiis resurrectionis Dominicoi. D. Quare non stalim post moriem resurrexit? — M. Dicerent non eum mortuum fuisse, sed in tor- mentis obstupuisse. Si autem post multum temporis resurrexisset, esset dubium an ipse esset. D. Cur ergo tam cito resurrexit ? -« M. Ut ci- (205) A., videret. (206) A. om. legis. H«1 IIONOtlll AUGUSTODCN. OPP. ^ARS IV, tius snos consolaretur, qui de sua morte trisla- A bantur. D. Quare in die prima hebdomadae ? — M. Ut mundum ea die renovaret, qua eum creaverat. D. Cur in lertia die suae passionis?— M.Ul eos, qui tribus temporibus ante legem, sub lege, el sub gratia, in peccatis mortni erant, sublevaret, et ut nos, qui factis, dictis, cogitationibus, laWmur, per fidem sanctse Trinitatis resurgamus. D. Ubi mansit illis quadraginta diebus ? — M.In paradiso terreno, ut creditur, cum Elia et Enocb, et cum iis qui cum eo surrexerant. D. Qualem formam post resurrectionem habuit ? — M. Seplies splendidiorem quam sol. D. Quali forma viderunt eum sui ? — M. Tali ut ante consueverant eum videre. B DOGMAT. ET ASCET. 412S 84. De appariiionibus ChrisH postresurrectionem. D , Apparuit eis vestilus ? — M . Vesles ex aere ts- Bumpserat, quse, eo ascendente, in aerem evanue- runt. D. Quoties apparuit? — M. Duodecies. Primodie octies : Primo, Joseph ab Arimalhia in carcere in quo posilus erat co quod eum sepelierat, ut scripta Nicoderai declarant. Secundo, Matris Huae, ut Sedu- lius manifeslal. Terlio, Mariae Magdalenae, ut Mar- cus asserit. Quarto, duabus mulieribus a sepulcro reverlenlibus, ul Mallha?us paLdit. Quinto, Jacobo, ut Paulus teslatur, qui se in sexla feria devoverat non manducaturura donec videret Christum vivum. Sexlo, Petro, ut Lucas narrat, qui propler negalio- D. Qna forma asceudit ? — M. Usque ad Bubes ea forma quam ante passionem habuil : susceptus autem a nubibus, ea qua in monte apparuit. D. Qunre non statim ascendit postquam resurre- xit ? ■— M. Propter tres causas. Primo, utsui expe- limentodiscerent eum Teraciter surrexisse, quem viderent manducare et bibere. Seeundo, post qua- draginta dies voluit ascendere, ut demonstraret eos qui decalogum legis per quatuor Evangeiia imple- verint, posse coelum ascendere. Tertio, quod fiode- sia, quae corpus Christi est, post pasaionem quam sub Anticfaristo erit passura, deiiide post quadragiata dies creditur coelum ascensura. D. Quid est Christum in dextera Patris aedere f -— M. Humanitatm in gloria Divinilatia quie- scere. D. Qualiter pro nobia interpellat Patrem ? — M. Repraesentando jugiter suam paaidoBem. 26. De missione Spiritus saneii, et de Christi gaudio. D. Cur non mox misit Spiritum saaetumi sed post decem dies ? — M. Ob tres causaa. Primo, ut apo- stoli jejuniis et oraiionibus se aptos ad ^us adven- tum pnepararent. Secundo, quod hi Spiritum san- ctum perciperent, qui decem pnecepta explerent. Tertio, quod in quinquagesimo die a re surrectione : ut, sicut populus Dei post liberationem ab iSgypto quinquagesimo die accepit legem timoris, ita popu- lus fidelium post liberationem suam a mundo, quin- quagesimo die acciperet legem amoris. In jubilaeo ab aliis*segregalus in fletibus permanebat. Se C etiam anno, id est, quinquagesimo, recepit populus nem ptimo, duobus discij ulis in via Emmaus, ut idem Lu. cas refert. Octavo,omnibus, januis clausis, ut Joan. nes describit. Nono, in oclavo die, quando eum Tho- maspalpavit.Decimo, ad raareTiberiadis.Undecimo, in moote Galilaeae. Duodecimo, recumbentibus un- decim discipulis apparuit. D. Cur dicit Evangelisla : Apparuit primo Maria: Magdalencet (Marc. xvi, 9.) — M. EvangeUa cum summa auctorilate sunt edita;sed scribere evange- lislae nolebant, nisi ea quae omnibus nota erant, unde dicitur : Multa etalia fecit Jesus, qucenonsuntscrir pta in librohoc(Joan, xx,30), id est,inEvangeIio. In aliis aulem quaedam, non tamen omnia, inve- niunlur ; quae enira fidem excederent, scribere no Christianus(207) iibertatem amissam et paradisi (208) hsereditatem ; ita in hac die recepit populus chri- atianus amissam libertatem et paradisi hseredi- tatem. D. Habet Christus nunc plenum gaudium? — M. Quodammodo habet, et quadammodo non habet : Quantum ad suam personam, plenissimum ; quan- tum ad corpus suum, quod est Ecclesia, minime. Adhuc enim non sunt subjecta omnia sub pedibus ejus. A Judaeis enim adhuc blasphematur, agenlibus subsannatur, ab hsereticis dilaceratur, a malis cbri- stianis impugnalur. In membris etiam suis quotidia patitur. Cum hsec omnia ad se collegerit, tunc gau- diura plenum habebit. luerunt. Unde resuscitationem Lazari, Johanne solo D 817, De mystico Christi corpore^ hoc est Ecclesia. narrante, cseleri Evangeiisteetacuerunt. D. Num apparuit Dominus ipsadiein Galilsea?— M. In monle Sion locus vulgo Galilaea vocatur, quia ibi hospitari solebant qui de Galilsea Hierosolymam veLerant : in hoc et Dominus hospilium habuit, cum in grandi coenaculo coenavit ; in hoc ja- nuis clausis apparuit ; in hoc et Spirilum sanclum misit. 85, De ascensione et sessione Christiad dexteram Patris : et guomodo M oret pro nobis. D . Ascendit soius ? — M . Quicum eo surrexerunt, cum eo etiam ascendenint. D. Quomodo est Ecclesia corpus ejua, et electi membra ejus? -- M. Ut corpus capiti inbaeret,et ab eo regilur, ita Eccleaia per sacramentum eorporis Christi ei eonjungitur; imo unum cum eo eorpus ef- ficitur : a quo omnes justi in suo ordine, ut membra a capite gubernantur. Cujus capitis oculi sunt pro- phetae, qui futura prseviderunt : sunt et apostoli, qui alioa a via erroris ad lumen justitise rednxerunt. Aures, sunt obedientea. Nares, discreU. Phlegma, quod per nares ejicilur, bunt haeretiei, qoi jadieio discretorum de capiteChriatiemunguntur. Os, sunt doctores. Dentes, sunt saone ScripturieexpoaiCores, {tQ^) A. om« Christianus^ (20d) A. om. paradisi* ilS9 ELUaDlHICM, — UB. I. 1130 Manus, EcclesuB defensores. Pedes, sont agricolae A in adulterio, fornicatione, et eaeteris flagitiis vitam Bcclesiam pascenles. Porro fimus qui de ventre porcis egeritur» Bunt immundi et luxuriosi altaris ministii, et alii intra Ecclesiam facinorosi, qui ven- trem matris Eccl^siecmerant, quos per mortis ege^ Btioiirm deemones> ut porci, devorant. Qaod totum corp«s compage veritatis et charitatis ia unum con- glotinalor. 28. De corpore Christi in Eucharistia. D. Quare de pane corpus ejus, et sanguis ejus de vino oonficitar ? — < M. Corpus ideo de pane, quia ipse dixit : « Ego sum panis vivas {Joan. vi, 41) ; » SAnguis autem ideo de vino, quia ipsc dixit : « Ege smn vitis vera (id. xv, 1). » Et sicut pane corpus nntritur, ita Ghristi cibo anima reficitur. Et sicut panis ex mullis granis conficitur, ita Ghristi corpus ex mnltis electis colligitur . Et sicut panis igne coqui- tur, ita ChristQS in camino passionis assatur. Qui paaia etiam diciiar caro, qtua at agnns pro nobis immolatur. Yinnm etiam ex multis acinis eliquatur, et in torcuiari exprimitur ; iia corpus Christi ex mul- tis justis compaginatur, quod in prselo crucis torque- tur ; quod vinum in sanguinem Christi vertitur, ut anima nostra, qute in sanguine est, per hoc vi- vifieetur. D. Cum species panis et vini videatur, quomodo caro et sangots prsedieatur ? — M. Cum vere sit il- Indqood Maria genuit, qnod io cruce pependit, quod eoBloa penetravit, species ideo panis et vini reman- ducunt, vel Ecclesias, vel ecclesiasticos ordines vendunt aut emunt, et pravo exemplo populum Def occidunt, et omnia haec temere defendunt, hi tale sunt Domini traditores simul et crucifixores. D. Qua causa debent^sacerdotes missam oele- brare ? — M. Dei solius causaet suae salutis, atquo totius Ecclesiae. Sed ipsi (209) lucri causa celebrant, ut videlicet ab hominibus honorentur, ct tempora- libus rebus ditcntur. Qui igitur mysterium passio- nis Christi pro favore humano et pro temporali lu- cro vendunt, quid aliud agunt quam Dominum tra- dunt ? Cum vero sordidis manibus, et pollula con- scionlia, iUum tractare prsesumunt, in cujus con- scientia, illum tractare praesumunt, in cujus con- B spectu nec cceli mundi sunt, quid aliud faciunt quam Dominum crucifigunt ? D. Potest populus ex eis culpam trahere ? — M. Cum filii Heli polluerunt Domiui sacrificium, totus pene populus cum eis subiit interitum, quia facie- bant eontra legis Domini prflectiptum. Qaantomogis hi qui Chrisliani vocantar, et ministri Ghristi esse videntur, et fornicationi ac luxurise subjaeeni, uxorea dncunt, filios ac filias procreant, -- quod illieitam est, cum manifesto ratum teneat universa Ecclesia quod dictum est a Domino primo pastori, aciliceC B. Petro, deinde successoribus ejus, videlicet apo* stolis viris, archiepiscopis : Quodcunque Ugaperis iuper terram, erit ligatwn et in ensUs, et fUAdeun' que solveris super teiram, erit solutttm et inemlis ait ; ne ta, si parum (ut vere est) sanguinem de la- {Matth. xvi, 19) ; ac in omnibus synodis sint et- tere ^us stiilantem cemeres, hunc labris attingere abborrerea; et ut majas meritum haberes, cum non visuni sed intellectum crederes. D. Qa» est salus in hoc ? -* M. Summa. Sicut enim eaca in camem comedentis vertitor ; ita quis- qae (Idelis per eomestionem hujus cibi in eorpus Cbristi eonvertitur. Igitur per fidem mundo, vitiis d ooocapiscQptiis Christo coneructfigimar, et in baptisma e Christo consepelimur ; et i«Jeo ter im- mergimar, per cibom vero corporis ejos ei incorpo- ramur ; et ideo necesse est ut illuc, quo Christus est, tranaferamor. D. Habent plus sanctitatis, qoi plus accipiont?*— M» Ut de manna dicilor : Qui plus collegU^ non plus comrounicati, et exeommunicentur, — poUuntOf ; dum admonentur, parvipendunt ; dum excommani- cantur, non est timor Dei in eis, sed derident, et dicunt : « Hoc anathema scper nos, et super filios nostros. » Unde patet quod quotquot cseci eseoos istos duces in foveam sequuntur, imo commoni^ cando eis comitantur, cum iisdem etiam in poenis participantur. D. Quid si incii eis communicaverint ? «^ M-. ff Qui tangit picem, inquinabitur ab ea. t Et ideo qni eis communicant, quamvis inscii, tamen ab eis contaminantur. D. Quid si resipuerint ? — M. Non eis ^rror co^ rum nocebit. hakuitfneequiminusoollegUtminushabuit{Exod. «^ „ , .^ z,..^ ^. XVI, 18^ : ita omnes «quaUter sumunt ; et unuquis- D ^O. Malos sacerdotes vere ChrisU corpus confieere que totim Agnum comedit, et tamen integer in ccb- ^««*"^« ^^''«"* ^''«^*^ ^^ benedictto fiat inptcea^ lo permanet. S9. he digne aut indigne communicantibuSf aut saeri/icantibus. D. Qoam mercedem habebunt qui hoc digne tra- ctant? ^ M. Duplici praemio remunerabuntur : una corona, quia hoc cum veneratione tractant ; altera, quia se ad hoc dignis moribus coaptant, corona- buntur. D. Quid de his sentis qui hoc indigne et contra canonum statuta agunt ? ^ M. Qui contra jus fasque tum. D. Conficiunt corpus Domini tales? — M. Quam- vis damnatissimi sint, tamen per verba quae reci* tant fit corpus Domini ; non enim ipsi, sed Christus consecrat, et per amicos et inimicos salutem filiis operatur : illi ad pernicien sumunt, alii ad salutem accipiunt. Unde et a pessimis non pejoratur, et ab optimis non melioratur : sicut solis radius a coeno cloacae non sordidatur, nec a sanctuario splendifi- catur. D. Gum ergo bonum slt quod per eos conficitur, (209) A., D. Qua causa, etc.» D. Proha. M. Qim cat^a, etc. D. Dei solius, etc. M. Sedipsi^ etc. Patrol. CLXXn. S« 1131 HONORU AUGCSTODUN. OPP. PA»S IV. - DOGMAT. ET ASCBT. 1438 •I aeeipientibas non ab eis, sed a Christo detur, cur A aecepit (810), Judas vero, quia Doimnuaiofttvil, spe- boDum acoipienti in pemiciem verliiur ? — M. Bo- nom accipienti non solum non prodest, imo etiam obesty si contro interdictum hoc ab eoaccipit, a quo non debet. D. Proba. — M. Inparadiso nuUum pomum erat malnra, cum Deus fecerit omnia vaide bona ; sed homo bonum in malum aibi vertit, cum hoc a ser- pente, imo a diabolo, percipere non sprevit. D. Si quis positus est in mortis periculo, cum mundus est, ab hoc viatico ? — M. Si quis zelo ju- atitife ab eis communionem recipere renuerit, et se per os sacerdolumin unitateEcclesise quolidie com- municare non dubitaverit, hunc credo hac fide sal- vari si obierit ; si quis vero eorum opera mala ex aecrans, et bonuiii Ghristi venerans simpliciter ab eis communicat^ et hunc credo hac fide salvari, quia et Joseph corpus Jesu a Pilato inOdeli petiit et ac- cepit. D. Poesont Deum placare pro populo? — M. Imo macis offendunt. Suo enim ingressu loca sacrata contaminaat, vestes sacras et vasa Deo dieata suo lacta commaculant. Hos abborret Angelorum con- ventua, bos fugit ipse Dominua, ut dicitur : Prov(h- eaverunt eum filii nti, imo non /ilii sui in sordibus ; ideo a^eondam faeiem meam ab et#, dicitDominue {Deut XXXII, 19). Filios, propter sacerdotium, di- xi\ : non filios, propter sordesi subjunxit. Horum sacrificiam non suscipit Dominus, sed abominalur, ut dicitur : Saeri/ieium vettrum odit anima mea^ ciem quidem panis accepit, sed virtos saeramenii in Ghristo remansit : ideo post bnccellam mox dMr bolos in eum introivit; quamvis Jude non corpiifl. sed buccellam lantnm intinclam, sed non conaeerm- tam dedit. Petru^ Domioo adherebat, etejua verbis obediebat. Jodas c«n Domino eorpore ambnlabaty cum traditoribus spiritu et raente erat. Hi ergo dmn censum debitse servitutis Domino sunt reddituri nocturnis laudibus, amplexibus delectantur illeee- brose copulationis. Similiter dom pro . ae et pro commissis Deum placare debent officiis divinis, li- beros alludonl et fovenl in gremiis. Usibos dilifen- ter insislnnt ventrinis, pefquimnt molieres, nt eo- mm liberi accuratius sedeant vel stenl in plateia. " B Ipsi Domtnnm ad iracuddiam provocant hia el hn- jusmodi, nt dicitur : « Ipsi me provocavenrat in eo qui non erat Dens, et ego provocabo eos, eto. > 31. QuomodomaliiMaterdotikusparendmmianmU vere gueant, et an vUandL D. Bst eis obediendum ? ^ M. Ubi bonum pr»ci- piunt, non eis, sed Domino obediendam esl : di" cunt enim, einon taciunt{Matth. xxti, 3). Ubiaaa* lum imperant, contemnendi sunt ; quia obedire opor^ tet Deo magis quam hominibus (Act. v, S9). D. Possunt solvere vel ligare?— M. SiabBeele- aia publico judicio separati non sut, qoanvia ipri fortiter alUgati sint, utrumque possttnt ; q«ia noii ipsi» sed Ghristns per eoram offioinm ligal el aol* dieUDominus:quiapanempollutumobtulisiismihi ^ vit : si autem judicio Ecelesise faeriniexclaai,8per (Malae, i, 7). Et iterum : Ne offtsratis sacri/icium ffustra : sacri/icium vestrum abominatio est mihi (Itai. I, 43). Corpus Domini cum pollui nequeat, quantum in ipsis est, polluunt, cum illud indiscrete Tolut alium panem sumunt. Oralio eomm non sus- ctpitur, sed fiet in peccalum, quia non exaudiet eos Dominus. Benedictio eorum in maledictionem con- Ttrtitur, ut dicitur : Convertam benedictionem ve- stram in maledictionem^ ait Dominus {llEsdr. xiii, S). Btalibi : Noluerunt benedictionem, et elongabitur ab iis: eiegerunt maledictionem^ et veniet eis {Psal, cvui, 18). D. Sumunt hi corpus Domini ? — M. Soli filii Dei nendi sunt nt ethnict. Quamdki Jodas eam \ lis fuit, ut amicus apparait ; ut alii ApoatoU, praBdi* cavit, baptizavit, signa fecit ; postquam ab eia re- cessit, ut pnblicus hostis clarail. Ita isti, qoamdio sunt in commuoione BcclesisBy omciia sacraaeaU per eos facta eront rata : ai excluai fueriot, q««» cunque egerint, erant irrita. Qoia i^ur soal Inpi, a Christi ovibus sunt fugiendi, ut dicilnr : EtnU da medioillorum^ populemeuStnepartieipessiHspesnii et tormentis illarum (Apoe, xvin, i), D. Nunquid potest homo sua propler eoa relin* quere ? — M. Ista separatio non potest corporaHler fieri, nec debet ; quia si boni a malia separanliir. aecipiunt corpus Ghristi» qui Ghristo sont ineorpo- ^ jam nemo ad bonnm per eoa eonvertitor. In qm- randi, et Deum visuri : hi autem qui in Ghristo non manent, quamvis videantur ad os porrigere, corpus Ghristi non sumunt, sed judicium sibi man- ducant et bibunt. Corpus autem Ghristi per manus angelorum in coelura defertur, carbo vero a dseraone in os projiciiur, ut Gyprianus leslalur. Et quia hoc sumunt negligenter ut alium panem et aliud vinum, vertitur eis in fel draconum, et in venenum aspi- dum iosanabile. D. Nonne Judas idem accepit quod Petrus ? — M. Nequaquam : quia Petras Dominum dilexit : ideo acceptum a Domino sacramentum cum virtute ejua busdam tamen sunt devitandi, prsBcipueincoiiTivio^ et in servitio Dei, ut dicitnr : Nec cum hs^usmodi cibumsumere (/ Cor. v, ItJ. Fugiendi sunl mente et voluntate, ne consentiatur operibus eoram. D. Qualiter fit eonsensos ad actns illoram? — M. Si illorum roalefacta laudantur, et ad perpetranda flagitia, consilio vel pecunia auxiliantur. Ideo non solum qui faciunt, sed et qui consentiunt facienti- bus, digni sunt morte. Itaque, quamvis mali, quam- diu ab Ecclesia publice non sunt segregati, non sonl devitandi, nisi sibi invicem onmes et prslati el subditi ita in malo consentiant, ol nnlioa (liO) k.f aceepto sacramento cum thmino comfnunieavit. 1133 FLUCIDARiOM. — LIB. U. 1134 pravitatem argaat : tunc omDibus modis sunt fu- A abjectio mandatorum Dei, ut drcitur : Male facer» giendi, quia tuoc causa fiunt ruinsB populi 32. De eulpa Praslatorum malis saeerdoHbus conni- venHun, deque non ordinandis sacerdotum filiis. D. Quid de pastoribus eis consentientibus ? — H. Legitur de Heli, quod, quia filiis prave agentibus consenserit , et eos tepide super transgressione corripuerit, mortem corporis iocurrerit : ubi mani- feste ostendilur quia mortem, quam ille perpessus est in corpore, isti patiuntur in anima. Ipsi peccata delinquentium fovent, quatenus ab eis temporalia stipendla percipiant, et ab sBlema bealitudine secloBi pcenas aetemas cum eis Inant. Aliqui, cum pastoris jura suscipiunt, ad lacerandum subditos inarde- scunt ; pecunias ab eis extorquent et diripiunt, et r^ sacri ordinis per omnia inGdeles existunt, ut dici- tur : « Pastores tui infideles, socii furum : sequun- tur munera, manus eorum plense rapina (Isai. i, «3). » D. Sunt ordinandi sacerdotum Olii? — M. Mini- me. Canonum decreta, et sanctorum Patrum con- stituta prohibent eos ad sacros ordines accedere, nec in Bcclesia aliquam prselationem habere, quia ex foraicatione et transgressione sunt procreati, Ex patdbus enim venenatis virus veneni transit in filios. D. Proba? — M. Legitur in Genesi quod Deus Adse praecepit ne comederet de ligao, scientiae boni et maH : at ille non de ligno, sed de interdicti ligni fructu comedit, et veneno transgressionis omnem po sciunt ; bene autem nunquam (Matth. xxiii, St). Isti quamvis sint inferiores, volunt videri superiorea. Ambiunt honores ; appetunt magis prasesse, qnam subesse. Isti ad sacros ordines nuUatenus sunt pro# movendi. Inter caeteros semper habeantur verecun* di, et rejiciant pcenitendo venenum, quo a patribns sunt illecti, et resipiscant tali pudore csteri sacer- dotes. Hi nisi resipuerint poenitendo secundum mo- dum culpae, arbor cum radice exterminabitur sine fine, ut dicitur : Propterea Deus destruet te in finem^ id est, usque in finem, et evellet radieem tuam de terra viventium (Psal, u, 7). 33. Exitus vitas malorum sacerdotum; et an monendi, ac tolerandi. D. Dic, quseso, horum reproborum sacerdotum et infidelium quis erit finis, vel cruciatus eorum? — M. Ut legitur : Corrupti, sunt, et abominaHles facH sunt in operibus suis; ideo ad nihilum devenient tanquamaqua decurrens. Ut oves, sic et pastores in infemo posiH erunt : mors depascet eos^ qupftiam Deus sprevit eos{Psal. xiii, 1 ; Lvn, 8 ; xlviii, 15). D. Debent malis verba Dei dici ? — M. Si sciun- tur, non sunt eis dicenda, quia proditor est qui eis, cum sint hostes, reserat Dei secreta ; unde prs- cipitur : Nolite sanctum dare canibus, nec mittatis porcis margaritaSy ne conculcent et irrideant {Matlh. VII, 6).Ubi aulem nesciunlur, propter elcctos, qui inter eos latent convertendi, sunt sermones Dei proferendi eis ; sicut et Dominus non cessavit Petro steritatem infecit. Hic igitur patet, quia fruclus Te- ^ et aliis salvandis verba salutis ministrare, quamvis nenati ligni a veneno inobedientiae immunis non fue- rit, quamvis fmclum ligni comedere non vetuerit. D. Quod est lignum scientias boni et mali ? (Gen. u, 9.) — M. Scientiae diviuarum Scripturarum, et aecreta mysteriorum Dei ; quod praecipue ipsis com- mendatum eat, ut dicitur : Vobis datum est nosse mysterium Dei {Matth. XIII, 12). D. Quod lignum mali ? — E. Notitia aaecolaris, et sciret Judam et pharisaeos inde scandalizando cm- ciari. D. Debent tolerari mali, cum Christus Judam to- leravit? — M. Mali in Ecclesia sunt tolerandi, sed non imitandi ; quoadusque ille cum ventilabro ve- niat. qui grana de paleis excutiat, et zizaniis igni traditis triticum in horrea sua recondat. D. Segreget te ab omni malo, et collocet te Deus, magister bone, in coelesti gremio. Amen. LIBER SECUNDUS. 1 . Qidd sit makim, et an a Deo. D D. Aaiffla mea exsultat in Domino, quod deterso ignorantiae nubilo, tanto per te iilustratus sum scien- iiffi radio. Quaeso itaque, decus Bcclesiae, ut liceat mlhi adhuc aliqua inquirere. — M. Quaere quae vis, et audies quae cupis. D. Dicitur malum nihil esse, et si nihil est, valde mimm videtur, cur Deus homines vel angelos dam- net, cum nihil faciant. Si autem aliquid est, videtur a Deo esse, cum omnia sint ex ipso ; et sequitur quod Deus sit auctor mali, et iiuuste eos qui hoc faciunl, damnari. — M. A Deo nempe sunt omtiia, et omnia fecit valde bona ; et ideo malum probatur nihil perlaabatantiam ^m^. Omnia autem quab Deua fecit, suhsistunt. Omnis vero substantia bona est; sed malum non habet snbstantiam : ergo malum nihil est. Quod autem raalum dicitur, nihil aliud est quam ubi non est bonum ; sicut caecitas, ubi non est visus ; et tenebrae, ubi non est lux, cum caecitas et tenebrae non sinl substantiae. Nota hsec tria. Cri^a- tura reposita est in praedicamento subsianliaB. Subslantia est res omnium rerum, praedicamen- torum in esse suo considerata. Natura diciiur omnis res in esse suo, praeter ea quae discor- daat a prima constitutione secundum suas habitationes. Tolunlas autem seu natura quae. dis- cordata Creatore, non remaoet natura sed per- versitas naturae, et baec talis dicitur peccatum. Fa- 1136 HONORIl AUGDSTODUN. OPP. etart tpeeies est ia hooore, id est homo ia ani- meliy qai reliGto DAtarali boao perversa uiitur vo- luntate. Hsc omaia secundum divtnos tria sant, ereatura, natura et faclura. Greatura, ut elementa; Mtiira, ut ex eis nascentia ; factura, quse liomo, ▼el angelus facit vel patitur. Qui malum faciuot, pationtar poenas peccati. flaec Deus non facit, sed fieri permittit, ut dicitur : Deut moriem non fecit (Sap.if 13). Peccatum autem nihil aliud est, quam qnod prsceptam est non facere ; aut aliter quam preceptum esi agere : sieat nec malum est aliquid, nisi hoao, id eat gaudio carere. Qaod saltem voca- bttlum habet a Deo, tali mode babet, cum fit per ilhim substantiam, quam fecit Deus. Juste vero dam- nat eos Deus, id est non dat eis gaudium, qui non fkeiunt vel aliter faciunt quam sit preceptum. D. Qais est aoctor peccali? — M. Ipse homo, incentor yero diabolus. i. Peccati gravilast et quod tandem eedat in Dei glorlam. D. Est grave peccare? — M. Minimum peccatum acienter commissum, gravius est toto mundo. Qoid- quid autem mali vel peccati agitur» totum in laudem Dei Tertitur; et ideo in omni creatura Dei nihtl mali esse tcI fieri comprobalur. D. Quiddicis? homicidium vel adulterium non est peccatum? — M. Homicidium s«pe dicilur bo- oum, ttt occisio Groliae a David, et Holopbemis a Judith ; quod tunc maltim dicilur, cum proprio im- puisu perpetratur. Cofljugium bonum creditur; sed ideo maluAi est adulterium, quia aliter sit quam sit eoncessum. Quse tamen in laudem Dei vertuntur, eum ab eo juste puniuntur. Sicul eoim (2ii) impera- tor est la^dabilis, qui milites suos remunerat ; ita est etiam laadabilis, imo laudabilior, qui prsdones et btrones damnat. Ila utique sicut Deus in saivalione Justorum glorificatur, sic in perdilione impiorum per omnia laudatur. D. Cum scriptum sit : NihU eorum odisti quoe fedsti {Sap. xi, 25), quomodo dicitur Deus amare bonos, malos odio habere ? — M. Cuncta diligit Deus quse creavit ; sed non cuncta in uno loco lo- cavit. Sicut pictor omnes colores diligit, sed quos- dam prse aiiis eligit, et unumquemque apto loco po- nit ; ita Deus unumquemque sibi convenienti loco disponit; ideo dicitur eos diligere, quos in coelesii palatio recipit ; iilos odisse, quos in infernali car- cere mergit. 3. De libero arbitrio^ et retrocessione a bono, D. Quid est libemm arbitrium? — M. Libertas eHgendi bonum vel malnm. Hoc in paradiso homo habutt Itberam ; nnnc vero habet captivum : quia bonam non vult, nisi gratia Dei praeveniatur» nec potest agere (21^), nisi eum subsequatur. D. Quid dicis de his qui sseculiun reTinquaat| re* ligionis habitum sumunt, et transacto aliquo tem- PAHS IV. - DOGMAT. ET ASCET. if36 A pore rejiciunt, et pejores quam prius fuerint fiunt? quidam vero aliqua bona incipiunt, postea dese- runt, et ad iniquitatem redeunt? — M. De hia dieit Job : « Simulatores el callidi provocant irtm Dei (Job XXXVI, 43). • Saepe servus errantem filiuni ad patrem pertrahit, et ipse ad opus suum recedit; ita et isti elcctos ad Deum pertrahuot, et ipsi ad mala studia redeunt : sic etiam timor charitatem ad re- gnum ducit, et ipse non introibit; sicutenim diabo- lus servit Deo, ita membra ejus Hcrviunt electis etiam tali modo. 4. Quomadodiabolus Doo seriimt, et mali bonU. D. Quomodo diabolus servit Deo? — M. Quia gloriosus princeps despexit ease in palatio; fecit B eum Deus laboriosum fabrum in hoc mundo, at coactus totis viribus serviat, qui vacare Deo fmendo nolebat, ut dicitur : Faciam tibi eum servum sem-- pitemum {Job xl, 23). Cujus fabri caminus, est afflictio et tribulatio; folles sunt tentationes et soggestiones ; mallei et forcipes, sunt terrores, et persecutorcs ; limae vel serree, sunt linguae maledi- centtum et detrahentium. Tali camino et hisinstra- mentis purgat ipse aurea vasa coelestis regis : hoc sunt electi, in quibus renovat imaginem Dei, repro- bos autem qui contra regem agunt, ipse lorret et ut hostes punit. Tali roodo servit diabiolus Deo. D. Qualiter serviunt membra diaboli eleclia? — M. Cum eos trahunt ad regoum simulatione, vel impellunt adversitate. Simulatione quidem eos tra- p hunt, cum bona exterius simulant, quae interius noil amant. Tunc filii Dei, adhnc in errore positi, per eorum exem|jla, bona arripiunt, quae toto corde diligunt; et cum simulatores illa bona deseruntf quae non amavemnt, isli firmius in coepto bono per- sistnnt : ut olim cum roali angeli ceciderunt, boni firmius steterant. Adversitate autem eos impellant, cum eis temporalia, quae plus justo diligunt, aufe- rant, et eis ne caroalia desideria implere praeva- leant, obsistunt. Unde diabolus et maU utiles, imo necessarii comprobantur, cum per eos eleeti exa- minati ad coelestia deportantur. D. Quiddicisde presbyteria qui Ecdesiaa locri gralia dimittunl, et alias accipiunl? — M, Lupt sunt, apostatae et latrones, auoram et eoram ad qaos yeniunt deceptores, imo traditores. D 6. Quare via impiorum prosperaisar^ ei in annos plurimos ; non sie autem pita pioswm , «m quandoque. D. Cur mali hic divitiis affluonl, potentia florent sanitate vigent, et contra boni inopia labeaeunt, a malis iiyuste opprimuntnr, debilitate marceseantt — M. Propter electos bis redundant mali, ut hec boni despiciant quibus florere etiam pessimos vi- deant. Divitiis autem mali abundant, primo at mala, quae concupiscunt| justo Dei judido explere per peeuniam valeant ; secondo at| ai qua bona fecerint, per luec remunerentor. Omnia enim qpm (ilii) A. om. enim. {%{%) A. om. agere. 1137 ELUGIDARIUM. — UB. 11. il3§ &citmt, pro terrenis agunt,iindeetmercedem8aam A positi, semper polentes sont, et numquam pnemio recipiuot. Potentia splendent, primo propter se- earebunt. ipsos^ ut mala, qu« amant» poteiiter expleant ; se< cundo propter reprobos, ut eos in malis defendant ; tertio propter electos, ut eos castigent, et a malis actibus emendent. Sospitate autem poUent, nec cum hominibus flagella sentiunt, ut post eos gra- vior dolor excruciet. Booi autem idoo inedia, op- pressione et languore afficiuntur, ne in malis dcle- ctcntur : aut si aliqua contra Ueumegeruntpeccata, deleaotur ; si non, pro patientia coronentur. D. Cur econtra quidam boni hic divitiis aban - dant, potentia sublimantur, valetudine roboranlur ; mali autem penuria, iofirmitate et oppressione la- borant ? — N. Qnibusdam electis diviti&e ideo con- eediintor, ut bona, quae amant, rebas implere va- leanl ; et per hi»;c eliam admonentur si hsec tempo- raltasuavia, quantomagisseteraavidentur. Potentia tublimantur primo propier seipsos, at bona qus nenrt eoneeperunt, potenter exercere possint. Se- cttiMio, propfer cleotos, ut eis tn bonis (213) tutela aini. Ttttio, propter reprobos, ut eos reprimant, ne Umtarn qaantam volunt noceant. Sanitate solidan- tur, ne justi de eoram sgritudine contristentur^ sed ile eorom salute Istentur. £contra, mali quidam hic af estate, afflictione, corporis dolore suspirant ; at per haec discant quam amara sint ad qam pravis moribos festinant. D. Quare quidam mali diu vivant, quidam vero boni citius moriuntur ; et e contra, aliqui boni diu- ^ . r i . . / ,. , • .. . o G niarc epotare cogetur ; nam pro epolis replentar, turnam vitam ducuut, mah vero celenus obeont ? ^ .. ,„_ ^__ Ju?:-.u:^ :*.:j:-:.. ^1: ! — M. Mali ideo diu vivere permtttuntar, at electi D. Pro Dei amore, fac me hoc clarlus videre? -» M. H^eprobi iropotentes sunt, quia praeventi ira Dei bonum nolunt, et ideo nullo modo possunt ; malum autem et volunt, et possunt. Malum vero probatum est oihil esse : ideo eos constat nihil posse. Sine sapplicio non sunt, quia sseva conscientia crucian* tur, continuo timore anxiantur ne capianlur, ne occidantur, ne res suae tollantur, unde dicitur : Nan ett pax impiU^ dicii Dominui {ha, xLviti, 5t2). Econtra, eleeti nimium potentes sunt, quia prm- venti gratia Dei et bonum volant et possunt, malam vero respuunt. Prsemio non carent, quia sine timore manent, et spe futurse libertatiseertigaudent; unde B dicitur : Ju$itt$ absque ierroreerii{Prov. xxxin» i). Aliter etiam tibi volo insinoare quod malis nihil boni contingat, et bonis uihil mali eveniat. D. In Dci nomine quid loquerist Nonne mali hie conviviis deliciantur» decore ac commixtione ma- lierum ac liberorum complexione jocundantar, pretiosa veste gloriantur, pecunia ac magnifida ledifiriis exaltantur. Econtra, boni hic carceribus includunlur, verberibus tunduntur, fame et siti el aliis cruciatibus affliguctur t — M. Cum fortuna ma- lis prospera arriserit, el eos copia de suo coma his bonis qu» enumerasti repleverit, tunc assima- lantar pisci qoi mordeas bamom gratolator» 8e4 hoc tripudio de aqua tractas eneeator, aut illi eai poculum mellis pnebetur, ei post ftine flne amaram per eos exerceantur, et a vitiis corrigantur ; ipsi vero post majoribua suppliciis torqueantar. Boni autem ciiius tollunlar, ne diutius hic adversis atte- rantur, sed mansuris gaudiis inferantur. Econtra^ vita longttva justis datur, ut meritum illorum au- geatur, eum plures per iliorum exempla corriguntur. Mali sane celeriter ad tormenta rapiunlar, ut electis adhoe errantibus tlmor incutiatar, et sic ab errore retrahantar. 6. De btmo iribulaiionis ; ei quod malis nihil boni contissgai ; bonis auiem nUiil mali. ut ille dives, absintbio amaritudinis ; pro muUeram amore, sulphureo foetore ; pro vestium nitore, in« duentur confusione ; pro pecunia et aedificiis, hss- reditabunt vermes in infernalibus antris ; oode di« citur : « Ducunt in bonis dies suos, et m puncto ad inferna descendunt {Job. xxi, 13). » Porro boni| quos asseris hujusmodi incommodis affici» similes sunt illis qui piper vel aliam herbam amaramgastu prselibant, ut vioum post sumptum suavius sapiat. Ita justi, pro carcere, recipientur inseteraa taberna* cula ; pro vcrberibus, obtinebunt gaudium et heti- tiam ; pro fame et siti, « non esurient neque sitienl amplius {Is. xtix, 10); » pro cruciatibus, fugiet o^ eis dolor ei gemiius {Is. xxxv, 10). £x qua repro- D. Sunt felices, qui adversis non tanguntur ? — D balur jnstos esse semper locupletes et beatos, impios M. Imo infelicissimi sunt, quibus permittitur hic «emper esse inopes el miseros. per omnia suaviter vivere, et oinnia desideria sua pro libilu suo implere, sed (214) adversitate non tanguntur ; quia tali modo ut arida ligna ad ignem nutriuntur. Econtra, sunt illi felicissimi, qui hic a suis desideriis arccntur, et muliis asperilatibus exercentnr : quia tali modo ad regnum, ut fiiii, fla- gellis erudiuntur, ut dicitur : Dew flagellat omnem lilium quem reeipii {Heb^. xii, 6). Yolo te scire quod reprobi, qoamvis corona regoi potiantur, omnino irepotentes aunt, et nunquam sine suppUcio erunt. Blecti vero, qnamvis captivi, quamvis in carcere {%iZ) k.,bona. 7. Vnde digniiaies : ei quod eas vendere vel emere nefas esi ; et quale debeat esse praslaiontm re^ gimen. D . Unde sunt dignitates ? — M. A Deo sunt otique omnes dignitates, et potestates malorum, seu bono- norum,utdicitur : NonestpotestasnisiaDeo{Rom. xiii, 1). Gur autem aUquando maU, aliquando vero boni potestates sortiantur, jam soperias dictum est. D. Quam sententiam profers de his qpi eM ven- (2U)A.,d. 1139 HONORII AUGDSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASGET. iilO dunt vel emunt? — M. Qai eas emont, cum Sixnone A vel diem noctem sequi. Altera volunlaria, ut ali- interitum subibunt ; qui vero yendunt, cnm Giezi lepram animae (215) incarrunt. D. Habent praelati majus meritum apud Deum ? — M. Ordo officii aut dignitas potestatis nihil confert horoini apud Deum, si desit meritum. Porro, qui in ecclesiastiois prsesunt, ut episcopiet abbates seu (216) presbyteri, si verbo et exemplo bene prsesunt, tot prsBmia pr» aliis habebunt, quot animsB per eos aalvsB fiunt, ut dicitur ; Super omnia bona sua con" siUuet eos(Matth. xxiv, 47). Si autem (217) subditts verbum salutis subtrahunt, et eos in foveam perdi- tionis per prava exempla ducunt, tot poenas prae aliis haereditabunt, quot animae eorum exemplo pe- rienint, vel quot salvare preedicando neglexerunt, quem ambulare, vel sedere. Quae Deus vultutfiant, ut coelum et terram, inevitabile est non evenire, sed per omnia necesse est ita contingere. Qoae aa- teni fieri tantum permittit, ut homines per libenun arbitrium bonura vel malum facere, non est neeesse evenire. Omnia igitvr quaefuturi homines erant fa- eturi, Deus futura praescivit, et per prophetas ven- tura prsedixit ; non tamen sua prsescienlia aliquam neeessitatem eis intulit ut fierent, sed potius ipsi ne* cesisitatem (221) intulerunt, cum suam voluotatem expierent. D. Accidit aliquidcasu? — M. Nihil omniao^aed omnia Dei ordinatione. D. Quomodo ergo aliquse Dei ecdeBiae, vel ndifi- utdicitur : Cui plus committiiur, plus ab eo exigitttr B cia etiam bonorum, fortuito igne invadente, qnasi (Luc. xn, 48). Et iterum : Potentes poten ter tormenta patientur (Sap. vi, 7). Qui autem in s^cularibus praelati sunt, ut reges et judices, si juste judicant et clementer subditos tractant, majorem gloriam prae aliis a justo judice Deo consequentur : c qnia qui bene ministrant, bonum sibi gradum acquirunt. » Si autem inj[uste et crudeliter populum opprimunt, atrocia supplicia prae aliis habebunt, quia durissi' mum fietjudicium his qui prcBSunt{Sap, vi, 6), et : Judicium sine misericordia ei qui non facit miseri- cordiam {Jac. ii, 13). 8. Cur electi patiuntur cum reprobis ; dequeDei po- tentia et proiddentia. casu cremantur ? — M. Gasus nihil est, Scriptam est autem : Nihil fit in terra sine causa (Job v, 6). Uode patet quod nulla ecclesia, vei aliqua casa napiam in mundo comburitnr, nec destruitur, nisi prioa a Deo adjudicetur. Contingit autem hoc tribua ex caosis : primo, si ecclesiae (IH) aedes per injnste «eqniaita construct» sunt. Secundo, si inhabitantea eas per immunditias coinquinant. Tertio, si eaa homineft plus quani seterna (223) diligant. Sed nec minimiiai pecus homini moritur vel infirmator, nisi Dai nnta judicetur. D. Cum mors et segritudo sint pcen» peoeati; cur haec patiuntur pecora, cum per diseretionem peccare nesciant? — M. Per ea homo punitar, cam D. Cum electi non sint de mundo, cur cum rc- ^ eorum dolore vel morte in animo lorquetur. D. Hoe potest esse de domesticis ; quid dicis de probis patiuntur adversa mundi? — M. Quia commu- nicant cum malis, ideo cum ipsis adversa tolerant ; quia vero saepe mundialibus irretiuntur (218), ideo mundi infortuniis affiiguntur. D. Cum Deus omnipotens sit, ut dicitur : Omnia qucecumquevoluit^fecit(PsaL cxiii, 11). Et iterum: Subest tlbtposse omne quod volueris {Sap. xir, 8), cur dicitur de eo quod quaedam non possit, ut est mentiri, et praeteritum non facere quod non (219) sit praeteritum ?— M. Cum hoc de Deo dicilur, non im- potentia, sed summa ejus (220) omnipotentia prsedi- catur, quod videlicit omnis creatura nequeat eum ad hoc flectere, ut velit statutum suum immu- tare. D. Quid est providentia Dei? — M. Ea cognitio agrestibus ? — M. Quod ea segritudine vexantar, evenit eis ex corrupto aere, vel ab aliis rebns, qose ob peccatum hominis in contraria matantur. 9. De prmdestinatione, et de permissionepeceaUin electis. D. Quid est praedestinaao Dei? — M. Ba dispo* sitio, qua ante creatum saeculun qaosdam ad soom regnum praeordinavit» de quibas nollas perire pos- sit, et omnes salvari necesse sit ; et quoadam ad poenam, quos peccati reos prsescivit, de quibus nal- lus salvus erit. D. Si nuHas potest salvari, nisi praidestiBati, ad quid alii creati sunt, vel in quo sunt rei, quod per- qoa omnia futura praescivit, imo aspexit ut praesen- D eant ? — M. Quidquid praedestinati faciant, perire^ nequeunt, quia omnia cooperantur illis in bonum, etiam ipsa peccata. Nam post graviora peccata ho- miliores erunt, et de sua salvaiione laudes Deo re- ferent. Reprobi autem propter eleclos sunt creati, ut per eos in virtutibus exerceantur, et a vitils cor- rigantur, et eorum collatione gloriosiores appa- reant ; et cum eos in tormentis viderint, de sua evasione amplius gaudeant. Qui etiam propter se- tia. D. Si Deus cuncta futura praescivit, eteaita ven- tura per prophetas praedixit, et non possit in sua providentia falll, et coelum et terra prius transeant quam verba Dei possint immutari ; videtur quod ex necessitate cuncta evenerint quae uuquam contige- rant vel adhuc ventura sunt? — M. Duae necessita- tes sunt : una naturalis, ut solem in oriente oriri, (215) P. om. animce. (216) A. om. abbates seu, (217) A. om. si autem. (218) A.,u^n/ur. (219) A.|9uin. (220) A. om. ejus. (221) A., vim necessitatL (222) A., ccedem. (223) A.» oBtemas. 1141 ELUCIDAHIUM. LIB. 11. IIM tpsas jaste pereanl, eam malum spoale soa eligant, A iciensvoluntatefnDofniniiuiyetnonfaeiefi$,vapuUk' diligunt et volant sine fine vivere, at possint sine fine peccare. D. Qaare permittit Deas electos peccare ? — M. Ut patefociat in eis divittas misericordisB sae. D. Salvantar prttdestinati, gi non laborant? — M. Pnedestinatio taliter instituta est ut precibus vel kboribos obtineatur, ut dicitur:Ptfr fnultas triba- laHcnes oportet ftos intrare in regnumDei (Atit. xiv, jH). Parvulis itaque per mortis acerbitatero, pro* veetis autem setate datur prsedeslinalio per laborum exercitationem. Quia vero scriptum est : /n domo Patrii mei fnaniionei multof iunt {Joan. xiv, )), anusquisque obtinebit mansionem secundum pro- priQm laborem : ita prout quis plus laboraverit, digoiorem ; qui vero minus, inferiorem possidebit. B Nullua tamen plus laborare poterit, quam cum di- vina gratia joverit. Nec aliam mansionem quts ba- biturus erit, quam eam ad quam ante mundi exor- dium prsBordinatus fuit : quia mm volentii, neque eurrenUi^ ied Dei e t miierentii (Rom. ix, 16). Ita BuUas reproborum quidquam plus facere prasvalet, qaam ei (S24) divina censura permittit ; nec aliam pflUkam babebit, quam cum divinum judicium, ante muDdi initittm seeundum suum meritum, babitu- mm proscirit ; ut Deus, antequam bonum vel ma- lam facerent, dixit : Eiau odio halnd^ Jacob autem dUexi (Mal. i, 3). D. Quomodo possunt dignosci ? * M. Qui in bo- nis actibas usque in finem perseveraverint, vel qui bitplagii {^%6)paucii {Luc. xii, 48). Quiautemper ingenium scire possunt, scd per malitiam scire dis- simulant, ut clerici et monacbi, durius punientur, ut dtciiur : Quiicit, et non facit, plagii vapulMi muUii (ibid). xlvii). Qui vero bona audire noluat, et quae debent facere discere contemnunt, dapliei animadversioni subjacebunt. Primo, pro contuma* cia, quod scienter peccant ; secundo, procontemptu, quia bonum discere recusant ut dicitur : ReveUh' bunt cceli ifiiqvitatemillorum^ et terraadveriui eoi consurget (Job, xx, ^l)indiefurorii Domini, quidi^ xeruntDomino Deo : Hecedea fiobii, icientiam via^- rum tuarttmnolumui(ibid. xxi, 14). 1 1 . Quid iit origifiale peccatum. D. Quid est originale peccatum ? — M. Iigusti- tia. D. Planius edicto. — M. Deus justum primum homtnem fecit. Quam juslitiam ipsum servare et posteris relinquere justum fuit : omnis namque ho- mo cum tali justitia nasci debuit, quaU Adam con- dilus fuit. Sed quia hanc Adam sponte deseruit; omnis bomo in injustilia originem vivendi sumit, quae injustitia originale peccatum vocatur ; pro qoa omnia homo damnatur, nisi ei in baptiKnate dimil- talur. D. Cum omne peccatum sola voluntate perpe* tretur, non video quomodo juste infanti recens ani« mato vel nato peccatum imputetur ; prsesertim cum mala faciens ea deserit et ad poenitentiam prosilit, ^ nullam voluntatem peccandi habeat , nullamque et io hac usque in finem perduraverit, hic de prse deatinatis erit. Qui autem in roalis perdurat, vel bona agens hec relinquit, et mala perpetrat et his usqne in finem insistit, de reprobis eiistit. Sicut illi dicuntur rei, qui multa de Deo audierunt, et ob- sequi noluerant^ ila videntur innoxii, qui nunquam aliquid de Deo audierunt, et ideo non fecerunt. Ho' mines sunt ita creati, ut naturaiter per dilectionem proxnni serviant Creatori, secundum (tt5) illud : Quod tibi fioi vii fieri, alii ne fecerii (Tob. iv, 16). Nuilus vult pati furtum, adulterium, homicidiom ; Don Aiciat alli. Cum hoc homines in proximo sper- nunt, Deo, qui est dilectio, contradicunt ; quamvis nallua stt in orbe angulus ubi non sit notus Deus, cum mercatus gratia vel alterius rei, in illas et illas justitiam facere vel intelligere praevaleat?— M. In« fans recens animatus vel natus tribus de caosia reus exiatit. Primo, quia naturalem jastitiam noa habet, quam Deus primo homini contuUt. Secundo, quia debitor satisfaciendi pro temeriute desertionia existit. Tertio, quia miserias incarrendo se iootilem suo Domino fecit. Omnis aulem homo angelis adte* quandus justus nasci debuit, sicut Deas eonatitoic. Sed qoia hanc Adam deseruit , Dens eam ab omoi posteritate sua exigit. D. Cum scriptum sit : miuifMnportoHi itiiqui^ tatempatrii (Ezech, xviii, SO); et item : Unui^ quiique onui iuum poriabit {Gal. vi, 5), quomodo juste ab infante exigitur quod a parente delioqoi- tur? — M. Nullus peccatum exigitur ab alio; nol* terras, obi Deos colitur, mixtim homioes eaot, et D losque pro alterius, sed pro sua ipsius iojaatitia punitur. Deus juslitiam ab omoi homioe exigit, quam primo dedit ; omnis autem homo io natura est Adam, in persona filios Adam. Et, quia omnis homo absque bac justitia nascitur, non pro hoo quod eam Adam deseruit, sed quia eam ipse noo habet, punitur. Igitur quia natoralis justitia io io- fante non invenilur, a juslitia Dei juste repeUitor, ac justissime cum iojustis poensB a Deo subjicitur, qui etiam in tertiam et quartam generationem peo- cata juste ulciscitur. D. Nihil magis cupio audire. quse ibi de Deo audierunt, domi referant, et ideo sunt ioexcosabiles. 10. De ignoratione Dei. D. Possuot excasari qui Deum ignorant et bona, et ideo Isciant mala ? — M. « Quiignorat, ignorabi- tar. n Qui enim Deum in flde et opere, ut gentes, ignorat hunc Deus ut hostem suum damnat. Qui aotem Deom pcr fidem ooverunt, sed voluntatem ejus aimpliciter, ut rustici, ignorant, si damnantur, 000 graviter damoantur , at dicitur : • Servui ne- (tti) A. om. ei. (tt5) Am per. (226) A. om. plagii. «14S HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. -- DOGMAT. ET ASCET. iiU . 12. Quomodo Deus in quariam generationem A juncta faerit, coneapisceDtiam ab ea trahit. Daas peccata punit, If • Deus ia prima geoeratione peccata retribuit, dam peccantes pro naturaii lege spreta diluvio de- levU. In secunda generalioue punivit, dum delin- qaentes pro idolatria mari Rubro obruit. In ter- fk gieneratione peccantes multavit^ dum eos pro transgreasa lege scripta bello exterroinavit. Tn qaarta generalione peccata vindicabit, dum pro despecto Evangelio conteroptorem extremus igois devorabit. Quamvis saepe pro peccatis parentum fi- lii in 8ua injustitia juste deserantur, ut et hic et ibi paniantur. Qualuor quoque genera sunt pec- candi, cogitatio, locutio, operatio , in malis perse- veratio. In tertia ergo et quarta generatione, Deus autem vires anims inesse nullns dubitat, qua corpus vivifiat : alteram qua invisibilia consi- derat. Et illa, qua corpus vivificatar, animalilas, vel carnalitas» vel sensualitaa nominatar. Ilia au- tem qu» invisibilia contemplatur , apiritus, yel mens, vel inlellectus nuncupatur. Inferior ergo pars animse quae animalitas nominatur, a corpore quod corrumpitur, aggravalur, et sensibus camis iBiiner sa, ab eis obrailar, et spiritualia obiivisoitor, taii- tum in terrenis delectatur. Et idcireo caro appeila- tur, et contra spiritum concppiscere affinnatar. Su* perior autem vis animae, qase spiritaa, vel interior bomo, nominatur, spiritualia et ecelestia seralatur, caduca respuens invisibilium contemplatione dele- peccatum relribuit, dum pro faciis in malis perdu- B ^^^^^p ^t ideo carni adversari perhibetur. Dicilur rantes punit. D. Gum caro tantum ab Adam assumatur, anima autem a Deo tribuatur ; mirum est quomodo juste ab anima exigitur quod per carnem contrahitur. — M. Non puto te ita desipere, ut arbitreris carnem absque anima hoininem esse : anima quippe ad hoc datur, ut caro vivificetur. Itaque ante acceptam animam nihil a came exigitur nec ab auima ante conjunctionem carnis quidquam exquiritur, prseser- tim cum in semine humanae conceplionis nuUa culpa, sicut nec in sanguine vel in iputo esse com- probetur; et anima innocens a Deo creetur. Porro, animse et corporis homo dicilur, et ob hoc de- bitum Adse juste exigitur, et quia in iniquitatibus aotem concopiscere, sicut dicitur aaris aadire» D. Quomodo potest spiritus ab anima aaperari t — M. Sicut Adam ab Eva :anima namque nxor spiritus scribitar : earo utriasque anetUa dieitar. Spiritus itaque imperet uxori suse per ralionem : anima obediat marilo suo per dilectionem ; caro aa- eilla famuletur per operationem. Quod si axor ab ancilla illecta maritum ad consensom mali indiBa- verit, et ipse cum ea per ancillam peccatum perpe- travit ; sicut serpens persuadens, mulier concapi- scens, vir consentiens, poenis subdantar, sie jasle caro illiciens, anima concupiscens, spiritus consea- ticns simul a gaudio excluduntor. D. Quid igitur faciant? — M. Sara, scilicet ani- concipitur, in injustilia nascitur, reus juslo judici C ma Abrahae, id est spiritui adhcrens carnalia statuitur. D./Quomodo in iniqoitate concipitar? — M. In Goncapiacentia : omnis namque homo debuit sine eoncopisoentia generare, sicat manas manai jungi- ior aine delectatione. Sed quia primus homo a jttslitia naturali recessit, et interdictum concupivit : moz concapiscentia eum servum sibi sabegit, et ip- sem omnasque posteros suos in concupiscentia ge- nerare coegit. Igitur omnis qui in concupiscentia ooncipitur, icyustus nasci convincilur; et ideo si absqae baptismate, quod est mors Ghristi, moritur ; in coelum angelis coaequandus non assumitur. Nul- lus qoippe aogelis aequabitur, nisi cui nulla iojusti- tia« sicut nec ipsis, dominabitur. Nemo aotem mun- dus a sorde, nec infans unius noctis in orbe. 1 i 3 . Quid est concupiscentia . D. Adhuc scrupulus animum meum tenet, cui fortiter inhaeret. — M. Quisnam ? D. Cam oaro insensibilis sit, ac per se nihil fa- cere posait, nuUa ratione video qualiter adversus spiritam concupiscere dicator, et eum ad consen- sum sui atirahere astmatur. — M. Hoc clavis Da- vid citius clausum reserabit, quoniam hominem carnem ab Adam, animam aulem a Deo habere constat ; sed concupiscentiam nec ab Adam, nec a Deo habere nullus ignorat. Gum vero anima carni re- spuat, spiritualia concupiscat ; Agar ancillam, id esl carnem suam vigiliis et jejuniis ad bona opera con- stringat ; et sic eis Isaac, id est veram gaudium nascetur, quo non discordes, sed perenni pace con- cordes congratulentur. D. Habet incrementum aniraa? — M. Non quan- titate, sed ratione. D. Qualiter nascunlur quidam fatui, cum aniaus rationales eint. M. Dum crassior humor in visco matris ulero concipilur, quodammodo anima in hoe corpusculo hebetatur, sicut eliam adulti aliqua in- firmitate sensu privantur. U. De animarum originey et quales sint in infan" tibus. D. Sunt animae ab initio creatae aut creantur quotidic ? — M. Deus omnia simul et semel per maleriam fecit. ut dicilur : • Qui fecit quae futura sunt ; » postmodum autem nniversa per speciem di- slinxit. Ab initio igituranim» sunt creatae in invi* sibili materia ; formantur autem quotidie per spe- ciem, et mittunlur in corpomm effigiem, ut dici- tur : Pater meus usque modo operatur, et ego operor (Joan. v, n) (227) ; etalibi: Quifinxit singulaHtn cordaeorum (Psal, xxxn, 15), id est animas. . D. Cum Deus, summe bonus et samme saQetaa, nonnisi bonas et sanclas animas creet, et ipsae ani- {W) A. om. et ego operor. 1145 ELUCIDARIUM. - LIB. II. 1146 mae propter obedientiam ejus corpora intrent, omni ^ admiratione et omni stupore est admirandum cur eant in inrernum, si illud corpu&culum mox fuerit mortunm? — M. Deus, a quo omnis bonitas et om- nis sanctilas est, non nisi bonas et sanclas creat animas, et ipsae naturaliter desiderant corpus in- Irare» ut nos naturaliter cupimus vivere ; verumta- men cnm intraverint illud immundum et pollulum vaBCulum, tanta aviditate illud aroplecluntur, ut plua illud diligant quam Deum. Justum igitur est ut, com ipsse sordidum vas,* imo carcerem, quo includuntur, amori Dei preeponant, eas Deus a con- aortio suo excludat. D. Sciunt aninue aliquid in corporibus infan- tium? — M. Legitur de B. Johanne Baptista, quod anima ejus adhuc in matre senserit Christum ades- B se : unde patet animas quidem parvulorum scien- tia non carere, sed prae debilitate opus Dei (228) noii posse exercere. Dicitur tamen quod nulla anima per se ipsam plusquam corpus sciat, nisi a vivifi- cante spiritn aceipiat. 15. Quomodc peccatum transfunditur etiam a pa- rentibus bapthatis. D. Cur vocas corpus immundum de homine chri- stiano natam?— M. Quia de immundo semine con- cipitur, ut dicitur : Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine f (Joh xiv, 4.) et alibi : in iniquitatibus conceptus fum (Psal. i, 7). D. Gum homo totus in baptismate emundetur, et copjugium bonum prsedicetur, quomodo semen ejus ^m immundum dicitur? — M. Homo in baptismate interius et exterius sanctificalur ; sed rursum semen ejus per carnis concupiscentiam coinquinatur. D. Cum illa commixtio nequeat iieri absque de- leetatione carnali, et ille infans non possit repu- gnare parentibus, ut puta adhuc iaformatus, quo- modo ipse est immundus, aut culpae aut poenae obnoxius? — M. Crimen hujus poUutionis propter fidem conjugii pareotes deserit; ob injustitiam au- tem primaB praevaricationis transfunditur, quasi haereditario jure, in generatione prolis ; et ideo te- nentur obnoxii culpse Adae, in quo omnes peccave- runt, et in quo omnes mortui sunt. D. Si omnes in Adam monui sunt, quomodo na- scuntur vivi? — M. Sicut si quis ad aliquam fene- stram se demonstret, et statim revertalur, sic homo D nascens quasi se demonstrat in mundo, et mox in mortem revertitur. D. Si peccata relaxantur in baptismo, cur bapti- zantur qui de eis nascuntur. — M. Si aliqua pasta veneiio fueril corrupta , omnes panes ex ea confecti aunt morttferi : sic in Adam fuit massa corrupta, et idea ex eo nati sunt omnes peccato corrupti ; et id- circo morte digni, nisi fuerint in morte Redempto- ris per baptismum vivificati. Sicut ergo parentes pro setpsis in baplismate sunt emundati, ita filios oportet pro seipsis per mortem Christi in baptismo (2S8) A., Corpusculi. (229) A. om. in hU. renovari, ut dicitur : Omnes, qui in Adam tnaiiiin- , D. Si preegnans mulier baplizstur, prodest inlanti illa baptizatio, si in ea moritur? — M. Nihil. Non- dum enim sicut Adam fuit natus ; et ideo in Christo non judicatur renatus. D. Cur non permittit Deus quosdam nasci ut baptizentur, aut natos prius subtrahit morti, quam regenerentur I — M. Judicia Dei abyssus multa, ideoque occulta, quamvis causa in his (229) eloceat, cum notum sit quod propter electos fiat : ut videlicet cum istos tam immeritos et pene sine peccato viderint in poena, et se post multa facinora tam indebitos in gloria, uberius jubilantes Deo grates referant, oujus gratia tam meritas poenas cvaserunt. D. Quam poenam habent parvuli sine baptismo mortui? — M. Tenebras tantum. D. Nocet aliquid infantibos, quod de illidto eon- jugio, scilicet de adulterio, vel cognatis, vel cano- nicis, vel monachis, vel sanctimonialibus vel csete- ris incestis commixtiooibns (230) nascnntur? — M. Nihil omnino, si fuerint baplisma consecuti; sicnt nec tritieo nocet, si furatum per furem fuerit semi- natum . D. Nocent peccata parentum filiis, vel filiorum parentibus? — M. Scriptum est : Pater non portabit iniquitatem filii, nec filius portabit iniquitatem pth tris (Ezech. xviii,20). Si filii parentibus in malis non consenserint , aut parentes filios suos ab his prohibere non potuerint, nihil nocebunt peccata alterutrorum aherutris ; sicut nec Josue nocuit quod pravum patrem babuit, et rursum non obfuit quod nequam fiiium genuit. Si autem parentes filiis, vel fiUi parentibus consensum prsebuerint in peccatis, mali sunt cum ipsis, et jam non pro illorum, sed pro suis malis damnabuntur. 16. De connubio eum consanguinea, et commatref ac fiHola, et de polygamia. D. Est grave peccatum, ducere cognatam? — M. Secundum naluram, nullum; sed secundum sta- tutum Ecclesiae, magnum. D. Quomodo hoc probas^ — M. NuUum fuit pec- catum comedere pomum; sed contra praeceptum Dei comedere, fuit maximum. D. Quare olim sancti patres duxeraut suas con- sanguineas? — - M. Charitas apud illos non extendit se latius quam ad amicos, ut dicitur ? Diliges ami- cum, et odio habebis inimicum (Matth, v, 43). De- buerunt ergo cognatorum filias accipere, quibus possent amorem impendere. Apud nos autem ex*- tendit se charitas etiam ad inimicos , ut dicitur : Diligite inimicos vestros {ibid., 44). (}uia igitur ipse sanguis nos cogitcognatosdiligere; statuit Ecclesia per Spiritum sanctum , alienorum filias docere, nt uxor inter nos et extraneos sit dilectionis vincn* lum, quo charitas se diiatet per omne genas hninft«> nnm, (230) A. om. velcmt. inc. comm. 1147 HONORII AUGUSTODUM. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET. flM D, Quomodo probas non esse peecaiQm cognatam dnceref — M. Licet duobu8 fratribus duaa aorores dueere? D. Licet. -^M. Soror uxoris mese fit mea cogna- ta per ejus sanguinem . Rursus meus frater cogna- tus efficitur uxoris me« per meom sanguinem. Si igitur secundum naturam est peccatum , cur ducit meus frater meam et suam cognalam ? Igitur secun- dum naturam peccatum nullum est , sed secundum interdictum grave estpiaculum. D. Non posaum intelligere quomodo sit illicitum commatres vel filiolas ducere. — M. Hoc etiam, aicut superius dixi, secundum naturam non est peccatum, sed secundum sacramentum. Sicuti enim oxor tua est filii tui mater in generatione, sic illa, quse eum suscipit de fonte, fit ejus mater in spiri- tuati regeneratione, et ita fit tua commater, soror uxoris tuse, et fiiiola fit soror fili» tuse. Similiter si tu alterius filiam levaveris, compater, id eat frater sni patris eris, et non licet illi duas sorores, aut mnlieri duos fratres accipere. Igilur per stcramentum tale conjugium est penitus illici- tum. D. Propter qaod aacramentam? — M. Per car- nale connubium significatur Ghristi et Ecclesiae aa- cramentum. Sicut enim vir mulieri commixtus, unum cum ea efficitur : ita Ecciesia per commixtio- nem corporis Ghristi, unum cum ipso ; et ipse per assumptionem humansB naturse, unum cum ea effi- citur, ut dicitur ; Erunt duo in came una; ego au- tem dico in Ckristo, et in Ecelesia {Ephet, v, 31 , 32). Sicut ergo humana natura a Christo erat aliena, quam sibi coi\ianxit, ita debet femina essa ex ali^na parentela, quam vir in matrimonium dacit. D. Quid de commatribus et filiolabus? — M. Com- matrea et filiolae ideo nobis in copula interdicuntur, quia nobis spiritualiter in sacramento conjunctae noscimtur; et indignum judicatur ut de spirituali ad camale descendatur. D. Lieet plus quam unam uxorero ducere? — M. Sicut Cbristus noH nisi uni catholicse Ecclesiae eopulatar, sic lege divina vir jure non nisi uni mu- lieri associatur ; unde primi patres nnptias repetisse non leguntur. Quod autem inter Christianos una mortua alia ducitur, non est divinum jussum, sed apostolicum pemissum ob incontineniiae medica- mentum, ne in fornicationis prolabanlur abyssum. Porro, quod tertio repetitur, fornicationi adseribi- tur. 17. De Ecclesia minittriSf ac monachii, D. Anima mea, gratulare, quia omnia quae deai- derasti contigit te audire. Eia nunc, nobilis doctor, pocula Spiritua sancti tibi abunde infusa converais largiler eruota, et qui jam de praelatis dixisti, de raliqaia Eecleaiae ministris quid sentias, insinua ? — M. Primo igitur sacerdotes, si bene vixerint, exem plo iunt lux mundi; si recte docueriot, verbo sunt ^ sal terrsD. Reliqui vero Ecdesiae ministri aunt fe- nestrse in domo Domini, per quos lumen seientiaa splendet his qui sunt in tenebris ignorantis : qaod M bene vixerint et non docoerint, sunt carbonea igais, qui ardent et non lucent. Si bene docuerint et male vixerint, sunt ardens candela, quie aliis laceft, et aibimet cera liqoescente deficit, vel campana, de qua aliis dulcis aonus redditur, et ipsa assidoo pulsu atteriiur. Si autem nec bene vivunt nee do- cenl, aunt fumus qui ignem obfuscat, et aciem oeii- lorum reverberat ; de his dicitur : StellO! wm Imxe- runt (Job xxv, 5) ; ideo de ccelo occiderunt. D. Quid dicis de mundi contemptoribus, scilieeC monachis, vel aliis habitu religiosis? — M. Si pro- positum suam religiose vivendo impleverinl, eaoi B Domino judices erunt; sin autem, miserabiliorea omnibus hominibus sunt, quia non habeat nec u^ culum, nec Deum ; de his dicitur : Deseendani in infemum viventes {Num. xvi, 30); quia aeieBlet. 18. De variii laicorum i/aiihu. D. Quid sentis de mililibus f — M. Paoei booi : de praeda enim vivunt, de rapina se vesliont, inde possessionen emunt, et exinde benefieia redimunl ; de his diciiur : Defecerunt in vanitate d^eomm^ et anni eorum eum fextinatione (231); ideo ira Dei ascendit super eos{PsaL Lxxvir, 33, SO). D. Quam spem habent mercatores? — M. Parvam : nam fraudibus, perjuriis, lucris onme .pene qood habent acquirunt. G D. Nonne sacra loca frequenter visitant, libenter Deo sacrificanl, eleemosynas multas danr ?— M. Haee omnia ideo faciunt, ut Deus eis res suas augeal, el habitas custodiat, et per haec recipiunt mereedem suam ; de his dicitur : Qui con/idunt in multitudine divitiamm suarum {Judith. ix, 9), aicut oves in in- ferno deponentur, et mors depascet eos. D. Quid seatis de variis artificibus? — H. Peae omnes pereunt ; nam quidquid faciunt, cum maxinia fraude agunt; de his dicitur : Non sunt tenehrm^ et non est umbra mortis, ut abscondantur tM qui ope- rantur iniquitatem {Job xxxiv, 22). D. Hahent spem joculatores? — M.NuIlam : tota namque intentione sunt ministri Satanse, de hia dicitur : Deum non cognoverunt ; ideo Deus sprevit Q eos, et Dominus subsannabit eos {Psal. ii, 4), quia derisores deridentur. D. Quid dicis de publice posnitentibua ? — M.Ndi dicere poenitentibns, sed Deum irridentibus : Denm etenim irrident, et seipsos decipiunt, qui laetanlor cum malefecerint, et exsultant in rebns pesaiaua : cum homines occiderint, cantant ; cum adoilerave- rint, exsultant; cum penurant, aul saerilegiom perpetrant, cachinnant. In poenitentia eonatiloli di« versa fercula quaerunt, variis poculis inebriari ges- tiunt, et omnibus deiiciis plus quam alii diffluool; de bis dicitur : DuHt Dominus in came* eemm vermes et ignem inexstinguiHlem {Judith. xvi« 21). (231) A. ouLetan, eomm eum fest. 4149 ELUGIDAHIUM. — LIB. IL 11 D. Qoid de fatuis dieis? — M. Inter paeros re* A cam ipse sit ipsa JQStitia, si super membra diaboli putaDtur ; melius enim faeere nesciunt ; et ideo salvantur. D. Quid de agricolis dicis ? — M. Ex magna parte salvantur, quia simpliciter yivunt, et populum Dei 8U0 sudore pascunt, ut dicitur : Lahores ma- nuum tuarum qui manducant beati sunt {Psal CXXYII, S). D. Quid de parvulis ? -^M. Quotquot non loquen- tes, at sunt triennes, duntaxat baptisma consecuti, aalvantur, ut dieitur: Talium est enim regnumcas' lorum (Matth. xix, 14). Qui vero quinquennes sunt, et supra, quidam pereunt, quidam salvan- tor. autem de prava consoientia et oordis amaritndine 19. DesaltfandorumpaucUate,etquomodoChristusQ sant vultu nebuloso, et verbis et factis inatabiles ; flecteretur misericordia, esset injustus. firgo justis est misericordia, impiis vero justitia. Porro : mise^ rationes ejus super omnia opera ejus [PsaL gxliv, 9)« quia solem suum oriri facit super bonos et malos (Matth. V, 45), et pluit super eos^ et pascit eos. ftO. De bonorum a malis intemotione^ et multipliei remissione peccatorum, D. Possunt aliquibus signis intemosci boni ei mali ? — M. Possunt. Justi namquesibi bene con- scii, et de futura spe certi, sunt vultu hilarea ; oculi eorum quadam gratia micanles, in incesaa modesti, de abundantia cordis dulces in verbis. Mali pro omnibus mortuus. D. Ut videtnr, pauei sunt qui salvantur. — M. Arcta est via quae ducit ad viiam, et pauci aunt qui ambulant per eam. Tamen, ut colnmba grana pnra eligit; ita Christua suos eleetos de his omnibua generibus latentes coDigit ; qui etiam quosdam de genere latronum assumit. Novit enim qui sunt ejus, pro qnibus etiam sanguinem fudit. D. Gum scriptum sit : Christus pro impUs mor- tnusest(R u I . • . 1 •. r oppressionem coacervaU perrexerwt, lia Deo ▼«! — M. Apud Babel turns giganium exorta legilur, ^.j '^■^ . . .• • ;• - nt' cujus altitudo sexaginla qualuor stadiorum fuisse fertur ; in qua primus rex hujus mundi, Nemroib, et poslea Ninus, regnavit ; qui Belo patri suo ima- ginem faciens, cunclos sibi subjugatos eam adorare imperavit, quem post alii imitati charis snis, aut prsepotentibus regibus, mortuis idola fecerunt, qus vulgus colere compulemnt : ut Gretenscs suo regi Jovi, et Athenienses Gecropi, Lalini Jano, Romani Romulo ; unde dicitur : Primus in orbe Deos fecit timor. (PsTRON., Fragm.) Dsmones vero formulas intrabant, et poputum per responsa seducentes ludificabant. D. Ubi fuit Babel ? — M. In loco in quo nunc est magna Babylonia, quam de lalere et bitumine con- D ^ig^jg ^^ciDe struxit Semiramis regina, ut lateres igni, bitumen . . aquue resisterent. Gujus longitudinem et latitudinem per sexaginta miiliariaextendisse dicitur, muri vero latitudinem quinquaginla cubitorum, altitudinem ducentorum cubitorum exstruxisse fertur. In hac civitate idololatria coepisse perhibetur. In hac eliam Antichristus nasciturus fertur, ut dicitur : « De Ba- bylone coluber exibit, qui totum mundum devo- rabit. » 2St. Vtrum altaria auro vel gemmis prceparanda sint ; et quibus modis propitiatur Deus. D. Sunt altaria auro vel genmiiB prsDparanda ? — (238) A., extendere. aanciis erunt accepti, aicot is qoi filium eoran pa- tre suo immolati et aic cruentta raanibtta ad ilkun venit. Sl4. De frequenti cibi indigentia^ et vitm termino» D. Cor Deus noneoneeftsit homini ot aomptocibo sallem per aeptimanam posael carere ilio ? -^ M« Famee eet oua de poeoii peecati. Homo aic creatos erat, ut, si vellet, sioe labore viveret beatoa. Poat- quam autem cccidit, non nisi per laborem redire poluit. Qui si famem, vel frigus, vel ealera i rooda non sustineret, laborare noilet ; ei sie extorris a regno maneret. lodidit ergo ei Deus, ut hac necessimte coactus laboret, et hac occasione redire queat. Bt hoa nam reprobis omnia ad poeDaoi ft- D. Est homini termiooa vita prastitatQa ; et si potest huno excedere vivendo, ve) prttveeire nao- riendo ? — M. Unicuique statutumeat a Deo qaem- diu vivere debeat in hoe seculo : oltra qoem ter- minum homo non potest vivere; vel usom momen- tom, ut dicitur: ConsHtuistiterminos ejus, qmipng' teriri noti poterunt {Job. ziv, o). Potest aotemaml- tia modis antevenire» sive in arma vel in beatiaa mendo, seo veneno vel laqoeo viiam extorqaendo, aot flammis vel ondis insiliendo, aieat meroeoarios pravia moribus potest efficere ot non aotara i 1169 ELUCIDARIUM. — LIB. U. 1154 eede priveinr, veruin etfatn ante eonditum tempus A tarii namque est constmere, pictoris vero pingere. expellatur. D. Proba. — M. Deus cduxit filioslsrac] de Mgy. pto, ut daret eis terram repromissioniSf quam pro- ^r peeeaia non sunt adepti ; sed antequam illuc ve&irent, sunt in deserto prostrati. f5. De juiU reorum ruee, et de eorum salute ; dgqne puerorum diseiplintt ; de arca et de pro- pheHs. D. Peeeat judex, si rtos ponit ? — M. fmo peccat, 81 non punit : vindex est enim ine Dei in hoe ipsum constitutus. D. Peccant ministri, qoi a judicibns jussi dam- natis moriis supplicium inferunt? — M. Minime ; Md poHns ImiBt manns siias in sang^ine pccea- loria. D. Qni ia erimiDibus fnerunt deprehensi, et a jtdteibiia ad eiiuttlenm vel ad aliud supplieium dnnsati, el in ipso mortls articulo pnenituerHnt, est •pea aHqn» de eia? — M. Magna : Quidam enim per illtd «upplieium purf antur, et ut latro in cruce aalvaBtttr ; quidam orationibus sanctorum de poenis Kberantttr. D. QusB eausa est quod pueri melius quseque poasttDt diseere, quam senesT— M. Qnia anima adhuc in ipsis e^t aovtt, ei ad universa eariosa . In seni- btts vero qttotidiano usn, vei viso, vel anditn, <*8l •eof 1$ oblttfloa, et per mttlKas cegitatioaea attenua- tus. D. Qiio veBil area Tealamentit — M. Imminente Hieraaalem excidio a Babylooiis, Hieremtas ex prss- Patriarchse itaque quasi desig^nalum Ecclesis lo- cum figuris foderunt; prophetje fundamcnta ejus scripiis suis posuerunt ; apostoli praedicationibns parietes exslruxerunt ; illorum autem (234) sequaces expositionibus depinxerunt. Sed sacra Scriptura non est nisi illiis Dei scripta, quibus mater Ecclesia per clavem David aperit omnia clausa. Non filii au- tem tantum foris vident; et non intelligent, quia nee amant, nec credunt. D. Gum Septuaginia Hebrsei fuerint, cur aliter transtulerunt, quam prophet» scripserunt ? •<^ M. Sacra Scriptura duobus modis intelligilur, histo- rice et allegorice. Prophelse ergo sensum histo- ricum eontexuerunt : Septuaginta autem viri, et ipsi Q prophetse, allegoricum sensum transtulerunt. 28. De angelii custodibus, D. Habent homines cusiodes angelos? — M. Uni- Cttique genti, unieuiqoe civitati prssunt Angelit qui jura, leges, mores juste dispensant et ordinant. Unaquspqne etiam auima, dom in eorpas mittitur, angelo eommiititur. qiii eam semper ad l>onom incitet, et omnia opera ejua Deo et angelis in caelia referal. D. Cam Deoa omaiat sciat, el saaeti aogeli in eo eooeta eemant, quid pelest eis referri qood nesciaiU? ^ M. Angelos actus nostros Deo et angelia narrare, non eai aliod quam de nostro proveclu in Deo eoh- gratulari,ut diettur : Gaudium erU angelis Deituper Mieraaauffii exciaio a jsaoyioous, uieremtas ex pr«. ^^^ j^atore pamilentiam agente (Lue. xv, 10) ; eepte Domini eondidil eam in sepulcro Moyais cum ^ gj^.^^ ^ ^^^^^ iyo,^^ contristari, esl de noalris aliis prophetia ; haec tempore noviasimo ab Blia el Bnoeh proferelur, revelante Domino. 26. Cur modo signa non fiunt. D* Gor BOB possttnl justi signa facere hoe tem- per cuntur namque exterius igne candere, ut ferrom in fornace ; interius frigere, ut glacies in hieme, ut dicitur : Transibunt ab aquis nivium^ ad caiorem nimium {Job xxiy, 19). Et quia invidia et odiam hic eos ut vermes corroserunt, merito eos ibi veimea mordebunt. Qui autem hic fetore laxuriae dulciter delectabantur, juste ibi fetore patrido atrociter ora- ciantur. Bt quia hic disciplinam recipere noloeront, et cum hominibus flagellari non meroeraot ; ibi ideo aine cessalione loris tunduntur, ut dicilor : « Sunt parata judicia blasphematoribus, et perca- tientes mallei stultorum corporibus. « ^Quia tenebraa vilionim hic amaverunt, et ad lucem Christam ve- nire noluerunt, ideo horridis tenebris ibi obscura- buntur, ut dicitur : c In aeternum non videbunt la- cem. > Et quia hic peccata confiteri despexeronti quae facere non erubuenint ; ideo omnibus ibi nudi et aperli perpetuo confundentur. Quia hic bona vi- dere et audire dedignabantur ; joste ibi terribili visu et miserabili auditu replebantur. Et qnia hic per singula vitia deflui erant, juste ibi erunt per sidgula membra catenis constricti. Optabant moriy et mors fugiet ab eis. D. Qualiter sunt ibi positi ? — M. Capita stnt eis deorsom mersa, doraa adinvicem veraa; pedessar- Qui sub terra dicitur esse, ut sicut corpora peccan- D ^^ erecti, et in poenas undique distenti. tium terra cooperiuntur, ila animse peccanlium sub terra in inferno sepeliantur ; ut de divite dicitor : Sepultus est in infemo {Luc. xvi, 22). In quo novem species poense esse leguntur. D. Quas sunt ilhe ? -* M. Prima ignis, qui sic se- roel accensus est, ut si totum mare infiueret, non exstingueretur. Cujus ardor sic istum materialem vincit ignem, ut isle pictum ignem ; ardet, et non hicet. Secunda poena est intolerabile Irigus; de quo dicitur : Si igneus moHs mitteretur, in glaciem verteretur. De his duabus dicitur : Illic erit fletus et slridor dentium ifat/yi. xxiY,i(i), quia fnmus D. Heu quid unquam natus est homo, qoi taS plectetur sopplicio? — M. Quid fles?quid lacrymis fluis? Diabolus tantum et sua membra ista patiea- tor. D. Qui sunt membra diaboli? — M, Saperbi, in- vidi, fraudulenti, infidi, gulosi, ebriosi, laxoriosi, homicidae, fures, crudeles, praedones, latrones^ im- mundi, avari, adulteri, fornicatores, mendaces^ per- juri, blasphem),malefici, detractores, discordes. Qai in his foeriot ioventi, in prsedicta sopplicia ibunl nunquam redituri. (239) A.t concepto. 4464 5. Quomodo beati erga damnatoi se habeani. A D. Heul videbunt eos justiT -— M. Justi videbunt malos in poenis, ut magls gaudeant quod has evase- rint poenas : mali etiam ante judicium videbunt bo- nos in gloria, ut magis doleant quod hanc neglexe- runt ; post judicium autem boni videbunt semper roalos iu poenis ; mali vero numquam amplius vide- bunt bonos. D. Non dolebunt justi cum eos viderint ita tor- queri? — Itf. Non : licet pater videat filium, aot iilius patrem in pcena ; aut filia matrem, aut mater fiiiam ibi conspiciat, aut vir uxorem, aut uxor vi- rum ; non solum non dolcnt, sed ita est eis delecta- bile hoc videre, sicut nobis cum videmus pisces ia gurgite ludere, ut dicitur : LcBtahitur jutlus^ cum viderit vine^ctam peccatortim (PsaL lvii, 44). B D. Non orant justi pro eis? — M. Gontra Deum sentirent, si pro damnatis orarent : ita enim Deo uniti sunt, quod eis judicia Dei per omnia placebunt ; ideo et in eis gaudebunt. 6. Quie \infemus justorum animas ante Christi adveutum exeipereL D. In quo infemo erant justi ante adventum Chri- stit — M. In superiori, io quodam loco juncto io- feriori, in quo poterant alterutrum conspicere. Qni erant ibi, quamvis carerent suppliciOi videbantur sibi esse quodammodo in infemo, cum essent sepa- rati a regno. Uiis autem qui erant in inferiori in- ferno, videbatur quod illi qui erant ia illo infemo juHCto inferiori, erant in refrigerio paradisi ; nnde p et dives rogabat a Lazaro guttam super se stillari. D. Quam pcenam habebant ibi T — M. Quasdam tenebras tanlum; unde et dicitur : Habitantibus in regione umbras mortis lux orta est eis {isa. ix, 2). Quidam ex eis erant in quibusdam poenis. Yenit ergo Dominus ad infernum superiorem, nascendo, ut liberaret oppressos a diabolo ; descendit ad infer- num inferiorem moriendo, ut redimeret captivos a tyranno, utdicitur : Dices his qui vincii sunt^ Exite et hisqui in tenebris sunt, Revelamini (Isa. xlix, 9). Yinctos vocat qui erant in pcenis : alios vero in tenebris : quos omnes absolvit et in gloriam doxit rex gloriae. 7. Quomodo beati se invicem cognoscant^ et pro nobis intercedant. D D. Cognoscunt se jnsti et boni ia gloria? -^ M. Animse justoram omnes justos oognoscunt et Bomine et genera, et merita ipsorum, quasi semper cnm eis faisseBt. Malos omnes etiam in tantum cognoscunt; ul propter quod meritum unusquisque ibi sit, sdaal. Maii quoque malos oognpscunt, et bonos quos vident, ia tantum ut etiam nomina illorum scianl; ul dives nomiiia (^O) Abrahse et Lasari co- gnovit (Hii)* D. OrftBt anime pro charis auis? -* M. Justi orant pro his quos ia Oomiao aroaverunt, vel pro his qui eos invoeaiil, ol a malo aerveotur et a muadi tenta- (240) A. om. nomina. Patrol. CLXXII. ELnCIDARIUM. - LIB. III. il«2 mentis Hberentur; el si ia erroj^ sunt, ut corri- ganlur, et eis celerius associentur. D. QuaUtor orant Deum ^ -^ M. Desiderium illo- rum est oratio eorum. Quidquid enim desiderant, sine dilaiione percipient. Iliorum etiam orare, est cruciatus corpoiis vel bene gesta pro Ghristo, Deo repra}£entare. Non tamen aliquid oranl, nisi quod ipse Deus disposuit facere : alioquia incassum ora- rent. 8. De gaudio, et mansionibus ^ scientiat et appari^ tione beatorum : itemque de spectiis per damna- tos exhiHtis, D. Habent plenum gaudium Sancti? — M. Nequa- quam. Sicut enim vocati ad convivium venientes de sua vocatione et susceptione sunt Iseli, de absen- libus amicis solliciti, donec simul conveniant om- nes : ita animae justorum de sua nunc quidem glo- ria laetantur, de absentia autem nostra sollicitantur. Cum autem corpora eua receperint, et omnes in unum convenerinty tuno pleuum gaudium habe- bunt. D. Qu» est donras Palris, et multae mansiones? — M. Domua Patris est visio omnipotentis Dei, in qua jttstiy ut in Domino gloriantur, Maasiones di- verse sual pro meritis remunervtiones. D. Sciunt animae quae bic geruntur? — M. Animse justorum sciunt omnia quae hic agunlur; quse au- tem in poenis sunt, nescinnt nisi quee eis angeli vel sancti referunt. Quae vero in infemo sunl, non plua norant qui hic agatur, quam vivi sciunl quid ibi geratur. Ut lamen olim prophelte quaedam seive- rant; quae alii ignoraverunt, non tamen omnia; ita qusedam animse inter malos qusdam aciunt, qn» aliae nesciunt, quamvis non omnia. Ilaque omnia quse scint, vel eis divinilus revelantur, vel eisa morientibuS; et illuc venientibus nuntiantor. D. Possunt animae apparere quando volunt, vel quibus volunt ? — M. Animae sanctorum apparenl quando volunt, et quibus volunt, sive vigilantibus, sive dormientibus. Quae autem in poenis sunt, non apparent, nisi ab angelis permittantnr, et ut pro li* beratione siia rogenl, aut Hberatae gaudium suum amicis suis nuntient. Quae autem in inferao sunt, nulli apparere possont : si autem aliquando viden- tur apperere, sive in somnis, sive vigilantibus, noa illae sunt, sed dsmones in illaram specie, qui eliam in angelos lucis se transfigurant, ut decipiant. Si autem veraciter contigerit, pro alicujus sancti me- rito fit : ut cum S . Martino anima latronis apparuit, ubi altare destruxh ; aut pro admonitione, ut anima Benedicti papae in monasterio apparuit, cujus ca* put et canda asinus, medietas ursus fuit, quae se die noctuque per aspera et ignea loca trahi, et posl ju^ dicium deglaliendam asseruit olla geheanali. D. In qua fbrma apparent? «^ M* Inhnmanocor- pore assumpto de aere. (241) A. om« cognovit^ m 1463 HONOHIl AUGUSTODUN.OPP. PaRS iV. - DOiirMAT..ET ASCET. H64 9. Unde smnia. A Qora quaiu nostra, aieat nostra eliam miiiora quam D. Unde veniunt somnia? — M. Aliquando a Deo, em aliquid fuluri revelatur ; »cul Joseph per stel- las et manipulos quod fratribus suis praeferrelur. JLut aliquid necefisarium admonetur, ut alio Joseph, tit fugeret in jBgyptum. Aliquando a diabolo, cnm aliquid tentare aut bonum impedire nititur; ut io passione Domini de uxore Pilati legitur. Aliquando ab ipso homine, cum quod viderit, vel audierit, vel cogitaverit, hoc in somnis imaginatur, et in timore positus per tristia, el in ipse per l»ta ludificatur. iO. De AntichrUto, et adventu Enoch ac Elice, D. Benedictum Dei verbum, qui tol secreU mihi rcserat per os tuum. Nunc si rogare auderem, li- antiqiorum. D. Quid posteaerit?— M. Relinquentur quadragioU dies his qui ejus errore vel feUacia lapsi sunl, ul poenitere possint; post haec qua die judicium liet, omnia homo ignorat. ii. De navisHma tuba, et resurrecHone . D. Quid est novissima tuba? — M. Cum Dominus legem daret in monte, audita est vox tubie : ita an- geli ad boc conatituli, corporibus et tubis de aere sumptis, lerribile judicium Dei sonitu tub» intoaa- bunt ; ut dicitur : Canet enim tuba, et mcrtui resur- gent (/ Cor. xv, 62). Et iterum : Periit memoria eorum eum sonitu {P$aL ix, 7), et altissima vocc rcserat per os tuum. Nunc si rogare auderem, li- mortuis clamabunt, Surgite ; ut dicilur : Media no- benter de Antichristo audirem. — M. Antichristus ^^ clamor factm est{Matth. xxv, 6). Ad quam vo- in magna Babylonia de meretrice generis Dan na- - • scetur. In malris utero diabolo replebitur, et in Co- rozaim a maleficis nutrielur. Universo orbi impe- rabit, et totum genus humanum sibi quatuor modis subjugabit. Uno modo : nobiles sibi divitiis adsci- scet, quae sibi maxlme afifluent, quia omnis pecunia abscondita erit ei manifesta. Secundo modo : vulgus sibi terrore 8ubdel,quia maxima mvitiainDei cui- tores furiet. Tertio modo : sapientia et incredibil* cloquentia clerum obtinebit, quia omnes artes et omnem Scripturam menftoriter sciet. Quarto modo : mundi contemptores, ut sunt monachi, signis et prodigiis faliet. Faciet enim Um stupenda miracula. cem omnes mortui, boni et mali, in ictu oculi, id est quam cito possis ocuium aperire, imo aperto oculo lucem videre, resurgent. D. Quae est prima resurrectio?— M. Sicut du« sunt raortes, iu sunt duae resurrectionca : vna anima- rum, altera oorporum. Oum homo peccat, anima moritur ; quia a vita Deo descritur, et in corpore quasi in sepuicro sepeiitur : cum vero per poeniten* tiam ad vitam Deum redit, quasi n morte resurgit. Aiia erit corporum. D. Qua die ? — M. In die Paschoe, ea hora qua Chriatus resurrexit. D. Erit aliquis tunc in mundo? — M. Ita plenus crit prOOUgUS lauei. rftUiC* cmui muu o»-w|fw»«» •••..■•v«..«, u^ UjiH aiiqUlS lUUg lU UIUUUV* — rai.AW|«iiiuua ^i •• nt jubeat ignem de coelo descendere, et adversarios m^adus tunc homimbus, ut esl hodie, qui ita opc- suos coram se consumere, et mortuos resurgere, et ^ Yanie^ erunt, ut hodie. Quidam arabunt, quidam navigabunt, quidam aedificabunt, quidam aliud et sibi testimonium dare. D. SusciUbit mortuos vere? — M. Nequaquam, sed diabolua ejus maleficiis corpus aiicujus intrabit, ct illud apporUbit, el in illo loquetur ; ut quasi vivnm vidcalur, ut dicitur : In omnibus signis et pro- digiumendacibus(n Thess. ii, 9). Hic antiquam ffierusalem rcflsdificabit, in qua se ut Deum coli ju- bebit, Hunc Judai ex toto orbe venientes summo voto suscipient; sed per prawlicalionem Eliae el Enoch ad Christianam religionem redibunt, et om- nes pene dirum martyrium subibunt. D. QuaU aelate venient illi duo? — M. In ea qua assumpti sunt : qui etiam ab Antichristo, qui voca- turAntemos, id eat contrarius; vel Ameomai, id est nego, vel, Tiun, id est sol vel gigas, intern- D eienlur. ffic per tres annos et dinoidium monarchiam obtinebit ; deinde tentorium suum ad expugnandos jttstoa in monte Oliveti extendet, in quo invenietur aubita morte mortuus spiritu oris Domini, id est jttssu Dei interfectus; ut dicitur : « Pr»cipilabil Do- mmus inclytum universa terr» in monte san- cto. " D. Cum dictum sit : IHes illi propter electos brevia- buntur {Matth. xxiv, M) : erunt tunc dies breviores, quamnunc? — M. Dies tunc iu longi enint sicot nunc, ut dicitur : Ordinatione tua perseverat dies (Psal. cxviii, 91). Sed dies dicuntur breviari, quia pcr brevc tempus, id est tres annos et semis regna- bit. Porro corpora hominum creduntnr futura mi- V aliud facient. D. Quid de illis fiet? — M. Justi, cum resurgent, mox ab angeiis in aera obviam Christo rapientur, et electi vivcntes cum eis rapienlur, et in ipso ra- ptu morientur, ct reviviscenl : hoc praecessit in Maria matre Domini, et Joannc EvangelisU : Ma- rU, qu« recepto corpore post mortem in gloriam cst assumpla ; Joannes qui vero fuit corpore raptus, et in ipso raptu credilur mortuus et rcviviscens. Reprobi de ipso terrore moricntur, et confestim reviviscent : et hoc est judicare vivos et mortuos. D. Resurgent qui in matris sunt mortni uteris? — M. Quotquot vitalem spiritum aeceperant, re- surgent. D. Qua aelate, vel mensura ? — M. Qua erant, si cssent triginU annorum; vd futuri essent, nisi ante mcM^crentur. D. Aliquando lopus devorat hominem, ct caro homittis vertitur in suam eamem : lupum vcro ur- sus, ursum leo devoraot ; quomodo resurget ex his homo?— M. QttOd carofuit hominis, resurget; quod bestiarum, remanebit. Scit cnim heo bene sc- cemere, qui scivit ex nihilo CuncU condere. Sive ergo membralim a bcstiia, sive a inseilNM, seo a volucribns devorentur, omnes in resnrreetione rc- formabuntttr in Untumtttace eaptlhiadeeiapereat. D. Si capilli el ungues praecisi in locam suum iie^ BLUCIDARIOM. — LIB. III. 1166 redeunt, nonne deformes eruot ? — M. Non est in- A telligendum quod .«(intreducendi in priorem locum ; sed sicut figulus si vas noviter facfum frangat, el de eodem luto aliud faciat, non attendens, quid prius ansa vel ftmdus fuerit : ila format Deus de eadem materia, aliud corpus huic valde dissimile, cui omnis deformitas et infirmitas absit, et omnis integritAa et deeor adsit : quamvis unumquodque membrum in locum smm Deus decenter restaurare possH. D. Qui hic habnerunt bina capita, vel plura membra, vel quibus defuerunt aliqua, aut pingues autmacri fuerunt resurgent tales ? -« M. Quid hic habuenint duo capita, duo inde corpora resurgent, et unaquaeque anima habebit suum corpus, cui nihil indecens vel deforme adhaereat, ted pmnia q membra sana et integra, et omni pulehritudine plena habebit. . D. Quid sentis de abortivis ? — M. In quantum est semen patris resurget in patre ; iu quantum san- guis matris, resurget in matre. D. Qualia corpora justi habebunl ? — M. Immor- talia et incorruptibilia, et ut splendidum vitrum perlueida. .Reprobi quoque similiter immorlalia, quoniam sine fine jngiter in morte dolentia ; et in* corraptibilia in hoc quod cum omnibus pcenis affi* ciantuT; non consumantur ; sed lantum tencbrosa. 12. De judicio ejusque circufastmtHs. D. Qua hora fietiudicium ? — M. Media nocte, qua hora angelus -figyptum devastavit, et Dominus C infernum spoliavit, ea hora electos suos de hoc mundo liberabit. D. Qualiler veniet Dominus ad judicium ? — M. Sicut,. cum imperator ingressurus est civitatem, corona ejus, et alia insignia praeferuntur, per quse adventus ejus cognoscitur ; ita Christus in ea forma qua ascendit, cum ordinibus omnibus angelorum ad judicium veniet : angeli crucem ejus ferentes prsibunt ; mortuos tuba et voce in occursum ejus excitabunt, omnia elementa turbabuntur^ tempe- state ignis et frigoris mixtim undique furente ; ut dicitur : Ignis ante ipsum prcecedet, et in circuitu ejus iempestas vaiida (PsaL xux, 3) ; et alibi : Pw gnabit orbisterrarumpro eo contra insensatos{Sap. V, 21). D D. Eritjudiciumin valle Josaphat? — M. Vallis Josaphat dicitur vallis judicii. Vallis est semper juxta montem. Vallis est hic mundus, mons est coelum. In valle ergo tit judicium, id est in isto mundo, scilicet in aere, ubi jusli ad dexleram Chri- ati, ut oves, statuentur; impii autem, ut haedi, ad sinistram ponentur. D. Quomodo ad dexteram vel sinistram? — M. Ad dexteram, scilicet, sursum in gloria ; ad sini- stram, deorsum in terra. Jiisli enim geminis alis charitatis ad alta sublevabuntur ; ut dicitur : Sancti sument pennas ut aquilce {Isa, xir^31). Impii autem peccalis ut plumbum ad terrena, quibus toto corde inbaeserant, deorsum deprimentur. i3.De fudiee et assessoribus . D . Quali forma apparebit ibi Dominus ? — M.BIectis in ea forma qua in monte apparuit : reprobi» vero in ea qua in cruce pependit. D. Erit crax ibi, lignum, scilicet, in quo Dominua passus est ? -* M. Nequaquam^ sed lux is modnm crucis splendidior sole. D. Quare faciet Filius judicium ? — M. Filiu^ si- militudo Dei est ; angelus autem et homo usurpa- verant sibi similitudinem Dei : justum est ergo ut cui facta est injuria, Judicium faciat pro vindicta : qnamvis Pater et Spiritus sanctus ei cooperentur. D. Erit ibi sedes in qua sedeat, ut dicitur: Se- debit snper sedem majestatis f(Matth, xxv, 31.)— M. Chrislus dicitur nunc stare, et pro sponsa sua pugnare : tunc devictis hostibus, et sponsa ad se recepta in majestate sedebit : hoc est humanitas in divinitate requiescet. Super sedem suam etiam sede- bit, quia ab omni labore in Ecclesia cessabit. Ta« men quia homo ibi apparebit, super sedem de aere assumptam ut judex sedere creditur. D. Hadebunt apostoli sedes, ut dicilur : Sedebitis super sedes duodecimjudicanles duodecim tribus Israel^ (Matth. xix,28.)— M. Conscientiseeorumsunt sedes eorum, in quibus devicto mundo et vitiis, quasi in sede Iriumphantes quiescent. Sed et ipsi super sedes de aere videbuntur sedere, ut dicitur : Sedebunt super sedes injudicio. D. Qualiter fiet judicium? — M. Nunc sunt bon, et mali mixti ; et multi videntur boni, qui sunt mali ; et roulti putantur mali, qui sunt boni. Tunc ab angelis boni a malis, ut grana a paleis, secer- nentur, et in qualuor ordines dividentur. Unus ordo est perfectorum cum Deo judicantium. Alter justo* rum, qui per judicium saivantur. TeAius impiorum sine judicio pereuntium. Quartus malorum» qui per judicium damnantur. D. Qui sunt qui judicant? — M. Apostoli, mar- tyres, confessores, monachi, virgines. D. Quomodojudicabuntjustos? — M. Monstra- bunt eos suam doctrinam et sua exempla fuisse imitatos, et ideo regno coelorum ("242) dignos. 14. Dejudieandis et sine judieio perituris; de ira Deit et de apertione librorum. D. Qui 8unt qui judicabuntur? — M. Qui opera miserieordise in legitimo conjugio exercuerunt, vel qui peccata sua pceniteBlia et eleemosynis redeme- runt, eis dicitur: Venite^ benedieti Patris inei; esu'- rivi et dedistisnUhi mandueare^ etc. {Maith, xiv; 34, 35.) D. Dicentur haec sonis verborum?— M. Cum Christus homo ibi apparebit, et ipsi in corporibus adsistent,. potest esse quod haec verba sonaliter fient. Tamen» cum sit ibi omnilms manifestum per quod meritum qutsque salvetur vel danmetur, ma^ (242) A. om. ccelorum^ 4161 HONORII AOGUSTODUN. OPP. PARS IV. - D06HAT. ET ASCfiT. iUS gis nobis per haec verba hinuitar, per qnm merila A vel neglexerunt. Liber litm est etiam yIs divina. salventor. D. Qoomodo jadicabantur? •— M. Ckelesti pala- tio, qui h»c fecerunt, digni censebuntur. D. Qoi sunt qui sine judicio peribunt ? — M. Qui sine lege peccaverunt, pagani, scilicet, etilli Judaei, qui fuerunt post passionem Ghristi. Nam post suam pasaionem legis observatio reputatur idololatriie su* perstitio. D. Videbunt ipsi Ghristum? — M. Videbunt, sed ad sui pemieiem, ut dicitur : Videbuni in quem tramfixerunt {Joan. xix, 37) ; omues namque impii in necem Domini consenserunt. D. Quare dicitur de eis : ifon resurgent imfdi tn judicio f [PsaL r, 5.) - M. Non continget illis. ut citm- : Mani/eitabo illU me ipsum (Joan. xiv, «1). ibijudicent; sicut hic fecerunt. De his dicitur ? ^' »v ^s^ ,_* «__j . ^ .^ in qua oomes suas conscientiaa quasi scriptas vide- bimt. 15. De subsecuturis universale judiciumf etmundi conftagratione ; ac de reformatione. D. Quid sequitur?— M. Peracto judicio, diabolus cum toto corpore suo, id est cum omnibos impiis, in careerem, id est in stagnum ignis et sulpfauris prse- cipitabitur : Ghristus vero cum sponsa sua, id est omnibus electis, cum triumphali gloria in ctvitatem Patris sui coelestem Hiemsalem revertetnr. D. Quid est, Transiens, ministrabit illis ? (Luc. xn, 37.) — M. Hoc eat remota serviii forma, talem qualis est ostendet se electis in Patris gloria, ut di- Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui (Psal, XX, 10). D. Qui sunt qui judicabuntur, etperibunt? — M. Judaei, qui ante adventum Ghristi sub lege pec- caverunt ; et mali Ghristiani, qui malis operibus Deum negaverunt ; his dicetur : Discedite a me ma- ledicti ; esuriuif et non dedistis mihi manducarCf etc. (Matth, xxv, 42). Quibus verbis innuitur quod ideo damnentur, quia crimina sua eleemosynis re- dimere contempserunt. Et debes notare quod non dicit : Venitet benedico vos, nec dicit ; Discedite, maledico vos ; sed, quia estis benedicli, venite; et, ^ttta estis maledicti^ discedite. D. Quis benedixit istos? vel quis maledixit illos ? p ^ M. Spiritus sanotus quotidie per ora aroicorum et inimicorum electos benedicit, ut dicitur : Bene- dicti vos a Domino {Psal. cxiii, 15). Et itenun : BenedicHo Domini super vos {Psal. cxxviu, 8). Re- probos vero per ora omnium maledicit ut dicitur : Maledicti qui declinant a mandatis tuis {ibii., 21). D. Quomodo judicabant eos Sancti? — M. Suis meritis ostendent eos nec facta nec dicta soa secu- tos^ et ideo omni supplicio dignos : bos in ira sua conturbabit Deus, et devorabit eos ignis. D. Habet Dominus furorem vel iram ? — M. In Domino non sunt tales motus : qui, ut dicitur : Omnia cum tranquillitate judicat {Sap. xn, 8) ; aed eum in reos sententia justse damnationis profertur, irasci eis, qui hsc patiuntur, videtur. D. Habebunt justi defensores, aut mali aecusa- tores ? M. Habebunt conscientias suas. Ita namque omnes a fulgore cmcis illustrabuntur, ut sicut nunc 9ol ab omnilMis videtor; ha omnium hominam eon- scientiie tunc ab omnibus in propatulo videantnr. D. Quid est quod dicitur, Libri aperti sunt; et li- ber vitoe, et judicati sunt mortui de his qum erant scripta in libris ? {Apoc. xx, 12.) — M. Libri sunt prophetfle, sunt apostoli, sunt alii perfecti. Qui iibri aperti erunt, quia doetrina et exempla eorum omni* bus patebunt ; in quibus omnes, quasi in libris, vi- debunt quid facere vel quid vitare debuerunt. Liber vero vit» est vita Jesu, in qua omnes quasi in libro legent quid de praeceplis ejus, vel fecerunt, D. Qoid est, Tradet regnum Deo et Patri {I Cor. xv, 24), et Deus erit omnia in omnibus ? {Coioss. iir, i t .) — M. Id est Gbristi humanilaa, et tota Bcclesia iu divinitate regnabunt ; et Deas erit gaadhim omnlam, et gaudium singuloram. Singuli namque singalare gaudium habebunt, et omnes simol de visioae Det gaudebunt. D. Quid posteade mundo erit?— M. Conflagra^ bitur. Sicut enim olim aqua dilavii mundo pneva- luit, et super montes omnes cubitis qulndeeim ex- crevit, itatnnc ignis pmvalens superomnea montes quindecim cubitis altius ardebit. D. Interibit penintus mandaa? — M. Berum muta- bilitas, et pcenffi peccati, scilicet, frigus estus, grandines, turbines, fulgura, tonitraa et aliie incom- moditas penitus interibunt : elementa vero purgala perroanebunt, ut dicitur : Mutabis ea^ et mutabun- tur (Psal. ci,27). Sicut enim praesens figure nostro- ram corporam transibit, et longc aliam huic ineom- parabilem habebit, ita praesens mundi figura peni- tus prseteribit, et longe alia incomparabilis glori» forma erit, ut dicitur : Faciet Dominus caslum no- vum et terram novam {Isa. lxv, 17). Denique cce- lum, soI, luna, stells, aquse, quae nunc festinant cursu irretardabili, quasi cupientes in meliorem sta- tum immutari, tunc fixa stabiliter manebunt, et quieta, et mirabili glorificatione immutata. Nam coelum gloriam solis induet : sol septempliciter plus quam nunc lucebit, ut dicitur : Sol habebit lumen septem dierum. Luna et stelhn vestientur inef&bili D splendore. Aqua, quse Ghristi corpus tingere me- rait, et sanctos in baptismate lavit, omnemdecorem crystalli transcendet. Terra, quae in gremio suo Do- mini corpus confovit, tota erit ut paradisus. Bt quia Sanctoram sanguine est irrigata, odoriferisOo- ribus, lilfis, rosis, violis immarcessibiliter erit per- petuo deoorata. Bt hsecest mutatio dexterae excdsi, quia terra, quse erat maledicU, et spinis addicta, tunc in perpetnum a Domlno erit benedicta, el labor et dolor non erit ultra. 16. De corporibus beatorum, et eofum adjunctis. D. Replesti me de bonis domus Domini : dic,qaa- lia corpora habebunt sancti ? M. Septies qaam sol splendidiora, et prse animb agiliora* i1G9 BLUCIDARIUlf. — LIB. III. 1110 D. In qoa state, vel io qua mensura eront? — A macala, et c^jus coma multo pretio ponderabatur M. Ut Ghristus, quando resurrexit. Yerumtamen cum prsBcisa ? sit hic delectabile pueros senibus mistos, viris ma lieres, longis breves junctos cemere ; credibile est multo delectabilius esse ibi singulis statibus, sin- gulis mensuris utrumque sexum virorum et mulie- rum conspicere : sicut hic deleclabile est diversas voces in organis vel in fidibus audire. Unde ma- gia credendum est omnes in illa SBtate, et in illa mensura resurgere, et ibi apparere, quacontigit eos hinc migrare. D. Erunt vestiti^ an nudi ? — M. Nudi eruot» sed omni decore fulgebunt ; et non plns de aliis mem- bris, quam nunc de gratiosis ocuiis erubesceot. Sa- lus autem justorum et iaBtilia erunt illorum vesti- menta : oam Dominus induet corpora eorum vesti- menlo salutis, et animas eorum indumento laetitis. £t sicut hic sunt^iversa genera florumy ut in liliis albedo, et in rosis rubedo : ila diversa gratia colo- rum creditur fore in corporibus Sanctorum» ut aliom colorem martyres, alium habeant virgines ; et hiec pro vestimentis reputabuntur. 17. De operatione et gaudio beatorum. D. Possunt libenter facere quod volunt? — M. Nihil nisi bonum volunt, ideo quidquid volunt, libere agunt ; et ubicunque esse volunt, sine mora ibi sunt. D. Quid operantur ? — M. Vacant et vident Deum, et in sascula saculorum landant eum. D. QueestlaudalioSanctorum? — M. Deumsan- ctos ibi laudare est tantum de visione Dei gaudere, D. Recordantur malorum quse in corpore patie- bantur?-*M. Omnium reeordantur. D. Non habent inde dolorem? — M. Imo majus gandium habebunt, quod Iubc omnia de? icerunt : sicnt aliquis qui olim periculum belli evasit, et hoc post gaudens amicis narrat. D. Saper altiludinem terre sostulit me tua au- rea lingua. Nunc eia, dic mihi illorum gaudia f — M. Gaudia itaque Sanctorum erunt, quas oculus non vidit^ nec auris audivit, nec in cor kominis ascendU^ gucB praiparavit Deus his qui diligunt eum (/ Cor. «•9). D. Quse sunt hsec?^ M. Yita stema, beatitudo D. 0 gloria! — M. Quid si cum hocdecore esses tam velox quam Asael, qui cursu pedum prse- vertebal capreas. D. 0 gratia 1 — M. Quid si cum his duobus ita esses fortis ut Samson, qui mille viros armatos proslravit una mandibula ? D. 0 ingens decus I — M. Quid si cum his tri- bus esses tam liber quam Augustus, cui totus mundus servivit ? D. 0 claritudo I ~ M. Quid si cum his quatuor ita voluptate afQueres ut Salomou, qui nunquam cordi suo aliquid denegabat quod desiderabat ? D. O dulcedo ! — M. Quid si cum his quinque B ita sanus esses ut Moyses, cui numquam dens mo- tus est, nec caligavit ocnlus ? D. O sanitas 1 — M. Quid si his omnibus habitis deberes ita fieri longffivus ut Mathusalem, qui pene ad mille annos vixit? D. 0 magnificentia I Ifibi videtor, si cui optio ex his eligendi daretur, unumquodque pro regno jure eligeretur : si quis autem his omnibus polleret, merito toti mundo praeferendus esset. — H. Opor- tet, ut interdum sileas, dum prsestantiora audias. Quid si cum his omnibus superioribus ita sapiens esses ut Salomon, eui omnia abscondita et oc- culta erant manifesta ? D. 0 decus, vel sa^iuuiia! — M. Quid si super heec omnes homines tibi essent amici, ut David G Jonathse, quem dilexit ut animam suam ? D. 0 beatitudo I — M. Quid si insuper onmes tibi essent ita concordes, ut Laelius Scipioni, de qui- bus neuter nisi quod alter voluit ? D. 0 ine&bilitas 1 — M. Quid si ad haec omnia ita potens esses, ut Alexander Magnus, qui Asiam, AlHcam, Europam, sU>i potenter subjugavit ? D. 0 sublimitas 1 — M. Quid si insuper ab omni- bus ita honorareris, ut Joseph ab iEgyptiis, quem adoraverunt ut Dominum ? D. 0 celsitudo I ~- M. Quid si in his omnibus ita securas esses ut Elias et Enoch? D. 0 magnitudo I — M. Quid si his omnibus ha- bitis tale haberes gaudium, quale is habet qui cnm . . ic • .• • -Tk &d equuleum ducitur, repente in itinere ad regnuin sempiierna,onmiumbonorum sufficientia sme omnbD fgpUQf o indigentia D. Hoc planios edicito. ^ M. Septem speciales glorias eorporis habebunt, et septem animse. In corpore quidem pulchritudinem, velocitatem, forti- tudinem, Ubertatem, voluptatem, sanitatem, immor- talitatem : In anima autem sapientiam, amidtiam, eoncordiam, potestatem, honorem, securitatem, gau- dium. 18. De corporum dotibus in beatis. D. Levasti me super me. Hsec sunt quae con- cnpivil aninsa mea audire. Rogo te, h»c aliqui- bus modts exprime. — M. Placeret ne tibi si esses ita pulcher ut Absalon in c^jus corpore non erat D. 0 majestasl — M. Quid si amicum haberes, qnem ut teipsum diligeres, et is similiter ut tu his oronibus bonis abundaret ; nonne duplex gaudium haberes ? D. 0 immensa delectatio ! — M. Quid si multos amicos haberes, et nihilominus his bonis afQuerent, nonne tot gaudia haberes ? D. 0 inenarrabilitas 1 Ita ego delector in sermo- nibus tuis, sicut in omnibus divitiis. Mihi vide- tur quod si quis quaedam ex his, non dico omnia, haberet ; dignior toto mundo esset. Si quis autem his omnibus esset plenus, videretur jure Deus. -^ M. Recte sentis nam his omnibus bonia ipsi H7i HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. - DOGMAT. ET ASCET. H7f (id est, sancti) longe excellentius exuberaut. Absa- A clare ; mullam pecuniam et variam sapeiksotilem lonis namque fot*mositas ibi esset defortimas. Porro illorum specibsitas erit ut solis claritas^ ut dici- tur : Fulgebunljusti sicut sol {Matth, xiii, 43), qni tunc septuplo plus quam nunc fulgoscet. Et hoc eis promiltitur : Reformabit corpus humUitaiis no^ stra configuratum corpori claritatis suce (Philip. III, 21). Nemo dubitat quin corpus Christi clarius sit quam sol, utpote corpus Creatoris quam cor- pus creaturse ; homines vero templa Dei dicuntur, quod sol non dicitur. Si ergo corpora sanctorum corpori claritatis Christi, quod est splendidius quam sol, configurantur ; et Deus in eis, ut in templis, habitat ; necesse est ut teropla Dei magis perspicua sint quam sol. Ecce qaalis sanctorum pulehritudo. possidere ; hsec omnia illis infinite redandaiit. 0 qualem voluptatem visus ipsi habefount, qui ita clausis sicut apertis oculis videbunt 1 Quibus sin- gula membra, ut oculus solis ernnt, qui Regem glori» in decore suo cement ; omnes angeios et omnes sanctos interius et exterius eonspiciait, Gloram Dei, gloriam angelorum, glonam patriar- charum, gloriam prophetarum, gloriam apoatolo- rum, gloriaro martyrum, gloriam eonfeasoram, gloriam virginum, et gloriam omnium sanetorum videbunt : snos oculos, suas facies, omnia mena* bra sua interius et exterius, cogitationes singulo- rnm intuebuntur : omnia quee sunt in novo ccelo, et in nova ferra contemplabuntur : inimicos suos, Asael agilitas esset ibi pigra tarditas. Sane ipsi q qui se olim afflixenmt, in inferno jugiter videbunt ; et de his omnibus inefiabiliter gaudebunt. O qua- lis voluptas auditus itlorum, quibus inceasanter sonabunt harmonise coelorum, concentus angelo- rum, dulcisona organa omnium sanctorum ! Olfa- ctio qualis, ubi suavissimum odorem de ipso sua- vitatis fonte Deo haurient, et odorem de angelis et de omnibus sanctis percipient I Eia qualis volu- ptas gustus, ubi epulabuniur et exsuMuni in con- spectu Dei (PsaL lxvii, 4) ; et cum apparuerit glo- •ria Dei saturabuntur, et ab uberiate domus ejus inebriabuniur t (Psal. xxx v, 9.) Voluptas taetut qoa- lis, ubi omnia aspera et dura aberuiit, et onsiiia blanda et suavia arridebunt ! 0 quam magna mul- tiYudo dulcedinis divitiarum, ubi in gaudio Do- p mini super omnia bona sua constituentur. Eece tales surt deliciae sanctorum. MoyMs sanitaa esset ibi infirmitas. Salus autem justorum a Domino. Quos si tentares impetere ferro, non plus posses Isedere quam nunc radium solis seoare ; talis est sanitas justoram. Mathusalae longsvitas esset pro- •lixse mortis difficuHas, quos mors et dolor fegiaiit, quia in perpetuum vivunt. En qoalem habebunt vita diuturnitatem, qui indeficientis vitse feliciter hnreditabunt sdternitatem. Et haeo tantum sunt bona corporis. veloces sunt ul quam cito oriens sol occidentem sdo radio tangit, tam cito ab oriente in ocoiden- tem venire possint, et quam cito oculus se elevans visum ad coelum dirigit, tam cito ad lerram de coelo, de terra ad coelum relabi poterunt : hoc et enim angeli facere possunt, quibus ipsi coaequa- les erunt, ut dicitur : Erunt a^guqles angelis Dei (Lue.jJi, 36). Ecce qualis illorum velocitas. Sam- . sonis v^letudo esset ibi invaletudo : nempe UIO' rum talis erit valentia, ut ai montes et omnem molem terr» pede vertere vellent ; valenter pos- sent, et tam facile, quam nunc videre : hoc enim nemo dubitat angelos posse, quibus ipsi sequalea dicuntur esse. Bcce qualis justorum forlitudo. Augusti imperatoris libertas esset ibi captivitas : qui potuit capi, ligari, claudi. IUorum vero talis est libertas, ut omnia obstantia penelrare valeant, et nulla creatura eos retinere queat ; sicut sepul- crum corpus Domini teaere non potuit quin re- surgeret, et januis clausis intraret. Huic ipsi con- figurabuntur. Bcce qualis illorum libertas. \^, De volupiaie beatorum. D. Salomonis deliciae- essent eis miseriae. 0 qua- lis est illorum voluptas, quibus ipse Deus fons omnium bonorum est insatiabilis satians satietaa I -^ M. Du8B sunt beatitadines : una minor paradisi, aitera major coelestis regni. Quarum quia neu- tram experti sumus, de eis comparationam dare nescimus. Et duae sunt miseriae : una miuor hujus ^ mundiy altera major infemi. B quibns quia unam quoiidie experimur, comparationem de experta dare novimus. Sicut igitur si ferrum ignitum.ali- €ujus capiti esset in6xum, et sic candens per omnia membra transiret t sicut ille dolorem in- terius et exterius haberet ; ita ipsi per contrarium modum in omnibus membris suis interius et exterius voluptatem habent. Hic, id est in hoc mundo, est voluptas multitudinem virorum ac mulierum spe- ' ciosarum videre, induere vestes pretiosas, praeclara aediftcia cernerey dulcem cantum, sermonem con- cinnum, organa, lyras, citharas, et talia audire ; thymiamata, et alias diversi pigmenli species odo- rare, variis epulis deliciari blanda et mollia Ira- 20. Dotes animarum in beatis ; ei guod de peceatis riie expiaiis non erubescani, degue pleno omnium gaudio. D. Sicut dulcis fons sitientem agricohm, ita de- lectabilis favus de ore tuo distillans meam refocillat animam. Sed o incomparabiliter beati, qui ad tam inefiabilia bona sunt prsedestinati I ^ M. Yere beati sunt, qui habitant in domo Domini, quia in his om- nibus vivent in saeculum saeculi. His Salomunis sa- pientia esset magna insipientia. Porro ipsis omnis sapientia afiluit : omnem scientiam de ipso fonte sapientiae hauriunt. Omnia quippe praeterita, pne- sentia, et si qua fiitura sunl, perfecte sciunt. Om- nium omnimo hominum, sive in coelo, sive in in- ferno, nomina, genera, opera boaa vel mala un- quam ab eis gesta norant ; et nihil est quod eos la- teat, cum m sole justitiae pariter videant omnia. D. Heu quantas lacrymas miserlae mee nunc co- 1473 ELUCIDiWUM. - UB. III. 1174 git me fandere fons tom doqaentue. Scient omnes A P^ cupient quam habebunt, et nibil polest a^jict sancti quod ego feei? ^ M. Utiqne, non solum qu» fecisti, sed qu« unqaam rel cogitaati, vel dixi8ti< aut aliquis bomo sive bonum, sive malum, indelebi- liler cognoscent. D. Quid tunc valet confessio, et poenitentiapecca- torum, si non delebuntur : et si ipsi debent turpia etfoBda flagitia nostra scire, quje etiam exhorresci- mus cogitare? — M. Quid abhorres? quid times? An vereris quod de tuis factis ibi confundaris? De foedissimis et turpissimis actibus tuis confcssls et pcenitentia lotis non plus verecundaberis, quam si quis nunc narraret tibi qu» olim gessisti in cunis : nec plus crubesces, quam si vulneribus in praeiio acceptis perfecte sanatut esses. Nihil eat aliudpec- cata dimittere vel delere, quam non punire : per B poenitentiam et eonfessionem remittuntur : sed de Dei et sanctorum scientia nunquam delebuntur. D. Vellem mihi hoc exemplu probari ? — M. Nun- quid scis quod David homicidium et adulterium perpelravit? D. Scio. — M. Num nosti Mariam peccatricem fuisse, Petrum Christum perjurio abnegasse, Pau- lum Ecclesiam orudeliter impugnasse ? D. Novi. — M. Gredis eos in coelo? D. Oredo. — M. Si igitur tu adhuc corruptibilis et fragilis haec nosti, quanto magis ilii nomnt, qui ab omni corruptione et fragilitate liberi erunt ? Non tamen inde nunc verecundantur, sed magis de sua salvatione in Domino gloriantur. D. Non abhorrent tales angeli velsaneti qui pene nihil peccaverunt ? non habebunt eos pejus ? — M. Neqnaquam ; sed» sicut his amici congaudent qui naufragium vel aliquod grave periculum evadunt, ita angeli et sancti de illomm evasione congratu- lantor, quibus omnia, etiam ipsa peccau, in bonum cooperantur. Et sicut medicus magis de desperato egro, si eum sanaverit laudatur, ita Deus uberius de illorum aalvatione glorificatur. D. 0 immensa Isetitial — M. Davidet Jonathaeami- citia esset illis inimicitia. 0 quam dulcis amicitia ilios copulat, quos Dens ut filios suos amat, et ipsi Deom plus quam seipsos diligunt, et omnes angeli gaudio eomm. Quod enim quisque in se non ha- buerit, in altero habebit : ut , verbi gratia, Petras in Joanne gloriam habebit virginitatis ; Joannes in Petro gloriam passionis. Rt ita gloria unuiscu- jusque erit omnium, et gloria omnium uniuscujua* que erit. Dic igitur quidcupere plus poterunt, qui angelis coflsquales emnt, et hasc omnia, quae com- memoravi, et plura habebunt. Alexandri ampla po* tentia esset ilUs angusla custodia. Nempe illoram tam etficax erit poteotia, ut si aliud ccelum facere vellent potentur possent. Sunt enim Filii Dei, et cohaeredes Ghristi et ideo dii, ut dicitur : Ego dixi^ diie$tis(PsaL lxxxi, 6). Et quia dii sunt, omnia quffi volunt possunt. D. Et si possunt, quare non aliud coelum (aciunt? — M. Deus nihil imperfectum reliquit : quia omnia in mensura, numero et pondere, perfecte absolvit. Bt si ipsi aliud coelum facerent esset superfluum ; sed nihil volunt quod sit indecens vel superva- cuum, Nos etenim multa possumus, qmetamennon facimus, ut saltare, vel currere. D. H»c omnia possunt credi de Apostoiiset sum- mis sanctis : circa nos bene geritur, si nobis in ser- vitio eorum vivereconceditur.M. De omnibua omnino justis dictum est : Erunt eequales ongeUs Dei {Luc. XX, 36). Siout enim illni est perfecte calidum, a quo omne frigu^ cii iiMUium, et illud est perfecto jrigidum, a quo omnis calor removetur ; et tamen p aliud potest esse calidius aut frigidius ; ita, licel omnes sancti sequales sint semper videndo faciem Patris ; tamen ita differant in gloria ut stallarum claritas, vel solis et lun» lumina. Sicut igitur si rex praeteriens ssgrum, quem in coeno jacentem viderel, levari balneari, vestibus suis indui juberet, nomen suum ei imponeret, in fihum suum adoptaret, re* gnum ei in haereditatem daret : iUi Deus cemens nos in luto peccatorum, nos inde per fidem levavit, baptismate lavit, nomen suse DiviniUitis nobis im- posuit, in regnum suum hseredes adscivit, nt dici- tur : Qiiotquot receperunt eum,dediteispotestatem filiosDeifieri(Joan. i, 12). Quamvis ergo alius alio prsestantius, alius alio eminentius gloriam pro me- ritis sortiatur ; tamen omnes unam domum PatriSi licet diversis mansionibuss, et unum denarium de etomnessanctieos ut seipsos diligunt. LaUi et D yisione Dei et consortio angelorum percipient. Jo- Scipionis concordia esset illis discordia. Sane con cordia iUomm est ut oculorum : quo unus aspicit, mox se alter illac flectit : quidquid aliquis iUorum volet, hoc Deus, hoc angeU, hocomnessanctivolent. D. Eia, si Deus et omnes sancti volent qood ego volo : tunc vellem simUisesse Petro ? — M. Gerte si hoc volueris, cpntinuo eris. Non dico qood Petrus sis, sed Petro simUis. Nam si cuperes Petras esse; cuperes non subsistere. Si enim tuam essentiam exueres, nibil esses ; quamvis nullus ibipluscupiat, quam promeruerit; sicut nec pes cupit oculusesse, aut manus auris; vel vir esse muUer. Si enim aii- quid plus cuperent, plenum gaudium non haberent; scd omnes plenum gaudium habebunt : ergo nihU seph honor esset eis ut dedecus. O qualem honorem habeboDt ipsi, quos Deus, ut filioshonorabit, angeU ut principes, omnes sancu ut Deos venerabuntur I Debitorest cnim eis Deus, quia hoc qood de eis sta- tuit iacere, ut hoc fieret, toto adnisu se prseparave- re. Debitores sunt eis omnes sancti, quia quod bi- nam stolam, imo centuplum percepemnt , ex ei ex magnaparte habebunt. Debitores sunt eis angeli quia quod eorum numerus est impletus, quantum in ipsis fuit, fecemnt, debUores sunt eis coelum et ter- ra, et omnis creatura, qaia quod tam exceUenter immutata sunt, ut hoc fieret, suis meritis festina- verunt. Eli» et Enoch securitas esset eis timoris anxietas quia ita securi sunt; quod nec mortem ins HONORH ADGUST0D13N. Ol»P. PARS. lY - DOGMAT. ET ASCET. 1176 iiee aliquod infortunium timebant ; et haec omaia A maximo honore erunt prflBdiii, ita illi maximo de- nunqnam amittere pavebant. Deus eaim non aufert ab eis, eum sint filii ejus charissimi : et ipsi nun- qnam amittere volent ; nunquam igitar ea perdent, equuleo vero erepti, et in regnum rapti perfruentar laetitia pro moestitia. 0 qualem leetitiam et exsalta* lionem ipsi habebunt, qui in gaudium Domini in- troibunt I O Deus 1 quale gaudium habebunt, qai Patrem in Pilio, et Verbum in Patre, et Spiritus sancti cbaritatem in utroque, sicuti est, facie ad faciem semper videbunt. Gaudium habebunt de con- sorlio angelorum, gaudium de contubernio omnium Sanctorum. Gaudebunt itaque de bonis Domini in* terius et exterius, supra se, et infra se, in circuita et undique. Ad hsec omnes amicos meos incito ; qoi decori erunt dediti. Sicut isti seouritate egregia tri- puifiabaat, ita iUimaximopavoretrepidabunt. Sicu isti ineffinbili gaadio erunt jubilantes» ita illi mise- rabili mcerore sine flne ejulantes. Odiom enim Dei habebunt, quia, quantum in ipsis erat, ei obstite- runt, ne unquam civitas ejus aediGcaretur. Odiam habebunt, angeloruro, quia, quantum potuerunt, efiecerunt ne unquam numerus eorum impleretnr. Odium habebunt omnium sanctorum, quia, quantum in ipsis erat, nunquam gaudium plenum habebunl. Odium a novo coelo, et a nova terra et ab omni creatura habebunt : quia, quantum in ipsis erat, impedierunt ne unquam immutarentur. 0 mirabilis contrarietas t Sicut illorum gaudia erunt inexcogi- si me audierint, in eorum consortio, quorum multa g tabilia et indicibilia : ita istorum supplicia erunt in- millia sunt, his deliciis affluere et superabundare gaudebunt. Ecce, hoc est plenum gaudium ; et haec est omnium bonoram sufficientia sine omni indi- gentia. %i . AnHtheses beatonm et dafnnatorum. D. Ila replesti meum cor gaudio, quod pene vidi faciem Domini in nubilo raptus in coeli gremio. Id circa laetor super eloquia tua, sicut qui invenit spa- lia multa. — M. Sicut igitur hi amici Dei perenniter felices in Domino gloriabuulur : ita, e contrario, ioi- mici ejus nimium miseri et infelices jugiter crucia- buntur. Bcce sicut isti decoremaximo illustrabun- tur, ila illi maximo horrore deturpabuntur. Sicut comparabilia et ineffabilia. Ideo vocantur perditi, quia a cultu Dei sunt lapsi. D. Hoc non intelligo ? — M. Gum Deus palatium aibi cpnstitueret paries lapsus est, quando angeli corruerunt. Quem Deus volens restaurare, misit Filium suum vivos lapides ad hoc aedificium con- gregare. Qui scandens currum, multos convexil; lapsos inde reliquit, ut dicitur : Ascendessuperequos luos;etguadngastuaBsalvatio {Habac. iii, ^. Dei quadrigse sunt quatuor Evangeiista. Equi sant &po- stoli, qui praedicatione gua Christum in hoc curra per mundum traxerunt, et multos ad Dei aedificium coUegerunt. Lapsi de curru sunt haeretici et scbis- malici, ut dicitur : Exnobisexierunt,sednanerant isti summk agilitate erunl aUeviaii, iu Uli summa Q exnobis (/ Joan. ii, 19). Qui autem sunt adducli. pigritia praegravati. Sicut isti praecipuo robore soli- dati, ita iUi erunt praecipua invaletudioe debilitati. Sicut isti aogusta libertate potientur, ita Uli anxia servitute deprimentur. Sicut isti immensa voluptate deliciabuntur, ita illi immensa miseria amaricabun- tur. Sicat isti egregia sanitate vigebunt, itaiUiinfi- niia infirmitate deficient. Sicut isti de beata im* mortalitate triumphantes laetabuntur, ita ilH de dolenda sua diuturnitate lamentabuntur . Sisut isti perpoltti ernnt splcndore sapientiae, ita iUi obscurati erunt horrore insipientiae. Si quid enim scient, ad augroentam doloris scient. Sicutistos dulcia amicitia oopulabit, ita Ulos amara inimicitia excruciabit. Sic- ut lapides quadrati a summo opifice in aedificio coe- lesti sunt locati. Hi sant electi, quatuor virtutibus politi, id est prudentia, fortitndine, justitia, tempe- rantia, quibus muri Hierusalem fient reparati, ut dicitur : Hierusalem^ quas mdi/ieatur ut ehntat {Psal . cxxi, 3). Quidam vero lapides asperi, impollti, ab opifice sunt reprobali, in ignem missi, et in calcem versi ; murique his firmati quasi caemento etomati. Hi sunt impii a coelesti aedificio rejecli, et in foma- cem gehennae projecti : de qaoram exitio jusU vin- culo charitatis quasi caemento maros firmias oom- paginabuntur ; et eorum gloriosus coUatione deco- rati, sine fine in Domino Deo jacandabantur. nt isti concordiam cum omni creatura babenles, ab omni creatura gforificabuntur, ita IIU cum omni „ ^" ^«cunditale ct exsuliatione repleat te Dominus creataradiscordiamhabentesabomnicreaturaexse-^®'*^ omnipotens, optime magister glorificatione crabuntur. Sicut isti summa potentia sublimabuntnr, «anctorum, et videas Regem gloriae in suo decorc ; ita Uli summa impotentia augustiabuntur. Sicut ist» ®* ^"^®*® ^^^ Hierusalem omnibus diebus vitae tuae. DE COGNITIONE VER;E VITiE. (Exstat in Appendice ad tom. YI Operum S. AugusUni , Patrologiae tom. XL, coL 1003.) 1477 LIBBR XU QU^STIONUM. 1178 LIBER DUODECIM QU^STIONUM In quibus prcedpue quwritur Num sanctus archangelus Michael beato Petro apostolo, an Petrus Michaeli pr«ecedat. (Ex eod. ms. inclytffi cartbusiaB Gemnicensis in Anstria, exprompsit ven. D. P. Leopoldas Wydemann ; edidit. E. P. Bem. Pbzius, Thes. Anecdot. t. II , p. i, col. 199.) PROLOGDS. A Thomae, splendore sapientie rutilo» Honorius vi- dere faciem Domini in jubilo. Quastionem, ut reor, mu)lis optabilem, nuper a nobis ntcunque solutam, optimum duxi tno judicio miUere examinandam. Duo in itinera casu convenerunt, quonim unus canonious, alter erai monachus : ineundo qusesivit ulerque ab altero, quis vel unde essel? Canoiiicus dixit se esse beati Petri ; monachus vero dixit se esse sancli Michaehs arehangeli ; eanonicus dixil, dominum suum digniorem, utpote Ecclesi» princi- pem, et coeli janitorem. Monaehus econtra afiirma- vit, dominum suum celsiorem ntpote aogelam, et hunc paradisi pnepositum. Gumque uterque suam partem taK ratione vel auctorltate roborassel, qui- dam seiscitati sunt a nobis , cui eorum palma dari B debuisset. Quibus tunc breviter viva voce pro tem- pore respondi, sed ipsis petentibus Scripto totam quasstionem edidi. SUMMA XII QUiESTIONUM. In hac evangelica qusestione solvuntur duodecim quffistiones. I. Quod Deus Pater omniasimul in Filio fecit, et quod hic mundus sensibilis illius arcbetypi um- bra sit. II. Quod universitas in modum citbarsB sit dispo- sita, in qua diversa rerum genera in modum chor- darom sint consonantia. III. Quod sicut nullum genus pro altero, sed pro seipso sit conditum : ila homo non pro apostata angek), aed pro seipso sit conditus ; et ideo si nullus C angelus ceddisset, horoo tamen swira loeum in universkate habnisset. IV. Bst quod electi homines non pro apostatis angelis sed pro seipsis in ccelum assumantur ; re- probi autem , vel angeli vei homines ul disson» chord» apto loeo ad consonantiam ponantur. V. Quod de singuhs angelorum ordinibus aliqui cecideriot; et quod electi bomines stantibus angelis pro meritis associandi sint, similiter et reprobi sin- gulis ordinibns lapsorum pro meritis aggregandi aiqt. YI. Quod chorus apostolorum seraphim associan- dus sit; et ideo Petrus superior Michaele sit in coelo, quem Ghristus Deus Lomo principem Ecclesiae constituit, et cui Roma, quse est caput mudi, pri- matum obtulit. YII. Quod homo sit angelo dignior, sed angelus homine felicior : eo quod angeli adorent hominem Deum, non homines angelum Deum. YIII. Quod in Ecclesia sint novem ordines justo- rum secundum novem ordines angelorum. IX. Quod Deus et angeli et animse non habeant corpora, sicut justitia et sapientia; et quod sola mente videantur. X. Quod oorporalia corporeo visu, imagines spi- rituy voluniates intellectu diseemantur, et hoc modo per angelorum mentem discernantur. XI. Quod angeli setberea, dsemoaes aeria; homi- nea terrena corpora habeant : et aieut nos veatcs mouire possumus, ita dsemones sna corpora in va- rlas 6guras transformare^ et angeU sna, prout ve- lint, valeant permutare. XII. Quod animabus corpore exutis forma eorpo- ris adhereat : et quod Dominus post resorrectionem suam suum eorpos proot voluit, exhibuerit. Gap. I. Quceitio prifna : QuodDeus Fateromnia U- mut in Pllio feeitf et quod hic mundus senfUnlis iUius arehetypi umbra sit. Plerique arbitrantur horoinem hac sola causa conditum, ut per eum instauretur lapsus angelorum. Quod si ita est^ neeessario sequitur, hominem nun- quam fuisse conditum, si perstitisset in coelo nume- rositas angelorum. Et si homo nun fuisset condttus, nec hic mundus creatus , cujus ipse Dominns est eonstitutus, et qui propter eum creditur iustitutus. Quod si hic mundus factus non fuisset, consequen- ter nec infernus esset, qui utique in hoc mundo est positus et in quem trusus est diabolos, mox ut a coelo est pulsus; sive aer iste, qui est pars mundi, in quo adhuc dicitur servari usque in diem judicii. Si hoc verum esset, tune falsum esset, quod ait evangelista : Quod factum est in ipio, vita erat (Joan, ]). Yita in Deo est Deus, dicente Filio Deo : Ego sum vita ei veritas {Joan. xivV Quod si omne quod factum est, in Ghristo vita et veritas est, et vita et veritas est Deus ; igitur omnis ista creatura est umbra vitse et veritatis : et sicut semper f uit vita et veritas, ita semper fuit umbra ejus. Yerbi gratia ; Dictamen a me compositum, et adhuc non seriptum 1179 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. -^ DOGMAT. ET ASCET 1180 quodammodo in me Tivit, quod quast exemplar inspicio, dum illud in tabulis scribo : et tllud, quod foris scriptum apparet, est umbra iliius non scripti, quod inlus latet. £t exterius quidem potest redigi in nihilum, interius autem manet incorruptum; sed inlrinsecus est simplex et uniforme, forinsecus multiplex et varium, scilicet in litteris et in dictio^ nibus, et in syllabis et in casibus, in temporibus, in schemalibus, in figuris. Sic universa creatura in divina menle coocepta est simplex, invariabilis et «terna, in seipsa autem muitiplex, variabilis, trans- itoria videlicet in generibus, in speciebus, in indi- viduis. Manet autem in seternum qui creavit omnia simul ; quasi diceret : Deus Pater Filium , id est, sapientiam suam ex se aeternaliter genuit , in quo omnia simul fecit. Gap. II. Quofttio iecunda : Quod universitas in mo- dum cytharce sit dispositajn qua diversarerunt genera in modum ckordarum sit consonantia, Porro ante creationem angelorum scribilur : In principio fecit Deus coslum et terram {Gen. i). Ad quid fecit cceIum?Ulhabitatio esset angelorum. Ad qoid terram? Ut esset habitatio hominum. Summus namque opifex universitatem quasi magnam citha- ram condidit, in qua veluti varias cfaordas ad mul- tiplices sonos reddendos posoit : dum universnm suum opus in duo, vel duo sibi contraria distinxit. Spiritus enimet corptis qnasi virilis et puerilia cho- ros gravem et aeatnm sonum reddunt, dom in na- tura dissentiont, in essentia boni eonveniunt. Ipei ordiaes spiritnum reddont discrimina vocnm, dum G archangeli angelos in gloria prsecelluBt, illos autem virtutes honore transcendunt, has vero potestates dignilate vincunt, et hia Principatus superiores exi- stunt. Homm gloriam Dominationes superant, ips»- que thronos in olaritate non ssquiparant ; ei hoa Gherubim in sdentia, Seraphim in sapientia obscu- rant. Qai omnes dulci harmonia consonant, dum concorditer suum factorem amando laodant : et singulis propna gloria sufficit, nec quis alterios donum concupiscit. Simiiiter corporalia vocum dis- crimina imitantuo dum in varia genera, in varias spedes, in individua, in formas^ in numeros sepa- rantur ; quas omnia concorditer consonant, dum Jegem sibi insitam quasi tinnulos modulis servant. Reciprocum sonum reddunt Spiritus et corpus, an- D gelus et diabolus, ccelum et infereus, ignis et aqaa, aer et terra. dulce et amaram, moUe et durum, et sic cetera in hunc modimi. Cap. III. QwBStio tertia : Quod sicut nullum genus pro altero, sed pro seipso sit conditum; ita homo non pro aoostata angelo, sed pro seipsosit eondi- tus : et iaeo si nuUus angelus cecidissety homo tamen suum locum in univrrsitate habuisset. Et notandum quod unusquisque iu proprio loco fundatur, nec uHum pro alio locatur. In generibus quippe nec avis pro pisce nec piscis pro bestia, nec lapis pro arbore surgit, nec arbor pro lapide succe- dil. Similiter in speciebns nec aquila pro eiconia, nec palma pro oliva , nec topazius pro chrysolitho A surgit : ita et homo in universitate habet proprium locum, sicut et angelus suum propriom. Igitnr homo non est pro angelo. sed pro seipso creatus, alioquin migoris dignitaiis vermis esset, qoi proprinm haberet, quam homo, qui proprio looo careret ; et aiterius locam occuparet sicqae disso- nantia in universitale fieret. Sed et Dens improvidas esset, qui aliqnid in loco alterius poneref. Bt qaia hoc veritati repugnat, vera ratio probat : si omnes angeli in eoslo permansissent , homo in ceret. Igilur Christi incarnatio fuit humanae naturae dei- ficatio, ejtts mors nostrse mortis destructio, cjus resurrectio vitae nostrae reparatio, et hoc modo secundum Apostolum : Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo vivi/icabuntur (l Cor. XV). Cap. lil. Quomodo angeliex igne ereati sint. DiSG. Haec solutio mihi probabilis videtur, ubi aucloritas nationi, et ratio auctoritati patrocinatur. Sed cum melior sit Spiritus quam corpus miror cur angelos dixeris de igne creatos. Ignis enim cor- ptts eat, angeli vero spiritus sunt : et non video, quo modo melius de deteriori creari praediceCor nisi yeris assertionibus comprobetur. MaGi Spiritum de corpore creari dicere insani capitis est, corpus vero de corporibus vel de ele- mentis dicere creari assertio veritalis est. Angeiici spiritus, et humanae animae, et informis materia mundi ex nihilo creata sunt ; ex informi autem ma- D toria elemcnta discreta sunt, dicente Scriptmra : Qui fecit mundum de informi materia, Corpora vero omnia ex quatuor elcmentis formata «unt, sciiicet unumquodque corpus illi clemento specia- liter attribuitur, quod in eo plus abundat. Unde dicuntur quaedam corpora coelestia vel ignea, quae- dam terrestria, qufledam aquatica, quaedam aerea. Animarum coipora sunt terrestria, dicente Scri- ptura : Formavit Deus hominem de limo terrce (Gen. ii), id est corpus hominis. De anima vero subditur: Et inspiravit in faciem ejus spiraculumvitos (ibid.)f de cujus creatione praemittilur : Fecit Deus homi- nemadimaginem et similitudinem suam (Gen, i), id est animam hominis. Deus est incorporeus, ita et in qua cst imago Dei, est iocoiporea. De 1189 UBBLLU5 OCTO QfliESTIONUM. 1190 Gorporibi»animaliamdicit.Scripara:Pr(>diM:aoIo ad injusti- tiam factus est obediens, pro qua injustitia debitam mortem incidit : sicque dissonantiam in universi^ tate fecit, dum ad vitam conditus , in morte defe^ cit. Christas vero per contrarium ex sinile exhi^ buit consonantiam , dum Deo ad justiiiam factus est obediens, pro qua justitia indebitara mortem sustinuit; sicque mortem deslruens hominem de morte redemit. Justitia etenim exigit, ut sicut homo absque peecato conditus , peccando offendit , pro quo pcenam mortis pertulit : ita aliquis ex genere ejus absqne peceato extstens, juste vivendo Deum placaret; cujos cansa mortem subiret; per quam eonsortes Deo reconciliaret. Et quia Ghristus haec ilii FtONdRII AOGUSTdDON. OPP. PAftS IV. — ftOOMAT. KT ASCET. HH fecit dicUur, quod nihil nisi mortem pro satis- A scirent eum inspiicterem ommnm. Porro raorre- factione volaerit. Ab angelo autem hoc non qua^i 7it, quia mori non potuit. Juslum autem fnit, ut sicnt se iUe supra omuia extuHt, dum similis Altis- simo esse voluit, el ideo infra omnia cecidit ; ita aliquis ex numero illo absque culpa existens, non visa poena lapsorum infra omnia se humiliaret, dum justitlam Dei in judiciis suis laudaret, suam vero injuslitiam accusaret et hac confessione lan- dis socios levaret. Sed ille, qui de veritate cecidit, in qua non stetit, adhuc in mendacio, cujus, pater est Joan. vin), persislit dicens : Mea sunt fiumina^ et ego fed ea, Ego feci meipsum :'ego sum Deus et non homo. Et quia haec vox incorrigibilis est, ideo lapsus ejus irrecuperabilis est. Cap. VI. Qaomodo cuneti moriamur, cum mors Q deitructa per Christum prcedicetur. DiSG. Multum me movet quod omnes morimur, cum mors per Christum destructapraedicetur. Mjm. Du» mortes sunt, una corporis, altera ani- mse. Mors corporis separatio est antmae a corpore ; mors animae est eeparatio anknae a Deo. Sicut ergo mors corporis anfert gaadia raundi, ita mors anim» aufert gaudia coeli. Hanc mortem Chiiatua destinixit, dnm animas de suppliciis exemptaa, gau- diis coeK iBtuIit. Adbuc morlera destruet, dum aoi- mas Sttis corporibus iaduet, quas pottea nulla mon solvet. Cah. YIL Cur resurrectio mortuorum futura Ht, DisG. Ego credebam resurrectionem in novissimo ctio ideo fit, ut boni plenum gandinm, mali vero plenum supplicium suscipiaut : quod ut utramque non nisi in corpore et anima esse poterit. Jusli au- tem per Christum reconciliati ad viiam assumnntor, qui si nonessent reconciliati, nunquam itluc assii- merentur. Igitur si Christus in came non Tenissel, et sua morte mortem nostram non destruxisset ; et sua resurrectione nobis vitam non reddidiaset, nullus unquam ad vitam resurgeret : sed omnes pariter in morte remanerent. Cap. VIII. Cur Deus non omnes homiMes post resuT" recUonem ad beatam ^taim transferat, maxme infantesy sine culpa deeedentes. Disc. Cum genus humanum ad vitam sit crealum, et per Christum totum sit ad vitam reparatum, valde miror, cur orones homines post resurrectio- nem ad beatam vitam non transferat, maxime in- fantea, qui penitus sine culpa eraat. Mag. Cbristua qui est resurrectio et vita, onmes homines ad vitam re^ckabit ; et quia ipse est ju- stitia, solos justos in beata vita glorificabit; inju- stos in miseria relinqoet. £t quia ejos occoltum judicium exsuperat omnem senaum , quosdam , quos vuk, nocenlea igne purgatorio purificatos ad gloriam assumit : quosdam, quos vuit^ innooentes in miseria relinquit, videlicet iafantes» quos unda baptisraatis non regeneravil. Melius est enim per misericordiain salvari, quam unquam Judicis sen- futuram etiamsi Christos nunquam incamareUir, G tentia condemnari. Cur autem hoc faciat, nonplus ut puta a prophetis praedictam. Mag. Resurreclio non est ideo futura quia a pro- phetis est prdicta ; sed ideo est praedicta quia erat futura. Siquidem prophetica vox nil cogit fieri; sed Spiritos sanctus, cui omnia praeterita et iutura sunt praesentia, sua suis praecinuit ; quod vel ipse oiiffl facere disposuit, vel homines factnri eranl, nt possumus investigare quam illud possumus inda- gare : cur. angelos non fecerit arcbangelos, vel illos non feceril tbronos; vel feminas non fecerit viros, vel bestias non fecerit aves, vel cur pavoni, tantum decorem pennarum prae caeteris avibas dederil et mulla his similia. Omnia enim iiuoecunque uoluity fecit et facit (PsaL cxiu). IINEYITABILE SIVE DE PRyfiDESmTIONE ET IIBEBO ABBITBIO DIALOGUS. (Brutus primura e eoenobii S. Mariae in Tongerio« ordinis Preemonstraieasis, bibliotheca, opera Y. P. Jota* nis GoNBN, S. theologi» licentiati, ibidemjprioris : editus in Bibliotheca Patrum ed. liugdiin., tom. XX, col. 11^9.) PRiEFATIO AD LECTOREM. Qui priimo hunc Dialogum conseripsit^ Bonorius legitur in principiii librorum tria reguisi¥isie (t) * Auctorem, materiam et intentionem. Auctorem ^uidem, ut noverit qui eum lecturus est^ nomen scrip- toris; viitim ethnieus, an fideliSy utrum Catholicus an ha^reticus fuerit, . (^43) Honorius prologo Comment. in Cantica cantic. 4103 INBVITABILB. 1194 Baque^ benevoie Lectery dum ego loevitabile Uiud auctori »uo asseHum eo, primum tibl breviter osten- dam quis ille, aualis»e fuerii^ fu reliaua si legas, intelUges, Joannes Triihenius abbas (244), ei illo recefUiares, guos licuit videre^ pauca quidem^ sed magna^ in laudem ipsius, memorice prodiderunt : ea compendio referre conabor, Anno circitermillesimo octogesimo septimo, a tra^itu Christi Servatoris ex Iioc mundo ad Patrem, Pas- chaiifontifice max^ aique Henrico Juniore {ui est in Vita Sanctissimi P. nostri Norberti) (245) velf ui compu- tavit illusiriss. card. Baroniuf, quarto, vel, ut alii, quinto ejas nominis Ctesare Augusto;in ducatu Surgun' dice, Ucnorius quidamnresbyier, gloria et honore, jure corotiandus, in clero, velut sidus in caslo^ resplenduii. (246) Erai enim inScripturis studiosissimus, ei valdeerudiius, in sacularibus scientiis 7u*biliterdociuSf ingenio subtitis^eiclarus eloquio: et ideo Augustoduni (noia ibicivitate vernacule AmsImq] antiquitusfne' iropoliei /Eduorum sede, assumpius in scholasiicum, verum dociorem sive Ecclesice iliuminatorem segessii, Id esi (ui illorum ipse dignitaiem munusquedescripsit){lk7\verbo elexemplo, velut slelias in perpetuas aeietniiaies /idelibut docirinoi lumen infudit; auoadusque ipsi Dominum moribus inuocare incipereni, ei Ckrisium veram lueetn, omnem aaimam illuminare cognoscerent. More scilicet majorum, divi P. Auguetini^ in/qmmy ei aliorum veierum Patrum exemplo scribendo libros, et docendo indoctos. Qua in re iia divum Anselmum expressH; ut Ubri ejus De imagine mundi, illius dicti fuerint. Renuntiavii auiem functionibus istis publiciSf et opporiune in xolitudinem, eremum, siue monasterium se recepii : ui, quod aliquando aposiotis^ Magisiro suo renuniiantibus , quce ipso mittente egerani et docueraniy dicium esse tegerat : ut venirent seorsum in desertum locum (iHarc. vi, 3), et requioscereni pusilium^ observaret, et qui aliis docendis hacienus se impenderat, reliquo vitce temporesoU Deo viveret, ei spiriiualis homo fieret. Hinc namque %nonnutlis Scholasiicus et SoUtarius, a^ a/mlaclusus, aliquando eiiam Anacboreta nuncupaius invenitur. Scripsii ium hic quam ibi, multa prasclai'a opuseufa,de quibusipsepersCy in libro Hlustrium Virorum, guem prainotavit : Oe Luminaribus Ecciesia^, recensuit Inevitabile^ sive Oiagolum de libero arbilrio, in eloMs ejui haeienus iypis non expressum. Quingenii igiiur plus minus anni suni, quod ejus hoc opus (ui apparet) latuit ; nunc vero ex biblie- theca nosirajuxia M. S. inibi servatum, nostra opera vrodit in puhlicis occasione cujusdam Dialogi de praedealiiuuiona et libero arbitrio sub nomine ipsius , ab annis septmgintaf per Georgium Caasaadrum, Coionioe anno videticei 15o iypis Lamberii Siivii excusi. Prmferi auiem nomen loevitabile, quia hoc ab auciore illi datum^ cui, ut integrum resiitueretur, de tnuliorum juxia ac gravium virorum, coasilio, nulla inparte contextus a me esi mutatum vel auctumt sed tanium in manifesiis orihopraphue mendis, suis interpunctis et incisionibus f56), gttasri solet : Qttid opus esi ut eomm semte^ mur opuscula qui priusqttam ista hasresis oriretur, non habtterunt necessitatem in hacdiffieiii ad sotvendum qucBstione versan^f Nam et ipse sanctissimtts Paier Augttstintts sttam de eiectione Det deetrinam ex simitibus probare non dubitavit (256) . Et certe nemo CathoHcus, venerandam talium Paimm antiquitatem, nisi in confusionem sua)n, unqttam sprevit, r^on asstimavit, non honoravit. Et tu quamcunqtte tandem orthodoxomm senientiam teqttaris^ D. Ambrosium [si ejus modo est Commentaritts) honorijice compleeteris, ubi sic loquitur (25T) : Hl secondam propositum vocantur, quos credentes prsscivit Deus futuros sibi idoneos, etc. Item (258) : Quos preaciTit ruturos sibi devotos, ipsos elegil, etc. Et alibi : Apostoium Paulum perseqtteniemy eleiric, pneseitis utiqoe quod futurus esset b nus, etc. Et aHos, ut Hieronymumt Chrysostomum, Epiphanium, CyriUum^ HHarium^ eodemvelsimiH modo locutoStVelseqttendo tenes^ aut praseurrendo defendis, expHeas, excttsasi venerariSt non rejicis, non damnas. Idem ego te, Leetor, moneo ut proestes Honorio doetissimo ei per iotam Beclesiam latuiatissimo tnro Christianas hoc humanitatis officium. Neque enimjtsdiees, aniequam iegaSf ei inielHgat. Ki ei qttU eftts aH- '251) Hist. sui temporis ad ann. 1564. (256) Cap. citato et proUxias De bono persev., 252) In c. XLi Job, cap. 10. cap. 19. :253) tnfra in hoc Diaiogo. (257) Ambros. in cap. viu Bplst. ad Rom., Ters. (254) In epistola dedicatoria huic dialogo prse- Spe enim saM. missa. (258) Id cap. 9. (255)DePr8ed. SS.,c. 14. H97 fNEYlTABlLE. \m quo t» lo^tlbinm tiMtfasU^ itBrumque legoi, el toium legat, oula quod forU uno % loeo ex parle tantum et ex occaiione dictum, tuum animum non Qhkctabitf hoc alihi integre et ex intentione clanusque tra- ditum eum eatiabit, , V. D. PWOW 8D0 Honorii vindici F. WlLLiROADUS BOSSGHART» CANON», T02fQ|E&L. Gftssander vitam «laripfodvceire Hram ergo nunc Idngor legatione, et ipai anaa- ma deposcunt devotione, nt solvas eis modum liberi arbitrii inextricabilw : Si ioU Paofdeetinati (utqtfi' damaiunt)quMdquid etiam fecerint^ $aUtaniur : libe- rufn arbiJtriMm penitue tolli asttimaturf et hiqui damnantur, non tolum jam tine ctUpa^ ted etiam it^utte puniri putaniur. Unde rogo te,. de hao re latins disserere ; nec q minimum sorupulttm alicBi hebeti vei e»co oltra rdinquere. ' ^ MAOisTKn» Gum snmmi doctarea de hac materla inulta ediderunt opuscula, quid a me araplius pos- citis qui ad comparationem iUorum sum elioguis T DiBC. lUi quidem egregie dispotaverunt : sed di- versa (ut noUs videturj sentientesi incertiores dos reddiderunt. Tu autem (ut verum fatear) facis nobis breviter qnodammodo palpabile, qqod ipsi longis tractatibua non fecerunt saitem conspicabUe, Mao,. Quod petis, non denego ; quia oon mea, sed qu£ sunt charitatis quero. Phaleras verborum contemno, dum fratrum simplicitati eonsulo : livi- (259> Gomm. intellige aucloris in Gantica canti^ corum : praecipue autem B. Mar. Yirg. Deiparae Si- dos quoqoe dentes invidorum despicio : quis auxt- lium meum a Domino. Disc. Quaesout me vere insipientem sufferas(260), et ignoranliam per me sciscitantium, verbo veri- tatis corrigas. Mag. Yeritas se quaerentes de tenebris erroris li- berabit, et iuce suse claritatis illustrabit. Si enim insipientem te facit causa charitatis, occurret tibi sapientia cum lumine veritatis. Dis. Tres nodi nexu nimis perplexo se invicem compHcant ; quos vix aliqois transit, quin eis in- haereat. Unus, quo asseritur : quod soli prcedettinati taU vantur. Alter, quo astrnitur : quod pertolam gratiamho- minet talutem contequantur, Tertius, quo dicitur : quod solum liberum arbi^ irium talntem operetur. In primis itaque seca nodum Praedestinationis ; qui quadam violeutia, cardinem obligat totius quae- stionis. Putant enim quidam, quod Praedestinatio ad electos solos pertineat, cum Apostolos dicat: Quot autem pragdetHnmitf hot ei vocaoit^ jutti/ika- vit, magni/icavit -"nod bbI Unde primitus obseoro, «t dicas, ^(fMsiPfihB' dettinatio. > oiJki xsolqaisq sa Mao. Nibil aliod est rri)rrifmMifiii[iipMHjf>iMiUii ritis cujusque, vel ad gloriam, vei ad poenam, mema Dei praparjgoiijiiupol obom msboa (fdS) fioiia r.iasbsBi^ .als f.oasBiS .looaoo giUum.^ttfii^ ob Totfripol obom moboa .f .foo .i8I &mi\i\a^ihA^iiiM4§9^fe3iiifi^biip^ il99 HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET. 1200 Bst autem gemina Preedestinatio ; qM) bonomm A rebus dieitQr ; iibi oplio ellgeiidi de oMhia propo- ad gloriam ; altera malorum ad poeoam. Sed quia quidam etiam de Providentia ei Prm- tdentia mussitant ; quasi h» necessitatem omnibus inferant : sciendum est, quod nec Providentia ali- quem compellit ad boni stndium ; nec Praedestina- tio ullum Yiolenter trahit ad yitse pramium. Simi- Htcr Pnescientia neminem cogit ad peccatum ; et Praedestinatio nullum impellit necessitate ad supplicium. Porro qui pnevisi sunt in bonis permansuri, ad gloriam sunt praedestinati : qui vero pnesciti in malo vitam fiaituri, ad pcenam aunt utique praeor- dinati. Ergo quos Deus prffiscivit in Fiiium suum credi- nilur. Angelo autem vel homini, quibus solis dalum est liberum arbitrium, non nisi soia justitia propo- nebatur, qua servata, aetema bealitudine (rueren- tur. Igitur definitio noa vkletiir oonveniens libero arbitrio. Disc. Quid si dicatur : quod mors et vita homini proposita sint ; et ipse mortem elegerit ? Mag. Non hoc eat venim : non enim mortem elegit, sed deceptus altiorera aisientiam concu- pivit. Disc. Quid si dicatur : qood bonom a Deo pro- ponaiur; malum antem a diabolo suadeatnr, et in libero arbitrio hoaiinis sii, quid eligere velii t tUTOSi et mandata ejus voluntarie servaturos, hos q Mao. De bomine hoc utrumque dici; do Aogelo ante saecula praedestinavit : hos suo tempore ad fidem vocavit : hos per Baptisma justiflcavit : hos virtutibus magnificavit : hos vasa misericordiae glo- rificavit. Quos autem minime facturos proacivit, hos a regno gloriae reprobavit ; et vasa irae et con- luroeliae, apta ad poenam praedestinavit. Disc. Cum scriptum sit : Pater, dilexiiti eos ante mundi comHtutionem ; videntur necessitate sal- vari, qui ante mundi exordium sunt dilecti. Mag. Deo nihil est futurum : sed omnia aunt ei praesentia, quae jam sunt, et quae futura suut. Om- nes ergo futuri semper in Dei praesentia fuerunt, et ideo ante mundi constitutionem sunt dilecti : sed suo tempore pro meritis ad glonam electi non poteat, cum nemo fuerii, qui ei aliquid mali persuaserit. Porro inter bonum et malum nihil est medium. Sed si homo in aUquo medio constitutus viderelor, Innc fortassis, recte, libertas bonum vei malum eligendi ei inesse diceretur. Sed cum in bono tantum sit constitutus, et nihil aliud sii mali electio, quam quaedam animi in bono defe- etib, cum videllcet deserit justitiam, qnam servare debuit, et ad injustitiam declinat, quam devitandam ton ignorat. DiSG. Sed quae sii ejus definitio magnopere ex- specto. Hao. (261). /trM/ntifitestpropriaevoluntatisjudi- cium quid velit, quidque nolit. Hoc liberum dicitur : Quos ergo Deus ante mundi constitutionem prae- q ^^^ "<>» ««^ necessariom, sed quibus inest ratio, destinando elegit, hos non nccessitas, sed proprium meritum ad gloriam traxit. Quibus ipse in tine mundi dicturus erit : Venite, benedicti Patris mei, pereipite regnum quod vobis paratum ett ab origine mundi* Ut quod boc regnum pro meritis eis detur, di- vina vox ostendit, quae mox eorum bona replicando exsequitur. Disc. Remoto ergo repagulo Prsedestinationis, eia jam ingredere silvam exspectatap disputa- tionis. Et quid sit liberum arbitrlum, Bt quomodo ei non repugnet Prcedestinatio vei Prmscientia. inest etiam volendi nolendique libertas. Et quia liberum arbitrium pro sela justitia ser- vanda (in qua saius animae consisttt) datur, ejus definitio sic congrua estimatur. Libertas arbitrii est potrstas servandi reeliludi- nem voluntatis, propter ipsam rectitudinem. Recta qaippe volantas esl, velle quod vult Deus. Deus au- tem vult, ul rationalis creatura ei non coacte, sed sponte subdita sit, ut ei bene sit ; quando et hoc ipsa vult, tunc voluntas ^us recta est. (26S) Ad hanc rectitudinem servandam est Hbera, nuila neeessilaie eonstrieta : reclitiido aulem volun- tatis est;t»t«»>*«• I|filorconvenientissima(i^/lm«o/t^*rW. Anselmum et divers. locis illius libri. 4203 HONORIl AUGUSTODUN- OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCBT. Disc, Ciiiasit illocalis, ul puta ineorporfus {Ange- A quod erat jOBtitUi, at>ru|fit ; }ii8te lui) : uDde et quomodo cecidit ? Mag. Sieut aliquis in luce solis stans, si subito visnm aroitteret, diceretur in tenebras incidisse, cnm locum non mulaverit, prsesertim cum in nnllo fnerit. DiSG. Cum Deus per omnia beatus, et sibi sem- pcr sufficiens fuerit, quae causa exslilit, quod ali- quid creare voluit ? Mag. Propter bonitatem suam creavit omnia, ut essent, in quos effueret suae bonitatis abundan- tia (268). Omnis namque creatura aliquo modo fruitur bo- nitate creatoris Dei. Qusedam, quod sunt ; quaedam» quod vivuQt ; quaedam, quod seQtiont ; quaedam. 1t04 beatitudiiie in miseriam incidit, de qua, juslitit dietaote, iraa- quam eripim^mit. Hoc ratio justittae exegit : etenim qui nullo im- petletfte eemiit, jtiale a nutto ievari debuit. Disc. Qirid est de bomine? Mag. Romo similiter nulla vi coactos, mi!It ne- cessilate impulsus, sed libera votuntate justltiam deseruit, et injustitiae se subdidit, dum sicut Deus esse concupivlt. DisG. Cur hic lapsus erigi meruit ? Mag. Hujus reparatio, gratia fuit ; sed et ratio jQ* stitiae hoc fieri poposcit : eteuim qui alio impellente cecidit, juste ab alio levarl debuit. DiSc. Deum, ut arbitror, eis liberam arbitrium quod intelligunt. Singula ergo sunt bon/i ; univeraa * dare non decnit, pcr quod eos peccaiuros praescivit. considerata valde bona (269). Angelican\ autem naturam et humanam, ad se vi<- dendam condidit ; quAutaliquod |uroprium meritvm apud eum baberent» quod r emunarare deberet ; ju- stiiiam eis dedit. Ut aotem plenum gaedium faabe- rent, liberum arbitrium addidit, quo non coacti, sed liberi, juslitiam dalam servarent ; etaic semper cum eo bene regnarent. DisG. Et si ad beatitudinem conditi sunt, cur toi pereunt? BIag. Quia per liberum arbiiriom a bonodeflciuot» et peccato se subjiciqnt.; juste i^loria beatitudinia prlvantur, et pcenis mancipantur. Mag. Hoc est tale, quale dicas : Scienti^m eis dare non oportuit, qua eos abuti p.^^escivit. Si scientiam eisnoo dedisset, quid a brutis animalibus distarent? Si liberum arbitrium non dedisset : necesaitati per omnta, ut bestiae, subjacereut, nec ulhim meritom apud Deum haberent. Oportuii ergo ut eis scienliain daret, qua Greato* rem agnoscerent. Liberum etiam arbitrium addere- tur, quo libere justitiam servarenc, per quaifi sem- per beati forent. Disc. Si Deusomniapraescit ; tunc uiique eos male acturos, et per hoc aeteroum supplicium passuros praescivit : cur ergo voluit eos ereare, qui tot et Diso. Et quomodo verum est quod Deus vuU ^tAnia, flagitia et facinora erant facturi ; et pro his %ne^ smIvos /ieri^ (/ Ttm. ii, 4.) ^ aetemas pcenas hituri. omne^ Mag. Deus condidit rationalem creaturam ad glo* riam ; sed angeli et homines, rationales creaturae suot : ergo. omnes ad gloriam creati sunt. Quod autem ad gloriam eos condidit, hoc Volens aut nolena fecit. Jhad. Nolens non pofuil. Mag. Yolens ergo fecit. Bisc. Hoe sequitar. Mag. Quod autem semel Deus vult, hoc semper vult. Est enim vohmtas ejos immutabilis. Igitur sem- per omnes vult salvos fieri. Disc. El si vult, cur omnes non salvanlur ? Volun- taii enim eju$ quis resistiH {Rom. ix, 19.) Mag. Deus omnia praescivit ; et hoc aeteraitati ejus congruit, qui nihil futuram, quasi fiendum ; nec aliquid praeteritumi quasi tr^nsactum novit ; sed omnia fienda cft transacta, immutabili intuitu prae- sentla Inspicit. Quod autem angelum vel hominem creavit, quem utramque male aoturum praescivit : hpc ratio justi- tiae et potentiae poposcit. PotentUB, quia praescivit, quod illoram malitia oihil sibi penitus nocere potuii, et quanta bona ipse de malls eorum in universitate facere disposuit. Justitim autem, quia justum erat, ut omne id Deua fisceret, quod ad aliquid in uoiversitale utile Mag. Perditio pereuntium nonprocedit ex volun- ttforet. Quamutiles autem, et quam necessarii in Dei (ate Dei, quia non vult moriem peeeatoris {Eiieeh mii, 2»^, et q«ii noHem non fecit, neo latatur in perditione morientium (270) ; sed ex libero aititrM, quo sponte justitiami quao e$( pacten i^ieaii^iidwis, deserant: qua Aes^rta, beatitudinem anuttunt;6t sic scmper miseri eruiit. Disc. Quomodo ex libero arhitrio ? Mag. Angelusnullapraedestinatione, nulla neccessi- tate trahente ', sed sola libera voluntate, justitiam deserait dum Deo similis esse voluit (Isa. xiv, 14). Et quia propria voluntate, vinculum beatitadinis, (868) Prov. XVI, 4. Universa propter semetlpsum operatus est Dominus,impium quoque ad diem m&- lum. republioa sint dasmones vel mali homines, noo igno- rant sapientes. Greatis ergo justitiam dedit, quam eos minime servaturos praescivit ;, imo eos justos condidit^ quia hoc bonitati ^us copgralt^ ut nihil nisi justum et rectum faceret. Quibus etiam liherum arbitrium dedit, id est suae voluntatis compotes fecit ; quia hoc suae perfeetioni convenit, ul nihil nisi perfectum absolveret : perfe- cti enim non essent, si lib^ri noo essenL fit sj liberi ■on eaaent, neoessitati, Ut besiia, sufajaceranl, firgo (269) Eccll. xxxix, 21. Opera Domini universa bona vatde. («70)Sap. 1, 13. Nec Uetalur inperditionevivorum. 1906 lotam Xecil, ut vpluit^ et ut Cacere, debaU. Disc. Cur eo8 Deus a malo non prpbibuit com posset ? si Toluit et noa potuity cur impoteQfi fuit *, si autem potait et aoluit« our eos peccare, e( conae- quenter pati pcenas voluit? Kt cum peccare permi* sit, peccatis utique consensit. Si enim aliquis prin- ceps pnescit, quod sibi quilibet subjectus perimere velit ; et aoq prohibet dum possit, utique bomicidis consentit, dum illud fieri permittii. Si autem volena permittit, impotentem se ostendit. Uag. Quod eos Deus a malo prohibuit, hoc ratio immutabililatis vetuit. Deus namque condidit eos ad plenum gaudium» plenum autem gaudium non haberent, si liberi non essent INEVIfABILE. «)tO€ ^ tit, in fiendo conscntiat, si prohibere possit. Nam cum aliquis in agro suo spiaas nasci permittit^ eum prohibere possit ; nec tamen conseatitf neque ad sepis munimentumf neque ad ignium nutrimentum crescere sinit, cum ad utramque apt® sint; m Deus, cum eos peccare permisit, peccato tamen non conseasit, nec ad pqsim creavit ; quos tamen post peccala poenis mancipavit, sed libera voIuntate« sibi, qui est summa beatitudo, inhaerentes. gloria ei hanore coronavU {PsaL viu, 6) : libera nihiiominus voluntate , a se qui est sstema justitia, reeedentes congruis suppliciis mullavit ; et illorum asperitate, ut spinis sepem, istorum gloriam firmat et illorum concremalione universum opus suum illustravit. Diac* Cur iUos Deua ereavit, quos jusiiiiam miai* Ut ergo plenum gaudium haberent, dediteis libe- B me servataros, et ideo gloria» amissuros prMcivit, rum arbitrium : imo creavit eos libcros, id est suae voluntatis compotes, ut libere in laetitia delectaren- tur ; et non necessitate coacti vel violenlia compulsi, gaudio fnierentur. Libertatem autem quam semel eis dedit, immuta. bilis Deus auferre non debuit, nec etiam potuit. Si enim abstulisset, tunc nollet eos justitiam velle, quod impossibile est ; voluit enim eos velle justitiam. Nihil enim aliud est peccare quam justitiam nolle. Bt ideo malum vel peccatum nihil est per substan- tiaMi, slMl k^QSlitia. Injustitla aiHem nikii aliud est qoam «bi non est jusUtia. Sieut silenfium, id>i non est vox, sicot tenebrae ubi non est lux. Halum iiaqae iMeraiito esl alM qaam a jula voloBtiite elnoaiilos soloQWMdo, qaos pro servanda justitia pnssoivil peraaasaros in gloria? Hag. Hoc est lale, qaale caaseris, cur Deas no- Glsm psraaseril esse, eam sit lenebiosa ; 4ies au* tem lacidas, qoasi sit imitilis, el noa neesssaria : cum potius ipsa nox sit requies lalxHn»liam et re- paralio vifium. Sio bonom per malum commenda- tur. Josti enim i^jostis comparati gioriosiores a^ pa-^. renty sicut dies nocti coUatus gratiosior darel. Ra* tio erge boni poscebat, ut Deus malom esse pemut- teret, per quod reciprocis modulis, per contrarieta- tes suas in omnibus consonaret. Quamvis enimma- lum nihil sit per ^ubslaiitiam ; et ideo aetern» Dei dispositioni nullam ing^rat dissooantiam; substantia delicere. liberletea autesa qoodaraBwdo Deas eis g lamen per idipsum quod est, faclt*omaes subslan tias bonas apparere ; et innotescit quam bonum sit summo bono inhaerere. DiSG, Valde mirum de i>onitale Dei videlur : qood aliquid creare voluit, quod aetemis doloribus aeter- nisque cruciatibus subderetur, cum videretur mullo melius, aliquam rem noo subsistere, quam misere sabsistere ant at lapidem insensibilem esse, qaam setemos dolores tolerare. Mag. Sapienti Deo melius visum est, esse quod utramque est, quam nullo modo esse. Bt ideo fecit esse, quod est. Quod autem non fecit omnia aequalia sed dispa- ria, per hoc cognoscitur et ineffabilis sapientia arti- ficis, et inaesfimabilis adoraata plenitudo operis. abstulisset, si ab eo cohibiti, peccare non Bl si cQgeii jneliliem aemsseal. oierilam jusliti» non haberent. Diec4 QeidY neaae boai aaceii peecare non pes- Buntr Um. Hee naa es4 ex inpoasteati» neeessilate» eed ex magnae potentiae procedit voluntate ; magna quippe est potentia semper velle, quod quis deberet, et de- cet, verbi gratia semper sanum et sapientem esse. Maxima vero impotentia, imo dementia, velle quod non debet nec decet, ut se velle inlerimere. Etenim aliis angelis ad injustitiam decUnaatibus, ipsi boni angeJi justitiam libera voluntate servave- runt : et pro hoc merito^ mox in hac voluntate sic confirmati sunt, utuitra malum nolint. Ktideodici-D^t quamvis Deus poenas fecerit, niiul lamen ad tur : Quod non possunt, Disc. Sedy ut dictum est, Deus videtur peccato eorum consensisse, quos peccare perroisit ; vel po- tius ad pcenas creasse» quos a pecoato non prohi- buit. Mag. Yeritas consulta longe aliud ostendit. Qoamvia vise Domini a viis hominum elongenturt quantum cceli a terra esaltantar (271) ; tamen non moltam a cogitationibas nostris haec res discrepat, quam nolMs perspecta ratio sie elucidal. Non semper seqttilar« ul qui aUquid fieri permit- peeiias cret^t : alioqoin praestant^or insensibilis creatora, qaam sensiMIis esset : quae sine fine, do- lorem peenae sentirel. Rationalis creatura porio dum sponte justitiam habitam abjecit, tunc propositam gloriam amisit; sicqoe miseriamincidit. Est autem mUeriaf inde do- lere quod amisit , nec posse babere quod cupit, et Iris in quibus est affligi ; nec his posse exui. Pcenis autem cruciari, non est alhid, quam sibi contrariom contra voluntalcm pati. Ob decorem autem universitatia^ creavit Deus, duo^ («71) Isa . Lv . g. Non enim eogitaiiones meas eogi- minu*. Quiasicut exaltaniisr cmH a Urra^ sie exal- tationesvestra; ne raibri desooadMt. Diic. HoG est onmt admiratioBe 8t«peodum. Ma». Aoeape eausas aittfulonwi* Quiin monaate- riis pcrt— t, m soa pradenAia eoofiduot ; prselato- rom neaila eostemoiiet ; io iaN>bedie&tia obeoot. ^ Qoi vevo i» erevia ioAereiiot,sioe diacretiOQevivuot, " qoiodo ailH eiigaBt ot aaMtt^mmaeelentorexeaapla, patris pnecepta despicieodo aspeffoantor. De his seribitor : Sunt vim quoe videntur hominibusjuitig^ quarum/inii deducit ad interitum (275). Dnc. Qoaaiobnm io eadem oolpa parea, qoidam setvaatur, qmdam reproJMDtor? Mag. Rlnc fncomprehensibilia Dei jodiera pnedt- cantur (276), qui terribilitinconiiliiseuperfHioiho- minum (PsaL lxv, 5)af!irmatur : qoi etigit per mi- quem vult, cui nemo potest dicere : cur ita facis? Gujus universib via misericordia et veritas {Psal. XXIV, iO). Disc. Utrum magis gratise, an libero arbitrio aa- Io& ascribitur ? Mag. Summa salutis gratiffi Dei attriboitor ; coi etiam roerita ascribuntur ; quia oemo potest veoire ad Filiura (guiestvita ceterna) nisi Pater per gra- tiani,id est Spiritumsanctum,o//ma;m^ettmr/oaii. VI, 44). Sine illoenim nihil possumun facere (/oan. XV, 5). Deus quippe in nobis operatur et velle et posse, pro bona volunlate (i77J. Disc. Si Deus operatur, qnaj merces bomini im- putaturt Mag. Et Deus operatur, et elecli cooperantur. Deus operalur in electis suis, sua gratia praeveniendo velle, et subscquendo posse, Cooperantur ipsi per liherom arbitrium, consentiendo bona voluntate. Hsec bona voluntas remuneratur in eis, ut scriptum est : Accepimus gratiam pro gratia (Joan, i, 16). Gratiam aceipimus, cam nos Deus praevenit, ut velimus ; et subsequitur, ut possimus, Pro bac gra- tia iUam gratiam dabit ; eum nos in gloria remooe- rabit. DisG. Soleot qoidam dieere, qood ptsedestioati oeeeasario salrentor. Quod si ita est. cur qoidqoam hilK>rantt aut cor geDHbos prasdicator ot conver- tanlort vel eur verbum admonitioDi^ quotidie a sa- cerdotibus administratur populo, ot io proposito , Dei profioiant servilio? Mag. Praedestioatio quidem Dei Demiroen violen- tar salvat, vel damoat. Olim pro meritis ad regaum prsedestinati, tunc quidem neeeasario satvantor, eum ex justitia propoeita gloria eorom meritis re- eompeosatur : aed qoia nollos ae pmdeatioatom praesumit (cum nec vaa eleotioois Paoios boe de ae praesumpserit) Decesae est toto ooDamine labori inoombere, quo valeaot preedaatiiiatiooem obti- were. Per laborem oamqoe prsBdestioatio vitBs adipisei- tor, ot ioaacraaoctfMritatediettur: Per muitms tribu-- laHonesoporteinosimtroire in regnum Dei {Act. xiii, 21). lofanlibus itaqoe per mortis acerbitalem ; ju- vcoi^s per operia exercitationem io extremis pee- niteotiam ageolibua, dotor prvd^sliBaiio per por- gatorii cruciatus examioationem. Gentibus vero ideo prsedicatur, quia pnedestinali foris, in foro otiose stantes in vineam Domini ad laborera convocantur (Matth. x, 6). Quibus etiam denarius in mercede proponitur : quia praedestinata gtoria usque in finem laborantibus dabitnr. Saepe quoque quidam de reprobis, cum eis in vi- ncam ingrediuntur ; sed in initio laboris ab opere deficiunt, et aut de vinea blasphemantes exeunt, aut in vinea manentes, iaborantes impediunt. D0ni^nmu fBcerUhmi- ntm recfum ,et ip$einfiniH$mi$€uerU g$tmtionUws . \m INEVITABILB. 1244 dum suam. Et si servata juslhia Dcutn honorasset, A Dria David {II Reg, xi, 4), Deus hoc juste fieri ad summam angelorum beatitudinem pervenisset. Sed quia justHlam deserQit, beaiiCiidinem amisH. Sed voltmtatem beatitudiDis retiniiit. Qui ergo fer«- vet desiderioeommodoram; sed commoda raliODalis natanecoropetentia, quaa perdidi^ habere non valet, ad falsa et brutorum commoda et bestiales appetitus' se convefftit. Et qaia jumentia insipientibua similis factus est (282) : ideo per concupiBcentiam utbentia ooit ; eum ^olore parit ; lacle iafantes, ut beatia catuloa, nutrit ; et sola commoda corporis ap* petit. Disc. Cur bestise pro bis non damnantur? Mag. Appetitus in brutis animalibus non sunt peccatum : sed sunt nalurales, in bomioibus vero permittit, quod lamen ipse in laudem sui conver- tit, dum post lapsum exstiterunt humiliores, et sibi - grates referunt uberiores ; quibus etiam ipsa pec- cata oooperantor in bonnm (S83). Brgo omnia ex ipso et per ipsum (Rom. xi, 36). . Per reprobos quoque Deua operatur, dum ju- dicium suub per eoa exercet, sicut per ChaldfiBoa Hierusalem destruxit (Jer. ui, 24). Ecce unum et idem opus Deus et Chaldaei, diverso modo operati sunt ; et tamen bic inde laudatur, et illi daninan- tur. Et quod ipac per juatitiarai hoc ipsi per ssvi- tiam egerunt. SinuUter per Judam Detia Filium soum tradidit (MnUh. XXVI, 48), et mua4um a mprte.redemit. £a irrationales : cstera namque animantia feinintur g Deus et Judas, unum opus diversa mente operati necessitate ; homo regitur libertate. Unde scribitur : Qui hoc fecerit, quod homo facere non debet, tol- latur dehominibus. Disc. Quid est, quod quinam immenso conatu nituntur, ut bene vivant ; et nihil proficiunt ? aut post magnum profectom a proposito decidunt f NoiRM alM|ua ooeolti vis eoa irtrahit, ne caiptiim opas iinplare posaiD| ? ■▲o. NuUa eoa neaeaaitaa relrahit ; aed aolt vi^iiiilaa eoa avertit, dQn» magia volael quod ^* gerit eis tentatio, quam quod persaadet nUio. QHidam etiam de arbiirio magia qaam de gra- tia pneanmuBt ; e t oudcui auia meritia ascrihuAt : ideo eoa gvetia desareate, juate laborem auona per* dunt. Dtsc. Cur Deua facit homioia acbitrium ita nm- tabiie ? Mag. Ob magnum ejus profio^n : qood enin pQtest converti ad malum, potest iterato con- verti ad bonum. Si homo semel lapsus non esset mutabilis, hunquam esset ad bonum convertibilis. Disc. Quare non feciteum Deos^ ut in bono esset immutabilis ? Mag. Tune esset Deo sequalia ; boc enim soliua bei est. Diac. Si quisque operatur libero arbitrio, quo- modo operatur Deus omnia in omnibus ? Mag. Universa quae fiunt bona, sive in coelo, sive in terra, seu in omni creatura, Deus solus bo- nus, per electos vel angelos vel homiaes opera- ^ tur, cooperantibus eis per liberum arbitrium con- ^ sentiendo. Operatur Oeus per eleetos, ut per apostolos gen<^ tes convbrtit ; ipse interius inspirando et incremen^ tom dando : cooperantur ipsi per exterins mini* sterium, plantando et rigando. Si quid autem electi, contrarii egenmt, ut io (292) Psal. XLViii, 43. Homocum in honoreeuei^ non tntellexit ; eomparatui eti fUmenHs ineipien- tibus et timilU factut est illU. (293) Rom. yiu, 28. DiligentUm Deum omma co- operantur in bonum» (384) Eccli. xi« 14. Bona et mala^ vita et mors, paupertas et honestas a Deo sunt. aunt. Sed dppo totus orbis inde Deum veneratur, Judam verg detestatur ; quia quod Deus ob humani generis amicitiam, hoc Judas egit per avaritiam. Audenter dico, quia Deus etiam per diabolum ope- ratur, quod de justitia, per eum in reprofais exer- ceri decemitur. Sed quod Deus per justissimam aequitatem, hoc agit diabolos per neqniasimam cru- delitetem. Qui tamen aen plui potoat asnre in eos, qoam peranttilnr. Unde Dens laudabiliter ma« gnifieatur ; ille vero pro eodem damnabiliter repro^ bator, Qnttoonqoe entem a Teprobia perlibemm arbi- trium cootra iiutitirta eommittoiitor, e Deo qtidem fieri sinuntor, et in laudem ejus vertuntur, dum hiate eb eo poeaia aohiguntor. Igitur Deos onuiia operaiur, aut favendo aot sinendo. Et quia ex ipso, ut in lib. Sap. l^gitur : A Deo bona et mala (284), omnia sunt bona^ et nihil eat palum, nisi quod amarum est his, qui aliquid aaperi patiuntur, id malum appellatur. Et ideo om- nia ad laudem et gloriam Dei, qui roiseretur cui vult (285), gratiam largiendo; etindurat quem vult, in malitia relinquendo. DisG. Nunquaro hsec auditasunt in mondo? Mag. Imo, qootidiein Scripturisaudinntur(286); sed a desidiosis et negligentibus non attmduntur : et ideo non intelliguntur. Cum vero in disputatione a doctis hsc audierint, quasi a somno exeitati stu- pescunt. Vera esse dubitiint, quia nusquam esse acripta putant. A studiosis autem leguntur, audiun- tor, attendontur, discutinntar et intelliguelar, et in memoriam reducuntur. Sponsus namque Ghristus abiens, sponsse Eccle- sisB daves scientise reliquit, quibus quotidie pnlsan- tibus filits, secreta Dei per intellectom reserana, aperit. A cambuB aotem, et a porcisi nargaritaa; pe^poinquinentur, claudit. (285) Rom. ix, i8. Cuiusvultmiseretur^eiifuem vuii indurat. (286) Mattb.xviii, 18. auceeunque solveritU sttper terram, erunt soluta et in caslo. Et n. 19 : Quia si duo ex vobU eonsenserini super terram^ deomni re quam- cunque peiierintf /Ut iltU a Patre meoqui in emlU est, Et xxviii, 19: Euntes docete omnesgentes. 1215 HONORII AUGOSTODDN. OPP. PARS IV. — DOGMAT ET ASCET. isie Disc. Cuncta quse proponis, tam validis testiroo- A filiis, servivit, diun eos a vasis irae segregans, fia- ciis probando per iliationem concludis, ut plus csco geilis enidivit. probetur errare, qui haec prsesumpserit pertinaciter impugaare. Sed, quaeso» edisseras : Utrum prospera et ad- versa per liberum arbitrium eveniatit. Mag. Imo per gratiam et justitiam Dei. Gratia quidem Dei, prospera roinistrat ; justitia aatem, advena dispensal. Sed justi per prospera ad pe- rennia bona provocantur : injusti autem per pro- spera, ut dives ille (S87), remunerantur. Adveraa autem ob tres causas electos taogimt. Primo, nt quidam a peccalis per adversa corrigantur, ut Da- vid ; secundo, ut quidam tentati magis corooentur, Qt Job ; tertio, ut quidam a deiectatione peceati re- trahanlur, ut Paulus. Beprobos vero ob duas causas feriunt. Primo, ut electi per eorum plagas corrigantur, ut in exitio Gore legilur ; secundo, ut ipsi a malitia, ne tantum quantum volunt, noceant, reprlmantur, ut de Antio- cho et Herode scribitur. Disc. Parietem fodisti, et eoce apparet ostium. Cum Scriptura dicat, qaod Pharao a Deo ait in- daratus (288) ; imo in hoc ipsum, ut annuntiaretar noaien Dei in oniversa terra per eam sit consti- tutus : quis non videat quod, necessitate cogente, populum affliierit, cum in hoe ipsum constttu- tu9 sit, et quasi qoodam fato trahente submersoa nt? Mag. N(»ta tria : Popuium affltetum : Pharaonem 0 affligentem ; Deum liberantem. Deus electos, ut vasa aurea per reprobos, in camino tribulationis, tentando examinat ; sed ipsi reprobi nou intendunt, quod eorum vexatio istis ad salutem proQciat, quos sola crudelitatis malitla tribulat. Porro diabolum, qui libere jusiitiam deseruit, in iojustitia, ut incudem malleatorum, indarari per- raiait, eumque fabrum, ad purganda vasa misericor- diae constituit : qui faber omnes impios sibi in- strumenta fecit : ex quibus Pharao unus exstitit ; qui dum per liberum arbitrium Deo servire ooluit, Deus, eum induravit ; dum cum a malitia, et duri- tia non liberavit. £t 6um popttlos Dei per afflictionem esset ten- ^ ^^^^ ^^^ debuisset ? Diabolos et impii malam quidem per se voIudI non autem quantam vohmt, ted qttaotom pemiii- tuntur facere poteninl. Et cum a Deo electis pre- ,valere permittantur, in hoc ipaon eonatkai diean- tur (289). Nomen autem Dei per Pharaonem omnibas inno- tuit, dum ipse cum omnibas sois jast« interiit ; et Deus ab eo oppressos, ut vasa jam if ne examtnala in fornaee, signia et prodigiis eripuit. DisG. DeJuda quoque scribitur : Ut Scriptura impleatur. Qui manducat panem meum, levavit con- tra me calcaneum suum (290). Et iterum : Nemo n periit ex his quos dedisti mihi, nisi filios perditio- nis, ut Scriptura impleatur (S91). Et cum Scripturam, ipso Domiao teste» impleri necesse sit, quis nisi per omnia cecus non videat quod Judas quadam vi necessitatis impulsus, Do- minum prodiderit ; maxime cum Doroinvs veneral pati, et necesse f uerit eum per aliquem tradi ? Mae. Dominus qaanlora ad ipaam, mm aeoes- sitate, sed liberrima voluntate pali volail, qoia na- tura divina knpasaibitia fuil : «1 hoe nobia fteri vakle neeessarium foit ; qaoa nneafleitaa mortis ad inteiitam impulit. Jttdam nuHa neaeaaitaa, sed malilaoaa fohmtas ittstigavit ad proditionem ; dam Dominiun oom Ju- dseia otfiaae, quam cum aposldia diligere nialoil. Similiter Judiei nuUa necesaitate compulai, aed peasima voluntate impulsi eum oceidenint ; dam eum gratis odio habueruat, qaem signis et virtali- bus constare doluerunt* Sed quia Spiritus sanctus, cui omnia htura sunl praeflentia, qui talia eos velle faeturos pnescivit ; ita per prophetas in Scripturis prssdizit, sicut posl- modum totum contigit (29t) : tamen illa Scriptnra nullam necessitatem volendi vel faciendi eis intulit. Sicut ego, si bellum prmscirem, et iUud fiitarum praedicerem, verba mea non facerent bellum necea- sarium. Disc. Quid igitur quis hinc colligat, nisi neces- sarium fuisse, Christum a Judsis crucifigi, qui ve- nerat ab eis occidi, quod utique non fecisset, si fa- tandus, et adversitate probandus : Deua in hoc ipsum, Pharaonem ad tentandum populum consti- tuit, dum ipse se per liberum arbitrium (ut puta unus de m^eis diaboli) ad tundenda vaaa Dei ob- tulit ; sicqne Pharao nescius, justis, quasi servua (287) Luc. XVI, 25 : FiU, recepisii bona in vila tua et Lazarus similiter mala ; nunc autem hic consolatur, tu vero erueiarit. (288) Exod. IX, 16. Idcirco poiui te ut ostendam in te fortitudinem meam et narreturnomen meum in universa terra, Et Rom. u, 1 7 : Quia in hoc ipsum excilavi te ut ostendam inte virtutem meam : et ut annuntietur nomen meum in universa terra, (289) Videri meritodebetinhac materia et modo loquendi D, Grefj. Kxposi. moral. Ub. xiii in c. 17 Mao. Et credis tu soloi Judaos Chriatum ocei- disae ? omnes iniqui ab inicio uaqae in finem mnn- di, consenserunt in necem Ghristi (293) : quot enim justitiam et veriutem odio habent, hi justos prop- ter justitiam et veritatem, qui est, persequuntur, Job, c. f2. Ei lib. xxxrv, tn c. 41, c. 16. (290) Joan.xvi, 18 : QuimoMdueatpanemmeum, ete. (291) Joan«xvii> 12 : Quosdedisti mihi custodivi^ et nemo ex eisperiit niH filius perdOioniSj ut Scri- ptura impleatur* (292) Psal. cvm, 8 : Fiant dies ejus pauei, et 0pt- scopatum ejus accipiat alter, (293) P?al . Lxxxvi, 5 : MuitipHeati sunt super capiUos capilis fnei quioderunt megratis. «n WEVrtABILfi. im et omncs mortis DomiDi rei inveniuntur. Vellent A tant, verba Dei calcant, pro lalibus ei his similibus quippe, si posseut, juslos omnes delere, quo securi B possent sua desideria absque conlradictione cx plere. Ergo si illi non fecissent, simiies illorumper- fecissent. Disc. Inlroductus per te mterios, ronka prseclara considero ; sed roalta sigillata me noo posse cer- nere doleo. Unde rogo ut, tradiU libi clave scientise, hsec ciausa mihi aperiaa, et iste, iavoluU evolTeiia, me inspicere faeiaa. Ma6. Tain diligeofcer pulsanti, Dominua per ne prospera raspoftdens, arcana seoretoraro tibi ape- riet. Disc. Qoidaain cani® esse dieimasy qaod Deos permittit eos din errare, quos prsedeatittavil, pe- reoniter aecum regoare? Hao. Per hoc longanimitati patieoti» sue pne- rogat, quod etiam diutius in errorem, at Pauhim, tolerat (Rom. n, 4) : quod vero eos repentead poe- nitentiam, ul idem Paulum et Mariam revocat [Lue. viii) ; divitias misericordiffi suae insinuat, Pros hia in mundum venit ; pro hia et mortem subiit. Bt qoamvis pro peccatorihua mortuoa sit, Annse et Gaiphse, Herodi et Pilato, mors ejua noopro- fuit, sed multum obfoit ; nen idcirco solum quod io morte Domini conspiraverant, sed ideo, quia bo- oum graiis odio habuerant {Joan. xv, 25), et poeni- tere neglexerant. Caeterum electi quamplures, in nece Christi, quamvis tgnoranter, consenserant, pro quibus ipee ^ et in cruce oravil, dicens : Pater^ ignosce UIU, quia nesciuni quidfaeiuni 294) ; et sanguinem poat credendo biberunt, qnem prius saeviendo fuderunt. Dt80. Cum malefacta bominum Deo nihilnoceant, et eorum bene gesta nihil conferant : cur eos post mortem segregat, et non omnes pariter et «qualiter inomim locat? H Ao. Rationi justitiae repugnat, ut justi cum in- justis, et ecoDlra, locum obtinednt, et mnlli- pliciter variando lotam picturam distinguit. Ideo, sicut pictor opus suum coloribus variat, sic Deus regnum suum discretis ordinibus e.regie cla^ rificat. Quis enim esset decor picturae, si laqaear totum cooperiret uno coIoreT nec pictura etiam posset dici. Nunc divcrsos colores diversis loi-id'D pingit : et sic opus saum visui delectabile reddit. Sic insignitor lapidum varias gemmas diversis locis imprimit, et sic opus suum pretiosius efficit. Disc. Ad quid ultimum judicium restat ? Hao. Justitise ratio exigit, ut judicium flat ; ut qui nunc se hypocrisi occultant, iniqui appareant ; et qoi nunc publice in flagitiis gloriantur, dignis tunc suppltciis juste subdantor ; et qui leges con- temnunt, justitiam despiciunt, pauperes et justos opprimont, et per potentiam securi sunt, de rapinis florent, de damno aliomm gaodent, jostis insul- (294) Noia ef/icaciam orationis Christi Sejvatojie in eruce, Loc. xxiii, 34. Vide h«c verba apud D, laodantur, per terrorem ab hominibus honorantur : hi, inquara, tunc a justis hic oppressis, et gaudio sequestrentur, et iujustis in supplicio consocien- tur. Justi autem qui nunc injusle oppressi sunt releveotur ; et qui bene viventes egerunt, remune- rentur; et qoi propter justitiam in opprobrio erant, honorentur. Diac. Nonc, eur in paradiso positos sit homo, com ibi pennansurus non essel edicto. Hag. Protoplastus ad bealitudincm creaius, in paradiso, id est, in loco voluptatis, locatus erat : sed, quia praeceptum Domini servare noluit, ideo contemptor joste exsilium subiit; qui si nihil de paradisi deliciis gostasset, sed acceptum mandatum violasset, nunquam forsitan pCBnitentiam egisset, et aie semper exsul loret. Poslquam vero expertam paradiu doteedinem, sed eito an^ssam, ad roemo- riam revocavit, gravi se poenilentia multavit. Ideo rediity et ideo rcditom raeruit. De cujus mox otero, quaai de qoodam eastello, gerainos exeroitos, ele- ctonim scilicet et reproborum, prodiit ; et acta hac re, certamcn implacabili discordia iniit. In hac itaque pogna ioagoa in utrumque cei*- latorv et violores qoidem laureati triumphaates as- tra petunt : victi autem confusi, ad ima barathri deseendaot. Sta etiam luc, et eoosidera utrorumque inatao- De cvvihut Jerusalem humilibus, AKquis per viam humilitatis, ab intantia incedit, et osque ad senilem setatem, semper in mclius pro* ficit. Omnes homioes superiores sibi putat ; se vero ioferiorem omoibos aeatimat. Omoiom actos laodat ; aoos reprobat. De cive Jerusalem casto, Alius castilalis semitam arripit, magna custodia sensus suos munit, et tamca omnes alios sanctos computat, et se velut immundum judicat. De patiente. Alius patientiae callem calcat, universa dura et aspera pro Chtisto patienter lolerat, alios mansuctos reputat, scipsum immitem cogitat. De absiinente. Alius per abstincnliae iter graditur ; magna ca- stigatione camis maceratur : el tamen alios in abs- tioentia dislricliores honorando seslimat se ut vo- racem damnat. De charitatem habenle. Alius per latitodinem cbaritatis incedeos^noo so- lum amieos io Deo, i*ed etium ioimicos propter Deumdiligit ; conlumelia accepta non solamposcenli veniaro, injuriam laxat, sed etiam ipse recoociliari featinat. Hiec et talia sont eiviom ierosalem itinera, Oregor. Bxposi. moral., lib. xiii io cap. n JoB, c. H, vel secundum recentiorem editionem. iM HONORn AUGUSTODUN. OPP. PARS JV. ^ DOGMAT. BT ASCET. tm quibus ab exsilio properant ad fleterna taberna- A Yide etiam io boe agone : qQfditer saepe reproM cula. Ds civibus Babylonias et de reprohis. Yerte te ad cives BabyloQisei et Tide qoalas sittt, per quas tendunt, plate». De luxurioso. Aliquis a primaeva aetate a loxuria inchoat ; et in bac insatiabililer usque ad decrepitum perdurat, mmquam qnid jam feeent, sed ^quid adtiuc faeere possit, pertraetat. De guloso, Alius voracitati et ebrietati a pueritia se subji- cit, et usque ad ultimam senectutem bis insistit. De rapaeibus ei crudelibus. cum electis eurrere proponunt, et aliquando dia currunt, et in itinere fatigali, deficiunt, et turpitcr ut canes ad vomitum redeunt (Prw. xvi, li ; IlPetr, * 22). I>eciMMBa^lonMiinparMculari,etprimod4 his qui suni prineipes et judiees super alios. Veiii feiiie ad^ supereiliom montis, unde cuncta ttdifieia CMspicere posaiA damnat» eivilatis. Intuere priDcipes et jodices. Bcce posita est in &s ^stitt sedeSi Omni tempore sunt ad oMlam intenti, ratiper in nei^a kiiqiDlltatia ineiplebiliter oc- cupati flagitia non solum faciunt» sed et alios fa- oer^inaCruunt, aaneta venduBt^sceleraevmot, lotis Atius tolo nisa rapere feaanat; aliua furtis invi* g ^ribna kboranti ne aoli ad tartara veaiant filat; aUuaemd^tatepaaeitur; aliua Incria nonaa- tialur. Hic invidia tabeacit ; bic vero immnBdilia aordescit. Hic auperbia ereetns, ^nctte deapioit; hie odio plenua^ ounctoa mendaeiis, et detraelia- nibna aiicit. Talea et lales aant plaleae reprobo»- inm, quhna irrtvocafeiliter featinaiit ad profoada inferornm. De diverso modo pugnandi dvittm Hierusa lem , eontra cioes BalufUmioi^ et econtra. Aaploe nunc etiam aoies diverao modoadpugnom instmotas. Reprobis justomm verba et opera abominantur, et consortia eoram detestaatur, et refogiant omne eoram consilium . Ssepe eos callide circumveniont ; De clericis ei sacerAoiibus Bdbyloniee. Terte te ad clenim, et videbis in eis bestise ten- torinm. Dei servitium negligunt ; terrenis lueria in- serviunt; saoerdotlum per imrtlunditiam polluunt; popttlum per simulationem sedueunt; Denm per roala opera abnegant ; omnes Scripturas ad salutem pertinentes abdicant ; omnibus modis se laquenm et minam populo eflferant ; quem csecttn ipsi cadci ad interitnm pr»eunt. De monachis Babylonim. Gontemplare etiam monachorum concQiabula, et videbis in eis bestisB tabernacula. Per fictam professionem Deum irridentes iram ejus provocant ; normam ejus regularem moribus saepius bona eorem fraodoleater aut eliam violen- Q ot vita calcant ; per habitnm ssecnlnm ftJlunt, ter diripiunt ; seepissime eoa verberibas, vel etiam craciatibus affligunt,aut in membroram trancatioDe, vel variis suppliciis interimunt. Boontrajosti reprohoram mores^nt grave poadiii, sufferant; de miserabili illoram conversatione ge- munt; contagia eoram, quantum posaunt, devitant; citius ab illorum conlubernio liberari optant ; pro eoram salute Deo supplicant ; necessaria qus pos- sunt, eis subministrant . De bona concordia citdum Jerusalem^ et mala con» cordia ciinum Babylonias. Adhuc aliud consLdera. Electi omnes in bono concordant, et bonum quod non praevalent facere, in aliis amant. Reprobi vero, in malo omnes concordes sunt ; in bono semper discordes existunt, et si alicui illorum ab aliquo justorum, forte increpationis vel admoni- tionis offertur verbum, omnes resistunt ; omnes pa- riter contradicunt ; ipsi etiam qui non faciunt, quia bona quae facere nolunt, in aliis odio habent, mo- leste ferant. Ideo eum onmes, etiam quem non no- verant, dignum odio dieunt, mendaciia detrabunt, injnriis lacessunt. Contemplare diligenteri ei videbia in islo toto eer- tamine, semper Cain paratum in acie contra Abel atare; et lamael armatnm adveraus Isaac ;Esau pu- gnare contra Jacob; Saul resistere David ; Judam in Dominum, et Simoaem Magum irmcre in Pe- trum. multos ipsi decepti decipiunt; aaecularibus ne- gotiis implicati sunt, id esl m aervitio Dei de- aides existunt ; plerique iUorum gul» et iHeee- bris dediti annt; quidam immunditiB aordibns com- pulrescont. De moniaiibus BabyUmia. Prospice etiam habitaculamonialiiim,et emeain eis besti» prseparatumthalamum. Hsec ateiteraaBtate impudicitiam discunt; complices sibi quanipla- rimas ad cumulum suae damnationis asciscunt* velo se operire festinant, quo magis frena luxu- rise Idxare queant omnibas fornicariis; stercore immunditise implentur ; haec mentes juvenum illa. queant et gaudent, si plures decipiant ; et hsec rv vult habere palmam victorise, quae aliis preevalet in scelere. De communi plebe civitatis Babyloniai. Verle te ad reUquam plebem, ^ inveniea bestise effigiem. Saeerdotes despiciunt; de Deo qoidquam au- dire contemnont; totum tempus vitse in vanitate et jactantia ducunt, et ad omne opus soum reprobi sunt. Yulgus quoqt^e indoctum..bestiaB habet ido- lum; Deum veram non ooscunt; Deo ventri tota intentione deserviunt ; per varia camas deai- deria diffluunt, et per omnia vitam bealialem da- cunt. De milieribus Babyloniw, Yeni hoc ad hnjus vallis proclivia, et videbis in\ INEVITABILE. im monstraosa mulieris coaveaticuto. In hiB besSia A ConeUuio sive ucapUulaiio kujus libri. . Ot igitpr Dostr» disputalionls sententiam brevi ^Qogo conclu(ftm. Propositum Dei est : Numerum electorum ex an- omnes suas pompas et roonatra posuit ; et has sua anna ferre eonsiituil. Vllaii (|ntfter|bTe»esperlu- xnriam illaqueantur. inanmltosTenenoeneoat; heec vtri vitam pro auro perdit ; bsec partus suos o<;^- dit ; h»e lites provocat ; altera bella instigat. Ista maleficiis mentes bominum alienat ; hanc vero mil^ lus pecunia aut luxuria satiat; yidendo miiltos decipit, ifla fiendo plerosqoe sedocit : btee snnt hujiis eivitatis preplignaeala ; et hsee snni bestiie jacula. DiSG. 0 Deus, quanta prodigiosa conspicio. M46. Koenia civitalis Babyioniep vidisli» destra- etionem ^qoe ejuslibet intueH . Nubc eivea iab^ lonii, cum sint plures nnmero, civibus SieruiakffQ semper inferuat beUum, qui apod eoa in exsilio B poaiti sunt. Poatmodnm vero, rex, eceleatisHiemsa- lem Deus, cum exercitu angeloruni veniens, haac peid^tam aivitatem fundilua snbveftet, el electos suos iode libenms, io CQelestepalatinBi aecm addu- cet, qnibus tale nunc apeotacoJtom prsebet. Hasc quun vides Babyloniam, id eat| hqjus muqdi glch- riaa» com auo prinGipe diaMo et omoib«8 h<4us civitatis civibus, scilicet : biuus mundi amatoribua, repeote in stagno ignis et sulpburis merget ; et tuac omnia Uk meliorem statom permotabit.. Diac. Magaooi apeelaeidum pnebnsti eamibvs hM lefentibua ; ideo illi spectaeaio te intereaae eoncedat Deus. Rt qua de oaoaa enmt joati in gloria ? gelis et hominibus perfici. Praelestinatio : Justos in beatitudine seroper glo- riari, injustos semper in miseria cruciari. PrMsientia vei providentia : Puturarum rerom seniper prsesens Dei inspeclio. Necesistas : Hominem postpeccata mori. Justitia rectum velle. Arbitrium : Rectse justili» volendi judicium. Ubertas : Servandi justitiam potestss, vel arbi- trium nolendi volendi judicium. Gratia : Boni inspiratio vel mali liberatio. Meritom perseverantia joatilise. PraMioB sommom : Eeatitodo. SBppfieiom : eterea miseria. Et quia quosdam infantesutpote baptizatos, sola 8ua justitia non damnari est inevitabile ; et qoosdam proveeta aetatis, iustHi» Det per Kberom arbitrium spretorea justitia dictante, debitam poenam evadere, est iBevJtabile, propter hoe noraeD boio liMio im- poDitor. tnevitahile. Hee de prodeatinaitione, pnescientia et libero ar- bifrio offero filils fieelesifie, quia ea despieient fiHi ^ . . . ^ ^ . ^. t> Dabylonise. Sed fluiconque boc eontempserit vel Mao. Q«.a si sine fbe viverent. semper ,»sU esse B .^^^^^^^ ,^ ^ „ J^^ pr»de8tin«ton,ni non vellent. Justitia igitur exigit ut semper beati aint, qui semper justitiam amplexati sunt. DisG. Quse autem est causa^ quod iojusti semper erunt in poena? Mao., Qttia sin6 fine vellent vivere, ut siae fine male iacere possent. Igitur justitia poscit, ut nnn- quaQi supplicio careant, qui nunqoam justitiam vo- lebant. Dwc. Cur aon possunt justi post resurrectionem peccare. Mao. Quia aic Uberum arbitrium eoraai eonfir- maium esi, qood nibil nali voknt ; cam flsqoalee aogelia eront, el ideo in perpatooaa beati emnt. esse demonstrabit. Qni vero qosestionem post hsoc de fibero arbitrio moverit ciecus dara die in mor- temoffendit. DiSG. Benedictus Deus qui hoc Uispiravit fratri- bus ut velient me ad te dirigere ; qo«lenus hiecmira mererer a tuo mellifluo ore percipere. £t reverano- verisy quod greges reproborum pro hoc venerando opere, magno te odio abominabuntur ; et maxime ob hoe quod eosdem per liberom arbUriom, fiiios vitioroffi, imo dBemooum probaveris, deteatabttotur. Magoas autemgratea tibi persolvet, gloriosns coetus od vitam priedestinatonun, quod tam mirabile opus prompsiati in laudem ipsorum. Et, sicot, te audivi Diac. Giir io}osti ad bOBOm convei^ non pote* ^ ^^^^^^ ^ ^ ^^ a De^ prspdestinattim, otqoid- ^^^ ^ ^uid electi Juste petierint, eis tribuatur ; magnis pre- Mag. Quia bonum semper odio habent et idee mK cibus Dei cleroentiam exorant ut te ultima dies in seri in perpetuum erunt. consortio iilorum inveniat. Amen. APPftOBATIO. BieSHt^0ffU$oUmdefrasdeifiHaii»neei UheroarkitrioperR. D.BenoriumAugutiedfineniem, ei nune in confusionem Georqii CassandritjfterK. Pairem prioremmonafierii &, Marias de Tongerlo S. T*L eruius, et leetui apluribus^ invenius, est sincerusetliberabomnierrore ; ut tuioeumpius lector legere possit^neglecto eivulcanpcommisso.quemGeorgiuiCaiMan^erimp^eiubnarHine hujui Honorii Augustodunensii impi-imi curavit. Quodcenseo. Decembris^ anno 1620. Egbertui SHTHOLoioa S. T. L* canon eipleb. Anhterpiemii librorum cemor. 1223 HONOdll AUGUSTODUN. OlP»I». ^ARS IV. - DOGJtAt. ET ASCET. 1224 DE LIBERO ABBITBIO LIBELLUS. (Bx cod. ms. indyts canhasiae GemnicensM in Auslria exieriptos a ven. D. P. Leopoldo Wydemaoa, ejusdem carthusis bibliotbecario ; editus a R. P. Bern. Pszio, Thes, AnecdoL U U, p. i, ool. S3o.) cum hoc ex no- quoA iivUo roodo devitare possent ; et maDiter qutsque oraret, eom ml se orando, Fato obstante, obtinare speraret. Hoc philosophi eonsiderantes talidis ai^gumentis proba- vemnt rationalem creaturam natQraliter habere It- berom arbitrium, id est voiendi nolendique animi judieium. Arbiter namque dicitor judex, et tnde ar- bitrium dicitur judieiom ; eum quis judicat ia ani- fldo qoid sibi ait koiendom , qoidve devirandum. Bt hoc arbitriom est libemm, id eat non necessariora, vel coactivum : quia onosqoisque neqoe stella, ne- qne fafo coactos, aed propria, et libera vokmtate facit, qood volt. Hocrecepto deliramenta matbema- tieonns er«t irriia, acripta phiiaaophorum rata, acaUoat Deum proaibus plaoari» boaia pnemia jaaie Gap. III. PROLOGUS. A ^^ remunerari, inijostos puniri Godeschalco, fideetopere sudanti in sancto pro- cesaitate facerent ,ftito dietante posUo^ verbo et exemplo gregi Christi prceposito, Ho- norius^ cum oppameritprineeps pastomm, videre in Sion Deumdeomm, Queestionem nuperinier noe or- tam de libero arbitrio^optimum duxi mdikui eno- dare styli officio : quam wiUmans fratribus wmesse ingratam^ vestrojudicio misi examinandam, Gap. I. Oecasio hujusopusculi fuUvetuserroreorumf qui omniahomininecessiiatequadamevenireasu' memnt, Qui aKquam qoaBStionem solvere kborat, inpri- mis oportet ut radicem, unde surgit agnoscat, qao facilius implicitum quasi de frondosfe arboris ra- mis expediat. Radix ercro huius qnestioois esterror Uhs. Faen.oK.hm bomiae. qmdM. »«..toqu.jJo- B ^ .^ ^ tms ven ignari, qui mala soa a«clon totms bom* -rr « o tatis imputantes, ee vero exeusaiUas , dixerttiit : quidquid io mundo contiogeret vel quis quid faoe- ret, aliter fieri non posset, qoia ila a Deo dispositum esset : videlicet imitanles Adam, qui increpatos a Deo, cur vetitum comedisset, culpambuam relorsit in Deum dicens : Mulier, quam dedisti mihif dedit mihiy et comedi {Gen, iii) ; quasi diceret : Non ego peccavi, sedtu, qui hanc mihi sociam dedisti, cu- jus instinctu interdictum vitare non potbi. Quem errorem quidam decepti homines magis scriptis ro- borsotes conslellationes introduxerunt, asserentes, omnia immutalrili fato et inevitabili neoessitate sub^ jacere, sob bona stella nalos, bonos necessario fii- tnros, verbi gratia : Si quis sub stella Martisnasce- Q relur, homicida esset futuros : et si quis sub stella Veneris, adulter esset futurus : et si qois sob stella iovia, hic blandus, el bonus ex neeessitate esset fii- turos ; et in honc modum omnia facta sua fato, et omnia homioom merita necessitati adscribentes : aoctorem Deum blasphemabant . — Exponitur^ in quo libertas arbitrH eoniisiat ? Cap. II. Confutaturrelatuserror^probaturque^ra- tionalem creaturam naturaliter Hberum arbi^ trium habere. ' Hoc errore usquequaque per genus humanum rimos suos expandente, qoidam viri sagacis inge- nii, et ob amorem sapientiae philosophi dicti, nato- ras rerum diligentius perscrutanles deprehenderunt, per hunc errorem incassum preces fundi, nuUum lo- cum justitise judicibus relinqui, praemia ju&tis pro D benefactis toUi, supplicia injustis pro malefactis in- juste impingi. Bt revera summa eseet injostitta ju- Porro ecclesiaslici viri, Spiritu iOustrati, liberta- tem et polestatem arbitrii genus esse perpendentes, et in varias species dividentes, invenerunt aliam po- testatem ambulandi vel standi, aliam comedendi vel bibendi, et in hunc modum alias, quamm nolla ad salutem anime pertinet : intellexcrantque liberta- tem arbitrii in soia animas salute consistere, qoam etiam sic definierant : Libertas arbitrix esi potestas servandi fustitiam prepter ipsam justitiam. Augo- Btino namque definiente, hic non est liber, qui vel timore sopplicii malom devitat, vel ape praemii bo- naaa fticit. Servit enim timore eoaetoa vel spe ille- ctus : et com tinor et spes ei dominenlar, noolfl>er ease jure coiiviacitur. Hie solun^modo liber jodaca- tur qui bola delectatione justitiae bonum operator. Ad justatiameiigo servandam taotum dalom eom- probatur liberam arbitrium et ideo soli justi sont Uberi, et hi nomioantur fiUi, et his promitlitur hae- reditas Domini. Injusti autem dicuntnr servi, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. vm), et hi sunt fiUi irse et perditionis. Habent quippe et ipsi liberum arbitrium, sedlibertate abutuotur ad aervitufem : sicot qols gladio, quo se defendat, ab- otitur ad sui perniciem. (Up. IT. Quamam sit in Deo, angeUs, haminibus justis^ impiis, doemonibusve libertas arbitrii f Qnia vero Deus et angeli non possunt facere pec- oatum, sunt quidam qni pntasit, eos non habere li- 1225 DE LIBERO ARBITRiO. 4226 beruni arbitnam : quod si non habenl, liberi noa A camis scquimur : per voluntatem ffralia visrilifta sunt. Si autem liberi non sunt, ergo bestiis similes sunt ; quod de Deo vei angelis dici absurdissimum esl. Porro Deus solus per se est, sumrae liber, ha- bens per se llberrimum ad omne quod vult, faciendi arbitrlum : Quia omnia qucBCunque voluit, fecit {PsaL cxiii); el quod noluit, non fecit. Ipse namque est summa libertas, cui subest posse omne quod vo!uerit : a quo habet libertatem omne, quod ra- tione et intellectu viget. Angeli quoque liberrimum habenl arbitrium, per quod malum nolunt, et justi- tiam solam volunt : pro qua sola servanda liberum arbitrium acceperunt. Homines etiam justi liberum arbitrium habeni, sed absque graiia infirmum : vel- uti si fortis vir diu aegrotans diceretur quidem ba- , ...... ** . . , . . ^ *«»»'^ uauuc lu uuern servai bere fortitudmem sed valde debilem ; quia non g dine sine fine requiescunt possil ea uti, nisi baculo suslentatus. Posl praevari- cationem uamque primi hominis sic fragililate hu- manfle condilionis debilitatum est in homine liberum arbitrium, ut sine adjutrice gratia inefficax sil ad omne bonum. Gratta enim eum praevenit, ut bonum velit : subseqnitur eum, ul bonum possil. Ipse au- tem homo per liberum arbitrium oblalam gratiam volendo recipit et hac se, ut baculo, sustentando bouum peragit. Suum ergo merilum est gratiae ba- culum recipere, et acceptum uon rejiccre. Mali quo- quc homines, et daemones liberum arbitrium ba- bent, quod aui accipere oblatum nolunt, aut accc- ptum rejiciont : el ideo sicut infirmus sine baculo suo, vel sicut habens visum in tenebrosa domo po- situs sine lumine. jejunia et alia justitiae opera perficimus. Sed homo per libertatem arbitrii volunlatem ju- sliiiae deseruit, moxque beatitudinem amlsit : sed voluntatem bealitudinis retinuit. Nam omnis homo naturaUler vult bealus esse, sicut naturaliter vnlt vivere. Nemo aulem vult esse justus nisi gratia Dei praevenlus ; nec polesl esse justus, nisi gratla Del adjutus. Et quia sine jusiitia vult esse beatus, efi nemonisiperjustiliam potesl veram beatitudinem obtiuere, falsam bealitudinem in caducis et trans- itoriis semper aaxlus quaerit? et nusquam inveniens nunquam requiescit. Qui aulem amissam justi- liam, per graluitam gratiam, redditam libera volun- tate usque in finem servabunt, hi In vera beatilu- ^ ne sine fine requiescunt. - Aliud opusculum abhoc divevsum edidii Hononut deliberoarbitrto, ^ttod Inevitabile, inscHpsit : quod ama m Bibltotheca veterum Palrum fomo XV Co- lon.edtt.reperitur typo excusum, nunc ab ejds dc- scnptione absttneo. Sententias autem Patrun de li- bero arbitrio etgratia (quas inter opuscula Hononi repertasadverbum subnecto) videtur ipse Hononus pro elucidatume sut opuseuH collegUse. Leopold WroBM. IsiDORiTS. — Arbhrium est voluntas liberffi pote- slalis, quae per se sponte vel bona vel mala appe- tere polest. Gratia autem divinae misericordiae gra- tuitum est donum, per quam et bonae voluntatis initium et operis promeremur effectum : Divina quippe gratia praBvenilur, horao. ut bonus sit. Nec humanum arbitrium Dei gratiam antecedit, sed ipsa gratia Dei nolentem hominem praevenit, ut etiam bene velit. Nam pondere homo sic agitur, ut sit ad peccandum facilis, ad poenitendum tardus! Babet de se ut corruat, et non habet, unde surgat ; nisi gralia conditoris, ul erigatur, manum jacenli exten- dat. Denique homini per Del gratiam liberum re- staoratur arbitrium, quod primus homo perdiderat. Nam ille hahuit inchoandi bonum liberum arbitrium, quod tamen Dei adjutorio perficeretur. Nos vero et inchoationem liberi arblirii et perfeclionem de Dei gralia sumimus : quia incipere et perficere bonum de ipso habemus, a quo et gratiae donum dalum, et liberum arbitrium in nobis est restauratum. Dei Cap. V. Quomodo liberum arbitrium a bono ad malum deficiat^ vel quomodo libertas servitus fiat. Quomodo autem li^jerum arbitrium a bono ad malum deficiat, vel quomodo libertas servitus fiat, breviter est dlcendum. Dcus coudidit hominem ad beatitudinem, et dedit ei voluntateni, ut vellet esse beatus : dedit quoque et justitiara, qua servata sem- per esset beaius ; dedit ei etiam voluntatem, ut vellet esse iustus, quo merito semper esset beatus . Ad servandam autem voluntatem josiitiae dedit ei libenim arbitrium, quo non coacte, sed libere eam servaret, et iu remuneratione nunquam beatitudi- nem amitteret. Est autem justitla summum bonum, -w id €81 Deum dUigere, et ei obediendo adhaerere : in- D ^^* ^^^^ bonum, quod agimus, propter grailam prae- juslitia aatem est infiraum bonum, id est hunc ^«"'•^nt^'" '^' *"»*«'*--"'- • mundum diiigere, et transitoriis concupiscendo in- haerere : et hoc est peccare, et hoc est a libertate deficere. Cap. VI. Quid sit voluntas beaHtudinis^ quid volun- tas justitiof, quarum hanc homo peccando ami- sity illam retinuit, Homo ilaque habet duas voluntales, unam beatl- tudinis, alteram justitisb : voluntas beatitudinis dici- tur n»tura, et voluntas jusliliaB dicitur gratia. Hia datura, ista dicitur donura; horaini quippe datur esse : donalur vero bene esse. Bx his duabus volun- tatibus procedunt omnia hominum merita. Per vo- inntatem enim naturae libidines et concupiscentias Patbol. CLXXU. venientem et subsequentem : nostrum vero est pro- pter obsequentem liberi arbitrii volunlatem. Nam si Dei non est cnr illi gratlas agimus? et si no- strum non est, cur retribulionem bonorum ope- rum exspectamus? proinde ergo in eo, quod gra- tia praevenimur, Dei est : in eo vero quod ad bene operandum praevcnientem gratiam sequamur, no- strum est. Nemo autem Domini gratiam meritis an- tecedit, ut tenere eum quasi debitorem ppssit ; sed miro modo aequus omnibus coaditor alios praedesli- nando elegit, alios veroin suis pravis moribus justo judicio dcrelinquit. Unde verissimum est, grati» mu- nus non ex humana virtute vel ex merito arbitrii cousequi, sed solins divinaB pietatis bonilaie largiri. Qttidam enim gratuitaB misericordiaD ejus praeve • 89 1227 nONORlI AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. - DOGMAT. ET ASCET. ins mcntc dono salvanlur effecli vasa misericordiae : A ul sit bonus. Iste nascitur in errore, ct uiorit jr ; ille quidam vero reprobati ad paenam proedestiDali dam- nantur effecti vasa irs. Quod exemplo de Esau et de Jacob necdum natis intelligitur : qui dum essent una conceptione vel parlu geniti, pariterque nexu peccati originalis astricti, alterum lamen eorum ad se misericordiee divinse bonitas pi^seveniens gra- tuita gratia traxit ; alterum quadam severilate justi- ti» odio habitum, in massa perditionis relictum dannnavil : sicut per prophetam idem Dominus lo- quitur dicens : Jacob dilexi, Esau autem odio kabui (Malac. i). Unde consequens est nullis prsevenien- . tibus meritis conferri graliam, sed sola vocatione divina, ne|ue qucmquam salvari sive damnari, eligi vel reprobari, nisi ex proposito prsedestinamis Dei : qui justus est in reprobatis, misericors in electis, g sicut per Psalmistam dicilur : Universce vias Domi- ni, misericordice verilas (Psal. xxiv). Omneautem donum gratiae non omnihus ad inlegrum dalnr, sed singulis dona singula dividuntur; scilicel ut quasi corporis membra singula officia habeant, et aller alterius indigeat : non quod habet aller, vel inde omnium fiant communia, dum iuerint sibimet mem- bra necessaria. Idbm. — Sciant liberi arbitrii defensores, nihil posse in bonum sua priBvalere virtute, nisi divins gratiae sustenlelur juvamine. Unde el per prophelam Dominus dicit : Perditio tua ex te hrael ; tantum in me auxilium tuum (Osee, xiii) ; quasi diceret : Ut pereas, tuo merito? ut salveris, meo auxilio. Quid j , • , ,. •. j • .-.• *^ . * .,, , . .. . j r v • r . r» ad gloriam, praedeslmavit ad lusiiUam emm ex se ille latro meruit, qui de faucibus mferni d ,.^,:^^L^^^ j_. crucem ascendit, de cruce paradisum adiit? Reus quidem iile ex fraterno sanguine venit cruentus, sed divina gratia mutatus. Liberum arbitrium est animae ratlonalis voluntas sine prohibitione cujusquam mola ad quodcunque volueiit| sive ad bonum sive ad malum, sic ab au- ctore coDcessum. Rursus : Liberum arbitrium est intellectualis animae molus sui juris ; praeeleciio vero cst consultum desiderium eorum, quse in nobis Bunt, aut consilium desiderabile : quod enim prae- indicatum est, ex consilio tenemus eligentes. Con- silium vero est intentio perquirens de hisi quae no- bis sunt facienda cum cauteia. IsiDORUs. — Gemina est prsedestinaiio sive electo- D rum ad requiem, sive reproborum ad mortem : uiraque divino agitur judicio, ut semper electos su- perna, et interiora sequi faciat ; demperque rcpro- bos, ut infima et exleriora sectentur, deserendo per. mittat. Quamvis juslorum convcrsatio in hac vita probabilis sit, incertum tamen hominibus esse ad quem sunt iinem praedcstinati, sed omnia reservari futuro examini» mira dispositio est supernse dislri- butionis, per quam hic justus amplius justificaiur, impius ainplius sordidalur : malus aliquando ad bo- Dum convertitur, bonus aliquando ah illo refle- ctitur. VuU quis esae bonus, et non valet; vult alter esse malis, et non permittitur interire ; datur ei, qui vult esse boBua, alius nec yult, Dec ei dttur, in boao, quo ccepit, usque in finem perdurat. Tan- diu iste stat, quousque cadat ; ille diu male vivendo in Bnc salvatur despectusque convertitur. Vult pro- desse in bono justus, nec praevalet ; vult nocere malus, et non valet. Iste vult Deo vacare, et aaeculo impeditur ; ille negotiis implicari cupit, nec pro- ficit , dominatur malus homo , bonus damnatur pro impio, impius honoratur pro justo. Et in hac tanla obscuiitate non valet honio perscrutari disposilionem Dei et occulium praeJestinalionis per- pendere ordinem. Pjltrus. — Liberi arbilrii potestas est sensus ani- mae habcns virtutem, qua possit, ad quos velit 2Clus inclinari FuLGGNTivs. — Pi-aedesiination Del non est alia, nisi futurorum operum ejus eetema praeparatio. Sic- ut enim praescientia neminem compellii ad pecca- tum (cum utique singulorum praeseierit anle aaecula aeterna peccata) ila quoque et praedestinatio ejus neminem compellit ad poenam : licet et antequam nascatur aliquis, praedestinalus sit permansurus in justitia ad coronam, vel in iniquitate ad pGenam. Ambrosius. — Nullus ideo ad poenam vadit, quia hoc in prffidestinatione Dei ante fuerit. Ex eo antem quod praescitus est in peccatis permansurus, etiam ex eo deputatus est ad pa*nam. IsiDORus. — Deus praedestinavil quosdam ad glo- riam ; quosdam ad poenam ; sed quos praedestioavit quos autem praedtistinavit ad poenam, non praedestinavit ad cul- pam. In sanctis ergo coronat Deus justitiam, quam eis gralis ipse tribuil, gratis servavit, et gratis per- fccit : iniquos autem condemnabit pro iniquitate vel injustitia, quam ipse non fecit. In illis enim opera sua glorificat, in istis autem opera eorom condemnat. AuGUSTixus. — PraedestinBtionis nomine non ali- qua voluntatis humanae coactiva necesaitas expri- mitur, sed misericors et justa divini operis sempi- terna dispositio praedicatur. Dei namque praedesti- natione aut peccatorum prasparata est pia remisaio, aut peccatormm justa punitio. Deus praedestinavit bonos ad regnum, malos aulem ad ignem aetemum. Bonis etenim dicturas est : Venite, benedicli [Matth. XX v), etc, etc. Malis autera dictums tsi : Its male" dicti{ibid.) etc, etc. Dominus iniquos et impios praedcstinavit ad suppliciam justum, non ad aliquod opus injustum; ad pcenam, non ad culpam. Idem, — Liberum arbitrium est vias mandatorum Dei libero eligere vel relinquere arbitrio ; quas smn- psimus fulti adjutorio, continua devotione sequi- mur, in fine subjeclam in nobis obedicntiam coro- nabit. Liberum vero quod ab eo habemus arbiirium prono ad nequitiam lapsu fluit ; et cum ad virtutis indolem Dei auxilio dcserentc nihil possit, ad genus omne peccali deticit, nec fultum virtute subsistit. Idem, — Primus homo libenimhaboit tii>itriam, et poterat per naturam vires diligere et vitare vitia : m9 SCALA COELl MAJOR. 1230 neque cnim habebat in se bellum viliorum. Sed posl- A tione justitisB justus est. Ad hoc habel liberum arbi- cpiam volens peccavit, amisit liberum arbitrium in inum. bono, ita ut jam nihil boni per se velle, ncdum facere sine Dei gratia possit ; et ut non solum vo- lens, sed eiiam nolens peccet : unde malum quidem a nobismelipsis babemus bonum autem tantummodo a Deo. HiEnoNYMUS. — Homo per Dei graliam ad agen- dum, quidquid voiuerit, liberum babet arbitrium. Si enim aliquis invitus bonum faceret, nulium ia- de prsmium acquirere posset : et si nllus a Deo coactus malum ageret, nulliim pro hoc supplicium pateretur. Deus autem aliquando hominem nolcn- tem ad bene agendum miserieorditer cogit, ita ta- men, ut illins bona voluntas postea sequatur. Gregorius. — Mala solummodo libero fiunt arbi- trio ; quia postquam primus homo peccavit sponte, ad bonum quidem iiberum amisit arbitrium, ad malum tamen retinuit. Nisi ergo divina praeveniat inspiralio, nullus valet agere aliquidboni. JoANN. CnRYSosTOMus. — Natur» rationali Dcus liberam aibitrium concessil« imo eam talem fecit, quse habiTet liberum arbitrium. Ergo et naturae non tollit, quod dedit, et ipse prseterea errare penitus ncscit. Nalura igitur rationalis ab ipso suae crealio- nis exordio liberum habet arbitrium ; sed quia per semetipsam sponte bonum deseruit, non jam habet illudin bono, habet tamen illud in malo. Non jam AuousTLNUS. — Non est liber, qui timore supplicii q sufficiens, sed prorsus deficiens, nisi praeveniente, devital mahim, el spe praemii facit bonum ; servit adjuvante et subsequenle gratia DeL enim tlmore coactns, et spe praemii illectus ; timor Anselmus. — Libertas arbitrii est potestas ser- autem et spes dominantur ei. Hic est liber, qui nec vandi rectitudinem voluntatis propter ipsam recti- timore sapplicii> nec spe praemii, sed sola delecta- tudinem. SCALA CCELI MAJOR SBU DE ORDINE COGNOSCENDI DEUM IN CREATORIS DIALOGUS. Ex codice ms. inclytsB carthusiae Gemnicensis in Austria eruit venerabilis D. P. Leopoldus Wydemann, ibidem bibliothecarius ; edidit R. P. Pbzius Thes. Anecdot. t. II, p. i, col. 155.) PROLOGUS. C Frequenti meditationum animo revolvo quam plu- rimoiiummo conamine ad ardua nitenteSt sed quasi quadamrepulsaacaspto cursu de/icientes, Causam diligentius perscrutatus latitantem, nil quidem in- vestigare potui quam inscitiam, caligine mentem eorum obscurantem. Quampestiferas verecundias la- iebras quasritantem fortius stringens ad lucempro- duxi, ac spiculis rationum prefossnm ad nihilum de- duxuSuntnamquepluresquiadspiritualiascandere nitunlur, sed ordinem graduum ignorantes, per abrupta se prcecipitant ; et dum non gradatim scan^ dendo, sedperprceceps inconsulte ruendo nec hujus necillius relinaculum reetitudinis, quogressum fir- menty inveniunt, pondere penduli, visu pressi cas- sum iier linquunt ; atque in profunda: fabulce opi- D nioneset tenebras ignorantias errabundi resiliunt. Quorum animi inopia pie permotus, navem eis de exsilio ad pairiam opimis opibiu instruxi, et scalam congruis gradibus ordinabiliter disparatam de cceno ad ccBlum erexi : quam si rite scandere eontendunty regemglorias in decoresuo videbunL Unde si vide^ iur, libellus Scala coeli vocetur. CAPUT PRIMUM. DisciPULus. Quid inter sedulse disputationis docu- menta te trebro navem vitse vel Scalam caeli intro- dueereaudio quid sibiilla vocabula velint, edicito. Magistbh. A patria paradisi quasi in colliminio cujusdam maris separamur, et in boc mundo quasi in quadam insula peregrinamur. Mare est hoc sae- culum multis amaritudinibus turbidum ; navis est Cbristiana reiigio, velum fides, arbor crux, funes opera, gubernaculum discretio, vcntus Spiritus san- ctus, porlus seterna requies ; hujuscemodi nave pe- la^us saeculi hujus transitur ; et ad palriam aeter- nae vitse reditur. CAPUT n. Disc. Et quid ScahcasUfMkQ, In valle lacryma- rum, imo in lacu miseriae sumus constituli ; de qua ad altnm supemse patriae montem per quamdam scalam sumus ascensuri. Haec scala est charitas, quam copulat sanctarimi Scripturarum auctoritas : 1231 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT. BT ASCET 1232 hujus gradus Buot scientia et sapienlia. Scientia, A quae Dos praesentis vitae instruit actionem ; sapientia, quse docet slernfie vitSB contemplationena. Scientia, qua; nos Scripturis instruit roysterium Ghristi hu* manitatis ; sapientia, quae docet majestatem ejus di- vinitatis. liaec scala per geminam dilectionem Deiet proximi hinc inde erigitur, ad quas series totius Scripturse, Veteris et Novi Testamenti, refertur ; quae per Sapientiam scribitur per scientiam eipo- nitur. Et quia hsec scala usque ad tertium coelum pertinet, ad quod rite scandentes perducet, tribus ordinibus graduum , corporalium , spiritualium , intellectualium, connexa surgit. CAPUT m. DiSG. Quid tertiom coelum dixeris, ignoro. Mag. Tres visiones sunt, corporaiis, spiritualis, intelle- ctualis. Corporalis est, qua coelum hoc et tcrra, et omnia corporaiia per corpus videntur : el haec pri- •mum ccelum vocatur. Spiritualis est, qua simili- tudo corporalium in Spiritu nostro forniatur : et haec secundum coelum nominatur. Iniellectualis est, qua nec corporalia nec similitudo corporalium, sed ipsa essentia divinae veritatis, vel angelorum vel anima- rum natura, sicuti est, contemplatur, et ha^c ter- tium coelum appellalur. GAPUT IV. Diso. Ordinem graduum magnopere dignoscerc desidero, quis est ordo corporalis visionis ? Mag. Imprimis elementa, scilicet terram, aquam, aerem, ignem, ex quibus omnia constant, ad laudem Dei cernimus : quibus totidem subjicimus, dum ea, quae tantum sunt, ut lapides ; et ea, quae quodam modo vivunt ut berbae et arbores ; el ea quae vivunt et sentiunt ut animantia ; el ea quae vivunt, sentiunt et intelligunt ut homines, ad laudem Conditoris videmus. His vero totidem subnectimus, dum qua- tuor genera in mundo viventium, gradientium, ser- pentium, reptantium, volantium, natantium ad lau- dem Dei conspicimus. Quibus totidem supponimus, dum cuncta pulchra a deformibus viso, cuncta so- nantia a dissonis audila, cuncta olentia a putenti- bus odoraiu, cuncta dulcia ab amaris gustu, cuncta lenia ab asperis tactu dlscernimus. Deinde multi- plices gradus inteximus, dum in terra diversa ge- nera lapidum, marmorum, geromarum ; diversa ge- nera arborum, foliorum, pomornm ; diversa genera herbarum, foliorum, olerum ; diversa genera radi- cum, fructuum; seminum, diversa genera bestia- rum, reptilium, serpenlium ; multigenas facies et ritus horoinum, multimodos colores et cultus ve- stium ; alta moenia urbium, aedificia domorum, pi- cturas, sculpluras, varias lexturas ; diversa arlifi- cia, ludorum vel artium exercitia ; ordines mini- slrantium; dignitales dominantiom mirando distin- guimus, Deinde gradus ex aqua ordinamus, dum genera varia volucrum, varia piscium, glaciem et varias tempestates, et quasdam aquas dulces, quas- dam amaras laudando Deum consideramus. Post hoc aerem scandentes, Stvpentes, gradus imprimi- mus, dum nubes, ventos, falgura» toaitraa, plu~ vias, nives, grandines, pruinas, rores mirando con- spicirous. Hinc per gradus aelherei ignts nitimar, dum nunc ci*escentis, nunc decrescentis lunse glo- bum, luciferi comas, solis flammas, aliarom erran- tium stellarum jubar ad laudem Conditoris intue- mur . Poslremo per gradus hujus corporei coeli leva- mur, dum firmamentum in medio aquarom loca- tum, et sidera in eo clare fulgentia, venerantes Deum, conlemplamur. Hi sunt gradus pulchrae ascensionis dispositi de ordine corporalis visionis. Hac visione universa pene animantia nobiscum fruuntur et quaedam, ut ibices et aquilae, plos nobis poliuntur. CAPUT V. B DisG. Quis est ordo spiritualis visionia ? Mag. Animam plures vires habere non igooras : ex qui- bus ea, quae corpus vivificat, et per corpus corpo- ralia senlit, proprie aniroa cognominatur, ea vero, in qua imagines corporalium formantur, Spiritos appcliatur ; €8 autcm quae interna etextema intelli- git, mens vocatur. Spiritualis ergo visio est/cum non corporalia, sed corporalibus similia in Spiritu videnlur, quae duodecim gradibus buic scalae iaoe- ctitur. Primus gradus est, cum alicujus corporis similitudo per corporis sensus percepta, in Spiritu nostro formatur, ac in memoria reconditur, at puellarum. Secundus, cum absentia corpora jam n nota, cogitamus, et corum imagines in Spiritu oo- stro formarous, ut urbium. Tertius, cum eorum corporum, quae non novimus, sed esse non dubita- mus, similitudines, non ita ut sunt, Spiritu intue- mur, ut unicornium vel griphium. Quartns, cum ea, qua3 non sunt, vcl esse nesciuntur, pro arbitrio imaginamur ut chimeram bestiam. Quintus, cum nolentibus nobis varia forma rerum ver&atur ia animo, ut in oratione, pugnantium vel aedifican- tium. Scxtus^ cum aliqua facturi disponimus, cun- cta prius in Spiritu cogilando formamus, ut fabri- cam domus. Septimus, cum loquimur, vel aliquid facimus, eadem similibus rootibus inlus in Spirita praevenimus. Octavus, cum a dormientibus somnia in Spiritu forraantur, tamen nihil vel aliquid signi- ficantia ; ut Pharaoni septcm spicae septem annos praesignantes. Nonus, cum invalitudine corporali perturbalis sensibus variae phantasiae imaginantar, ut phrenelicis fieri solct. Decimus, cum ingrave- scente dolore corporis Spiritus abscntatar, et ima- gines rerum corporalium demiratur, gaudia vel supplicia prae se ferentes, ut non ex loto defunclis pleromque contingit. Undccimus, cum alicujua Spi- ritus a sano corpore ad videndas similitudines cor- poralium ab aliquo Spiritu rapitor ul fit in exstasi positis. Duodecirous, cum Spiritus penitasa sensi- bus corporeis avertitur, et solis similitadinibus corporalium spirituali visione fruitur, ut in prophe- tis quondam factum est. Haec visio spiritualis bonis et reprobis communis est, et secundum coelum vo- catur ; quod doctis per disoretioaem reaeratOTi et D 1233 SCALA COELI MAJfOR. i234 indoclis per prffisamplionem obfirmalur. In hoc A vui). Similiter hi, qui corpore subtracti , et rursus coelo Moyses similitudinem tabernaculi vidit , quod in eremo fecit : in hoc coelo Isaias Dominum supcr solium excelsum, et seraphim cum sex alis Sanctus, sanctus, sanctus, clamaotia conspexit ; hoc coelum apertum est Bzechieli quando rotam in rota et qua- tuor animalia oculis plena conspexit ; de hoc coelo vidit Petrus discum animalibus plenum submitti, et iterum in idem recipi; hoc coelum vidit Joannes apertum, in quo omnia conspexit quse in Apocalypsi scripsit. CAPUT VI. Disc. Num est aliquid in rehus exstantibus, quale Joannes, vel alii prophet^e, vel qualia subtracti qui- dam a corporibus viderunt ct rursus vivis redditi se vivis redditi gaudia et supplicia, claram lucem, et horridas tenebras, vel quielibet alia videruat vel audierunt, intra se quasi in quadam regione con- spexerunt. CAPUT IX. Disc. Poenee in Spiritu visse, utrum sint ver» poenae an falsae ? Similiter gaudia in Spiritu visa, utrum sint vera gaudia an falsa? Mag. Quidquid illud est, unde anima moerore afficitur, vera poena est. Ilerum quidquid illud est, unde Spiritus laeta- tur, verum gaudium est. Sunt autem quidam gra- dus in poenis animarum. Primus est, cum anima conlristatur, quia de assuetis Ioci:i, corporibus, vel parentibus vel notis hominibus separalur? Sccun- vidisse retulerunt? Mag. Omnia qu« formaliler sub- B ^^^^ ^^^ ^^ ^^j^^.g ^^^^^ exterioribus, vel amicis sistunt, in hoc mundo sunl ; nusquam autem legi tur, quod usquam terrarum beslia deccm cornua habens reperiatur ut in Apocalypsi et in Daniele le- gilur. Nec alicubi lapis septem oculos habens, ut in Zacharla Icgitur ; nec usquamlibet gentium mu- lier sole amicla vcl draco scptem capila habens re- perilur. Quae si tunc substantialiler fuissent nunc quoque similiter essent ; sed cum nusquam neque in ccelo neque in terra hujuscemodi res sint, liquet quod nec tunc fuerint. Igitur non sunt ex rebus exslanlibus ; per angelos autem talia in Spiritu ho- minum formaotur, per quae fulura aliqua prsefigu- rantur : unde et a doctis exponunlur, a quibus etiam inteUigunlur. CAPUT VII. DisG. Cum quis talia videt , num per oculos cor- poris, an solo Spiritu ea cernit? Mag. Corporalia per corpus, spiritualia autem extra corpus videri . omnino non possunt. Neque Spiritus sine corpore ad loca corporalia, nec corpus rapi polest ad spi- ritualia. Omne autem quod corpus non est, et tamen estaliquid, Spiritus est. Ergo non percorpussed in Spiritu falia videntur ; incorporea enim natura videri non potest per corpus; corporea autem si sine corpore vidcri potest, tunc longe alio et miro modo, quam nunc, videtur. CAPUT VIII. Disc. Utrum videt haec anima intra se vel extra se ? Mag. Sicut omnia corporalia intra corpus viden- tur ita cuncta spiritualia intra Spiritam cernuntur; et si^ut hlc corpon*.us mundus coeluro et terram et universa corporalia intra se conlinet, ita quoque anima quemdam amplum mundum, coelum spiri- tuale, et terram intra se continet; in quibus cun- cta spiritualia , corporibus similia videt ; et ideo cum solem, lunam, et sidera coeli, urbes, regiones, insulas maris, vel similia caetera his contemplatur, non extra, sed intra se imaginando vagatur. Itaque Joannes vel alii prophetae non extra se, sed cuncta in Spiritu suo per angelos formata, futuras res si- gnificantia viderunt : unde et Videnles dicti sunt ; hinc est qnod Joannes dicit : Staiim fui in Spiriiu (Apoe. i) ; et alius propheta : Vidi in Spiriiu (Dan. perditis anxiatur. Tertius, cum de corporali dolore torquetur. Quartus, cum violentia de corpore pel- litur. Quintus, cum quasi in somnis, horridis visis afficitur. Sexlus, cum in exstasim rapta formis mo- leslis affiigitur. Se[>timus, cum corpori subtracta a tetris spiritibus in poeDalibus locis cruciatur. Octa- vus, cum corpore penitus mortuo , non corporali, sed spiritali et poenali substantia arctatur. Nonus, cum recepto corpore, aeterno igni tradita daemoni- bus associatur. Hi poenarum gradus, quanto quis- que alteri est in ordine superior, tanto est in cru- ciatu immanior. Similiter quidam gradus in gaudiis animarum considerantur. Primus, cum anima de societate di- ^ lectorum hominum laetatur. Secundus, cum de ade- plione cupitarum rerum gratulatur. Tertius, cum de evasione damni alicujus rei vel corporalis dolo- ris gaudet. Quartus, cum superatis adversariis tri- pudiat. Quintus, cum periculum mortis evadens exsullat. Sextus,cum in somnis laeta visa eam exhilarant. Septimus, cum in exstasim rapta exsul- lat. Octavus, cum, corpore sublracla spiritualibus in locis, mirabili luce deliciatur. Nonus, cum, cor- pore penitus mortuo, non corporali, sed spiritlAli et ipsa veritatislaetitia jucundatur. Decimus, cum, corpore recepto, angelis adaequata de visione Dei ineffabiliter gloriatur. Hi gradus gaudiorum, quanto quisquis est alteri in ordine altior, tanto est et in ordine eminentior. D CAPUT X. Disc. Unde formantur Spiritalia visa? Mag. Ab animabus, a daemonibus, ab angelis. Ab animabus, cum quis in tenebris ea, quae per corpus vidit, vel videre potuit, vigilans imaginatur ; aut quae corpori acciderunt vel accidere potuerunt, doiTniens con- templatur; haec aliquando vera, aliquando sunt falsa. A daemonibus, cum Spiritus nequam in va- rias formas se transiigurans, animae dormientis, vel vigilantis se ingerit ; quae phantasiae vel illusiones vocantur; aliquando corpus obsidens, animae se commiscens, quaedam vera praecidit, et alios arre- ptiiios, alios falsos prophetas facit. Ab angelis au- tem in exstasi rapti vel a corporis sensibus alienati, 4235 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. DOGMAT. ET ASCET. 4236 quaedam mira, et aliquid significaDtia, conapiciunt ; A ritas. His et talibus transeensis, ac sanctis conjon- qus interdum ipsi angeli eis exponunt , ut Gabriel Danieli et angelus Joanni, et haec ostensiones vel revelationes dicuntur. CAPUT XI. Disc. Estne peccatum turpia imaginando, cum quis nocturnali illusione poUuitur? Mag. Cum quis vigilans turpia imaginando delectatur, ac dormiens per easdem imagines polluitur, hoc ad peccatum ei imputatur : si vero contra votum suum a dsemoni- bus ludificatur et poUuitur, in hoc reus non judica- tur. Si autem absque consensu delectationis poltui- tur^ sic caret peccato : sicut vigilanles de concubitu loquentes, eadem cogitamus. CAPUT XII. DiSG. Vident dsemones imaginationes in anima- bu^? Mag. Qttidem malas vident, bonas non videol. Cogitatlones enim hominum malas, per eos nun- tiatas, certissimum est (scire) bonas autem si scirent, sancloa non tentarent; a quibus superari nullent. CAPDTXm. Dic. Unde est, qnod longe facta annuntiant? Mag. Quia inest eis acrimonia cernendi corporalia : incorporalis enim ipsorum natura nobis praestanlior, et longe nobis subtilior est. CAPUT XIV. DiSG. Unde eat, quod aliquando phrenetici futura praedicunt, vel etiam aliqui eani, ut Caiphas, qui prophetavit? Mag. Aliquis spiritus commiscet se- ipsum eorum spiritui, et futura praedicit. lu hujus- modi gradus scandit anima in spiritualibus ; sed aliquando fallilur^ dum aliud pro alio approhat : et id corporale quod est spirituale , vel id spiriluale quod est corporale, putat ; sicut Petrua discum de spiriluali coelo submissum, corporalem rem esse pulavit; sed hic error falsae opinionis non obligat animam peecatis. CAPUT XV. Diflc. Quis est ordo graduum intelieclualis visio- nis? Mag. In haec verba : Diliges proximum tuum sicut teipsurti (Uatth. xix) tria considerantur late [f, laterej : qui corporaliter videntur, proximus qui absens in spiritu cernitur, dilectio quie mente intel- cta spiritibus per angelica scandit ministeria no- vem gradibus, contemplans iu sptema gloria ange- los, archangelos, virtutes, potestates, principaius, dominationes, ihronos, cherubim et scraphiu. Sic rite scandens pervenit ad domum Dei, et thronum msgestalis, ubi regem gloriae in decore suo videbit; ibi est secura quies , et inefTabilis yisio verilalis ; ibi una et tota virtus amare, quod vidcas, et summa felicitas habere, quod amas ; ibi beata vita in fonte suo bibilur, ibi lux vera in lumine videbitur clari- tas Dei, non corporali visione sicut visa est in monte Sina ; nec spirituali visione sicut vidit eam Isaias vel Joannes in Apocalypsi ; nec per aenigma- ta, ut in liac viia viderunt eam sancti , sed per spe- Q ciem sicuti est facie ad faciem. Propter hunc adi- piscendum nune labores subimus, indigentibos sub- venimus : a voluptatibus continemus, adversitates substinemus. Ad hunc videndum corda mundamus, quia beali mundo corde ; quoniam ipsi Deum vide- bunt. In hoc tertio coelo esl paradisus paradiso- rum , in hoc est requies sanctorum , in hoc gloria beatorum. Sed sicut spiritus corpore est praestan- tior, sed spirituale coelum , non loci positione sed neque dignilate huic corporali coelo est praestan- tius : spirituali autem coelo intellectuale esl emi- nentius. CAPUT XVI. Corporalis autem visio dividitur in doo, in infe- riorem et superiorem. Inferior est, com terrtm, et G quae in ea suut, conspicimus : superior cum coelum et coeli corpora, scilicet solem, lunam et stellas in- tendimus. Similiter spiritualis visio dividitor in duo, in inferiorem et superiorem. Inferior est quasi terra^ cum animo rerum similitudines imaginalur; superior, quasi ccelum, cum imagines per angelos formatae demonstrantur. Nihilo minus intellectualis visio dividitur in duo, in inferiorem et superiorem ; inferior est quasi quaedam terrai dom virtutes in anima gignuntur ; superior, quasi summum coelum dum curtcta in Deo inleiliguntur. CAPUT XVII. DisG. Cum anima de corpore exierit, utrum fer- turad aliqua loca corporalia, an ad incorporalia. ligitur. E.t ergo intellectualis visio, cum nec corpo- ^^ ^i^us similia, an ad ali^d quid excellenlius? raha, nec corporalibus simiha conspicmntur ; sed ^^^ ^^ ^^^,.^ ,^^^ ^^„ ^^^j^,^ ^.^, ^„^ ^,.^ ipsae verae subsiantiae animarum vel angelorum, velvirtotes, vel ipsa summa veritas, sicut est, mente intelligitur. Et hoc tertium coelum dicitur io quod tribos gradibus conscendimus. Primo dum in anima virtutes consideramus , secundo cum an- gelorum orJines discernimus , tertio cum universa in Deo intelligimus. Porro fidelis anima multiplices ascensiones in corde suo disponit, dum de virtute in virtutem it; et ita locum tabemaculi admirabi- lis, quasi regionem latissimam inteilectualium, in- greditur, dum qood ipsa mens vel omnis animsF bona affectio, cui contraria snnt vitia, contuetor, ut cst castitas, continentia, mansoetudo , fides, bo- nitas, benignitas, ioBganimitas, pax» gaodiom, cha- Mag. Ad corporalia loca non ferlur nisi cum ali- quo corpore, nec localiter potest ferri nisi corpora- liter; anima autem corpore exula nullum habet corpus, ergo non fertur ad loca corporalia. Ad spirilualia vero loca corporalibus similia, pro me- riiis fertur, habilura vel gaudia vel supplicia. Sicut enim cum corpori subtrahitur, imaginem sui cor- poris habere cognoscitur ; sic postquam corpore exuta fuerit similitudinem sui corporis habere poterit, in qua vel tristitia afBciatur vel I^etitia fruatur. CAPUT XVIII. DiSG. Si anima ad loca non fertur, tonc sequilor, quod infernas non sit corporeos, et quid de hac re 1237 SCALA CQELI MAJOR. 1238 scntiendum sit, dubito. Mag. Si inferaus est locus A sub terrls in inferos mergi videaiur. Ideo anlem in- tormenlorum, in quo anima vel cum corpore vel sine corpore cruciatur, tunc septem speciales in- ferni reperiunlur. Primus infernus esl corpus cor- ruptibile, quod animam agg^ravat, et eum multis doloribus cruciat ; patitur namque in eo famem» sitim, laborem, fatigalionera, morbos, dolores. va- rias infirmitates ; ex ejus inhabitatione, ira, invidia, odio, Iristitia afficitur, avaritia, concupiscentia car- nali, vana gloria vexatur. In hocinfemo ingcmiscit se fidelis anima cruciari, et de hoc flebili prece po- stulat deliberari, dicens : Educ de carcere animam ineam ad confitefidum nomini tuo, Domine [PsaL GXLi). Secundus infernus est hic mundus, in quo cum corporeanima cruciatur, dum se a palria pa- radisi exsulare lamentatur ; paritnr autem in eo 3 frigus, seslum, tcmpestates, pestilentias, bella; prse- das, incendia, damna et varia incommoda. In ani- mo autem affligitur de amissione natorum, vel parentum, vel amicorum vel rerum ; de contume- liis, de injuriis, de maledictis, de variis adversita- tibus. De hoc infemo anima liberata cantat gratu- lando : Eduxii tne de lacu miserios et de luto fascis {Psal, xxxix). Tertius infemus cstcohabitatio invi- cem se odientium ; dum vel justi de cohabilationc raalorum, sicut Lot in Sodomis, cruciantur ; vel mali de conversatione bonorum torquentur, cum a perditis moribus prohibentur. In hoc inferno verbera, vincula, jejunia, vigilias, carceres, bestias, igne^, varias passiones ab invicem patiuntur : in animo, timore, moerore, anxietate, pusillanimitate, angustia, tristilia consumuntur ; hujus inferni poe- nis affici dolel qui testando clamat : Dolores inferni circumdedirunt me^ proBOCcupaveruni me laqnei mortis {Psal. xvii). Quartus infernus csl locus in raedio temrt positus, igne et sulphure plenus; hic usi- tato nomine dicilur infernus vel stagnum ignis et sulphuris ; ad hunc pertinent omnia loca vel in terra vel super terram ardentia. Quintus infernust cum anima corpori subtracta ad loca spiritualia et poenalia, corporibus similia ducitur cracianda. Sexlus infernus est, cum anima, corpore penitus morluo, non corporalia, sed spiritualia corporalibus similia patitur, sed et dolore, moerore ac tristitia afficitur. Hic quia corporaii est inferior et depres- sior, infemus inforior vocatur ; de hoc scribitur : Eruisti animam meam ex inferno inferiori {Psal. Lxxxv). Septimus infernns est ignis aeteraus, in quem anima cum receplo corpore truditur in die judicii cum daemonibus semper crucianda. Utrum autem hic infernus in hoc mundo, an extra mun- dum futuras sit, ignoratur. feri dicuntur, quia sicut omnia corporca, si ponde- ris sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia gra- viora, ita spirilualia omnia inferiora sunt tristiora. Hinc est quod quidam tanta tristitia afficiantur, quod fragile corpus eam capere non possit ; unde vitam suspendio vel praecipitio vel aliqua vi extor- quent. Postquam anima a corpore excutitur, non in aliquo loco retrulitur, sed in immensum tristi- tiae et doloris barathrum immergiiur. Omnis enim locus longitudinem, latitudinem; altitudinem babet, sed anima dum his omnibus caret, in nullo loco in* cludi valet. CAPUT XX. DiSG. Nonne dives ille fuit iu loco tormentorum, et de eo scribitur, quia crucior in hac flamma? Mag. Ego puto divitem illum in sexto, quem dixi, inferno fuisse : Dominum autem de quarto, id est de corporali poena dixisse ; sed quia id quod in re erat, capere non poterant, quasi de corporali tor^ mento illis narrabat. Yerumtamen quomodo intelli- genda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahse, illa lingua divitis, ille digitus pauperis, illa sitis tor- menti, illa stilla refrigerii, vix forlasse a mansueto qusBrentibus, nunquam autem invenietur a conten- tiose scrulantibus. CAPUT XXI. Disc. Quid de inferis senliendum sit, Deo per te nos illuminante, jam video ; quid vero de regno coelorum credendum sit, omnino ambigo. Mag. Re- gnum coelorum non est locus corporalis sed spiri- tualis^ corporali similis ; in quo esl pax et gaudium et inefifabilis laetitia in omnimoda gloria; in quo sub- stantia Dei, verbum quoque Deus, per quod facta sunt omuia, in charitate Spiritus sancti sicuti est, videtur, et beate fruendo sine flne habctur. Hoc est tertium coelum, in quo est paradisus, in quem raptus est Apostolus : hoc est coelum in quod assumptuft est Christus ; in hoc coelo sunt agmina angelorum, et animae beatorum, non locali positione disjun- ctae, sed misericordia disponentis pro meritis in gloria distinctse. Et hic sunt mullse mansiones in una domo Patris, iu quibus disponuntur justi a j^ justitia pro justitise merilis. Hic est spei nostrae ex- speclatio, hic laboris retributio. CAPUT XXII. CAPUT XIX. D18C. Si inferoi corporalia loca uon sint, unde sub terris esse dicuntur ; vel unde inferni appellan- tur, si sub lerris non sint? Mag. Ideo sub terris inferoi esse dicuntur vel creduntur, quia congraen- ter in spiritu illarum rerum similitudines sic de- monstrantur ; ut, quemadmodum caro moHua sub terra reconditur, sic pecoans anima a carne soluta Disc. Et quid opus est corpus ab auimabus re- cipi, qnibus sine corpore potest ipsa summa beati- tudo praeberi? Mag. Quidam naturalis appetitus inest animabua administrandi corpus, quo appe- titu retardantur quodammodo ne tota intentione in id summum coelum pergant ; quandiu non sub est corpus, cujus adminislratione appetitus ille conquicscat : ideo necesse est, ut corpora sua recipiant, quae spCciali gloria promerita angelis jam adaequentur, et in summi cceli visione, veri- tatis liberrima intuitione semper jucundentur. 4239 HONORII AUGUSTODUM. OPP. PARS IV. — DOGMAT. ET ASCET. mo GAPUT XXIII. A inlellectaalia in natura integra et beatitudine per* Tanc qaoque tres visiones non deerunt ; quia fecta, ut vere sunt, contemplantur. Qui ergo hanc coelum novum, et tetTam novam, et omnia quae in scalam ordinatim per gradus suos soandere po- eis sunt, nova perspicue per corpus videbunt, cum tuerit, in tertium coelum, quo raplus est Apostolus, sicut sol fulgebant. Eadem spiritualilerimaginantur : pervenire se gaudebit. Amen. SCALA C(ELI MINOR SEU DE GUADIBUS GHARITATIS OPUSGULUM. (Ex codice ms. inclytse carthusiae Gemoicensis in Austna in lucem asseruit venerabilis D. P. Leopoldus Wydemann ; edidit R. P. Bern. Pbzius, Thes. AnecdoL t. II, p. i, col. 171.) Gap. I. Scala cceli charitat ett^ cujus gradus di- versas virtutes, Ad aternam gloriam perveniendi scala nobis bo- die erigitur, per quam a fidelibus cooli culmen at- tingitur. Haec enim scala est charitas, per quam ad coeli fastigia tendit. EcclesisB humilitas. Hujus vero Bcalse latera, sunt gcminae dilectionis scilicet Dei el proximi praecepla ; sed gradus, qui his lateribus in- seruntur, sunt diversae virtutes, per quas charitatis praecepta complebuntur ; per quos qui rite scande- rit, faciem Domini, qui est charitas, in jubilo vide- bit. Quindecim gradus texunlur, quia per quinde- cim ramos charitatis coelestia petuntur : unde et in templo Domini ad sanctuarium quindecim gradibus ascendebatur, quia scandens in hac scala ad coele- stis templi sanctuarium, Christium scilicet, subleva- tur. Primo quoqne quindecim gradus inscribuntur, quam he virtutes inslruontur, per quas aethera a beatis scanduntur. Quindecim autem sunt ter quin- que ; nam per fidem sanctae Trinitatis debemus quinque sensibus nostns, charitatis opera adim- piere. Gap. U. Primi tres hujus scalce gradusy patienUa^ benignitas et pietas. Primus itaque gradus hujus scalae est patientia ; in qua animas possideri docet aeterna Dei sapieniia. In hunc gradum scandentes gressum firmamus : Si injurias et contumelias patienter pro Ghristi amore toleramus ; qui opprobria et contumetias, flagella et ipsam mortem pro nobis paiienter sustinuit, se imitantibua praemia permanentis gloriae resli- tuit. Secundus gradus intexitur benignitas, per quam angelicae socictatis acquiritur dignitas ; huic gradui gressum imprimimus. Si pro malis non mala sed bona retribuimus : et proximis nostris necessaria pro noslro posse benigne impendimus ; quia et Ghristuff crucifixoribus suis pro malo bonum, scili- B cet aeternam vitam per suam passionem reddidil : quara etiam suis imitatoribus tribuit. Tertius gradus inseritur pielas, per quam super- nomm civium adipiscilur dulcis socielas. In bunc gradum pia mens scandens exaltatur» sed alionim feiicitate non emnlatur. Invidia enim diaboli intra- vit mors in orbem terrarum, imitantur autem eum qui sunt ex parlc ejus, etc. Gap. III. Aliigradus simplicitas, humilitas.contem' ptus mundi, et voluntaria paupertas. Quartus gradus innectitur simplicitas, per quam coelestis gaudii subitur muUiplicilas. In hunc gra- dum pedem ponimus, si perperam aut fraudulenler vel perverse non agimus ; ut si Dei servitio nihil sublrahimus, et bona opera non favore populi, sed ^ sola causa Dei facimus. Quintus gradus indilur humililas, per quam at- tingitur angelica sublimilas. In hunc gradum scan- dens mens solidatur, si de accepta scientia non in- flatur : dum Deum superbis resistere, humilibus autem dare gratiam recordatnr. Sextus gradus mundi est contemptus per quam supemi rcgni acquiritur concentus. In hoc aniroa exsultat gloriosai si non est ambitiosa, scd poten- ter sustinet tormenta, nam si velit Dominum dicen* tem andire, amice ascende superius leve onus Do* mini non renuat subire, et prosit veriix) et exemplo fratribus. Septimus gradus est voluntaria paupertas, per quam glorise et divitiamm in domo Domini accipi- D tur libcrtas. lu hunc gradum figit hic vestigia, qui non quaerit quae (sua) solummodo sunt, sed quae omnibus sunt utilia, et ad laudem Ghristi pertinen- tia : et talis scondit laetius, quia pavit in dulccdinc pauperem Deus. Gap. IV. Alii gradus pax, bonitas, gaudium spirituale, sufferentia. Octavus gradus est pax« quse est aeterna lucis 1241 DE ANIMiE EXSILIO ET PATRIA. i%i% fax ; in hoc gradu mens roboratar, si nee yerbo nec A faclo ab aliquo laedalur, el si corpus animee in Dei servitio subjugatur, et anima spiritui concordans Domino Deo jugiter famulatur. In hoc gradu po- sili, beati dicuntur, guoniam /ilU Dei vocabuntur (Maitk. V). Nonus gradus scribitur bonitas, per quara introi- tur coeleslis vitse jucunditas. In hunc gradum scan- dit homo, si non solum non facit, sed cogitat nec malum. Decimus gradus est spiritale gaudium, per quod pertiogitar ad sanctonim contubernium . In hunc gradum laetetur homo se conscendisse, si non gau- det super iniquitate nec super ruina inimici, nec de malis quae eveniunt alii : congaudet autem veritati, et omnibus gestis ad honorem Christi, qui est ve- B ritas et vilae praemium, et plenum omnium gan- dium. Undedmns gradus locatur sufferentia, per quam supemae glorise adipiseitur eminentia. Huncgradum scandcns animus arripiet, si omnia mundi adversa pro Cbristo sufferet. In hoc gradu constituli bcati scribuntur, si persecutionem pro justitia patiuntur (ibid.). Cap. V. Postremi gradus hujus scalas fides, spest Umganimitas^ et parseverantia, Duo doclmus gradus dicitur esse fides, quae homi-' nes efiicit angelis concives. Hunc gradum bomo gressu premit, si cuncta de Deo et aetcrna vita pie dicta vel scripta fideliter credit : absque fide elenim p est impossibile Deo placere . Tredecimus gradus est spes, quae non confundit prsestolantes spiritales res. In hunc gradum pedes mens sancta levat, si omnia bona, de futura vita sperat. Quartus decimus gradus sequitur longanitnitas per quam impetratnr angelorum aequalitas. Hunc gradum quilibet scandens apprehendet, si oranes promissiones Dei aequanimiter sustinct. Si onus Dei tandiu bajulat, quousque veniens ipse de ejus collo jugum excutiat, et eum a labore cessare, et in requie recumbere faciat. Quiotus decimus grados et ultimus ponitur pro perseverantia, per quam paradisiacse amoenitatis capiuntur prata vemantia. In hunc gradum mens petens se pervenisse gaudeat, si de Dei misericordia nunquam desperando excidat : Qui usque in /inem perseveraverity hic salvus erit (Matth, xiii). Cap. VI. HiBc scala per timorem eriqiiur^ quo ad summum perducta charitas ipsa in koereditaiem Domini introdudtur. Ei qui per hos omnes gradus rite scandet, hunc Deus ipsa charitas in cellaria stemae dulcedinis in- troducet. Haec scala Domini per timorem erigitur, per quem ad snmmum perducta charitas ipsa, ut iilius, in hsereditatem Dominl introducitur : timor vero, ut servus foras ejicilur. Sed duplex distin- guitur, quidam dicitur servilis, alins filialis. Servus quippe timet dominum, ne, si peccaret, eum dam* naret ; filius patrem timet, ne eum exhseredet ; limet adultera marilum ne veniat, sed uxor casta, ne discedat. Per servilem timorem peccata declinamus, ne horrendi supplicii poenam incidamus : per filia- lem transacta defleamus, ne gratia patris nostri et seternis gaudiis careamus. Modo cum charitas men- tem possedit, servilem timorem foras mittit : timor autem Domini sanctus, scilicet filialis, permanet in saecula sempitema. Jam entm gehennam ut servus peccati non timebit ; quia nnllum peccatum commit- tere quserit ; sed Deo ut filius per dilectionem in virtutibus adhaerebit. Per bos igitnr timores Deum et vitam aeternam diligamus, et per charitatem om- nia bona perficiamus, ut hereditate Dei sanctua- rium possideamus : quae omnia in nobis perficiat| qni semper regnat. Amen. DE ANIMiE EXSILIO ET PATRIA, ALIAS, DB ARTIBUS. (Protulit in lucem ex ms. cod. inclytte carthusia} Gemnicensis in Austria ven.D.P. LeopoIdusWidemann ; edidil R. P. Bern. Pezius Tkes. Anecdot. t. H, parte. i, col. 225.) PROLOGUS. D Tkofnofgratiam apostolici nominis sortito, muHis donisSopkiasinsignito Honorius illum in gloriaPa" tris cemere^ quem Thomas dubitans meruit in terris tangere. Quiavigilanti oculoplerosque conspicis pa- triam magnopere desiderare^ sed utpote vias ignaros per deuia properare; kortaris me, optime virorum. quasiperitum locorumkis viamdemonstrare, ac vi- ciniora loca stylo designare : ne forte longius a via aberrantesregiayindevioretardentur.etmagisapa' triaelongentur; uiquondamie jEgypto egressi^ ad patriam tendentes nan modocorpore»sedcorde^ longo tempore in eremo erraverunt^ et minineadoptabilem patrlam pervenerunt. Ego autem cum invidia tabe- seente iter non kabebo, pie injuncta impigre exsequi tentabo^ quosque studiososper ignota loca ad notam patriam deducam^ invidos, lividoSf corde tabidos, patriaimmeritosin tenebriserroris derelinquam. Tu 1243 HONORII AUuQSTODUN. OPP. PARS IV. - DOGMAT. ET ASCET. 4244 quogue^ siudio florcM^ ignavos pnecede^ et negli-- A civitatis praesules Ecclesiae Decreta componont, in gentesmove^nolentescoge : volentes sednonvalentes perdelectabileiteradjucundampatiiam trahe : filios imo servos invidias^ etiam sequi certantes repelle, ei ianctum canibtiSt gemmas porcis tolle. Cap. I. Exsilium hominisignorantia ; patriaestsa- pientiat ad quam per artes liberales, veluti per tolidem cioitates pervenitur. Sicut popalo Dei exsilium erat in Rabylonia, Je- rusalem vero patria. sic interioris hominis exsiliura est ignorantia, patria autem sapienlia. In ignoranlia quippe positi quasi io tenebrosa regione commo- rantur, unde et filii tenebrarum{l Thess. v) cogno- minantur. In sapienlia autem locati quasi in lucida regione conservanlur, ideo el filii lucis (ibid.) ap- pellantur. De lioc exsilio ad patriam via esl scien- tia, scientia enim in rebus physicis : sapientia vero consideratur in divinis. Per hanc viani gradiendnm est non passibus corporis, sed affeclibus cordis. H8ec'quippe via ducit ad patriam tendentes per de- cem artes, et libros sibi adbsrentes, ct quasi per totidem civilates et villas sibi servientes.Quinume- rus multis sacramentis est involutus. Nam et divina lex decem prsceptis eomprehenditur : et sscularis sapientia decem categoriis includitur. Sed et tota Ecclesia decem virginibus comparatur; quia hic numerus limes omnium multiplicium numerorum ponitar : unde et in vinea laborantibus denarius repromittitor. Cap. II. De prima civiiaie^ grammatica. Prima itaque civitas est grammatica, per quam petenda est patria : hujus porla est vox quadrifida, per quam iter est littera tripartita : quse vocaJibus, semi vocalibus, mutis, ducit ad sententiarum habi- tacola. Porro syllabe productae vel correptae diclio- num, sunt quasi qusedam ostia domorum : hsec urbs in octo partes quasi in totidem regiones distribui- tur, qui numerus et faumanam locutionem et ani- marum beatitudines complectitur. In hac nomen et verbum quasi duo consules imperant, pronomen locum proconsulis, adverbium locum prsefecti sibi vendicant : aliae partes aliis Jignilatibus coaptantur, quibus genera et casus, tempora et aliae species quasi plebes subjeclse famulantur. In hac uibe Do- natus et Priscianus docent novam linguam viantes, altera reges et judices edicta proponunt. Hinc sy- nodalia promulgantur, inde forensia jura tractantur. In hac urbe TuIIius itinerantes ornate loqui instroit, quatuor virtutibus scilicet prudentia, fortitudine, juslitia, tcmperantia morcs componit. Htiic urbi subjacent his^oriae, fabula), libri oratorie et etbice conscripti, per qnos gressua mentis ad patriam sunl dirigendi. Cap. IV. Dialectica, tertia civitas. Tertia civitas est diatectica, multis qasestionum propugnaculis munita, pcr quam iter est ad ptixias atria. Ilacc per quinque portas adveotantes recipit, scilicet per genus, pcr species, per differens, per proprium, per accidens ; uode et isagogae introdu- B ctioncs dicuntur, quia per bas repatriantes inlrodu- cuntur. Arx hujui urbis est substantia; turres cir- cumstantes novem sunt accidentia. In hac duo pa- giles suut et litigantes certa ratione dirimant : ca- thegorico et hypothetico syllogismo quasi praeclaris armis viantcs muniunt. Quos Aristoteles in topica rccipit, argumenlis instruit, in perihermeniis ad latum campum syllogismorum educit. In hac urbe docentur itineranles haereticis, et aliis hostibus ar- mis rationis resislere, qui eis, ul olim Amalec po- pulo Dei, in hac via moiiuntur obsistere. Cap. V. Quarta civitas arithmeiica. Quarla civitas est arithmetica, per quam qoae- renda cst patria. In hac, Roetio docenle, par et im- par numerus multipliciter se complicant. Cribram C simplices numeros per mulliplices numeros rcci- procat; Habacus per digitos, et articulos eundo multiplicat, redeundo dividit, minutiis monadem in mille particulas redigit. In hac rhythmimachia p>a- res et impares numeros in pugnam provocat, alea Scachos certo numero in certamen ordinat, tabala jactis tesseris scnaria sorte congregat. In hujus ur- bis schola vialor discit, quod Deus omnia in men- sura et numero et pondere dlsposuit. Cap. VI. Quinla civitas pergenHum ad sapientiam musica. Quinta civitas est musica, per quam transitus est ad patriac cantica. In hac urbe per Roetii doctri- nam hioc chorus viris gravibus, inde puerilis acutis vocibus Deo jubilat : organa fistulis, citharae fidibus et certis regulis deducunt per viam ad patriam am- *^ concrepanl, cymbala puTsu tinniunt ; septem disso bulantes. Villae, huic subditae, sont libri poetarum, qui in quatuor species dividuntur, scilicet in tra- goedias, in coxnoedias; in satyrica, in lyrica. Ti*a- gcediae sunt quae bella Iraclant, ut Lucanus. Coma;- diae sunt, quae nuptialia cantant, ut Terentius. Sa- tyrae, quae reprehcnsiva scribunt, ul Persius. Lyri- ca, quae odas, id est laudes deorum vel regum hym- nilega voce resonant, ut Horatius. Cap. III. De reihorica^ altera civitate. Secunda civitas est rethorica, per quam adeunda est patria ; hujus porta est civilis cura, iter vero tripartitum genus curarum, videlicet demonstrati- vum, deliberativom, jodiciale. In una parte bujus naa voces consonam harmoniae efficiunt. Triplex modulatio, quae fil flatu, tactu, pulsu, septem con- sonantiis senarii dignitatem, universitatem conti- nenlem, concinit : dum intervallis et proportionibos tonorum dulce nielos reddit. In hac urbe docentur viantes per modulamen morum transire ad concen- lum coeiorum. Cap. VII. Civitas sexta geometria. Sexta civitas est geometiia, per quam inquiritur patria. In hae Aratus mappam mundi expandit, in qua Asiam, Africam, Europam ostendit; monies. urbes, flumina tolius orbis enumerat, per quae iti- nerantes transire commemorat. 1i45 DE ANIM.E EXSILIO ET PATRU. 1246 Cap. VIIT. De astronomia^ ciintaie septima, Seplima civitas astronomia, qus deducil ad pa- trise habilacula. la hac Hygiaus per astrolabium iD- crementa ac decrementa lunae, anfractus, solis pla- netarum cursus ac recursus obtendit, sphxram evoivit : in qua signa zodiaci ac caelera monstra coeli per distantes stellas depingit. In hac Julius computum explicat, per quem annos saeculi per se« ricm regum enumerat. In hac orbes coelestes colli- sione sua dulciter persultant, atque viantes ad lau- dem Conditoris incitant. Cap. IX. Physicaf cioitas octava. Octava civitas est physica per quam petitur pa- tria. In hac docet Hippocrates viatores vires et na- turas herbarum, arborum, lapidum, animalium ; et per medelam corporum deducit ad medelam ani- marum. Cap. X. De mechanica, civitate nona, Nona civitas est mechanica, pcr quam subeunda est palria, haec doces viantes omne opus melallo- rum, lignorum, marmorum, insuper picturas, scul- pturas, et omnes artes, quae manibus fiunt. Haec turrim Nemrod erexit, haec templum Salomonis coDsiruxit. Hsec arcam Noe et omnia moenia totius orbis instituit, et varias texturas vestium docuit. Cap. XI. OEconomica, cwitas decima. Decima civitas est oeconomica, per quam perve- nitur ad patrise atria. Haec disponit regna et digni- ( tates, haec distinguit officia et ordines. Hsec docet ad patriam properantes juxta ordinem meritonim homines conjungi ordinibus angelorum. Cap. XII. Decursis artibus liberalibus perveniturad patriam, seu veram sapientiam, in diuinis Scrip^ turis relueentem^ et in visione Deiperfeetam. His artibus quasi civitatibus petransilis perveni- tur ad sacram Scripturam quasi ad veram palriam, in qua mulliplex sapieDtia regnat. Quae scriptura sibi domum aedificat, quam septem donis Spiritus sancti ut seplem columnis roborat. (Prov. ix): qua- driparlito intelieclu in quatuor parietibus copulat, scilicet hislorico, allegorico, tropologico, anagogi- co. Historia quippe est res gesla, nt : Hierusalem j fuil civitas Judaeorum, in qua fuit templum Do- mini. Allegoria est cum, aliud dicitur, aliud in- telligitur, ut : Hierusalem est Ecclesia, nosipsi tem- plum Domlni (// Cor, vi). Tropologia est moralilas ut : Hierusalem est anima quapque fidelis, in qua templum cst cor mundum, habitalor Spiritus san- ctus. Anagoge vero est superior sensus ducens ad Deum, et ad futurum sseculum, ut : Hierusalem est supenia civilas, in qua sancti angelis conjuncti Deum habebunt pracsenlem {Apoc. xxi). In hac domo sapieotia ad se venieDtibus convivium praeparat, quos variis ac deliciosis ferculis saliat. Demum in coelestem Hienisalem iotroducet, in qua rex gloriae in decore suo videbitur, cujus pulchritudinem sol et luna mirantur. In hac novem ordinem angelorum A Don cessant Regem regum laudare, in quem insatia* biliter desiderant prospiccre. In hac patria Christum patriarchae figuris praesignant, prophetae scriptis praenunliant, apostoii signis et virtutibus mundo praedicant, martyres ei sanguinem suum immolant, virgines castitatemofferentesadorant. In hac patria qaoque studiosi in monlem contemplationis aseen- dunt, in quo Christum inter Moysen et Eliam in ni- vea veste, ut sol, radiantem conspiciunt : quia eum judicem vivorum et mortuorum, Palri coaequalem per sacram Scripturam, et visibilem creaturam, quae sunt vestes ejus, iDtelliguot. B Cap. XIII . Deus a sanctis secundum singulorum virtutes videbitur, Talia dudc meditari est coelestia cODtempIari : carDc vero exuta baec facie ad faciem videre, est id coelesti regDO gaudere. In quo sunt multae man- siones, hoc est, multiplices divinae apparationes : in quibus sancti Deum deorum in Sion, id est in divina speculatione videbunt, quando de virtute in virtutem ibunt , verbi gratia : boni Deum , secundum hoc quod bonitas dicitur, viilebunt ; justi, secundum hoc quod justitia ; sapieutes, secun- dum hoc quod sapientia ; pacifici, secundum hoc quod pax {Matth. v), et alii aliis virtutibus in infi- nitum visuri sunt. Cap. XIY. Deus a nemine comprehendi nisi a seipso potest. Beatos Dei visio recreabit crtemum ; ' impios patratorum scelerum recordatio sine fine torquebit. Secuuduro hoc autem, quod exsuperat omnem intellectum, Deum nemo vidit unquam, nec unquam videbit : Quia nemo novit Pairem nisi FiliuSy nec Filiumquisnovitnisisolus Pater {Matth.Tii) Qaid- quid enim patribus de Deo ostensum est, Deus dici- tur ; sieut de Jacob : Vidi Dominum facie ad faciem {Gen. xxxii). El iterum de Moyse : Loquebatur Moyses cum Domino facie ad faciem, quasi amicus amico (Exod. xxxiii). Et itcm propheta : Vidi Dominum sedentem super solium excelsum, etc. (!sa. vt). Mon- dicordes autem in futuro Deum in Sion, id est in divina speculatione videbunt, secundum quod uni- cuique apparebit, quando suis dilectoribus seipsum roanifestabit ; quia unasquisque in seipso et in omni creatura Deum pro modulo suo videbit, quando Deos inomnibus omnia erit. Qui ad hanc patriam perveniunt, hoc modo Regem glorise in decore suo videbunt, qui erit gaudium eorum, ut lox oculorum. Qui aotera transitoriis obiectati in exsilio perman- serint, exteriores tenebras subibunt, et ut saucii oculi aeternum lumen in aeternum refugiunt. Sed eis variae et multiplices vitiorum phantasiae, ut truces bestiae, occurrunt, quas semper volunt cffugere, sed non valent evadere ; quia aliae prae aliis semper se ingerunt, et in immensum barathrum tristitiae et desperationis demergunt. In his te exerce, haec alios doce ; ut istaevadas, ad illapervenias. Amen. 1247 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. - DOGMAT. ET ASCET. 1248 DE VITA CLAUSTRALI. (Ex cod, carthusiae Gemnicensid eruil ven. P. Leopoldns Wyderaann ; edidil R. P. Bern. Pbz ubi supra, coi. 363.) Clanstralis vila est ab ipso Doroino instituta. Haec A spirilualiter decem rebus assimilalur ; sicut tota Ecclesia decem virgiaibas comparatur. Esl enim imprimis similis litlori maris, quod de periculo maris venientes recipit, et pro securitale solidilaiis patriae restituit. Totura quippe id saeculum est ut mare procellosura, quia sic turbatur bellis, ut marc procellis, et ideo qui inler insidias inimicorum Li- more aestuant, sunt velut hi, qui in tempestale ma- ris fluctuant^ qui vero inter bella et seditiones ha~ bilanty sunt ut hi, qui inler procellas et ventos na- vigant. Qui autem in pace degunt, sunt ut hi^ qiii in tranqnillo mari navem vehunt; de quibus est dubium utrum ad littus incolumes perveniant. Multi enim cum ad littus pervenerint, juxta litlus incauti undis submerguntur. Qui aulem litlus cuni g onere attiogunt, sunt hi, qui ad claustrum perve- niunt ; in quo secure venientes ad Patriam coeli re- deunl . De hoc littore in Evangelio legitur, quod sa- gena missa piscibus plena in littus esi educta, et boni pisces in vasa sunt electi ; mali autem foras ejecti {Matlh. xiii) ; quia videlicet sunt plures homi- nes de salo saeculi per rete Scripturao extracti, et in clau&tralem vitam perdticti. Obedientes ab angelis in paradisum recipiuntur, inobedientes foras in sup- plicium miltuntur. Sed et boni pisces sunt, qui in spirituali profesaione usqne in finem perseverabunt ; mali vero pisces sunt, qui relicto claustro ad saecu- lum redeunt. Secundo est claustrum ut umbraculum, quod iti- nerantes obumbrat, et ab aestu refrigerat. Omnes p entm, quos in negotiis sseculi cura anxiat, et solli- citudo premit, sunt, ut hi, qui difficile iter ia magno aestu agunt» et umbrosum locum, quo se refrigerent, quaerunt. Qui dum ad claustrum Dei festinant, quasi in umbraculum declinani, in quo verum refrigerium invcniunt; et ut propheta ait : Securitatem a turbine, et a pluvia, vel ab hostibus ei l>ellis (Isa, iv). Tertio est ut lecfus in quo requiescunt laboran- tes. Qui enim sub duro dominio sunl, et terrenis opibus inserviunt, in magno labore sunt. Hi cum ad claustrum perveniunt, quasi a labore in lecto requiescunt. De quo lecto dicii Dominus in Evange- lio : Duo in lecto, unusassumetury et alterrelinque- tur [Luc. xvii) ; significans duo genera horoinum in clanstro degenlium, unum, quod carnalem requiem tantum diligit, aliud, quod spiritualem semper in- quirit. Quarto est asylum vel domus refugii. Quia sicut in iege erat civitas fugitivorum, in quam rei oonfu* gienttis ab hostibus salvabantur ; ita claustrum est unicum refugium reorum, in quo mundum fugientcs a daemonibus salvantur. Quinto est schola infanlium, in qua parvuU in Christo a Magistro regula ad virtutes informaa- tur. Sexto est gymnasium in Jerusalem construclum, vel locus exercitii in Ecclesia conslilutus, ubi tiro- nes Christi ad varias pugnas vitiorum se exer- ccnf. Septi.TiO est ut carcer, in quo criminosi a lata via venientes incarcerantur, ut latam coeli aulam ingre- di mereantur. Octavo esi caminus tentationis, in quo vasa gloriae probantur, vasa vero contumeliae repro- baniur. Nono esi similia inferno, in quo poenitentcs pur- ganlur, roalevoli et duricordes suppliciis crueian- lur. Ad extremum et decimo assimilatur paradiso, in quo suni deliciae Scripturarum, varia exercitia jusio- rum, diversa ligoa pomorum. Igitur clauslrum est omnibus omnia ; acilicei principibus, bellorum procellas fugientibus, est portus salulis ; negotiatoribus, aestum curanim de. clinantibus, est refrigerii obumbraculum ; servis vel arctatis, a nimio labore eessantibus, esi lectus quie- tis ; miiitibus hostes suos fugientibus, esi certum asyium, ut firmum caslrum ; indociis^ schola virtu- tum inexercitatis, exercitium diversarum artium, vagis vel criminosis carcer, iroo hospiiium ; inex- pertis caminus probationis, poiniteniibus infemus purgans, rebellibus infernus crucians, sapienlibus et charitate fervcntibus paradisus allDaens deliciis, aetemis eos replens diviiiis. Amen. 12i9 EUCHARlSTtON. 1250 EIICHARISTION, SEU LIBER DE CORPORE ET SANGUIIVE DOMINI Bx. cod. ms. exempli monasterii MelHcensis erait Tenerabilis D. P. Sebaslianas Treger, inclytae carthu- siie Gemnicensis presbyter, edidit R. P. Pbzius, Tkes anecdot. t. II, p. i, col. 347.) PROLOGUS (295). A In mulla messe Domini ardenter desudanti fi- nito (296) labore frui requiei renumeratione. Hortum sponsse, frater amplectende, ingressus Spiritu san- cto. Inter lilia in areolis aromatum quaesiturus, non uno pulchro visu vel suavi odore pomorum tantum, uti quibusdam moris est, delectaris; sedotiam ipso gustu diversomm fructuum satiari aifectaris. Et cum facili manu cujuslibelarborisvaleas cacumen incli- nare ; poscis tamen a me ; ut velim desiderabilis Itgni vit» ramos sibi incurvare , quatenus fnictum, immortalitatem conferentem, queas absqne labore manu aUingere, quo salubre pestifero mortis edulio laborantibus possis antidotum porrigere. Bst nam- que in campis scripturae discurrentibus familiare aliorum studium, aliorum opus commendarc. Sicuti q mutuo se amantes varios de pratis flores legentes, serta ab aliis conlexta sibi tollere, a se autem nexa solent aliis imponere. Qiiia ergo id fraterne petis, quid de Dominico corpore sentiam, ad utilitatem aliorum quam brevissime expediam. SBQUUNTUR CAPITULA. Cap. I. Qiiod tribtu modls corpus Domini intelli- gatur. Gap. II. Cur Deus incamatus sit^ etqwmodo ejus corpus minui non possit f Gap. III. Verum hoc comedatury quoi Maria genuit f Cap. IY. QuodhomoperhunccibuwChrisfo incor- poretur. Cap . y . Quod non aliud^ quam substantivum suma-' tur Christicorpus. Gap. YI. Quod tam mali quam boni sacerdotes G Chiisti corpus conficiant sed soli justi hoc acd- ^iant Cap. YII. Quod mali non corpus ChrisH, sedjudi- cium sumantt et quid sitjudicium sumere ? Gap. VIII. Quodspecies^etnonvirtussacramentia malis accipiatur, et cur sacramentum dicitur, vel utrum veritas , an figura credatur ? Gap. IX. Utrumcorpus Dominialiudsitinoi^ebono- rum, aliud in ore malorum, Cap. X. Quidindesentiendumsit,quodvelustas; vel quodlioet animal consumpserit ? Gap. XI. Utrum Judan corpus Domini comederint, qui manna manducaverunt ? Cap. XII. Curde pane^etvino^etaquafiat.. (29S) Praecedit in co Jice titulus : « Incipit Bucha- ristion, quod interprclatur bona gratia. Tractatus Honorii. » Gap. LQuod tribus modiscorpusDominiintelligatur. Trifarie itaque corpus Domini dicitur. Primo id quod de virgine incarnatum^ in ara crucis pro no- bis est oblatum, morte devicla in coelos elevatum, in dextera Dei est collocatum. Seoundo : Corpus Domini dicitur, quod ob pignus Boclesiae traditum Spiritu sancto consecranle ex substantia panis . et vini mysterio sacerdotum quolidie conficitur, ac Divinitate operante in praedictum corpus transfer- tur, et licet ab omni populo eomestum, integrum tamen catholica fide permanere fertur. Tertio : Corpus Domini tota Bcclesia praedicatnr, quae de omnibus eloctis ut de multis membris in unum compaginatur. Hujus corporis oculi sunt sapientes, alios ad viam veritatis ducentes, aut aures obediea* tes, nare9 discreli, inter bonum et malum discer- nentes, os verbum Dei loquentes, dentes sacras Scripturas exponentes, manus bona operantesi pedes alios in necessitate portantes. Hoc ter- tium , primo per medium connectitur, sicut ter- narius binario et monade conficitur. Unde non tria sed unum corpus Spiritu sancto coadunante recte affirmatur; sicut corpus in omnibus membris una anima vivificatur. Bt quia unum corpus creditur ideo de una oblata conficitur ; quia -vero tribus mo- dis, ut diximus, aceipitur, idcirco consecrata oblata in Iria dividitur. Pars namquequae in calicem mit- titur, est illud corpus Domini, quod in gloria sumi- tur ; quae vero a sacerdote percipitur, est illud quod ob pignus Bcclesiae relinquitur. Qoae autem ad via- ticum in pyxide reponitur, est illud, quod ad laborem adhuc huic mundo quasi carceri inclinatur. Gap. II. CurDeusincarnatussitf et quomodo ejus corpus minui non possit ? Diligenti autem inquisitori manifestum erit, qua de causa vel qualiter primum corpus per medium sibi tertium incorporare, et in Spirutum unum esse disposuerit. Deus primum hominem condidit ad ae- ternttatem, cui per commestionem ligni vitae dispo- suit dare immortalitatem. Sed homo suadente dia- bolo de fructu veliti ligni comedit, et ob hujus esum mortem incidit. Justum ergo apud justitiam (^96) Incod. monasterii S. Grucisin Austria, ord, Gisterc., sic habetur, desudanH H, ftnitio^ etc. U51 HONORII AUaUSTODUN. OPP. RARS IV. — DOGMAT. ET ASCET. 1252 Dei fuit, ut per cibum luorlem vinceas vil;e losli- A Irailitum, comedendo vel bibeado consumpseruDt ; luereiur, qui per cibum vilam perdens morli obno- xiu8 tenebatur. Sed quia nec in coelo noc in terra talis poluit inveniri esus, per quem posset tantus reparari casus, ipsa vita carnem induit, cscam se morialibus prsebuit, comesta repulit, dum mortales in se vilam IransluUt. Porro hujus vitae corpus quasi granum frumenti exstilit ; de quo panis vivus in cibum nostrum conGci possit. Qui quoniam ad dispertiendum universo populo parvus est visus ; nutu Dei eodem terrs genere est auctus , quatcnus et illud granum semper integrum ad semen perma- neat, et augmentatione ejus populus sibi incorpo- randus sine detrimento quotidic comedat ; sicut et vidua de hydria farinae et de lecytho olei quotidid corpus de virgine sumptum integrum de mensa sur- gens abiit incolume Judaeis furentibus occurrit ; a quibus comprohenditur, in crastino crucifigitur ; dcinde coelo recipitur, cunctis agminibus angelo- rum praeficitur. Vides itaque, quod hoc sacramen- tum institueos, nec digito de manu vel pede vel ali- quam particulam de corpore praecidens eis tribuit, sed substamiam panis et vini consecrati eis dislri- buit ; se vero intcgrum in dexteram Patris transtu- lit. Igitur corpus de virgtne procreatum in coeiis residens universae creatnrae dominatur ; corpus an- tem de pane et vino per Spiritum sanctum conse- cratum, et in substantiam prioris translatum vera- citera populo fidelium manducatur; per hoc quo- tulit, et tamen eju9 plenitudinem non minuit, vel Q que corpus tertium quod est Ecclesia Christo incor- sicut lux solis oculis omnium hauritur ; et taroen poratur. nullum dimunitionis ejus detrimentum sentitur. Yerbum quippe de corde suromi Patris satum in agrum mundi quasi granum frumenti cecidit, quod excepium munda terra virginalis uteri carnem fa- ctum in escam populo protulit. Quae caro sic verbo est unila, ut carnis verbique sit una Jesu Christi persa&a. Et ideo sicut divinitas in nuUo potest au- geri, ita et cibus hujus carnis nullo modo potest imminui. Cap. II!. Utrum hoe camedatur^ guod Maria genuit? Hic fortasse aliquis quserit, utrum hoc comeda- tur quod Maria genuit ? cujus rei veritas citius le- ^ clori patebit, si ezordium hujus institutionis consi- derare studuerit. Christus namque aetema vita ad coenam rediens, post esum Pasclialis agoi veterum legem consummavit, ac novam legem per esum sui corporis hoc ritu inchoavit, panem coram se in mensa posituro elevavit» benediciione sua in sub- stantiam suae carnis hunc commutavit, deditque discipulis suis dicens : Hoc, subaudis, quod teneo in manibus, ettcorpus meumquod pro vobis trade- tur{Mattfi.\xyi). Eccc corpus de virgine genera- tum tennit in manibus, corpus de substantia panis, verbo quo saecula fecil transformatum I deinde vi- num, videlicet ante se positum, elevans benedixit, atque benedictione in sanguinem suum convertit, porrexitque discipulis suis dicens : Hic est calix D sanguinis mei (ibid,)^ hoc est, vinum, quod est in isto calice, est sanguis meus, qui pro vobis effun- detur. En corpus de virgine natum adhuc nuUo vul- nere sanciatum, habuit in manibus, sanguioem de substantia vini comnmtatum. Ae si patenter dice- ret : Ego sum (juidem vobis missus in cibum con- tra morlis periculum, sed quia exhorretis me den- tibus comminuere ad edendum ; ideo substantiam panis et vini commuto vobis in corporis mei edu- lium, ut, quemadmodum vitam corporis per cibum corporalem continuatis, sic anima per hnne spi- ritualem cibnm in me, qui sum vita^ vivatis. Post- quam ergo apoatoli edentes corpus Christi, hoc corpus de pane consecratum^ a corpore Christi Cap. IV. Quod homo per hunc cibum Chriito incorporetur, Nerope corpus Christi comedit corpns Christi. Per hoc quoque Christus fit corpus Christi. Sicut, enim coi*poralis in substantiam nostri corporis ver- titur ; sic Ecclesia per hunc cibum in corpus Christi vertitur, et una caro cum eo effieitur, sicut scri- bitur : Eruntduo in came una (Matth. xix ; Mare. x). Et sicut Pater in Filio et Pilius in Patre secuidnm divinitatem naturaliter substantialiter manet, sic veraciter Christus in Ecclesia secundum humanita- tem, et Ecclesia in Christo per hujns cibi comme- stionem naturaliter manet. Ideo et ipse mediator Dei et hominum dicitur. EtEcdesia ejus corpus in una persona et una substantia charitate coiyuncta creditur, in qua ipse adhuc patitur in membris suis, eleeroosynis reficitur, ubi et despicitur ; el ideirco, omni necessitate sequonte ubi est caput, illuc to- tum carpuscolligitur. Non tamen sic quisquam in essentiam Christi transfertur, ut in persona virgi- nis filius, vel Dei Filius jure nominetur. Sedsie flde et dilectione divinitati, per commuaionem aotem hujus cibi sic humanitati ejus counitur, ut necessa- rio gloria Filii Dei cohaeres, ut puta membrum ejns potiatur. Cap. V. Quod non aliud quam substantivum Ckristi corpus sumatur. Hinc quaeritnr utruro Christus aliud quam suam proprium substantivum corpus apostolis tradide- rit? An E^^clesia hodie aliud etaliudtuncacceperit, vel utrum a singulis sacerdotibus singula corpora vel potius ab omnibus unum conficiatur ; aut parti- culatim a populo vel totum ab uno quolibet come- datur ? Christus Verbum Patris exstitit , per quod omnia condidit, idero Verbum naturam panis ei\ viui in subsiantiam suae carnis et sanguinis, sicut | aquam in vinum convertit, et non aliud quam suum substantivum de virgine genitum corpus auis eden- dum tribuit, el idem in erastiao pro vita mundi in ara crucis Deo Patri obtulit. Idem etiaro et non aliud Ecclesia hodie per manus sacerdotum confi- city quod Maria genuit, idero nihilominus et non 1253 EUCHARISTION. 1254 aliudi quamvis ez alio pane confectunQ, popolus fi- A ei subministrando, ipseque iu Deo manet, Gde ia delium bodie accipitf quod et Christus manibus suis tradidit. £t, licet singuli sacerdotes singulas hostias ofTerant ; non tamen singularia corpora, sed omnes unum, quamvia diverso tempore couficiant. £t, licet oblatas in plurima frusta dividant, non tamen partes, sed slnguli totum accipiunt. Alioquin si Christus semel divisus a populo comederelur, non esset, quod dcnuo esuricnti darelur ; aut tot essent Christi coipora, quot sacerdotum sacrificia. Nunc antem unum Christi corpus ab omni populo, et ab uno quoque totum comedilur ; et tamen to- tum integrum in dextera Patris permanere veris- sime creditur. Quodque humana ratio non potest probare : cathoHca fides neminem sinit dubitare. , •.••.!.• , ■,- - Jv . . j-. u • .• ^ ^"™ edere praesumit, quia, sicut his, qui reus Judici Qui auiem non credil, huius corporis non particeps B «^^ •. f w '. V. . »• jj- •. ^.. • a. . . pj ,. ..../ ^ *^ ^ adducitur et ab co vitffi subtractus morti addicUur, ilio sperando, et mala declinans, bona per dilectio- nem operando. Ergo hi soii corpus Christi ac- cipiunt qui hoc modo in vita charitale Christo vi- vunl. Gap. VII. Quodmalinoncorpui Chri$H$ed judicium sumanl^ et quid sitjudieium numere. Qui autem in peccatis mortui sunt, in Christo, qui est vita, non manent, sed longe ab eo sunt, et ideo Christi corpus non sumunt, sed judicium sibi manducant et bibunt. Judicium autem in hocsacra- mento sumit, cui criminali flagilio implicalus, anle confessionem et poenitentiam hunc cibum angelo- erity quia deterior infideli exstilit. Cap. VI. Quod tam mali quam boni sacerdotes Ckristi corpus conficiant^ sed soli justi hoc acei- piunt. Solet quoque quseri utrum indigni sacerdotes corpus Christi conficiant, vel utrum mali hunc ci- bum comedant ? Christus verus sacerdos secundum ordinem Melchisedech, qui corpus suum in utero virgiois formaverat, solus etiam per qnemlibet ci- tholicum sacerdotem hoc ipsum consecrat, et ipse solus hoc in membris suis percipit ; et ipse hoc etiara solus suis porrigit ; qui iii omnibus (:Iectis consum- matus coelosascendit. Brgo dum nullus sacerdos sic nimirum qui poUuta mente et conscientia vivi- ficis sacramentis se indignus temere ingerit, judicis Christi offensam incurrit, et a vita ut reus projici- tur, et diabolo ut Judas in potestatem traditur, ut ejus agitalione omne ei bonum in odium veniat, et justojudicio, corde indurato et impcenitente maio malum superaugeat ; ut furiosus camini incendium ad seipsum exurendum magis ac magis incendat. Unde cum talibus Dominus diceret : Amen^ amen dico voins, nisi mandueaveritis camem FilU homi- nis, et biberitis ejus sangninem, non habebitis vitam in vobis {Joan. vi , partes eum de came sua prtecisu- rum et eis pnebitumm aestimabant, atque : durus est hic sermo {ibid.) respondehant. Quia enim mali- nisi ipse Christusper mTnisterium sacerdotum ^cor- G li* indurati in peccaiis mortui erant, vit® verba pus suum conficere probetur; non minus per flagi- tiosissimi in Ecclesia duntaxat Catholica constituti^ quam per sanctissimi ministerium hoc corpus con- ficitur, quo etiam a nullo nisi a solo Christo in suis percipitur. Extra Ecclesiam autem; scilicet ab haereticis, a Judaeis, a gentilibus nec hoc sacram^n- tum perficitur, nec munus oblatum accipitur. Simo- niaci tamen, qui quidem inter heereticos censentur, sed tamen fide integerrima Catholicis admiscentur, per fidem Trinitalis Christi corpus conficiunt, sed ejus participes ob reprobam vitam non fiunt. Soli namque filii Dei hoc cibo vescuntur, qui soU Deum visuri noscuntur, ipso Christo attestante qui ait : Caro mea vere est cibus^ et snnguismeus vere est po- tus, qui manducatmeam carnem etbibit meumsan- D Cur hoc sacramenlum dicatur, et utrum veritas an non ferentes, mox a vita etiam corpore recesserant. Ipse autem secum quasi sanis membris in vita per- manentibus ait : Spiritus est^ gui vivi/icat, caroavr tem nihil prodest {ibid.). Ac si diceret Spiritns qui • in hoc spiritali cibo percipitur, animas vivificat, caro autem, ut vos sestimatis, prsecisa vel carnaliter co- mesta nihil ad vitam animae prodeat. Igitur qoi non credunt vel malevivunt, corpus Domini non acci- piunt. Cap. VIII. Quod species et non virtus sacramenti a malis accipialur et cur sacramentum dicatur^ vel utrum veritas an /igura credatur ? Videndum autem quid in re ab eis accipiatur, vel guinem, in me manet ttege in eo {Jean. vi). Et quid est Christus ? Vita. Et quis manet in vita ? qui vivit in anima. Quisnam vivit in anima ? qui nullum mor- tale crimen committit, et quod credit, opere dilectio- nis perficit. Itaque fides Christi est vita animae, ut acriptum est : Justus ex fide vitnt {Rom. i). Fidei au- tem vita est operatio, ut item scriptum esl : Fides sine operihus mortua est (Jacob. ii) . Operationis vero vita est dilectio, ut dicitur : Qui noH diligit manet in morte, Deusenim est dilectio, et qui manet in dile- ctione ; in Deo manet^ et Deus in eo (IJoan. iv). Haec autem dilectio impletur Deum quaerendo el proximo in necessitate subveniendo . In hoc Deus manet per scientiam eum illustrando ; et velle ac possebonum figura in hoc credatur ? In Christo duae substantiae pnedieantur, visibilis humanilas, et invisibilis divi- nitas. Si in hoc sacramento duo considerantur. Et quia species et gustuspanis ct vini cernitur foris, in- tus autem corpus et sanguis Christi intelligitur, ideo sacramentum dicitur. Omne sacramentum aliud foris ostendit, aliud intus intelligendum innuit, sic- ut et litterae in quibus figurse exlerius et characteres videntnr; sed potestates et significationes interius intellijTuntur. Unde licet in veritate caro et sanguis Chris'i credatur, tamen non incongrae sacramen- tum fel flgura nominatur. Ergo species hujus sacra- menti forinseca a reprobis percipitur, virtas autem intrinseca vivificans , eis penitus subtrahitur. Sicut ^255 flONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS IV. — DOGMAT, ET ASCET, 1236 ct humanitas Chrisli a Judaeis cruciligifur, divlnilas A Cap. XI. Utrutn Judadcorpus Domini comederint^ qui manna manducaverunt? Quaeritur autem, utrum fideles sub lege corpas Chrisli comedprint , de quibus le^tur : Eamdem escam spiritalem manducaverunt^et eumdempoium ejus nulla IdesioDe allingilur, Cap. IX. Utrum corpus Domini aliud sit in ore bonorum, aliud in ore malorum ? Cum hic panis post consecralionem in corpus Chrisii substantialiter verialur ; quaerilur utrum in ore indigne sumentium in aliam naturam commu- tetur ? sicut Christus a morte resurgens ultra jam non moritur {Hom . vi) ; ita caro ejus de pane confe- cta in nullam aliam naiuram transmutabitur. Idem enim erit ie ore pessimi quod in ore piissimi, sicut idem erat in manibus se crudeliter crucifigentium, qaod in manibus se devote sepelientium, sed sicut sol idem existens in calore, quod in splendore, di- spiritalem biberunt (/ Cor. x). Et de quibus scribi- tur Panem angelorum mandacavit homo (Psal. Lxxvii. Quid est eamdem, nisi quam et nos come- dimus, videlicet corpus Christi ? Num ille popalos carnem Chrisli coroedit, cum adhuc Christus mi- nime inearnalus sit, sed potius post duo millia an- norum et eo amplius carnem assumpserit? Porro manna esca iliorum in maleria panis erat, de rore coeli jussu Dei transformatum, omne delectamentam habens. Sed in figura corpus Christi erat, animas versa tamen in his duobus efilcit, videlicet calore B credentium omni dulcedine replens. Sic et potas iliorum erat aqua, de petra sciiicet materiali fluens, nunc olei, nunc mellis saporem prasbens ; sed in figura Christi sanguis erat, sitim animarum exstin- guens. Unde et pelra de qua fiuxit, Christas dici- tur, sicut et vitis vera scribitur, cum atiqae in sab- stanlia Deus et homo fuerit, in figura autem petra et vitis exsliierat. Ergo ille populus in substaniia manna, in figura autem corpus Cbristi comedisse afiirraatur. Unde et panem angelorum mandacasse memoratur. Et quia angeli non corporeo cibo ves- cuntur, sed pane Vivo Chrislo indesinenter refi- ciuntur. terram exurens, splendore iliuminans, siccaro Chri- sti eadem manens, diversa in diversis efiicit, justos sibi incorporans, injustos a se vita resecans. Et sicut quotidianus panis vires roborat, idem infantes prsefocat. Ita eadem res existit dignis causa gloriae, indlgnis causa poenas. Cap. X. Quid inde sentiendum sit, quod velustas vel quodlibet animal consumpserit*f Corpus Domini aliquando vetastate eonsumitur, aliquando casu ferente amittitur, aJiquando a muri- bus corroditur vel a canibus devoratur ; quid inde sentiendum sit, quaeritur. Cum impii Christum fia- gris lacerarent, et in cruce ciavis perforarent, gatt- stantiam ineffabili quidem modo transferri putatur. Animantibus autem, quibus non est intellectus, sicut hujus cibi- comestio non prodest, iia etiam ni- nil obest, sed potius his, quorum negligentia san- ctum canibus datur, multum nocet. Sicut enim caro sine Spiritu se non movet, ita haec caro sine Spiritu vivificante percepta niliil prodest, sicut ipse dicil : Spiritus est qui vivificatt caro autem nikil prodest(Joan, vi). Porro caro Christi ab his comesla sic in substantiam Christi transferri creditur, sicut ab infidelibus vel ab indignis catholicis sumpta in es- sentiam Christi comjnutari non dubitatur. pretio denariorum venditur, et ipse est veras dena- rius, qui per decalogum legis in vinea Ecclesiae labo- rantibus in prffimio dabitur. Idcirco autem sanguts ex vino fit, quia sicut vinuii ex multis uvis con- fluit, ita Ecclesia ex multis justis in nnam compa- gem colligitur, quae homo potum bibit; et sicut vi- num in torculari exprimitur, ita Christus botrus Cypri de vinea Sorec in vecte crucis a duobas, sci- licet prohetis et apostolis, ad filios Israel, videlicet credentes, Deum videntes, deportatus, prelo crucis tcrquetur. Aqua ideo admisetur; ut populus, qoem aqua significat, et qui aqua baptismatis renatus est, Christo incorporetur. Quia sicut post consecratio- nem non duse, sed una res, scilicet sanguis Christi 1257 SUM«A GLORIA DE APOSTOLICO ET itUGUStO. im ibtelligltur ; ita quisque fidelis post cummunionem A rior qux totum corpus vivificaiis, sensus aiterna hujus sacramenti unum membrum in corpore Christi existcns varaciter crcdilur. Ideo Ecclesia corpus Christi hoc ediilio vescilur, quia et ipsa camino tri- bulationis in modum panis excoquitur, et prelo an- guslise instar vini premilur. Hanc aulem prcmcnles et angusliantcs hujus pastus participcs ncn exii- tunt, sed slipula incendii in dic furoris Domini crunt, quando justi hoc cibo refecti ut sol fulgcbunt. Ila<]ue pc carncm Cliristi caro noslra immovtaliter vivificatur, per sanguincm ejus anima nostra, quGO manere in sanguine legitur, scd in sanguine pecca- torum non ignoraiur, ad vilam resuscilatur. Porro animd? duae partes a doctis non nesciuntur, scilicet superior quae invisibiiia, et unamquamque rem, quid in proprietale sit substantisei considerat : infe- divisione spccificat. Et superior quidem spiritus appellatur, infcrior anima nuncupatur. Corpus ergo pro carne, sanguis pro spiritu, aqua pro anima uostra oflferiur, et sic totus homo redimitur, unum- qne cum Chpis'o pane vivo efTicilur. Ad mensam igitur, quam sapientia paravit, et ad vinum, quod miscuit, redempti a Domino alacres conveniant, edentes et bibentes de bonis Domini super frumento, vino et olco gaudeant, quia quandoque ab ubertale domus Domini inebriabuntur, et cum apparuerit gloria Domini, de torrente voluptatts ejus satiabun- tur. His, frater, si delicieris, in nuptiis Agni conviva procul dubio eris. E.rplkit Euchariilion, quod interpretatur bona gratia. SUMMA GLORIA DE APOSTOIJCO ET AUGUSTO SITB DE PR/EGELLEiNTIA SACERDOTIt PRM REGNO LIBEa. (Ex cod. ms. inclytae Carthusiae Getnnicensis eniit ven. D. P. Leop. Wydemann; cdidit R. P. Beroardiii Pezius The9. Anecdot. t. II. p. i, col. 179). PROLOGUS. B Pusilii gregis Christi duci,Terbo etexemplo ad pa- bula vitae praevio, Honorivs in loco pascu». ubi nihil deerit, a bono pastore Isetari cum ovibus perpetuo. Quia moderamen totius humani regiminis duabus vide- tur personis, regali nempe et sacerdotali, inniti velu- ti, machiua totius universitatis duabus columnis fulci- ri : injungis mihi, sermone et scientia imperito, pervigil ovilis Chrisli ductor, stylo depromere, utrum eaedem persontp pares sint in collato principalus apice, an altera sit major constituenda ? quia sicut magme dementise est hoc grave pondus invalidis humeris velle fulcire, ita videtur scelas idololatriae tibi, in vice Christi imperanti, nolle obedire. Sed tolerabi- lius aestimo ob benevolentiae atudium me premi judicio imperitorom vel invidorum, quam ob in- obedientiae torporem subrui censora studiosorum, ^ vel Christi dcvotorum. Quia igitor plerique nomen scientiae sibi osurpant, nesciectes de qoibos lo- qoontur, vel afllirmant, atque imperita scientia apud indoctas volgi aures inflanlur, seque fautores saecu- larium potentatuum jectanter gloriantor, quatenos horum impudentia reprimatur, hic libellus ad ho- norem Regis veri et Sacerdotis Jesu Christi edatur, rATnoL. CLXXII. et quia de regno et sacerdotio ejus est materia, sit nomen ejus Summa gloria. Cap. I. Exponitur status qucestionii : utrum sacerdo- tium regno, an regnum sacerdotiojure ac dignitats prascedat f Ostenditur ex figura Abel et Cain, ho- rumque posterorum, sacerdotio regno prascetlere. Cum oniversitas fideliom in elerom et popolum distriboator, et clerus quidem specolativce* popolos aotem negotiativae vitaa ascribatur; et sacpe haec prima spiritoalis, haec vero saecularis nominetor, et ista sacerdolali, iila aotem regali virga goberoe- tor : solet plerumqoe apod plerosqoe qoaeri, otrom sacerdotium regno, an regnum saeerdotio jure de- beat in dignitate praeferri ? Ad quodquidem breviter possem respondere, quod sicot spiritoalis praefertor saecolari, vel sicot cleros praecellit popolom ordinc, sic sacerdotiom transcendere regnom in dignitate. Sed imperitis, et saecolari tantom scientia obcaecatis, nil ratom videtor, nisi plorimis Scriptorarom lesti- moniis roboretor. Uade ot haec qosestio enocleatios discotiator, radix aolvendi cexus ab origine mondi diligentios inspiciator. Primos Adam de monda terra creatos, fonnam secundi Adam ccelestis gessit, qui carnem de monda Virgine sompsit. Adam de 40 1259 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS IV.- DOG^UT. ET ASCET. ♦^GO caajuge sua duos filios genult, qula Christas de sponsa sua Ecclesia olerure et populuon gignere dis- posoit. Ulerque etiam filius utrumquc ordinem suo ofticio praclulit. Abcl namque, qui fuit paslor ovium, expressit sacerdotiufn ; in quo pasloralis cura vigi- lat, quatenus oves Cbrisli a rabidis lupis bsiTClica: pravilaUs custodial ; qui agnum sacrificavit, quia Verbum Patris, Agnum peccala mundi toUentem praesigiievit : oiijus sacnGcium Deo acceptabile legt- tur, quia sacerdoiifum ei injunctum a Patre creditur. Quia etiam liberos procreasse non scribitur ; quia sacenkHftum Ecelest6e a carnali conjogio excbditur : a fi*»tTe oceiditor, quia sacordotium saepe a regno opprimitur. Cain aulem, qui rus coluit, et civitatcm coadidil, in qua etiam regnavil, typum regni gesta- vit. Ad bujus muncra Dbmiims non rcspcxissc legi- tur, quia indebitum frftris officium sibi usurpasse traditur. Quania crgo exccllentia sacerdotiam regno praemineat, Dominus evidentissime declarat : qui Abel saoerdotem collaudat et ejus sacrificium af- probal ; Cain Vero regem vitopemt e}u«qtfe munera rcprobat. Nec tc movcat quod Cain raajor nalu Bcribilur ; quia non prius spirituale, sod ommrie prrrdicatur cum etiam hic in carne existcns a car- nalibus prematur, poslea in spirituaii quietc spe- ciali gloria indualur. Hic quilibet calumniosus oblata occasioney elatis superbiae carnibus, me quasl incrmem ventilat, et vcnenala lingua virus invidiae evomens insultando clamilat : Nonne lu de sacerdotio et regno dispularfe in/itituisti ? Cur nunc tergiversando ad pcrsonarum qualiiatem diverticutei facis? Persona dignitatem non commendat, sed potius dignitas peraonam ex«l- lat, Abel non ob sacerdotium, sed ob vitflc meritum estlaudatus. Similiter et Cain non ob regni hono- rem, sed ob crudelis vitae borroreraa Dco est repro- batus : ergo Abelis justitia sacerdotii potestatem non Timpliavit, et Cain nmlitla regni majestatcm noh minoravit. Haec prajacuta impfeiHlite corhtia cnieis cdmibtrs fetuntfunitir, et f»adi6 verbi ABmeluntur, ulque ora loqucnliilm imqiia hac oppilalione ob- stroftntur, aufereiur a vobU regnum Dei, et dabitur genti faeienti fructus elus{Matth. xxi) ; quia ruiha estigpopuii, dicit Domiavrs. Porro humiles qui Terba veriiatis intdiigere desiderant^-patienter quse Deo in^pirante dicunturftudiam.MosestsaCrse Soripturae aHquando officium persona comrttetidare, a)iqu«ndo (jfflcltihi pcrsdna improbir*. Ofllcium pcrsona com- raendatur, sicuX Aposlolus sacterdothim ex personii Christi laadat : Talis eiiim deccbat ut nnbis esset Pnntifex, sanctus, innocens, impoUutus {Hebr, vii), elc. Persona oflicio commondalur, sicut perprophc- tam Dominus Da^vid afTatur dicens : Vade^ inquit, et dic Bavid duoi pf>puli mei : Ego tecon^titui ducem tfuper pttpulum meum (il Reg. vii), elc . Item, o9i- cittm ex persona improbatQr, sicnt saoerdotitim per flUbs Heli poUutvim aHirmotar. Persona qnoqne ortlcio rcprobalur, si<5iit a D^ommo ftd Sanl dioimr : Quia noh cufiddisil verba mea,abjeci te, nesit^rea: A (/ ^^9' xv). Legitur sublimitas sacerdolii per Abel, sacerdotium commendatur noe tamen imperittra per Cain vitiiperatur. Ne autem quis existiraet male viventibus sanctitalcm per sacerdotium coafcrri, Hcli sacerdos reprobatur : et ne quis putet regni gloriam bcne vivenlibus obesse, David rex collau- datur. Quali antenj praerogativa sacerdotium prae reg^no resptendeat iti sequentibus sacra Scriptm-a declarat : Ihgressi sunt, inquil, fiUi Dei ad filias hoviinum {Gen. vi). En posteri Seth, qai Abel in saccrdotio sncccssil, filH Dei nominantor ; posteri Cain, qai ei ifa regno successerunt, fiUi homintm^ oppeflanttir. Sacerdotes qnippe in sacro eloqnio nunc filii Dei, nnnc dii, nunc Christi Domini, mmc angeli soleot B nuncupari. Filii Dei.ut in Deuteronomio : ProDora- verunt Deum filii sui [Dcut. xxxii). Et in Job : Qua- dam dic cum vcnissent filii Dci^ ut assisterent coram Domiyio {Job i). Dii, ul in Cxodo : Diis ne detrahas (£aforf.xtir) ;etiicrum : Offertaerifictum dUstUnd.). Christi Domini.utin David : Solitetangere chiHstos meos {PsaL civ). Angeli, ut in prophela : Labia sacerdoUs cuslodient scienliam, etlcgem requirent ex ore ejus^ quia angelus Domini exercituum est {Mal, ii). Filii aulem hominum nuncupantur ; quide terreno regno gloriantur. Ergo quantum haec voca- bula, filii Dei , dil, christi Duroini, angeli a filiis ho- minum diScrunt, tantam divina auctoritate sacerdo- tes in dignitale regcs prsecellunt. p C\p. II. Idem probatur ex filiis Noe^ et Abraham^ inferturque regem summo pontifici in divinu, pmtifieem regiin soecularlbus esse subjectum. Sed notandum quod hi quoque in dilnvio suffb- cantur, qui filii Dei nominantur ; quia nimirum sa • cerdotium non salvat quos reproba vita damnat. Noe quoque qui arcarti diverslfi animabus plenam in undis rexit, typum Chrisii gesait, qui Ecctesiflm divcrsis generibus hdmloata repletada in fluctibus ssecuU regiL Hujus ddO filii, Sem ot Japhet, evi- dcntissime aacei dotii et r«(goi figuram geruol, atque clerum et popaluoi exprimttat. Sem oamque a do« ciissimis lilekhisedtech fuisse traditur, qui sacerdos AUissimi scribilur ; qui etiam rex Salem legitur, quia oujusquam civitalis rector, ideo tuoc rex dicefoatur ; D hic quoque primogeniius scribitur, quia ab boc ve- rum sacerdolium inchoasse diciior. De Japbet au- tcm Romanum imperium prooessisse iaveaitar. Porro tertius fiiius, qui duorum fmlruai servitio addicitur, populus seoerdotio et regno sohjectos ac- cipitor, et judaicos po^uUis ulri<)iie serviens inlel- ligitur. Qui etiam filius patris vereada deridet, qaia judaieus popuius Ghrisli homaniUtem, vel vulgus prselatorum fragilitatem remordet. Quanla itaque dignitate sacerdotium a regno differat, diviaa tox per Noe -manifestat ? Dilatet, ait, Deu$ Japhet, kabi- tet in tabemaeuUs Sem{Gen. ix).Romanumqui|^e regnum a Japhet descendens quanquam toto orbe ditataiura, tamen habitat in tabcmacuUs Sem, id C3t ifl Scelesiis aacei^otum ; guoruia Cai^ cst m BfSmi GJUORIA DE Ai^OSTdLICO Et AtJOTStO. im gfirvus, quia jiiilftien» p^puiiis ttceiArtio et regno A pei^ptct» veritag obmuteseero faci^ Avt eoim w« jam privaius Chmiianus voitens oolenaque subje^ ctus c?t. Ntc yiloniio pr.a?icr.eundum quodde scipjuae Qbajn jNiMumd gi^;as desccndit, qui lurrjjai Babel consiru- xil coulra Deum, io qua primus in muado ty.rawai- dim arripuii; primus idoJa polere docuit. De cuius slirpe Ninus proccssil qiii primus scoplr^ roow- cbai sibi usurpavit, el uiniKsque gcotera, Sem scili- cel ct iaphvi, vir-Oite subiugavii. Queij) adhuc iiai- lantur.ljjanni, qui jura rc^ni iodcbiie ajrJ4)iu^l, et clenijp a^jpopulum crucieliter premujit^ JEt (juia hu, jus Nini successprumque cjus principatus divina auctoritate non fulcitor, id^o noa r^no, sed lyran- nidi ascribilur. Ideo eliara Abraham cjusque cagna- esl Jaicns, ABt clcricBs f Si non est toieM, esl cie» ticos ; et «i est dcricuB, lunc aat est «stiarins, a«t iactor, a^ exorcista, «ut «coJyltius, aut subdisco- naw, «Bt^iiBconiis, acl fireskj-ter, aul opiscopus. ij^i de fatfi f radibiis non eat, tunc ckncufi non csl- Pono ei nec laipns qec ek-ricus /»st, Iboc monariius est ; aed monacknn «inn es^ cxcusat nnor et f^ladiii». Nmimim sime causM glaudium jmiut ; uMitx^est enimirctDn in hoc ifsum constitutus {RotM^ ^U ^d n^c.«QjQ^^o, j).cc e^jaw gl^-jcp lij^^^ma por- IPfeu |jg:i.tiu- qum eyideiiti jalioniB sit i^^cus/el sar cerdps per oiiicium sacerdptale ojrmiius Jaicis, ^U praefecius, oporiQi .111 per ompija supiro^ sacerdoli, ulp.o.te capiti Jicelcsiap, in diyipis sil subjcclu§ ; cl tio ei subdita non fuit, scd polius divino jus&u g c,contr3 sumrous s^jcjerdos cuqi Qmni cl^ro jn sfftcju cjus domipiuui fugit ; atque in tcrra jjosteria sui^ daiula elccluin Dei populj^iM ut s^crdos djD?,iui^ ubi qno(jjc nonrcfribusscrvii^sc^ scdpotiusregcslegun- tur ei sffpius supplicassc. Ab hoc quia fiilcb*s p^puli rcgnura et sacerdotium c\ordium sumpsil, duos filios in fignra lipbuil : ex quibus Laac saccrdotium CNprcsbit, diim fi.'ium quasi pontifex ben^dixil ; l^mae! vero regnum praf?- tulil, qui se venandi studio exeicuil. Quajis crgo dijferentia fuU inler Isaac, qui Jiaeres pairLs sciibi- tur, et Ismael qui ejeclus lcgilur, laJls dislaiiiia iii- tcr sacerdotium et rc^num divina aucloiii,iic esse ccgnoscilur. Unde sicut tunc Ismael pcrscqucbalur I&aac, ita adliuc regnum perscquilur sacerdotium. I>aac eliam a palre obiatus, formam gessil Chri- Q M\ qul a Patre suo pro nobis est immolalu?. Hujus dm filii v(m s«^um sacerdolinm et rognum figuris expressernnt, ▼emm eCiam ipsis actibus gessenint. Nwn dnrn Jacol) snper }a|/idem saci-ificium obltiltt, maifffc^i-sime sacerdotium gessit ; Esau vero re- gnum pra?lulit, dum duodecim duce« de sua sfirpe fV%^t. Sed quantum oftckim Im^K «i^<9U92 &au pr^fellfi, ^divina vq^ in b«n^(licMooe ft^im l?]w 4w fn«ia^ieiji€!jftJiBn, et re^egi 4^- pr^vi^el e^i^ijji ipi^nilu^B^i^, S^ije} pricjpheta ei *acei;jtes juffi» divjnp fipxii efs rqgj^, F^Wkm n99X.4^apr^sit4e|g;fin)^ ^i^ifcxSaiiiueU ip Qtnnjibiff p^reh^, «J^is .4W4iAmlW.coogfW*^|a| ;.«imAT Wef «J§¥f»¥^)fqfKjftb;^e{)«Ja.^cl^.^,quaB.a5J i^4*^f4>evMf>pb|aiJif..Pj:W%i^ 4iepi#i sace^^do^e* c^?^»Rfur^ ut et s^l ^i^^ n;K«ott?f ; W>^^Wj«uW?P ^m f^'^,m^^9\^^ oflii^uufi sibi Si^itiffand^ viycji^ba;^ conjfcsiim eam divina Et cum adnuc in utero malns gcstarcnlur, a Domi- Ji ccdjaurAafiLgao renroJ^abftt. no dicitur : Major serviet minori (G^n. xxv). Quid amplius quserimus ? quid potest manifestius diei ? «fiMsdemeBS cbatnubit ^ivins aiictoritati T En quanta voce praecipilur numerositati laicontm ut servianl devolloni ciericorum : igitur si ruslicus jure serviet diacono, tunc jure miles presbvlero ; et si railes prcsbylero, tunc |)rinceps episcopo : et si princeps episcopo^ lunc justisslme rex» q^ utique est de nuoiero laicorum, subje^tus erji apo^olico. Sed garruli fortassis tumido fa«t«i conl^ndupt rer gem non e&s^ cle numcro laicoruia, cu/n oleo sit unctvs Biacerdpiura. Hps meaifeaia ii^io vmwit^ (jleridet, et imprude&liiifB bominuoi igsoaaaiiftm f)»yi4 Qm^ hoi^-^^mfih «egwp suc^eaw» •cnies su^r ^daT/dli»i)UBl a ppoi^ils. v,el aacerdo^ tilMia,. ofioA peRe tdefln «nt, io rogiwm eligeba«l«r, etiawagehaaHiT ; et tomen peae omoes «iadeni in divinis svAijeeit menmraatur, et ipsi eoevitra eos in ssccularibas subdili vcnerabantur. Denique David rex Nathan et prop/hcfis praecipientibus parebal, increpalus ab eis humilitcr audiebat. Salomon pro- plieta sapjenlissimus, rex polenlissimus, miro dcr cpre^ el roiriOce AWerdl9ii.um exaJtayit, maxima vcr nenatipue bf^orayil, majtimis ^eujeficiis dijl^yit. Aliji (^oque ift%^/fi^\^^ et s^€ei»iotoA QorQMii et ooluibsc, el cis ia s^ir«litMJibus Sttbditi loiase i»v4>- hes liONORli AUGUSTODUN. OPP. PAfeS. IV - iJoGMAT. ET ASCEt. iui DUDtur ; sicut Ezeebias Isaiam eoluisse, Aehab pes* simus et idoloUtra Eliam, quamvis ab eo graviter iocrcpatus , cnm maximo honore habuisse. Joas ElisSBO, Josias Jeremiae subdili fuissc leguntur. Et quandiu reges sacerdotes, suos scilicet consecrato- res, honorabant, prophelas ul doclores suos audie- l>ant, laudiu ipsi in gloria slabanl ; postquam vero sacerdotes spreverunt, prophetas occiderunt, raox a regno sunt pulsi, et cum dedecore in nationibus dispersi. A tempore autem Babylonicee migrationis soli sacerdotes populum Dei regebant, quia regnum ex tolo dtfecerat ; usque dum dc tribu Juda in carne advcnirel, cui et sccplrum regni, el sacerdolium repositum eral. Igilur frequenler est regaum immu- A rium paganorum rex roagnus super omnes decs traostulit in regnum Christianonim. Constantinus itaque princcps principum regni per Sylvestrum principem sacerdotum Ecclesiap ad fidem Cbristi converlifur, et lolus mundus novo rilu Ohri- stian^e religionis induitur. Qui Constautinus Roma- no pontitici coronam regui imposuit, et ut nuUus deinceps Romanum imperium absque consensu apo. stolici subiret imperiali auctoritate censuit. Hoc privilegium Sylvester a Constantino accepit, hoc successoribus suis reliquit. Cumque sacerdotii cura et regni summa in Sylveslri arbitrio penderet, vir Deo plenus inlclligens rebelles sacerdotibus non posse gladio verbi Oei, sed gladio materiali coerceri, eumdem Constantinum assumil sibi ia agricultura tatum, saccrdotium mansit semper inconcussum, B Dei adjulorem, ac conlra paganos, Judaeos, haereti- licet aliquando perturbatum. Utquid mcn)oro reges divini cultus sacerdotes honorasse, cum sacrse lilterae tradant etiam genli- les suos sacerdotes permaxime coluisse. Moyse namque attestantc, cum iEgyptii terram suam fa- me cogente venderent, seque ipsos quoque in ser- vitutem Joseph redigerent, soli sacerdotes sua ven- dere non cogebantur, quia eis publica stipendia a regis horreo praebebantur, Sed et omnes hisloriae gentilium narrant rcges honorasse suum sacerdo- lium ; ita ut quidam consulcs vel imperatores legan- tur idem expievisse. Haec jam sufficiant de veteri- bus, nunc de Christianse religionis temporibus vi- deamus. ( Cap. IV. Sicui animadignior estcorpore.iia regno sacerdotium^ a quo illud jure ordinaiur. Dominus noster Jesu Christus, verus Rex et Sa- cerdos secundum ordinem Melchisedech Sponsae suae leges et jura instituit ; et ad hanc gubernandam non regnum, sed sacerdotium constituit. Tn quo Petrum apostolum praefecit, cui et dixit : Tu es Pe^ trus, et super hanc petram (gdificabo Ecclesiam meam, etc^ usque ad id, solutum est in coelis {Matth. xvi). Hanc polestatem sacerdotii Petrus a Domino accepit, hanc successoribus suis reliquit. Sicut ergo a tempore Moysi usque ad Samuelem sacerdotes po- pulo Dei pnefuerunt, ita a tempore Christi usque ad Svlvestrum soli sacerdotes Dei Ecclesiam rexerunt cos Ecclesiae defensorem : cui eliam concessit gla- dium ad vindictam malefactorum, coronam quoqne imposuit regni ad laudem bonorum . Abhinc mos cocpil Ecclesiae reges vel judlces pro- pler saecularia judicia habere : qui paganos Eccle- siam infestantes, vel alios ejus bostes eam impu- gnanles acriler propulsarent : intus vero divinis !c- gibus rebelles poenarum terrore Ecclesiae sobjuga- rent. Ad reges ergo pertinent sola saecularia judi- cia. Unde cum quidam episcopi coepiscopos suos in caupam coram Conslantino imperatore ponerent, illo sciens ad jus suum non pertinere, respondit : « Ile, quia christi estis, et ipsi de hac re inter vos videte ; ego non ero judex vester. i Igitur sicut anima dignior est corpore, qoae illud vivitlcat, et quantum dignius est spirituale quam saeculare, quod ilkid viviGcat, Untam sacerdolium dignius est regno, quod illud constituens ordinat, Hinc quaeritur a quibus hae personie sint eligendse vel constituendae ? ApostoIicDS a Romanis cardinalibus est eligendus, consensu episcoporum et totius urbis, cleri et po- puli, acclamatione in caput Ecclesiae eonstituendus. Ad hujus providentiam divina auctoritate pertiaet cura universalis Ecclesiv, seilieet totius popali et eleri. Apostolica auetoritate sollieitado omnium Ecelesiarum ; imperiali vero audoritate Romani re- gni eleclio et constitutio. Ad hujus quoque jus per- tinet cunctorum episcopatuum, patriarcbatuum ca- Quaeabeis, optimis moribuset legibus optimeinsti- D ^^^^^ dispositio, universi cleri et popuU in divinis tuebatur, ad aetemam patriam egregie erudicbatur : a regibas vero undiqae impugnabatur, qoi eam a cultu veritatis roodii omnibus avertere, et &d cullu- ram daemonum eonvertere, imo eompellere niteban- tur. Postquam autem lapis de monte sine manibus abseissus, ab sedificantibus murum iniquitatis qui- dem reprobatus, a deo autem electus ct in esput anguli levatus, in montem magnum excrevit, etuni- versam terram sua magnitudine implevit : mox mu- tavit tempora et transtulit regna ; coepit quoque al- titudo regni coram Christo pedibus incurvari, ac fa- atigium imperii in conventu Ecelesiae inclinari. Per- secationis nempe tcmpus Deus pacis sacerdos ma- gnus tempore pacis permatavit : ac rebclle impe- legibuscorreclio. Episcopus autem eajusqoe eivitatis a clero ejuii- dem eivitatis, vel provineiae debet eligi, ac populi acclamatione in pastorem ovilis Christi eonstitui : ab apostolleo annulo et virga invesliri, a duodecim, si «st archiepiscopus, vel ad minus a tribus conse- crari debet episcopis. Ad hujus officium pertinet subjectuni clerum canonice gubernare, populum ad jura divinae legis invitare, resistentcs excommuni- eare, poeoitentes absoivere. Imperator Romanus debet ab apostolieo eligi con* sensu principum et aeciamatione plebis, in caput popuU constitui, a papa coQseerari et coronari . Ad 4265 SUMMA GLORIA DE APOSTOtlCO ET AUGUSTO. bujus moderamen pcrtinet secundum civilem justi- A exercitu eisdem imperatoribus auxilium tiam vel patriie jura, praefecturas, advocatias, prse- sidatus, ducatus, comitalus disponere : tributa, fora, pro qualilatis tempore jura popnlis instituere. Ab ipso suQt reges et judices provirciarum vel regio- num constituendi, ab ipso principes civitatibus sunt praBponendi. Sed bic forte contensiosi sermone et scientia im- periti erumpunt, et imperalorem non ab apostolico» sed a principibus eligcndum afBrmabunt. Quosego interrogo, utrum rex a subditis , an prelatis sit con- slituendus ? a praelalis, inquiunt. A quibus ? a duci- bus etcomitibus. Sed duces et comites episcopis, ut puta, dominis suis subdili suut quia ab eis bene- ficia et Ecclesiarum pra^dia habent ; ergo rex a Cbri- contra ho- religionem 8les regoi praebuit : cum vero contra Christtanam agere ab eisdem cogeretur, facere re- nuit ; quia didicerat scriptum : Obedire opporiet Deo magi$guamhominibus{AcLy). Beatusquoque Pe- trus apostoiua hortatur honorem deferre regibus : Deum, inquil, timete,regemhonorificaie(I Peir. ii). Et ilerum : Subiiti estote omni creatwm humancc propterDeumy siveregiquasi pracellenti^ sive duci- busabeomisHsad vindictammalefactorum, laudem verobonorum{ibid.). Inquibus verbis oonsiderandum est quia reges et judices ob solam vindictam malo- rum constituuntur, qui laudeni ferre bonis dicun- lur. Justi enim reges et judices solos impios et ini- quos puniunt ; justos autem ct bonos laudibus ex sti sacerdotibus, qui veri Ecclesi» principes sunt, B ^ol^^n*- ^^^^^ «^'^™ ?a\i\us ad subjectionera prin est constituendus ; conscnsus tamen laicorum requi- rendus : igitur qnia sacerdotium jure regnum con- stituet, jure rcgoum sacerdotio subjacebit. Cap. Y. Christus ipse regno prcetulit sacerdotium; tametsietperse^ etperapostolos suos docuerit^re' glbm honorem in rebus sa^cularibus deferendum esse. Quantum etiam ipse Dominus sacerdolioM regno prsetuierit, hlnc patet : quod cum venturi essent^ ut eum caperenl, et regem constituercnt, fugit. Sa- cerdolale vero ofTicium dcvote implevit, cum inter ctetera saeerdotatis ofliciiinsigniaprsedicationissci- licet et miiticulorum palrationis» etiam sacramenta corporis sui bencdixit, huncque ritum suis celebrdn- dum tradidit. Equidem quilibet sacerdos, iicet ulti. mus gradus in sacro ordine, dignior est quovis re- ge. Uode legilur quod B. Marlinus episcopus a Maximo imperalore ad convivium invitatus, cum pincerna regi poculum inler epulas porrigeret, rex Jussit hoc episcopo dari, ul ipse ab ejus dextera acciperet. Scd postquam Marlinus bibit, presbytero suo poculum dedit, digniorem illum rcge jndicans qui Christi sacramenta conficeret ; et regcm peccan- tem ligare, poenitentem solvere posset. Similiter ab Ambrosio episcopo Theodosius imperator ab Eccle- siae liminibus arcctur, cum homicidii crimine reus et obnoxius tenerelur; atque poenitentiae vinculisin- nectitur, quibus post salisfaclionem ab eodem ab- solvitur. Quamvis igitur sacerdotium longe transcendat regnum ; tamen ob pacisac concordiaevinculum mo- net evangelica ct apostolica auctoritas regibus ho- norem in sascularibus negoliis duntaxal dcferendnm. Cum etiam quidam a Domino inquirercnt utrum censum dari Caesari licerct, ait : neddite qam sunt Coesamy Catsari, etquoesunt Dei, Deo {Mattti, xxn). Ergo in his quse ad regni jus pertincnt, oportet ctpo- pulum regibus parere; sed in his qnaead jusdivinae legis spectant, Dco placere. Sic Sebastianus beatissi • mus et verus Dei cullor Dioclcliano et Maximiniano, paganis licet imperatoribus, in ssecularibus fidelis exstilit : in spiritualibus uni Dco, Creatori omnium, placere studuit. Sic et inclytus Mauritius cum suo cipum horlatur dicens : Omnis anima potestatibus sublimioribuisubditasit{Rom. xiii). Et ne putes potestates per homines casu constitui, subjungit : NonestenimpotestasnisiaDeo{ibid.). Quia vero aliquando propter peccata populi mali judices con- Btituuntur, sicut in Job legitur : ijui /ad/re^nare hypocritam propter peccatapopuli{Job.xxxi\) : ali- quandoautem ob merita quorumdam jusli praeB- ciunlur. addit : Quo} autem sunt, a Deo ordinatm sunt {Rom. xiii). Et ne putares bonis quidera obc- diendum, malis autem resistendum, adhuc prose- quitur : Itaquequiresistitpotestati,Deiordinationi resutit ; qui autem resistunt, ipsisibidamnationem ac^ttiran/(iZ>irf.).Et quia judices ad malos tantum reprimendos, imo puniendos praeficiantur, patenter G subdidil : Principesnon sunt timori bonioperis^sed mali. Yisautem non timere potestatem ? benefad et habebislaudemexipsa {ibid.). Eadem et Petrus dixit. Adhuc vero Paulus regis vel judicis exsequitur officium dicens : Dei minister esi tibi in bonum. Si autemmalefeceris, time : non enimsine rausa glo- dium porlat {ibid . ) ; sed ideo, subaudis, ul malos pu- niat. Deietiamministerestyvindexin iram ei qui male agit (ibid.). Quid potest apertius dici ? Rex est hiinisler Ecclesiae, ut rebelles comprimat : vindex est irjB Dei. ut impios puniat. Deus namque non praefccit primura hominem bominibus, sed besliis et brutis animalibus ; quia his, que irrationabiliter et ^ bestialiter vivunl, judices tantum praelati sunt, qua- tenus eos revocent per timorem ad insitae mansue- todinis humanae lenorem. Unde idem Deus, per Noe, Scm ct Japhet peccantis filii posteritati praefccit ; quia nimirum peccantes sacerdotio et regno subje- cit. Unde et in Evangclio cum discipuli dixissent Domino :Ecceduogladiihic(Luc.x\n), hjc verba horum sua auctoritate roboravit, quia ad regimen Ecclesiae in prajsenU vila duos gladios necessarios pr»monstravil : unum spiritualem sciiicet verbi Dei, quo sacerdotium utitur ad illuminandos pec- cantes ; alterum materialem, quo regnum utitur ad puniendos in malis perdurantes. Necesse est enim ut hos reffalis ootestas subigat gladio materiali, qui mi IWNORIl AUGUSTODUN, OPP. WHS lY. — DOOaAT. ET ASCET. Itt» Ultf. legiiDd vobcUfts iion pDSSaiit eorri|^ sUils sacerdiH A. ^i^iunl vlodex irffi l>ei eon.4tifntu8 est, et popnlo ia sasealaribiis taritamr pradhiiis, oniit r«ti(»e rapii- gnaDte non debct oee potest eprscopalds vel «l^a- tias vel prspposildras, qam spirituales dtgmtalea suift^ dare. Saecutorea vero dii^niiates tam^B« siciii saiit dttcQtos, praBsidatus, eonaiitAiuSr debeietpiobsst dare : soia autem Ecclesia debet spii-ituaiia apiri- tualibus persoais cumuendare. Unde sacri canones prsDcipiuutur ut. si (luis pcr ba>cuiarem poteatalem ad canouicain diguilalcm iulGrveneiit, depopatur. JoIaJa qui{^pe saccrdos regcm Joas constituisse ie- gilur ; n.mquom rex sacerdolem «onstilut^Jse repe- rilur. Quod si objicitur quod Jonallias ab Alexan- dro re{;e pagano, el Simon fraler ejus a D«uieirio niliilo4uiuus pagano saccrdolium £>usceperiDt : scieii- Cai»'. \l. ^etpn sedi namnnas n^n obedienUs pa-- tlenier qaidantdlermidi sunii sedab eorum eotn^ m^iofie d^ettnknAum, ^gc luffum k^teecUsiaHi- €<%»^^kUat4^ts sed sacnlares dwre, Quiaerilur auten% uirum sit in omnibus obediea- dttui, an ali^uaado rc^i&leudam ? Resp. Ouia ea [Ma^cipiunlur <^i;ead jus rcgui perlrncat, esL cis luiqua pareadum : si aulem ea qua3 CbiioliauaB rit- Jij^ioui obsunt iinperant, oljsislendum. Lc^uuUir (^uippe olim Cbristiani milites sub pagauis rcgibus couira hostcs rc^ui militassc, ellamen culttun Cbri- sii noa (icscruissc : a cujus cullura si avocabauiur, (lu,)] est quod ipsi saccrdoles eranl, cla slii-pesacer- mox Oeo ix*a^i^ (luam bomiuibus obedieuduiu eliam ipsa moric leslabauUir. Nam et Joauncs, et Pauliis jussu ConstantiuL Cbrislianissimi iirtpcratoris cum Gajllcano pati icio adbuc pagauo aiiverirus bostcs Eoir^ira impcrii profccli suut : a Juiiani autpm Apo- slat» palatio pcnitus dlsces^ierunt. Igifur si rex Homanije EGclesia^, qua; csl caput et malci' omnium Eccle^iaruia, ui ftlius' ab ca coVonatu^, et minisCer Oei, ae vindex irao Dei, obedicus oxsliterit.etpopu- lom Cbristiaaum ad le^es divinaa scrvandas cou- siringens» a paganis, juda^is, luereticis derenderil, ei per omnia ab omnibus obediendum crit. Si autcm IVoroanae et spoatolicse sedircbellis exstlterit, quam Itc& regura ct Domiuus domiDantiiim caput' Kocle- doluli (.lcsccudcrant ; scd olTicio suo, bt^IUs iucrueii- tibus, privali crant, ab istis auleai ofiicium sauni solito inoro explere polcstatem susccpcraut : ergo ba'C permissio non datio eral. Porro si objleititr qaod in Iripartiia ktsioria le- giiiir t^uod VaieniioiaAos imparalor aii 'Ambr«0^ium diMi^rii : Kgo iibi commendo corponL, Deus aiiicm animas : sciendum est quod Ambrosius prius jadi^x provincia; fueril; accepto autemcanonicecpiscopUu vex ppoinncias curam ei insuper deiej^avit. Qi»6ni nJoreBL adhuc ia aiiquibas ecctestts nuvimus obiscr- vaH, aismpe episctipam utritisque epi-ioofK»li» vide- licei et dntatus cb^m gtirere : qnod lomen sciiDtts sacerdbtibus ClirisLi miuimc oon|;ruoref quia ^iemo siae esse voluU, ct qua? ipfcum in capul geiiliiim ,,,^ rv . i. * *:. *i. 4*. /## ... , /. /. * , t- I c iniUUMS Deo mphcat se sa?eutUrtbus nrgotlts {U eoDsUlml ; vtl la aliquara La.Tesim dcchnando ui ^ _. , ^ Ccmstaulius cl Valeuf, Ecclcsiam vexaverlt; vel a iidc aposlalando, ul Juliunus, cam persccutus fuerit ; vd pcr Fchi.-ma, ut Pbilippicus, cain iu partcs divi- seiit : bic, inquam, lalis paticnter quidem esl tole- rdnlius, S(/d \n commuhiaiieperomnia d^edinBA^iis : ^rria hon c^t impcraidr, scd tyraitnus. Hujusmodi frnp^Aim Martfuiis renull dicebs : « Ctiaistic^gosum iiflits ; piTgTiarfe mlhi hon licet. » Sed" sunt quidarti qui se ^dprentes esse dkunt, sej stiilti i^ilcli suhl, qai auiletit iltfii-mare quOd i-e- jiibu§ Ii(3cal episCopalus, verabbatfss, vtel reliquss qignitafes dar^. bicunt enuh • Hex sacro olco ail- (jitur, C*c!0 et popub ?pra.'fi(Viiur ; iglliii^ dlrlusque ci,uit{i'es jure darc couvincHiii'. Horiim falsissihna Tim, 11). El si adbuc ad mamoriam deducllur quod in Vita S. Gregorli legitur quih imperator Miuirillus piae- (Sepit eum cousccrari : scienduni cst quod Grego- rius etiit (iauouice a ciero et populo electus; sed cum ob pacis el Conconliaj graliam requircretur solito more imperatoris conSeuSus, jussit eum con- seciari, et asscusum prscbult cjus ordinatioui. Cap. Vll. Vnde prauus mos ifioloiferii^ ui digni- iates eccksiasiic€^ a principihu* eonfcrrmtwr f Unde autem liic perv^rsi^s nios . iuQlev^^, quod episcopatus dttntur potestato regali, referaoi, ul ac- cepi stylo veraci. Bcaiae memoria> Leoue pcpa a Ro- affkrhaiivasnbriiitur vcrissui^a nej^ativtt, e<)ramque D mauis excxcato atque ab aposiolica sede a iumul- li^galio Statiiilur VclritjtU afiirmattone. Ego ergo percodtor bos eplscopaids, a!>ba(iae, prs&pcstiuraQ utitim siat spiriliiaies di^nitalesi au sseouiares? Ue- spotidebuui : Spiriiuaics, uisi siui d'!mentes. Ai Ego : Rcx est spirituaiis digmlas au saccularis? Sae- cularis, inquiuui . V^^^f^o spiriLualis Hguitas uihil per- tiuct a(i sxcularem peisoiuim. Adhuc e;;0 sciscitor ab els : Licet regi iliissaui cclebrar(2 ni»c iiu? Minimc, inquiunt. Quare ? Qiii u.'wi csl J^accrdo* , BtUnl. Kt eg6 :()ildOO t\ no!i litct celcbrdro utissani, quis saecrdos iioh e^t, ergb llec BcClesiam, in qaa m.ssa ckl^btatur, ticei ci dare, quia iaicus cst. Igilur quia tdx laicas cst| ct fiaeeaiuris, ei gladium ad vindi- Ciam iMlcfiftolorugQ porians; ei per saccrdolalc of- tuoso populo propuUalo, ad Carolum regez^ Fraa- corum venil, qui eum honorilice suscepit. HicCa- rolus contraQio exercitu Romam prqperat, se4ilio- sos digna ultione puniens, ei^pulsun) < papara paps sedi rcdonat : quem maxiipe, qui f^cii rea niira- biles iilufuiual. Gl quia tunc Romaaufn imperium recloie carebat, quia^ ut traditur, Cooataniinus quiutus irnperutor manibus iniqMorum excaecatus fuerat, vencrabilis Leo pupa consilio principum et couseusu cleri et popuIi« Romani imperii sceptra Carolo regi tradidit, Augustumque eoi^sccraus, cu^ ronam regni imposuit. £t quia idem Rex Romanam Ecclesiain maximo honore sublim^verfil, ae i|iuUis donis ct muaeribus, iosoper «i inaxiiiiis aI)od4is 12G9 «UMMA GLOrilA DE APOSTOLICO ET AUGUSTO. 4270 dilaverat, cum esscl per omnia Calholicus sapien- A Cap. VIIL Respondetur ad objectionem ab unctione regumpetitam,concluditurquey et in Yeteri^ ei in Nooo Testamento semper regna sacerdotlumante^ isse, Quod si quis astruxerlt has duas personas hono- re ^ dignilate paras videri, co quod hse solse in lege praQcipiuQlur oleo sancto ungi : sciendum est quod rcx tautum oleo, sacerdos aulem chrismate ungeba- tur, et per omnia sua consecratio rcgis unctioni pneforebyt^f ; ct m hoc etiam ditrerebant, quod non sicut sacerdos a sacerdote, ita eliam rex a rege, sed a sacerdote etiam ipso consecrabatur. Hoc totum ia figura contigil, sed Jesum Christum, verum Ro- gem et Sacerdotem expressit : quem Pater chrisma- te^ et oleo exsultationis, nempe Spiritu sanclo unxit, lia el morum excellcnlia Deo et rcgno dignissiniua, apostolicoB seui subjcclus, omui clcro devotus, Lco papa teriius do (ali aie t«nlo adjatore gandcns, ei s ii hoc privik^um ccMiccasil, lU citn» Alpes in par- tibus Gallias et Gcrmaniae ejus vice episcopatus ecclesiastico more instituerel. Quod prlvilegium cliam snccessorcs ipsius ab apostoiica scde prome- ruerunt, quia et ip.-ii pcr omnia Romanae Eccicsia; dcvoli cxstilerunl : qui tamen sapientcs et vita pro- bubiles, «'t divino officio congrui^s pi:Fsona9 «lago- ruut, el Ecclesiis dignos pastores absquc ullo pre- tio prffifccerunt. Poslcjuam vcro vi? i Dcum ignorantcs, el Ecclesiaj honorcm cxsecranles absque Romana eleclione in regnuni irn.perunt, et sceleraiis acperdilis moribus B eiin caput gentiura constituit, imo el angelis etho- imperium macuiaverunt : hi tales regalem mansue- ludinem Neronis more paitpQnenle^ ac tyraxmico morc in .clerum tl populum (Jomiaium violcnUr, jmo cruJulilcr itxleudeutes, pi^c<;nQ £cclesi«)C ei coa coriiiutn |)o;)Uii pjsrturbare, aposlolica statul^ ac prio- rum regum coeperuut edicia violarc. Qui ju^tiiiaai ei sequilalcm alpniinautes, ciyile bcUum, cleri pppu- )i(^ue (ilscordiam, et omncii^ iniquif^ilera amaptea, pcrs^nas suis moribu;^ congrqas, j^stiliae ac legi» Dci inscias ♦^legerupl : quibus coutra jus ct fas epi- scopalus, ubbalias, pra>pos)lur^fi, aljasquc digoita- tes suninio prciio, more Giezi, vei)diderunt. i:^cclcsia aulem videns impio)^ doais 6ui« 9t)uti, ae nauncira sibi p. CLristo cqllata a prQ|ania pro£aoan» poja Yoluit uUra honQrei>) suiim alienis «iare ; sed ij)sa per se fjliii suis, pfout condccet et expedit, djspjparc. 3iicer4c^tiuin autem a regpo potest op- priijii, non tamen poicst obrui ; Qt sacerdoiea a re- giio posi>upl iotcM-iipi ; OiTicifiJn voro coruiTi noa polvsl pcriiui. Quinirao Dqi)iiuus Princeps saoerdo-' lum sx^piiis exercft vipdictapa iu prassumptionibua rcgum. Saul namijue priro^s regiira sacprdote» Do- iiiiMi inj^slc opciUit : ideo ii)se justp occisus in bel- io occubuil. Aoha)^ rex prophetaa Pomiai quo«dam ji pitria expuljt, qup^dam uepi tr^didit : ideo et ipae yultjcralus morti .««uccut^uit. ^oa^ rex ZaphaW^m aa- ccrdotpm ^pidibus obrqit : Mp^P ^l ip*« ft prQprii^ serM^» Qcc'isu3 corruit. Azi^rias rex saQerdotipm uaMr- jpjavil : ideo mqx j.pra eum jpva^it, HerodQs re* «a- ccrdulium vendidit : idoo propria immq se intercimit. Kero imperatQr IVtrum primum pf^pain cruoifait : ideo reguo puls^s lupis pr^do ei^^ilit. Qeciua m^ perator Sixtum papan^ occid^re f^t ; ui^de ei ipae a diemooe o.b$e^$us periit. Yakm imponiior Athanar fiuna cpiscopum a sqa sede e^pulit : ideo ipae a Go? this incendio interiit. JuUai^us impor^lqr sqcerdotea ^Uri:>^\ persf^qnitui; : undQ et ip«« ab hostibua otcei- di^ur. T^eod^riQu^ re;^ pap^t^ Jo^ionem Qceidit : idoo subila n\orte supplicium o^tcrnum subiit. Ei quid (iluru ?Quotquot Ecclcsis sacerdo^os persecuti sunt, pes:iima morte cxlcrmioaii sivU. minibus Dominum praefecit. Qui Rex et Sacerdos quemcunque suae militiaj ascripsilj oleo et chrismate iingi prajcepit : gcnus regale et sacerdolale» acregni sui hseredes fecit . Hinc est quod baptizandos oleo et chrismate ungimus ; quia oleo ^os Christi regno, chrismate autem ipsius sacerdolip jungimus : per roilram, quam capiti imponimus, coronam regniex- primimus ; per albam vestem, qua cos in()uimu$, sacerdotatem dignitatem innulmus : iterum per mitram, pontificalem infulam notamus ; per albam veslem regalem trabeam demonstramus. Igitur et in Veleri et in Novo Testaraento sacerdolium sem- per regno praeferebatur, quando insuper et regnura per sacerdotium constitucbatur. ^ Jam illos familiari^er quaeramus, quorap:) caus» banc lucubratiunculam susceperamus : qui ob pec^* nia3 amorem, ob lau^is favorem, et pro adipiscenr dae ab ipsis principibus dignitatis alicujus hoqprQ pra^dicant indoctis, ipsi maxime indoctl, ubiqu^ in manu regum omnes digoitatea peodere. Hi qiii ha^c dicunt, aut laici aut monachi aut oleriQisunt» Si laici sunt, tunc ut insipieqtes sunt irrideq^i» ^QI potius ut ignari a sapientibus corrigendi, Si ^q^ein monachi sunt, tuoc desipiunt ; qui aut veriUt^i|i ignoraqtes errant^ aut scicntcr error^m ol^ ay^riti^m sapicntQs, verum se scire (}issi(puIaot. Si au(Qmcl|t- rici sunt, vcsani capitis sunt, qui eccle^asticQ ordiqi jus ab ipso Domino coliatum {^dimunt ; iUudque iaicali potestati conferunt ; ix^Q seipsos {uroprift U'- D bertate spoliant, ac ^ervili laicQrqoi ^i^om cum Caiu subjugant. Igitur horum oauiiqm stoKd» naseriionea a sen- aalin auot conkiUnde, imo ab omnibua ratione utei»- iitms r^probanda : cnua regiiuin saeerddtio, populus clero ittrQsobjaiCeat, el sicot sol Ibw^ spiritus animflc CQQteinpIalWa vila aotiye, sic saoerdotium regno pncemioeit. Sed jaoi caUmum de saeerdotaH prac- ^onto CQOtnBbamus; eique dignis moribus phtcere siudeamua : quatenus ejus autam, in qua soli sa- cerdotea ct regcs enmt, iatroire valeamus. Amen« ANNO DOMINI MCXXXVI STEPHANUS DE BALGIACO AUGDSTODUNENSIS EPISCOPUS NOTITIA HISTORICA (Gall. Christ, IV, 389.) Stephanus de Balgiaco {de Baug6) GauceranniA domini Balgiaci filius, patruus Humberti JBduonim pontificis et Lugdunensis arehiepiseopi, cathedram conscenderat jam an. 1112, ut constat ex cbarta Widonis de Monte Falconis, qua consuctudinem hospitalitatis ecclesisc Augustodunensi dimitlit in manu Scguini decani ; sic enim explicit charta : Anno iiii : « Slephano iGduorum pontiiice, Ludo vico Francorum rege, Hugone Burgundionum duce, ind. V, epacln i, concurrente i, anno bissextili. » In chartulario Flaviniac. hoc diploma reperitur : Anno Domini 1113, pnesente domno Slephano, a mona- chis Fiaviniasensibus Hugo de Merlenniaco posce- bat feodum, quod a patre suo receperant : respon- debant illi datum quidem feodum, scd ea conditione ut, post Tetbaldi Hugonis palris obitum, rediret ex g integro ad mensam fratru:n. Audilis partibus, pla- cuit episcopo ut Hugo feodo frui monachis permit- teret, et quamdam summam illi persolverent. « Te- stes, episcopus domnus Stephanus, Ansericus Augu- stodinensis praepositus, * etc. Eodem anno Hugo- nem Burgnndiae ducem induxit ut malas consuetu- dines in villa Canavis, etc, S. Nazario et iEduensi Ecclesiffi dimitteret, ut docet instrumentum hac de re confectum, cujus testes sunt « Sevinus decanus, Ansericus prsepositus iEduensis, » etc. Reperitur ejus charta in tabulario Ungiacensi, quaeillius coe- nobii fundationem sequitur. quaeque nulla temporis nola signatur, qua prohibet ne monachi « in causas ducantur forenses» » et jubet ut « si quis adversus eos aliquam suscilaverit calumniam, in suam venia- ^ tur audienliam, quatenus in ipsius praesentia judicio EcelesiflB orta in ecclesiam qucrimonia sopiatur.» In altera, qam tn Besaensi Chronico refertur, cum Josoeranno Lugdun. arcbiepiscopo, et WalterioCa- bilon. praesule sua subscripiione confirmat donum Besnensi monasterio faetum a Domiiiis Moutis Sa- lionis. In tertia quam refert D. Mabill. tom. V, in append., num. 72, scribit Stephano Cistersiensi ab- bali, se religionia iliius bono odore plurimum dele- ctatum, dare ecclesiam Combusii liberam, etc. Ad- fuit Trenorcbiensi synono anno 11 15. Exstat ad eum Paschalis papae II episioJa, qua sub sua tutela Eduensem Ecclesiam suscipit, omniaque ejus bona confirmat. Data cst Laierani ii Idus Marlii, lucar* nat. Dominicas anno 1116. « Anno 1125 Erbertus positus esl abbas (S. Steph, Ditnon.), « prsesentibus et laudantibus Hubaudo Lugdun. archiepiscopOy Stephano iEducnsi, et Gauceranno Liogonensi. Perardus refert illius chartam, qua judex a summo pontifice delegatus, villam Dianetum adjudicat ab- bati S. Benigni Divionensis, quam « Guido comes Salicus calumniabalur. i Ad eum scripsit Ludovicas rex mandans ut ecelesiam de Charilnte, ex praece- pk) domini papae, « de ceclesia de Utmo investiat. » Praesens fuit sacro Philippi filii Ludovici VI regis an. 1129. Quo eliam anno subscripsit praecepto ejusdem regis pro restitutione monasterii Argento- liensis facienda abbatiae S. Dionysii. An. 1134 Iler- berto S. Sequani abbati septcm ecclesias, quas enu- mcrat, ab ejus raonastcrio, tam suo, * quam d>- cessoris sui sanctae recordationis Norigaudi epi- scopi » tempore possessas concedit et confirmat . Subscribunt post ipsum GuHlermus decanus^ Gerar- dus archidiaconus, etc. Memoratur in charlis Un- giacensis copnobii annis 1134 et 1135. An. 1136ap- probat donationem Constanlino illius ca?nobii abbati faelam a Gaudino de Bruismo. Inter excerpta ex prima charta Fontanetensi id lego : « Ego Stepbanus iEduensis episcopus et nostrae Ecclesiae conventus, domno Bernardo abbali de Claris-vallibus locum, quem vulgo Fontanetum appellant, in abbatiam con- slruendam dedimus, « etc. Exstat et alia ejusdem charta in gratiam ejusdem coenobii : « Stephanus iEduensis episcopus fratri Willermo abbati Fonta- neti.... tuis postulationibus annuentes, mon«sle- rium ipsum sub sanctao ^Eduensis Ecclesiae et nostrae dignitatis tutela etproleciionesuscipimus.... statuentes, ut quaecunque bona monasterium impraesentianim possidet. . .. et quae in futurum po- terit adipisci, firma tibi tuisque snccessoribus et il- libata permaneant, etc. Ego Stephanus episcopns subscripsi, ego Willermus decanus, Galterius prae- ccntor, etc. Actum cst hoc iEduse anno ab Iccarn. Domini 1136, ind. xiv. » Ejus tompore, et ut vide- tur siudio et opcra clerici S. Symphoriani prope r-- 1274 i«73 StlilMiANi AUGUSTODUNx EPlSC. TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS, Auguslodani!im\ « regtlKii^em vitam non solum habilu A Pelri YencrabiUs manus animam Dco reddidil \ ^scepenVttt, scd et corde eam secuti sunt. » Undo 8ua3 erga eos beoevolentiae signa plurima reliquit. tn primis dedit ecclesias de Draciaco, d^ ^cneiis ct de Anulcio, ut patct ex charU quam apud nos a^sser- Vamu^. Udti meciiocrem lilem inter ipsos et Hugo- henl de Giscio ac cognominem de Saphra roilites or- tam diremit, et sua jura cauonicis conservavit. De- nique Gebennensem episcopum cum ipsis adiit, suisque prccibus effecit ut sex ecclcsias cum carum appenditiis ipsis tribueret. Charlam habemus, quas sic dcsinit : « Facta est charla ista epud civiiatem Gebenuarum, praecipiente domno V ^jusdem civitotis episcopo, anno Incarnationis Dominic» MGxv. pontificatus autem domni papae Paschalis 11 quam rem testaliiif puis abbas epist . vi libri quinti, kis verbis : « Venerabilis el cum honore nomi- nandus D. Stephanus iEduensis cpiscopus spre- tis parentibus, nobilitate, fastu. diviliis, ipsis eliam episcopatus infulis, pauperem Christum pauper se- cutus est, el in sancta devolione toto mcnlis affeciu perdurans, atque inter manus m6as Deb spirilurtl redJens, cum veneralione tanto sacerdoti congrua, tam a me quam a fratribus Ciuniaci condilus est, retro chorum a parte prioris majoris, » ubi habet roausoleum notalum n. ^2, ct epilaphium pictum iil pariete, quod hahetur io Historia Bressise et Bugei^ Samuelis Guichenon, quo vocatur, « EcclesiiB pax el paler pauperum. » Verba sunt Guillelmi Guirin nono decimo. S. W. episcopi, ■ etc. To characteri- d archiclavi Cluniaci, in Historia roanuscripta magno- bus annorum Christi mendum irrcpsit, e\ annis papac fncile corrigcndum. Ad enm scribit Inno- cent. II, roandansutAI. subpriori Oluniaci, quem Vizeliaci roonachis abbalcm dcdcrat, vice sua con- secret. Tandcm Stephanus ronndanarum rerum taedio affcctus, abdicato episcopatu, vila.n religiosam in cirnobio Cluniacensi amplexus est, ac postea inter rum priorum . De hoc Slephano vidctur iiilclligcn- dum, quod in veleri Marlyrologio ^Educnsis KccIj^ siae leclum a se testalur quidam e nostris : « vii ldu« Januarii obiit dominus Stephanus veoerandse me- rooria) cpiscopus, qui inter innumera beuencia quae contulit i£duensi Ecclesiae, dedit eliam ecclcsiam Colomell» ad mensam fratruro » . Petrus Cluniacensis abbas de Stephano priino Augustodunensi hsec habet epistola 6 libri v; ad Humberlum de Balgiaco archidiaconum Augustodunensem : Addat tibi stimulos veniendi ad religiosa vitce cattra, venerabilis ille ct cnm honore nominandus Sfe- phanus iEduensis episcopuJ», avunculus, ut audio, luus, qui, spretis parentibus, nobililate, fastu, divitiis, ipais eliam episcopalibus infulis abjeciis, pauperem Christum pauper secutus esl, et in s:mcia devolioue to;o meiitis affectu perdurans, atque inter manus mcas exlremum Dco spiiilura reddidit cum veneratione taiito .«^acerdoti coogrua, tam a roe quam a fralribus Ctuoiaci conditus e:it. NOTA P. LABBE. Tractaturo illum De sacramenio altarit a Joanne Monlolovio ^£ Juensi cantore anno 1517 priroum edilum dicalumque Jacobo Hurallo ejusdem urbis episcopo, omnes fere quos vidi tribuunt huic priuio Stephano, sed nonduro vidi, qui ralionc aliqua id stabilire fuerit agressus. STEPHANI DE BALGIACO AUGUSTODUNENSIS EPISCOPI TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS, {Diblioth. Patr. Lugd. t. XX, p. 1872.) PROLOGUS. C OrdinatrixomniumDeisapientiaattingeTitafine usque ad finem fortiter et disponens omnia suavittr (Sap. vHi), scilicet Dei Filius, miro et ineffabili modo te carne induens, stola immortalitatis ncs induit. et corruptibili indumento incorruptionis. Qui expleta dispensationea Patre sibi credita, volens nobis relin- querc omnia snluti necessaria, visibilimateria ordi' navit et fieri pracepit invisibilia sacramenta. Quomo- do enim posset liomo iiiteUigere dona spiritualia, nisi aliquo visibili moveretur ad ea percipienda f virtus enim sacramentorum invisibilem operalureffecium. Quodexemplorum documentis liquido appurebit. Sa- cramentumbaptismiordinatur inaquis regenerati- vis; quia sicutaqua sorde^ exteriores abluuntur,ita spiritualigratiain lavacroregenerationisdata mun- daniur interiora inquinamentaJtem in copula maris et feminas, quce conjugium dicitur, unitas capitis ct membrorum, idest CkriUiet Ecclcsia:, inteiligitur. Item olci unctione figuratur operatio divinar, miseri- cordias. Oleum enim sanat^ reficit, et supernatat : Dei misericordia contritos sanat, contritiones alligatj esurientespane ind^jficienii reficit et satiat^etjudicio superexaltat. ttoe modo in ecclesiasticis sacram$nti8 im STKPHANI AUGUSTODUN. KPISCOPI. 1376 Spiritusanctoeooperante,ordinatisinul$ibillt€rope' k turos se profiientur, Tonsura capillprum a yazarels rafur grdtia septiformis . Licet enim unus et idem sit Spiritusqui in sirigulis prout vuit operatur, tamen pro varietatc distributionum assignatur divisiogra- tiarum, Nam divisiones fiunt donornm pro qualitale SHSclpientium. Nulla igitur in Spiritu varietas^ sed sine omnialteratione identitas. Dividit quibus vuit ei quantum vuit^ el non dividitur : omnia continet^ et in omnibm est. Quidat, ipsedonum est. Etcum do^ na sifit divisat unus manei et indivisus ; qui donat^ nnus est, qui in se dato dat plura ; et cum sit quod datur, ipseesl dona diversa. Omnia quce donantur ad unur>% referuntur, velut cnmquis distribuat aiil au • 7'utn, aliiargentum, alii cOpiamgemmarum.multa dividit, etunumfacere intcndit, scilicet muiuumob- vldetur habuisse exordium, qui crine servato dcvo tione completa caput radcbant. Unde abapostolis est institutum ut quidivino cultui suut mancipati hrc signaculo sint Domino consecrati. Ilis praslibatis, ordinem prasdictorum graduum exscjuamur. Cap. I. Ostiariorum officium. In primo suat osliarii, quorum csl provid}! solli- citudo oslium ecclcsiijc scryarc, dcpo^jila ia ccclci>ia ridclitcr custodirc, iudiguis jaDuam claudere, di^ais aporirc, ut ct quos CQgnoycrinl recipiendps admit- latit, quos repclicndos exciudant. Inde cnim quod dautur cls claves ccciesise, ^piscopo dicenfe. Sic agite, qunsi reddiluri rationem dc rcbus guoi his clavibus recludunlur. Sed ad disccrpendura qui siiit sequiietamicitiascum gratiarum actione. liain dis' ^ ^l^j^l yel indi^ni, caulela osliariae minislralioins tributionedonorum Spiritus sanctusplura distribuit^ et unum e/ficit. Scdquod unum templum Dei^ de quo Apostolus :Temp\\im Dei sanctumest,quodcslis vos (/ Cur.t iii), hoc teynpium Spiritus sanctus suiinfU' sione imbre salutifero rigaty etab omniruina et cor. ruptione conservat. Ihvc est pluvia voluntaria qua aspergit hominem septiformis gratia. Prima custodit ostium cordis, et vitia introire non permitiit. Se- cunda quce sint facienda scrutinio menlis legit^ et deliberat ut se et alios erudiat. Tertia, quce sordes vi- tiorum purgat, de corporibus obsessis dtemones fugat. Quarta, expulsis tenebris^ introducit opera iucis. Quinta estin operibus misericot^ias ; ut in paupe- rum uisitatione, peregrinorum susceptiope, pedum ablutione, mortuorum inhumatione. Sexta, a servi- eget auxilio graliae spirilualis. Primitiva elCDim Hc- c)esia usque ad Evangelium catecbumenos rccipie- bat. Post Evan^elium jubcliantur cxire : quia uon- dum vocati, iudi^^ai erant communicare sacramen- lis. Excludebantur ct elbnici, qui omnino a iide erant alieni. Sic excommunicati.ab introilu eccles.ie ct sacramentorum parlicipatione sunt climinaudi. Cap. II. De lectorum ofpcio et ordinatione. In secundo sunt lectorcs^ qui dcbeut Scripluras canonicas legcre, ol qua) legeiinl distincte pronuu- liare, pronunliata pie et tidoliler intclligcrc. Qui enim dislincle legunt et pronuntiant,. audiioribas iulcliigeutiam paraut ; qui vero couiuse, sensus oo- rum perturbant. Oportet Icctorcm e^sc pra*ditum tute peccali eximitur homo ad libere serviemium G *"e,rtia. raunitutn cloqucnlia ; quaienus co!a ct commata, distinctiones, subdislinctioucs, accen- luuni varietates discernere sciat, et qu^e secnndum Deo. Septima in ara crucis crucifigit hominem curn vitds etconcupiscentiis. Sicfungiiur in se homo vlce ostiuriit lectoris, exorcist(et acolythi^ subdiaconif atque sacerdotis. Ilis virtutibus homo interior ador- natur. Ad quod significandum, proidictorum gra- duum ministerio Ecclesia decoratur. Sed qui ad hos graduspromoveriint$nduniyregalesignumprius(W' cipiunt, quoi habent in summifate capiiii exf.res' sum, et a rotunditale corona nuncupatum. Tonsio capillorum et rasura ostendunt vitia quas pultulant et succrescunt esse resecanda ; rotunda forma ton- sionis regnumspirituale quo proeeminent caeteris . Ilf «un/geuuselcctum, rcgale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis (/ Petr. ii); prwdicto stigmate insigniti, dicuntur clerici^ eo quod eos Doininus sor- £) titar etipsiDominum sortiuntur. Quod autem sint de sorte Domini designant qui in tonsione in persona eorum dicunt : Oominuspard baereditatis inea) {Psai. xv). Item : Haec esl gencralto quaerenlium Domi- num, qurerenlium faciem Dei Jacob (Psai. xxiit). Et in alio psalmo : Fanes cecidcrunl mihi in prajcla- ris : eteuiin hivroJItas m^^a prajclara cst mihi (Psal. xv). Ad cujus gloriam prwclarce kceredilatis perve- niunt militcs Ckrlsli qui mundo renuntlant, et Deo miiilant^ dc laboribus suis vUcb necessaria quterunt^ superflua adjiciunly et mundum contemnunt. Unde nonimmerUo signoregio sLjnanlurt quiseDei hes" redes^ ei xn regia ei in proectara hofre^tate regnch systolcm vel diastolem. sive encletice fucpint pr»»- nuntianda. )>ed nisi intus 5>it qui doceat, in vauu u liugua ducentis laboral. Opus est eum essc moiibus ornatum, bone^tie vitae probalum, ne a se Spiritum doccntem repellat. Qis datur teoendi|s in manihus coilex diviuarum Scripiurarum, priecipiento epi- scopo et mononic, ut coiivenienlcr tractcnt suum ministerium, his verbis : Accipite^ et estote veroi Dei reiatores : si ftdeliter et utUiter officinm ves- trum impleverUiSy vartem habituri cum iis i/ui Virbum Dei hene ministraverunt. C^p. III. De exorcistarum officio et ordinatione. Teitium ordiucm oruant exorcistae : sic vorati a polestate adjurandi, quiaiunde S. Trinitatis dIum. Quod lit, qt»ando expulsis diemcniacorum o(»erujii »^. - ^ 1.1 .« ^ f 1. #• ' -1 tenebris, verum lumcn Jesum Christum suscipiunt Rivartf, nqufftti abUitM^wtfft* In bapCfWefium vergerc^ p . ,.' . , u- • . i I 1.' .1 m .^ . • r. • . . V, .» vincorddsussuis. Aiolvlbi vicesmseostcudit, diceus: de obtatlonibdg pou«ie m aUario quantuna poastt . -<> sruffioere paputo. ki mUtisterio iUdris appfOximaBt, qoia Vasa ih qmbus fii c^secifa^ Doinlnici cor- ports et «angninii^ |)orlant. Unde sermo prophelicu.i ad isloa dirigiiu^ : lAiiitdamini, qul fettU y(i%a Ikh^ mini {Isa. lH). Pi-oplfefea lex c^nllilentltf* quic ranmii- itam paraiet^oudernt^, eis indicUur ; cujusobservan* tia non esl uaiurne,^(l gratiip.i^of/ eMim de tarne est Cftro est; qitod de ipkiiU\ spiritus efii(;Joan. ili). Di- cuniujr subdia^otii) qutt^i sObteviti^ ad eis s^rviendum ordlinst». Ct qaik plu4 alii^ pr^icti^ Ordiiiibua mi- nislbHo alTarisi i^s apprbpinquare pefmittiiur, int«i* 9oeh>9 ordinfis n»*ihfe*'ariUjr. Aci desiignftndum eorikm oificium, dut eib cpiscopus pMenam ni tfa)icem,arohl* diaconus ui^Quiu euui aqua et manuiergium i qui- j^ bus presbyter e( levila trac|a(uri pommica aaor^- menta. lavent et muudcut manuum inquinamenl^. Manipulus eis datur ab episcopo dicente : Accipe muiiipulum, imple ministerium tuum : potens est enim Dominus, ut augeat tibi gratiam, Induoudo lu- nicam, dicat episcopus : hiduat te vesiimcnto salu- iiSf et indumento juntitics drcumdet te ^emper. Cap. VI. Quod Chrisius, ecclesiasticas administra' tiones susceperit. Dominus uoster ia propria persona praedictas susbt^it adwinislrattODes , quatenui exempl» sui cuoa pia devoiioue et vil® emeudatiode Buactpiendas esae domoDBirarel. Qui eniai 5plriiu8«8t inoireum* scriptus, Saoctus saQCtorura, Dgus homo factt^s, iu Ejo sum lux mundi. Quime sequitur non ambulatin tenebris^ sed habebit lumcnvito' (Joan. viig. Subdia- coni : qoando aqua roissa in pulvim, liuleo se prae- ciuxil, et pedes discipulorum lavit. In quo doccmur quod pedes suos ei aliorum lavant, qui, pulvcre ter- rena^ cupiditatis expulso, irriguo chaiifatis quod laetiticat civitHtem Dci, lavantpcde:» viiiorum , et de- sideria ca.nalia expeUunt. Cap. Yll. De ordine diaconi seu diaconatus. Auctoritate Novi ei Vciens Testamenti, et bu.tu- litate Domini nostri Jesu CUristi in so boc mysie- rium suscipientis, commendaiur ordo diaooni, eui sexius gradus atiribuiiur, m et perfectiono senarii ei«« diguiias domonsirctur. In Veteri Tostameulo poei ordinaiiooem Aaron et filiorani cjusy ex p/ne^ cepto Domini a Moyse institutain, ouiem prafceplum fuit quatenus in adjutorium divini mysierii tribus Levi ordinaretur : quibus fuii iujuncta dispensatio coram Aaron et ejus filii» servire in tabernaculo foederis. Arcam et vasa et utehsilia gesiab immolatio reprae&oplLatur, nullus nisi pcr gra- tiain suam eat jusiiHcatus. In ccMifessiooe percu- ticndo pecUis. gcmit pro peccalis et oratiope fra- trum, a D.^miuo poslulat sjhi indulgeri^ dicens ; Meaculpa, promittit ut de hls pocmtentiam agat, io quibtts conscientia eum accusat. Osculatur Evaoge- lium et aliare, sigmficans illum q/ji oaculo suae in- c^rnationis (ecit utr^ue unum» coi&vexaioae Ju- da^orum et geotiiini.Teneldcxtaruim pariem ftltari&, quia Christus in kge prjomissu^ primum J.ud^is quam genljbbus praedicavit. Xun^ ^epiiie^ .simatraQi suspirant et gaudio civium supernorum congratu- lanlur, ut ita irriguuni inferlus sursum fluens irri- guo superiori misccalur. Hocgemitu suspirabat qul dicjebat : Liquefacia est animamea {Cani, v).Poslea a diacono, vel a sacerdote Evangclium a dextro cornu altaris transfertur ad sinislram : dextra attri- buitur Judeeis, propter legis venerationem ; sinistra gentilibus propter idololatriam exsecrabilem. IIUs credita evangelica doctrina;, prius a Juda?is repulsa. Unde in sinistra parte et versus aquilonem legen- dum est Evangelium, ut sequaces illius qui voluit sedem suam ponere in aquilone, Evangelica prsedi- caiione convertantur ab infidelitate . Aliquando, sic- ut in festivis diebus, pronuntiatur in avalogio. ^ ^__-, ^ .. -^^r- — .^.^ .-^^ — , r -c -. tcnebant, quia alieni eraot a 4i vino cuUu pr^pter ^ qnia jtibelur aseendere qni Evang^tizBt SioH, et idplorum culluram. Iiklier^m de p^opbeticis ve) aj>o- &loIicis scripLuris chorjus Deo laudes concinit : et pnjeumatizando Kyrie eley$on, aupplicat sibi mise- reri. Ter triplicQ.mm siignat trinitatem anjgejorttm» qme triplicaia, laudes incessaiUer summ« Trinitati dccantat. Finito pneumate, cbpro taceate, sacer^os sc convcriens ad occidentcm, clcrum sa^utat et po- pulum, diccfls : Dominus vobUcum:, quasi quia di- gnatus est inier vos habitare visibili presentia, maneat in vobis habitaAte gralia: et ab occursu in- fidolilatis cony-ertat corda vestra ad orlQotem veri luminls. Isla salulatio fit ab episcopis, dicendo«. Paa: vobis, In quo oslenduutur spccialiler esse vi- carii Christi, qui apostolos in bunc modum aaluta- saneti ifl TAHe laerjpnMrumaaeeiisioaes inoerdeavo disposo^niot ; qates giaria in ceclift mk fnemomin io teiria merueninl. IdoaiY^e itx $Uo «t in ^f^^iico eiat^fp^niift ^si^fm y^rvi ; ut o^U aU^o4 efficia^^tiir i0|pugna. O^hinp ^cerdosjbguB^pit symbo- lujcn fidei« adhibeiis testunpniMm verbis Evangeii. Illud chorus usque ad fmem succinit, ostendpus se permanere in unitate ejusdem fidei. Quo finito, sa- cerdos salutatione pra^missa monet ad oranduro, ut stabiles sint in fide, quam profcssi sunt in sermone. Statim cborus decantat oflertorium, ac si dical^ fuod conCessus sum ore, teneo corde et adim^lebo opere. In primis meipsum oflcro, ut.sacrificium no- vit. In feslivis diebus solet Gloriainexcelsis decan- D ^^!^^ ®*^ humilitas el cordis cootritio. Tunc sacer- 10 ri. In quo innuilur congratulandum esse meritis sanciorum qui sancti eoat socii angelorum gratia illus cujus nativilas ab angelis pastoribus est nun- tiala. Quam laudem cons.equenter vociferat totius cleri convcntus, laudans Deum tanquam mulliludo cnelcslisexcrcitus. Postca respieiens ad orienlem, sci- licet spiritualiler ad cum de quoscriptumest: Oriens nomencjus(Zach, vi) : exclamat, OremuSymonens se el alios orare ; quia Dominus oravit et discipulos ad orandum excilavit. Lectione sive epislola pronun- tiala, sequitur responsorium et Alleluia, Lectio, sanctorum Palrum monila et exbortationes, epistola subsequenlium pra?dicalionem reprajsentat. Respon.- sorium, fidein audientium qui eorum praedicationi dos offert dona sive libamina cum incenso : scilicct panem et vinum sanctificanda, populus, sua mune- ra. Per in^ensum, designatur suavilas flagrdns igne charitali^ : hoc est ungucnlum quo domus cst re- pleta vincens omnia aromata. Qugd loquor est eu- charistia, sacrament\im scilicet panis et vini : a quo omnis bonus odor est, el omnia nostra} fidei sacramen- ta. Undc eucharistia, id est bona gralia, exccilenter dicilur, quia in hoc sacramento ille sumitur a quo omnis gratia datur. Ab eo enlr^ solo omne datum optimum : in quo esi pleniiwio omnium graiiarum (Jac, i). Thus in igne, oratio est incensa cliarilate. Hunc ignem Dei Filius accendit in thuribalo as* ^285 • TRACtATOS DE SACRAMtNTO ALTAKIS. \^H sumplachumanilatisiut currentes in odorcungucn- A populura : ad mcniorandum quod tolics Domi- lorum suorum, oiTeramu^^ ei odorem bonorum ope- rum. Dona sacranda, scilicet panis et vinum , hoc ordinc oblala ad altare pcrveniunt. A subdiacono diaconus accipit, et olTerl manibus sacerdolis, vel aliquolics causa curae diligonliorls sacerdos compo- nit in dexlera allaris. Cujus rei mysterium est : quod lex pcr subdiaconem significala in sacrificiis suis sacrificium Doslr» salutis figuravil ; doctrina Evan^clica cujus diaconus rainislcr est, manifesla- vit el saleniniler celcbrare insliluit. Aqua vino mi- scctur, ut unda rrgencrans iia sanguini Christi ad- juncta intelligalur. Quia per alterum sine altcro nenr.o salutem conscquatur, per hoc eliam unio Christi ct Ecclesiae designalur. Utrumque de lalere nus die resurrectionis app^ruit consolando pro pnssione sna gcjnitus de«olatorum. Acceplo spi- ritu humilitatis, sacerdos non prpesumcns dc so, scd a clero et a populo postulans munus oratio- mim, ut pro se et pro his Deum iolerpellans exau- diatur. dicit orationes quae sccrctjc dicunlur, quia seCreta et humili roce proferuntur. In hoc sil,entio est mcmoria Dominicae passion^s quae iri hebdomada antepaschali cessantibus hymnis et laudibiis, solct celebrari. Dominus etiam imminentc passione, ante suspendium crucis sccrelo oravit dicens : Patcr, si fieri potcst, iranseat a me Calix iste (Matth. xxv). Orante .sacerdote super oblatam in silenfio fit quoedam ad sanctum sacrificitim praeparatio. Repraesentans Christi emanavit : quod non fuit sinc ratione myste- g quod cum Dondinus sc absconderel, ncc palam apud rii. Pracparantur panis ct vinum ad conficicndum sacramentum, ul quibus fit refcctio corporalis, fiat animae cibus et potus salutaris. Sicut enim illa cor- pns hominis sustenlanl et spiritum lajtificant : ita rcs sacramenti , qu.-n csl Chrislus Dominus nosler Dei Filius, est isclitia hominum et angelorum sibi et angelos et homines reconcilians. Unde ipse qui in .sacramenlo sumilur ait : Caromcavere estcibus.et sanguis meus vere cst potus {Joon. vi). Panis ille debet esse triliceus, quia Dominus grano Irilici se comparavil dicens : JSisi granum frumenti r.adens in icrram mortuum fuerit.ipsum solum manet{Joan, xn). Unum granum fuit et solum ante resurrectio- ncm : post fructificavit et muUiplicalum est per fiJei Judacos ambularet, abscondita dispensationeprajpa- rabal nobis salutiferum suae passionis mysterium. Post miraculum dilccti sui a morle suscitati, eo pa- lam ambulante, sacerdos rumpit silenliura excla- raans : Pef omnia smcula hocculorum^ el rogal Do- minum esse cnm illis : et chorus orat cjus spiritui Dominum uniri. Monct eliam ul habeanl sursum corda ad Dominum, ipsius sublevante gralia : ut menles eorum siul in ccclestibus et aitcniis, non in lcrrenis et transiloriis. Responsionc chori audiens e6rum roentds ad Dominum erectas, confitelur di- gnum esse ei juslum ei agere gratias, qui terrena elevat ad ccclestia, et quod grave est et portderosum facit fluere sursuiii. Recte Dco gralias agit, qui per propaginem. Quot fideles, tot sunt grana illi grano q bonao.perasefiacccptabilem reddit. Utdignca nobis deifiso unita, ex quibus conficilur unum corpus, quod estChristus ctEccJcsia. Azymus esl, ut secun- dum Apostolum : !^on in fermcnio veteri, neque in fermenlo malilias et nequitia;, scd in azymis sinceri- tatis et veritatis(l Cor. v). Ilis autem compositis, silente choro, sacerdos incipit orare in silentio ; illud significans tempiis quo Dominus noster jam non palam ambulabal apud Judajos, cum cogitarent eum interficere, scd alrat in rci^ionem juxta descr- tum, in civitaiem quae dicitur Ephrcra, et ibi mora- balur cura discipulis suis. Et inalioans se ante me- dium allaris, suppUcdt a Dco Patre sibi dari spiri- tum hurailllatis, ut in memoria Domiriicre valeal sa- crificium afferre Deo compunclionis, humililas enim laudes reTeranlur Deo, oporiet nos beoe vivendd as- similari coelorurh virtutibus : qiiatenus in exhibitione gratiaruni una sit Vox horainum el angeloram. Illi incessanter laudant in gloria, nos quant.um possu- mus lauderaus pro misericordia nobis exhibila. Orandus est Paler ut concedat nobis justitiam : ct interpellanle Filio, et inlercedenlibus angelorum sufl^ragiis, pervenire ad eorum gloriam, por qucm Dco omnipolenti gralias refcrimus, corde credentes, et orc confitcntes ; quo pcr Jesum Christum Filium suum sclcrnaliler genitum, temporaliter nalum, ab orani creatura humana, et angelica laudatur, adora- lur, et revcrentcr honoratur. Pcr ipsum enim uni- versa visibiUa, et invisibilia crcat, vivificat, et cou' virtus esl sine qua nulla oraUo, nulla medilaUo nec d ^ervat. Quod.mani(esle declaravit beatus Joannes operaUo accepta est Deo, qui nos erudiens ait : Di- scite a me quia mitis sum el humilis corde {Mntih. XI). Vh-ginilas enim beatajMariae placuit ex humlU- lale, ipsa attcstante : Ktspexit humilitdtem aatcilla! suas (Luc. ii). Sequltur invocatio Trinilatis : quie ^acienda cat principio cojusque scrmonis vel operis. Diclt enim, Svseipe^ sanciuTrinitas, sine cuju« dde ^mpossiblle edt aUquid ptecere Deo . Deinde orat oraniura astarilium prccibus adjuvari. Converlens se ad populum dieit : Orate. Et chorus orflt pro eo, dicens : Afi//a^ iibi Dominus auxilium de smicto, et de Sion tumtur te, Sciendum est quia in celebra- lione missoc, quinariaftl convcrsio &aceTdoU5 ad dieens : in prif^ipio emt verbum.Omnia per ipsum faota tuni, ei wne ipso facium esi nihil (Joan.i). lHnjeai^lcm Patris pcr »FiUum lainJant angeU in mi- nisterio. Adoraot domintfliones, incUnato scabcllo pcdum cjus domiriio. Potestates revereillur : quia omnift potest, et omnis polesias ab ipso. Omncs eUam splrilus coclesles laudes cjus ineffabili exulla- tione concelebrant, hymnura sine fine concinenles. Unde saqecdos laudibus angelorum precatur adjungi iroces hooiinum : per Jesum Christum Domioum Boslrum , qui utrosque facit paitioipes aclomorura goudiovum. Ind<5 chorus.quasi cum rnm'»s palnm- nim ci pergons dl)vian>, ^ Bethania vcuienUiu Je- 1-281 STEPHANI AtfGUSTODUN. EPISCOPU i288 rusalcni, liyranum decantat angolicam : 5anc/w5, A Oralio sinc charilalc csl iafrucluosa , flos esl sioe sanclus , sancius , ctc. : trina sanclus repetilio, sancta? Trinitatis est conTessio. Quia semel Dominus proferlur, unitas subslanlia» in personis desipnatur. Cujus gloria pleni sunt cceli et terra : angelica scili- cet crcalura, et humana. Ideo hosanna in excelsis quasi obsecramus, ut salutem consecuti cum ange- lis gloricmur? quia benedictus qui venit in nomine Domini^ Jesus Christus Filius luus per quem nos salvas el benedicis. CAP. XIII. Dc canonis declaratiotie . Te igituTy etc. Ex praemissis dalur intelligi quod Deus Pater per Filium suum ab omni creatura coe- fructu, spica sine grano, vox aera verberans sine audiente. UndePropheta : Iniquitatem si aspexi in corde meo, non exaudiel Dominus (Psal. lxy). Gha- ritas in tribus consislil^ in dileclione Dei, sni, ct proximi. Unde sacerdos nullum Gdelem debet excipere ab oralione : quseDeo fit gratior ox mutua charilate. Orat itaque sacerdos prirao generaliter pro lota Ecclesia catholica, ut Dominus dignetur eam paci- ficare ab inoursu visibilium et invisibilium hosliuni, et in tranquillitate custodire, et adunare, id est in unilale fidei conservare : ne erroribus haeretico- rum »ve schismaticorum dividatur : sed unitas capitis, et membroram in fide sacramentonim conservetur ; et regerc, ut moderamine ja.<^tilia} om- lesli laudatur, et glorificalur. Tum beneficio dalre g nia in se fiant el disponantur. Deinde sub quadam gloria^, ct illius confirmationis. A quo inlellectu '' • ' * « i_ •__ initium canonis pfajcedentibus hoc modo conlinua- tur : Quia, clementissime Pafer,perJesum Christum Filhnn tuumab angelis, et coelestibus virtutibus col- laudarls, cnm quihus nd laudeni tuam nostras voccs deprecamur admitii. Igilur per eumdem Filium tuum te rogamus ac petimuti- formis est donatio. ita facla est aeptmiaria diyiaio ordinante Spiritu sancto. Ante oonseerationem fit memoria plurimorum martyrum qui stohts aoas in sanguine Agni dealbaverunt, et cum eo coronati non velata facie, sed mamfestia visioneDeumagno- scunt ; hos in memoria venerantes precamur utbeatcs Virginis quas prosceliit omnibus sanctis et eorum intercessiOfSitnobissalutiferapropitiatio.l^umtmai non attendimus quare plures vel pauciores, q;oia |. qui canonem ordinavit, quos sibi placuil, dictante Spiritu sancto, memorare inslituit. Hanc igitur oblationem, quia in unitate sancts EcclesisB offeri* mus cum sanctorum yeneratione, adjuti eorum in- tercessione ; igitur /lanc obla Honem servitutis nostr^ id cst humiiitatis nostrae, quse in procinctu est libi serviendi, vota solveadi, et sacrificium laudis tibi offerendi. Signaater apposuit servitutis respiciens ad illud quod dictum est superius : In spiritu humi^ litaiiset in animo€ontritosuscipiamurate,J>omine. liaec oblatio nou tantum est i>acerdotis, sed cunctse famiiiae, id est cleri et populi, et non assistentis familiae, sed lotius ficclesiae. Hanc quaesumus ut placatus accipias. Licct culpis noftris oobis sis in- 41 4291 STEPHANI AUGUSTODUN. BPfSCOPI im feQSi» ; rogaiDUS nt efficiaris placarus ridelium A dandam isalutem ei remissionem peccatoram suffi- orationibas et sanctorura intcrcessionibus, meritis et precibiis. Ab ipso placato tria petimus, dies no- fttros ia paee eustodirt, et ab s&teraa damnatione nos 0ri{», et inter electos numerari. Non est me* dimB imar inferMm ubi est damnatio, et coelum nbi eaC beatitodo et aalus. Qui enira non damnan- Iw, omnes salvari non dubitantur. Unde eirca idem ridetur verborom concolcatio cum dicitur, a dam- natioiie eripi» el inter electos nomerari. Sed inteUi- geadum eit in praMenti, id est fac nos in pr»senti mereri ne daaneirar, ul in Aitnro per gratiam Dei aalvenmr. Notandum est quod duplex est pax mimdi : mia per qaam orat Bcclesia ut cestent malignantiam pertnrbationes, et hostiles incursio- ciens. Filius etiam patri quodammodo dicitnr ascriptus, quia Scriptura de Pilio loquens, Patrem manifestat, et quasi ipsom repraeseotat. Bst enim splendor patera» gloriae et flgura substaoti» ejus. Unde ipse ait ad Patrem : PaUr, manifeitam namen taum kominibus. Hic est liber vil», in qoo et per quem Pater disponendo omnia scribit, et ad esae pFodncit. Unde scriptom esl : Omniaper ipsum faeta mnt, et sine ipso factum est nifUL Pater est scriba velociterscribens; Piitas esl scri- plam omnia eonttnens. Pater in eo omniom reram formas insculpsit, et per ipsom omnia oreet, re- git et disponat. Uode ail Prapheta : Omnia in sa- pieniia feeisH (PsaL x). Idem est oblatio rationa- aea; altera perniciosa et omnino vitanda; qooniam g Hs^ non peculiaris; etsi enim sanguis laororam et licel hominibas absqne contradictione libere uti earnis desideriis et suis voluptaiibos. Prima est pax, sed transitoria ; secunda non est pax, sed con- ftuio el iniqoitas odiosa. Item pax Dei dnplex est qu» oDmibus modis esl appetenda. Unde est tran- qoillitaa mentis el qnies sancrae meditationis, de qoa aeriptum esl : Elegit suspendium anima mea. AHera esl, qvm exsuperat omnem sensum, in qna Bnlla esl inqmetodo, nulla pertnrbationom vicissi- tndo, aed »leraa beatitudo (Joan. xtv). Utramqae Dominiis diseipulis suis promisit, et dedit dicens : Paeem meamdo vobisy paeem relinquo vobis (PhiL iv) ; pacem relinqoil milttantibos, paeem suam dat ad ae pervenientibus. Cum utraque pax sit a Deo, pecudum suflSciebal ad emundationem carais, non taroen erat efficax ad emnndalionem spiritos, ad redimeadum nos a peccatis. Unde necesse fuit nt pro redimendo homine offerretur bostia rationa- lis, scilicet homo assumptus a Yerbo, ex anima rationali et humana carae subsistens. Hsc sola ad hominem redimeadom sufficit, et miUa alia sufficere potttit, quia nec homo, nec angelus, nisdhomoDeus, H»c autem sola Deo est accepta pro deiiclis om- ninm propitiatio. Poasumns autem tria prasceden- tia referre ad oblationemi duo sequeniia ad offi&- rentem. Qui enim rationabiliter offert, recte diri- dit. Ideoque oblatio ejos esl acceplabills. Ucde Abel quia recte obtolir, et recte divisit, Dominos ad proprie dieitur soa, pax super paeem, exsuperans q ejus munera respexit. Ad Cain autem el ad mo- omnem aensuum inteiligemiam. Quam oblaUonem, memoratis Ulis pro quibus offerimus^ quosque Deo Pairi, medianle bostia et interpellante, reconciliare inleiidtmus ; ut oblalio habeat efficaciam et virtu- lem conferendi quod petimus, rogamus eam in melitts promoveri et in eternitate ascribi, et ra- lam, id est firmam et immobilem iieri. Oramus ttt cibus hominum fiat cibus angelorum, sdlieet ut ol^tio paniajfiiLJrini transsusbstantietur in corpus et sanguinem Jesu Christi, qui est oblatio bene" dicta, hoc est omniom gratiarum benedictione plena, de cujus plenitudine nos omnes accepimos. Pater enim ad mensuram non dat Pilio, sed data esl ei omnium gratiaram plenitudo. Ipse est per nera ejos non respexit, quia, eui recte oblotil, recte non divisit, qoia sibi cor impomitentes re- tinnit. Male ille dividit, qui id qood Deo magis plaeel, scilicet cor contritum et bumiliatnm, ei non triboit. Exteriora dat Deo et offert ; et seipsum sibi reti- net. Unde, si quis recte offerat, et recte dividat, ralionabilis est hostia et accepta : sin autem, in- fraetuosa. Unde Propheta : Iniquitalem si aspexi in corde meo, non exeudiet Dominus (PsaL lxv). Itaque aliis in resurrectionem, aliis in rainam. Recte dividentibus, salus el vitasteraa; male, mors et perpetua miseria. Quod sacerdos oratoblationem panis et rini fieri corpus Domini et sangainem Domini noslri Jesu Ghristi, primo factum est coe- quem requiescil Spiriius sapientice et intellectus, D n«n*ibus discipulis, in his verbis a Christo prola- Spirilus eonsiiii et fortUudinis, Spiritus seieniue et pietatis, et Spiritus timoris Domini (Joan. iii). De fjtts nnctione descendit unguentum in barbam summi pontificis, el in oram vestimenti ejus emana- vil fons est viTus, puteus aquaramviventium aquo derivantnr omnes rivuH misericordiae, pietatis et justitiae. Ipsi est omnimoda benedictio et sanctifi- calio scripta in aeternilate Patris et aequalitate paternvmajestatis. Films Dei dicilur oblatio ascri- pta, Scripturis sanctorum Patram designata, et Bulla oblivione delenda, el ideo rata, id est et firma el immobilis, sciiicet firmata statu tmmortalitatis et inoorraptionis, in aeteraum permamens el ad tis : Hoe estcorpus meum. Hic est calix sangui- nis mei novi et astemi testamenti. Sed prins- quam sacerdos haec verba proferat, quod seqoi- tur, praecedentibus confinuat dicens : Qui pridie quam pateretur accepit panem in sanctasac vene-- rtUfiles manus suas : et elevatis oeutis in ccelum^ ad te Deum Patrem suum omnipotentem, tibi gra- tias agens^ etc. Dum haec verba profert, somil panem de altari, et elevutum facto signaculo cra- cis benedicit, et postea prseUxatis verbis Domini et repraesentatis, super corporale deponit. Deinde calicem tollit, et signans repraesentat verbaDominl, dicens : Benedixit, dedit discipuHs suis dicens : mr TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS. 1194 Acdpiteetbibite ex hoc omnes, Hic est calix san- A nobiacommunicandam^elquipostresurreclionemin- corruptibilis et impalpabilis praebuit se discipulis pal- pabilem, morlalis eisdem potuit se dare immortalem. guinis meit e(c. 0 insigne miraculum I 0 mirabile et divinissimum sacramentum I Quae mens non ex- paveat ? Quis intellectus non deficiat ? Omnis sen- sus hebescit, omnis ralio evanescit ; prorsus dia- lecticorum inquisitio absit : hoc sola fides probat et agnoscit, quia cibus hominum fit cibus ange- lorum. Quod saeerdos elevat, non deponit. Ele- vatum et depositum idem videutur esse in spe- cie, colore et saporc : prorsus tamen aliud appa- ret, et aliud inlrinsecus latet. £levatus est de al- tari panis communis, deponitur caro Christi im- mortalis. Quod erat cibus animalis, factum esl cibus spiritualis. Quod erat momculanea refeclio hominum, factumest Klerna et indeBciens saturi- tas angelorum . Cap. XIV. Qu(BsHocircabenediclionempanisaChri' sto in coena faciam, Cum in ccena Dominus panem benedixit, quse- ritur sl benedictione sua de pane corpus suum fe- cerit. Quod videtur, in eo quod post benedictio- nem fregit et dedit d*scipuiis suis, dicens : Hoc est corpus meum. Nisi in benedictione sua corpus auum fieret, nihil aliud quam panem commu- nem frangeret, et discipulis» suis daret. Item ai benedictione sua paoem in corpus suum convertit io verbis istis : Hoc est corpus meum^ non reliquit nobia virtutem sacramenti; quia priusquam htec verba diceret, benedixit, fregit, et dans discipulis, pi^icta verba protulit : eis dans virtulem sacra- p menti, qa^si diceret : Panem quem accepi, in cor- pus meum transsubstantiavi, elillud do vobis. Pro- pterea docemus et credimus quod cum benedixit, corpus suum fecit, et in verbis : Hoc est corpus me- um. Hicestcalixsanguinismeit etc, data est vir- tus sacramenti. Dixit enim et facla sunt {Psal. cxLviii). Unde intelligendum est verba a Domino prolata prius dicta et iterum repetita. Sic enim le- gendum est : Benedixit dicens : Hoc est corpus me- um. Deinde fregitet deditdiscipulis suis iterum di- cens : Hoc est corpus meum. Tel potest esse quod, benedictione facta, tradens corpus suum discipu- lis prsedicta verba protulit^ eis dans virtutem sa- cramenii. Cap. XY . Quid credendum, circa verba sacramen- D talia, Itaque iides nostra est, et vere credendum est, quod sacerdote proferente baec verba : Hoc est cor^ pusmeum, jam non est panis terrenus, sed ille pauis qui de coelo descendit mediator Dei et ho- niinum Jesus Christus. Item virtute verborum isto- rum : Hic est calix sanguinis mei^ etc, vinumcon- verlitur in sanguinem suum. Sub utraque specie et 8ub utrisque speciei particula singula, toius est Christus Jesus et sumitur, residens in coelo, sedens ad dexteram Patris ; ipse vere est in hoc sacramento, dentibtts teritur, et integer manet. Manducatur, et non corrumpitur. Immolatur, et non moritur ; qua- lem se prosbuit discipulis odendum, talem seprsbet Cap. XVI. Quasstio circahaui verbuy • accipite et manducats. • Item cum Dominus discipulis auis dixarit : acci'^ pUeetmanducate^ quseritur si acciperint et aibi mini&traverint. Ad boc dieamus quod , quia qui - ministrare venit et non ministrari, et qui consecrap vit, ipse ministravit. Nec est intelligendum quod in manibus suis acciperenl et sibi miuistrarent, sed Duminus de manu sua ministravit et manducare praecepit. Non videtur Dominus in ccpna bunc ca- B iicem accepisse , cum fortasse ille a Domino acce- ptus fuerit luteus vel ligneus, iate argenteus vel aureus, vel alterius metallorum. Propterea scien- dum est hoc dictum referendum esse ad simiiitu- dinem, non ad identitatem. Sicut enim Dominus inler coenandum vinum in calice accepit, et bene- dicens sanguinem suom fecit ; ita in isto caiice a sacerdote vinum accipitur, et virtute Yerborum a Domino in ccena prolatorum sanguis ejus effieitur. Unde siroiiiludo in vini acceptione* ideolitas in sacramenti vcritate. Nam quotidie fit consecratio illius ejusdera sanguiuis, quem Dominus in cceaa ministravit. Dicit itaque caiicem prseciarum , noa . propter hoc quod vinum in eo continetur, sed propter hoc quod de vino id eo consecratur, Non enim pro fulgore attribuitur claritas calicis, aed pro dignitate sacramenti. Yerumtamen, si atten- damus unitatem fidei, ante consecrationem et post, unus calix, sicut una est iides, una Ecclesia sic- ut in Canticis una columba, una amica. De hoc ca« lice scnptum est : Calix meusinebrians quamprm' clarusest [Psal. xxii). Quod dicit hic calix sangui' nis mei legendum est ut continens accipiatur pro contento sic : Hic est sanguis meus novi et setenu testamenti, subaudis, confirmator. In passione enim sua Dominus umbram legis eyacnavit, el bxredibus suis haereditatem confinnavit. Ratum enim est teslamenlum ex morte testatoris. Myste* rium, id est secretum fidei dicitur, quia quod sen- sibus nostns est occultum, fidei est revelatum. Ra- tio humana quserit dicens : Manhu? quid est hoet Quomodo est? Quomodo est non comprehendil, ad hoc secretum non ascendit : sola enim fides credit et agnoscit. Sensibiis apparet in sapore et colore panis et vinum : fides sub utraque specie contemplatur Dominum et Salvatorem suum Je- sum Christum> Apparet sensibus quod non est, fi- dei quod est. Sensus quod vident, judicant inani- matum, et omniom viventium sensibus videtur cor- poralc alimentum ; fidei, panis vivus, qui de ccelo descendit, panis quidem angeiorum, fons vivus aquae salientis in vitam sBternam. Fidea eredit el diligit ipsum, per quem sperat peccata dimitti el veniam dari et in gloria sua refici et ■aliari. Onde Apostolus : Fidesestsubstantiarerum intfisibilium argumentumnonapparentium(Bebr. xi). Ix fidt* im STEPIIANI AlJGUStODUN. KPISCOPl. 429« enim spes nostra firma est, et subsislit, cbbrilas A Videtur panis lerrenus quo reficitur caro et vi- roboratur, spcranda probaulur. Sanguis Domiui effusus est pro multis, soilicet ad fidem vocatis, doq pro Judaeis, paganis, baereticis, et in infideHlate perseveranlibus. Eo tamen genere loquendi quo dici- tur: Venit Dominus omnes salvns facere, et illumi' nat omnem hominem venientem in hunc mundum: poterit dici effusus pro omnibus. Omnibas obtulit poculum salulis, quod alii pecepenint, alii reci- pefe noluerunt, sicnt medicus venit curare regro- tnm, quem lameh non cural, propter negligentiam aegpoti mandata non custodientis. Quoties hasc sa- cramenla conficimus, passionem Domini memori- ter tencre debemus, ct mortem corde et opere Ghristo gralias agentes, qui pcr gustum assum- num quo l«tificalur, ct non est, sed pauis coelc- stis, panis vivus qui de coelo descendit, quo anima saginatur, et polius quo plenissimum gaudium dalur, ct sitis indesinente laetitia miligatur, de eo qui biberit non sitiet in aetemum. De hoc pane dicit Dominus : Caromeavereestcibus:ei de hoc vino : Sanguis meus vere estpotns, et iterum ait : Qui manducat carnem meam et bibit meum sangui- nem in memanet etego in eo {Joan, vi) . Corpus et sanguis Domini Jesu Cbristi dicilur res sacra. menti, scilicet occulta sub pnediclis spccibus, et est sacramentum allaris rei, scilicet illius quae datur gralise ct dilectionis. Itaque primum est sacramen- tum tantum, secundum res sacramenti ct sacra- ptae bumanitatis nos invital ad gustum, Fcilicet ad q mentum ; terlium res tantum et non sacramen amorera et cognitionem snae divinitatis. Proplerca ad renovandam passionis memoriam, affectu lacry- mabili, accessuris ad hoc sacramcntum ait Domi- nus : HcBC quotiescunque feceritis, in memoriam mei facietis(Luc.\xu), Scicbat enim monumenta scri- pturamm ad haec non sufficere, nec scripturis ani- mds sequentium ad eum diligendum lanta moveri devoiione, quanta moverentur ipso praesenlc. Quis enim sine lugubri compunclionc potesl hanc immo- latioDcm reprffisenlare? quis lenens in manibus Dominum suum pro se crucifixum et moituum quasi servus nequam et immemor bencBciorum coDlcmnat quod morte sua ccfnscripsil tcstamcn- tum ? hic juslilia fidei concalescit in camino cha- ritatis, ubi ignis est non comburens, sed illumi- tum ; sciendum est quod duplex est sumplio cor- poris et sanguinis Domini, sacramentalis et spi- ritualis. Sacramentali communicant boni et mr^Ii, soliboni spirituaii. De sacramentali dicit Aposto- lus : Qui manducat carnem et bibit sanguinem Domini indigne , reus erit corporis et sanguinis Domini (/ Cor, xi). De spirituali Dominus ait : Qui manducat meam cnrnemf et bibit meum sangui- nemy habet vitam ceternam (Joan. vi), et beatus Augustinus : < Crcde, et manducasti, > quodintelli- gendum cst, si non fuerit contemptus religionis, sed evcntus neccssilatis. Ita duplex est caro Chri- sti : illa quae nata est de Virgine, et sumitur in sacramento, et ea quae manducatur fidcliter crc- dendo, sine qua non prodest sacrsmentalis, quia non consumeuH sed aediflcans. Unde cum ^ Deus declaravit, dicens : Caro non prodesi quid- nans , Dominus ad discipulos suos loquens diceret ; Quo ego vado vos non potestis venire {Joan, vui) sui memo- riam commendavit, ut inejus memoriam intenderent eum sequi haec conficientes sacramenta. Quod Pe- tro inlerroganti Dominey quo vadis ? respont'um est a Domino : Qua ego vado, non potes me modo sequi : sequeris autem postea {Joan. xin). Cap. XVII. Triplex qucestio circa materiam sacra- menti altaris. Hoc autem loco praetereundum non est quare panis et vinum offerantur ad faciendum hoc sacramentum, et si sub utraque specie consecrelur corpus, etsan- guis Domini, an sub altera tantum, et cur immolatio D menlalis sumptio, ahis est ad vitara, aliis ad ruinam. fiat de azymo, et non de fermentato. Tria in hoc sa- 1° talibus enim remuneratur soliua fidei el dilectio- quam ; spiritus est qui vivificat {ibid) , quasi diceret : Carncm meam sumere et sangoinem mcum bibere quidquam non prodest, nisi perci- piatur fide et charitate. Cum enim Dominos dixe- rit : Nisi quis renatus fuerit ex aqua ei Spiriiu sanctOy non potest inlroire in regnum Dei (Joan. iii) , multi lamcn introierunt in regnum Dei in sanguine suo baptizali. Sic carnem Christi man- ducare, est eam sumero in Spiritu et veritate. Et haec sumptio omnibus esl ad salutem, nulli autera ad damnationem. Unde Dominus : Nisi munduea' veritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sangui- nem, non habebitis vitam in vokis {Joan. xi). Sacra- cramento fidem interrogant, atque auimum recte sa- pienlis, et fideliter intelligcnlis ad credendum solli- citant : unum est species panis et vini, aliud corpus et sanguis Domini ; ilerum unio membrorum et capitis. Primum apparet sensui, secuudum reve- latur fidei, terlium cfficit virtus sacramenli. Pri- mum virtus percipit, secundum fides intuetur et credit, tertium est gratia salutaris per quam duo sunt in carne una, Christus ct Ecclesia. Secun- dura est res primi, tertium effe^:tu8 secundi. Nam species panis et vini tantum est sacramentum, id est sacr^e rei et invisibilis visibile signum. Quod enim videtur, signum est ejns quod non videtur. nis efTectus. De pane et vino fit hoc sacramentora, ad significandum quod sicut panis cor hominis con- firmat, vinum Iselificat, ita hoc sacramentum cst fortitudo et salus , et perfecta laetitia corpomm et animarum. De pane triticeo conficitur, quia hoc est vere illud granum de quo Dominus ait : Nisi granumfrumenti cadens in terram mortuumfuerii, ipsum solummanet {Joan, xii), Solus Christusdescen- dit et mortuus est : solns non ascendit. quia in pas- sione germinavit, crevit, et in segetem innumera- bilcm fruclificavit. De azymo pane non fermemato 'mmolat sancta Romana Ecclesiai ut exporgato fer- mi TRACTATUS DB SACRAMENTO ALTARIS. 1298 menlo veteri rcficiamur azymis siQcerilalis et A Dous el homo. Potcsl aliquis dicere vel meditari verilalls. Quod enim Greeci immolant de fermento ad significandum tumidum Virginis uterum de Spi- ritu sancto impraegnatum, non consentit sancto- rum Patrum doctiiQjB^ quia in sacro eloquio nunquam invenitur fermeatum accipi in bonum. Quod in Dostro usu loquendi diciUir, corpus et sanguis sumitur, non intelligas separatim, cutn ipsn lotus Christus ei integer sumatur. Totus sub utraque f pecie panis ei vini : et aub qualibet parti- cula utriusque speciei totus. Inde est quod panis et vinum non transeunt in divinam naturam, sed io humanam substantiam. Credimus eoim in Chri- sto duas fuisse naluras, divinara et humanam ; Pt ti es snbstantias, divinam carnem et animam, Albanasio Durus est hic sermOy guis potesteum audire ? {Joan, VI.) Attcndat operantem, cogilel omnipotenlem et desinet niirari, quia qucecunque voluit fecit(Psal. Gxui). Quinaria cruce signamus, ut non cum, a quO omnis sanctificalio, sanclificcmus, sed ut vulnera pen- dentis in cruce duo manuum, duo pedum» quintum lateris flebiliter et devote recolamus ; abhinc enim, usque dum corporale desupcr calicem tollatur. Post consecraJionem rogamus Patrem, ut super dona praj- dicta respicial et accepta habeati Scd cum Patri ii- lio nihil sit acccptius, qucm propitio ct sereno vullu semper sibi Deum sequalem intuetur : quid aliud oramus, nisit ut mediante et interpellante Filio nobis Deus fiat placabilis el propilius, et per eum qui sibi attestante qui ait : • Sicutanimarationalisetcarounus g placet ei pIaceamus?Itaqueoramus eum per hsec sa< est homo, ita Deus et homo uoua est Chrisius. » Ipse est qui in sacramento manducatur, et sumitur^ oon sicut alius cibus manducanti incorporatur, sed qui manducatdebet ei per fidem et dileclioDem incorpo- rari. In propria forma non sumitur, ne abhorreat humanus animus ut fides coroprobetur. In praapara- tiane panis et vini, aqua vino miscetur, ut utrum- que de latere Domini fluxisse memoretur, in quo etiam aigoificalur nos per aquam et sanguinem sal- ^'ari» Aquam dico baplismi, sanguinem Jesu Ghnsti, quorum neutruin prodest, si desit alterum* Quoties hoc conficiinus, moitem Domini annuntiamus» vel repraMentamus. Uode ne memoria Dominic» pas- sionis labatur de cordibus noatris, sed ut cruciO- gentes nosmetipsos cum vitiis et concupiaeentiis crificia nobis miserendo placatum fieri, sicut mi- serlus est patribus nobis propitiando eorum ^acri- ficiis. Undc attendenta est haec conaparatio in sola similitudine, non in quanlitate, necest referenda ad sacriricia, sed ad offerentium vota. PIus valet res quam figura. Omnibus sacriBciis prsecellit Bucha- rislia ; est aulem talis similitudo, ut recte offerendo similes simus patribus nostris qui recte obtulerunt et recte diviserunt. Tres eorum nominat, quia in eorum sacnficiis praesignata est hostia per quam fracta sunt tartara. Abel cor contritum, et humi- liatum Deo obtulit, et se Deo tolum committens, sibi se non retinuit, recle obtulil et recte . di- visit ; et ideo Dominus ad m^Qera ejoa respexiti Cain vero peccavit» quia et si m.unera quae debebat roortui peccato» vivnntea Deo interpelkiioae ejus* Deo, reddendo recte obtulit male divisit, quia se dem Filii ad vitam resargamus, haac saorosancta of- ferimus ei hoc est quod seqoitur : Unde et memo' res^ etc. Omnes offeraat, qui fideet opereinimatate EceleaiflB consistunt. Cam antem Dominus iu mioi- sterio nostraB redempyonis multa mira et iiiaudlla egisset, trium eorumysciiicet passionis, resurreotionis et ascensionis, fit commemoratio per que facta est nostras salutis completio. Corpus et sanguia Domioi dona sunt et data ; oam dona sunt vel dicuntur, qu» suqt in potestate donantis, data in manu recipien- tis. Unde absteruo sunt hsec dona et in tempore nobis data. Qui immulatur, ipse est hostia pura, sancla, el immaculRta,Agnus sine m2LCu\&,quipecca' sibi relinuit. Iniquitatem in corde suo aspexit, et ideo Deus eum nonexaudivit. Abraham se Deototumob- tulit : quem Deus praecipiendo filium immolare, exa- minavit((j«n. xxii). Melchisedechin sublimi corsuum posuit et ideo meruitpr8Bnoscere,etiq sacrificii figura panem et vijwm offerre. ItaquCj sivolumu^aicutora- mus, patribua nostrisasttoiilan, per imqiiitatem Deo cor nostrum non offeramus, sed in siUimi altari deponamus cor nosinim, scittcel in oon^elu diVi- om majesiatis, el sobrie et pie et iiisle yivendo, propitium et placatum inveaienEuis eum nobi^. Hoc aotem est quod in sequoBii oramvs dioenles : lube fuec prceferri per manui soncti angeli It^, noo ut tum non fecit, nec inventus estdolus in oreejus{I. y Chrisius mulatiooe loci asoeodat semper ad Palrem Petr, ii). Iloetia fuil pura in passione, sancta et im- mortalis in resurreclione, praeclara et praefuigens in ascensione. Panis cst vitae, non panis in quo videlur, scd ille quo homines el angeli reGciunlur. Eo homi- nesutunturin medicina ; angeli in deliciarum gloria. Hic panis in praesenti dat justificationis gloriam in futuro autem.cum angelis iueffabilem laetitiam, cum una sit el eadem res sacramenti, nec corpus sit sine sanguine, nec sanguis sine corpore, divisim tamen et pluraliter loquimur, non pro dislioclione rerum, sed pro varia forma specierum. Rt cum san- gnis nominatur in calice, corpus exlra calicemy utrobique credatur esse et in caliee et extra calioem qui assistit vultui Patris in&erpellwia pro nobis, sed ut devolio nostra perferatur per mauMS aaooti ao^ geli, id est per Filium luum q»i est d^ira iua, per quam omnia operaris, et angelus m^tfvi coHailii, per quem omnia ministras, et disponisi creas, san- ctificas et benedicis. Ipse e st conspectua Patris, id est sapienlia per quam Pater keit ei dispooiu Ideoque per ipsum, et io ipso» et aaia ipsqm pre* camor vota noatra perferri. Qius onim perferre potesi nisi illequi ail ad Patrem : Paier, semper me audis (Joan. xi), et in quo Patec co^Ium et lecram creavit, ei quo omnia atabiiivit. Quod anmitur in aliari, non prodest sine gratia spirituali* Unde ora- It99 STEPHANI AUGUSTODDN. EPISCOPI. 1300 roas ut corpas el sangainem de altari visibiliter A seqaalis et eoaBlernus : ct inipso quiest splendoret snmentes, invisibiliter in altari, invisibili carne Gbriati reficiamur, ex qua omnibus benedictio et gratia sumentibus datur, et ab eo qui corporaltter esl 10 altari visibili, datur omnis gratia benedictio- ois. In alUri est, qui ad dexteram Pafris sedct, po- tens in coelo et in terra, ubique est ascendens in coelam, descendens in infernum, semper eum inve- nies. Ssepe signacula crucis iteramus, quse quoties facimus, passionem et mortem Domini annuntia- rous. Dicenles : Nobis quoque peccatoribus , yocem paululum eleyamusy ut ex gemitu cordis in silentio» procedat gemens oris confessio. Ante consecratio- nemet hicrecensemus sanctorum nomina : postulan- les eorum intercessiones, et suffragia attendentes. /igura substantia ejus (Hebr. i), et in quo esl totitis Pater, et ipse lotus in Patre. Deo Patri omnipotenti omnis honor et gloria. Hie ler signamus qnasi per ipsam qui crucifixus est, el cum ipso qui in cruce mortuus est, et in ipso qui vita est, Deo Patri om- nis bonor et gloria, per Filiom eniro Pater elan6ca- tur, el in FiKo honoriflcatur. Unde scriplum est : Qui honoriHcat fllium, honori6eal eum qoi misit illom {loan. v). Hie iterum duas eruees faceresole- mus, recolentes aqnam el sangninero qu» de latere Filii floxerunt. Venit enim in aqua et sanguine, ut 6de susB passionis, et aqua regeneralionia nos mundaret et sanctiflearet. Quomodo in serie eaoo- nis repneseniatur agonia Dominicae paasionis, et nonnumerum sed eorumadjuvanssuffragium. Ibi fil B q"omo^o vetltas velata fuerit sub veleribus figu- roemoria beate Yirginisquaeomnibussanctisprsecel- lit, el apostolorum et martyrum qui id sanguine Agni dealbali sunt, ut eorum intervento suffragante ad sa- lalem nostram fiat ministerium. Hic sanctorum me- moriam fSseimus, ut compatiantur nobis peccatori- bus. Pro veneralione eoim sanctorum suorum solel nobis propitiari Deus, donana veniam delictorum, quod manifestifl indiciis, signis et miraculis Domi- Doa oatendit ad eorum, quse saa est, laudem et glo- riam conferendo aegris sanitatem, desolatis conso- laUonem. Qui enim membra honorat, et Christam, qui capul est, honorificat ; et qui Filium honorat, et Patrem qoi misil illom {Joan. v), per quem Pa- ter hsc bona creat, sanctificat, virificat et benedi- ris {Exod, xn). intoito diligentioris doetrinse, quasi reeapitolando dignom duximus aperire. Qoie io somma et eo ordine quo facta sont Iractantor, liqoi- dios apparent qoam si in auis locis singnla nota- rentur. Sciendora itaque est qood ab initio canonis, acilieel Te igitur, osqoe ad finem, meraoFantar quse gesta sont in septimana sabseqoente Ramos palmarum. &ieol enim paschalis agnos lona dedma de grege assumebatur in doroibos Judaeomm, et qoarta deciroa imroolabalor ad vesperaro, ila hic noster Agnos Ghristus Jesos non salvans et vivifi- cans, venil in Hierusalem qoarla decima die celebratoros agnum paschalem, acdamanle ei laudes populo Hebnrorum : Hosanna fHio David, eil. Unde ol diximus, ona sola res in sacramento, p benedietut qui venit in nomine Domini {Lur.. xti). -^•15^^. r.u-:-4... rk — ^. v^ — TT-j^ :« a — u «• ^ Hoc aotem signlficat respousio chori concinens scilicet Christus Deus et homo. Unde in figuris et nominibus quibus res eadem recensetur, pluritas apparel; el obi onoro tantom esl in sobstantia, moUipIicitas videtar in figura. De corpore autcro Domini loqaimor aliqoando sicut est, aliqnando sicot apparel. Dicimus enim aostro usu loquendi, mollas hostias commonicando distriboimus. tot re- servtvimus el sic plures hostias dicimus, et unnra eredinms esse. Nec minuQ si deficiat proprietas yerbonim obi dispensatai' Inefliibile sacramenloro. Pater per Ver- bam snom creavil nalaram,periderodedilgratiam : el oom ad totam Trinilalem pertineat aniversitatis creatio, ad soloro Filiara aostrsB roinse reparatio. Sanctui, sanetut, sanetus^ Dominus Deus Sakaotk^ SileDliom qaod seqotlor illam coneeaiura desigoal cerlam memoriam instantis passionis el quod scri- plom est : Jesos autem jam non palam arabulabat propter metom Judseorum. Qaod aotem a Te igitmr incipit mysteriom passionis, ex eo innoitor qood statim apponuntur signacnla crucis. Ba die quae dicitur Rami palmarum, se incipit exponere manibus Judseorum. Quarla feria est a Juda traditus, in cu- jus sigDum traditionis fit triplex signaculum crucis. Secunda autem et lertia feria non ausi sunt coniin- gere metu Judeornm, sed illis diebus docebat in templo nihil roetuens furorem insidiantium. Ponti- Trescroces sigoando depingimosad honorem salu- D fexlegaliscumsanguinesemelinannuingrediebatur lifene cracis : per qoam facta nostra redemplio, vila mdrtoa in ligoo, a qoa fluentibos rivulis san- gninis el aqoie, eraanavit omnis sanclificatio, vita el benedicllo. Inde datnr bomini tanta gralia, ut qoi digne perficil, sanctiflcetor, vivificetur, omn^ benediellone repleatar. Ipsum etiam sacramentum, virlate crucis rataistranle sacerdote sanctiflcatur, benedieUor, eum corpos inanimalaK Iransit in vivi- ficom. Qootidie nobis hsBC dona praestantor, qoan- do corpos el sangtris in altari somontur. llaqoe qoia Pater conela operalor per Filiam : sanctifieal el benedieil per ipsom Filiom, qui Patrem roani- fesiavil homtnibos, el eom ipso qui Patri esl co- sancta snnctorum, figurans illum qui proprio san^ guine introivit in ccelum {Heb. ix). Hoc autem re- prsBsentat sacerdos accedens cum sanguine ad hoc mysterium, scilicet lacrymabili devotione retinens in meote roerooriam Dominicse passionis. Quinta fe- ria, de qua illad est quod pridie quam pateretur, vetus pascha celebravit : et illud finiens, corpus et sanguinem suum discipulis tradidil. Sequenti no- cte ligalur, et capitur el multis iUusionibos irrido- tur. Sexta crocifigitnr. Sabbalo fuit in sepolcro. Tertia die resorrexit, discipulis pacem totius nuo- di nnntiando. Gom dieitar : Nobis peccatorUnu^ solet rumpi silentium, paalolom soppressa roce 1301 TRACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS. I30t proferendOf ut veniat nobU in mieatem latronis con« A secundam legem exteriuB sacraiDeBtam aspergeba- fessio, et pietas Domini de cruce dicentis : Hodie meeum eri$ m paradito (LtAo*. xxui). Cum ventum est ad b«e verba : Perquem haui omnia : memoratur iilud Dominicum verbum, Consummatum e$t (Joan» XIX), et quod voce magna exdamans emisit spirttumi et veium templi soissum est : unum corporale desu- per calioem tollilur. Sublato corporali dicendo : Per ipsum» confessionem exprimit centurionis, qui vi- so terrsB motu, confessionem exhibuit verbo Dei. Tunc sacerdos et diaconus ealicem panim de altaii elevatuin iterum deponunt : quia Joseph et eenturio et Nicodemus accepta licentia a Pilato, corpus de cruce deponentes sepeiicrunt. Unde calix iteruni corporali coopcriiur. £i quia damor magnus faclus tor sanguine. Christus autem aspergit, dom nos sanciiflcat sui sanguinis efiusione. Sacerdos asper- gii, dum hoc sachficio Deum placat, et datar gratia veniffi. Quod nominal alUre sublime, commemorat legis sancta sanciorum, et illod sanctum sanctoram in quo Christus semel introivit, et per sanguinem proprium. Bis recensentur in canone noraina san- clorum, ut esiendatur figurative ferre logion el su- perhumerale in quibus erant scripta nomine pa- trom. Peractosacrificio legali pontifex revertitnrad populum lavans vestes, et immundus erat usque ad vesperom ; figurabat Ghristum qui quotidie venit ad nos miserendo, et fideles suos mundificando, nec eos di». Tercom eodem prindpio caotatur, et duplici fine terminatur ; itaque orat, Miserere nobis ; dando veniam. Miserere : conservando justitiam, dona no'* Ins pacem, quas superat omnem aensura et intelli - gentiam. Miserere captivis, miserere peregrinist da nobis fioem kiboris, miserere peceatoribns, miae. rere exsulibus, da reqniem laborantioas, tribne pec- quod figuratum est in eo qood pontifex legis ferebai thuribulum inti a sancta sanctorum, et in pectore scripta noinina patrum. Christos autem ptenus aro- mate omnium virlutum ascendit in coeium : agno- scens coBseientias, et nomina suorom. Dum legalis p Addit Girardum, se praesente, ctiam coram iaicis prsedicasse, episc4>pos deponendi se habere poteslatcm, quod vocat novum prsfsumptionis genus. Haec in alienos exercuerit ; nihil profecto aimile in 9uam Engolismensem Ecclesiam commisisse legitur. Illam econtra , imo el provinciam quibus poiuit be- neficiis cumulavit. Principum reconciliationi, aut oppressorum prolcctioni studuit, sedem suam or- navit, nuIU intuht injuriam, bene fecit oronibus. et misericordia recessit, dolus, impieiasque succes- C Vulgrinum Engolrsmensem conaitem « consiiiis sit, renun status in deleriora mutatus est^ imminu- tus est decor et cultus Ecclesijc. Insolentia, quam ante paupertas represserat, cfferri ccepisti : pelulan- tta, quam privatus exercere non poleras, bonos quos libuit insectari, rapinis et exactionibus exina- nire provinciam, etc. Ab obtenta vero legatiooe^ tua diffusioribus spatiis effusa cupiditas, copiosam rapacitati tuae materiam non detuisse gavisa est. Quid maoifestas exactiones exaggerem, » etc. Quae- dam ambitius et lucri causa fecisse Gerardum, qua ratione negari possit non videmus, cum hanc in rem nonuulTa referat Gofridus Vindocinensis ad Ge- rardum ipsum scribens ; sic porro orditur (8) : ■ Quoniam S. Romana Ecclesia, non quidcm vestris meritis, sed gratia sola humilitatem vestram adeo sublhnavit, quod minimus digitus vester dorso patris vestri grossior videtur ; sicut sublimia verba quae saepius mnUum gloriose profertis, testificanlur, juvit et auxilii:» (9), » ut terras vi ac fraude sibi ablatas recuperaret. Discordias ioter eumdem et Ademarum Rupis-fulcaudi excitatas « inlerventu suo sedavit. Ecclesiam Engolismensem a primo la- pide sedificavit. . . . de proprio suo aedificavit dormi- torium, refectorium , cellarium , preibyterium, januas ferreas, et cootulit praedictae eeciesise (terras sea ecelesias) de Julhac, de RenenhorvilU et de Touzac. Contulit etiam de proprio, ut pauperes xxiv semper alerentur in pi*aedicta ecclesia Engolismensi in unaquaque Quadragesima, et acquisivit xii so- lidos in ecclesia de Touzaco ad tunicas pauperum. Dedit etiam Engolismensi Ecciesiae pontificalia ornamenta quae emit a Bozone Santonensi episcopo mille «ohdos. Aulam pontificibus construxit, eccle- siae contulit textus aureos.... thuribula deaurala, et crucem de argento (lO^, » etc. Post multa subdit- « centum volumina vel eo amplius, omnia fere ope- tanto fidelius ei debetis obedire si aliter agitis, ]) rum SS. Palrum et innumera bona Ecclesiae nostrse et mensie episcopali contulit. Gonstituit etiam de proprio suo, ut xiii, pauperes in mensa pontificis Bngolimensis semper alerentur. . . Aulam pontificibus etcapellam, et cameram Pictavi sediHca- vit, et annulum aurei operis cum lapidibus pretio- sis ecclesise Engohsmensi dedit. » Addit : « Ejus auxilio ecclesia de Gorona, et ecclesia de Grosso- Bosco et de Auia-villa et Bornetensis aedificari coeperunt... Ecclesiam et domos construxit lepro- sarias. » Jam referenda quae legatus gessit. An. i107, una cum Richardo Albanensi, Alberto Avenionensi episc. judex delegaius a Paschali II in causa mona- chorum Casae Dei et Anianae pro Gordanica cella, lata sentcntia AnianaB cellam adjudicavit. Concor- (9) Ubb. t. H, pag. 259. (10) Labb. t. )I, p. 260. sublimitas vestra, quam... papa sua bonitate satis de exili loeo creavit, mala pro bonis illi retribuit. » Deinde ad rem veniens, < quod audivimus, inquil, vnde etiam (juod pejus est, cantiienam composuit vulgus, quoniam publicum est, vobis occuitare nec possumus nec debemus. l* Audivimus et dolemus Andream de Vitrejo filiae suae vobis conjugium ven- didisse, illud eliam a vobis filium vicecomitis de Maloleone comparasse. Quorum alter quingentos solidos vobis pretium dedit conjugii, aiter yero quindecim marcas argenti. Hoc episcopus Pictavien- sis^, hpc Guiilelmus archidiaconus ejus, et quidam alii qui adfuerunt, si veritatem sepelire noluerint, non negabunt. i^ Carrofensem abbatem, aon regu- lariter electum, sed violenter, ut dicitur, intrusum (4-7) Labb. t. II, pag. 259. Spicil ibid., pag. 348. (8) Epist. I. I, ep. 21. i315 GERARDI HNGOLISMBNSIS EPISGOPI. 4316 diaih fecii cum Aimerico de Mota Rupisfulcaudi pro A Qua eoruin manastenum >bbatia fieret» et a Sanclae excJusa molcndiaorum de Ceslelar anuo ab lucar- natione 4109, indict. ii, regnante rege Francorum Ludovico Phitippi regis tilio. Octo concilia celebra- vit quorum pauca ad nolitiam nostram pervenerunt. Exstat in conciliis eJit. Labbei Laudunense, de Btatu Ecclesiae ab eo celcbratum : « An. ab Incarn. Dom. 1109, epacl. xxvni , indict. ii,praBsidente D Pascbali papa Romae, in Francia Ludovico rc- gnante. » lu eo Ecclesia S. Pelri Trenorciensibus vindicalur adversus episcopum et canonicos Nanne- tenses. Aderant Burdegal. archiepiscopus, episcopi Fictav., Santon., Agenn. Petragor., Andcgav., Gc- noman., Redon., Nannetens., Dolensis et Yeneten- sis, item plures abbales. Nihil illustrius quam quod egitin concilio Lateran. rin. 1112. Privilegiura de concedendis sacerdotiorum investituris a Paschali II captivo extorserat Henricus V imperator , addito a papa bacramento quod « nec de investituris deinceps Crucis Burdigal. subjtictione eximereiur. Anno 1128. Kat.-Martii, adfuit translaiioni S. Albini episcopi Andegavensis. Eodem anno, ut iegatus in monasterio S. Gildas Dolensi concilium rexit, inquit. Chronicon Kemperiegiense lom. I Miscellan. Baluz. Circa idem tempus Burdigalae concilium habuit. in quo Guillelmus Aquensia episcop. dimisit Silvae majori ecclesiam S. Vincentii de Aquis. Nunc veniendum ad illud schisma cui occasionem dedit eloctio duorum Romanorum pontificum Inno- centii et Anacleti. Si Gerardua ab initio Aoacleti partes adversus Innocent. II fuisset amplexus, locam aliquem excusationi habuisset, nonnuUus enim pri- mo ambigcndi locus suppetebat. EoJem uterquedie electus fuerat; et si Innocentio favebat prioritas temporis, Anacletum juvabat sufFragiorum multi- tudo. Mie quippe a xxvii, ut Onuphrio, aut saltem a XXII, utaliis placet ; illea xvii tantum eardioaJibus eum inquietaret, nec in personam regem anathema B eleclus fuerat. Anacletum quoque juvabat, quod, poneret. » Hsec omnia quo tandem pacto revocari possent, in toto concilio nemo videbat. > Tunc Ge- rardus episcopus requisilus tandem tale consilium dedit, quod investiturae revocari poterant aalvo sa- cramento ; ita tamen quod imperator dans investi- turas nonexcotiTmunicaretur. Quod consilium omnis synodus laudans dixit : Non tu locutus es, sed Spi- ntus sanctus in ore tuo (11), • Jussit Paschalis ut investiturarum damnaiionem scripto redigeret, quod cum quibusdam aliis a consilio deputatis prsestitit. Lecta deinde ab eodem Gerardo condemnalionis charta, acclamatum est ab omnibus patnbus : Amen, amen. fiat, fiat. Insuper « placuit papae et toti coosilio, quatenus Gerardus episcopus , per quem Deus Ecclesiae snse tale consiiium reserave- rat, cam quodam cardinale ad imperatorem dirige- retur, qui voUmtatem imperatoris consuleret, qua- tenus Eccleaiae Romanae investituras repone- qui Innocentium desigoaverant , contra pactum, extra condictum locum caeteris noa tantum non vo- catis, sed nec monitis egerant. Res erso pnmis iUis temporibus ambigua et difficilis (t3). HincadStam- pensem coelum, iibi definienda lis erat, • non me- diocriter pavidus et tremebundus advenit » S. Ber- nardus. Huic toto sibi negotio imposito, Jejaoium et continuas preces adhibuil, ut necessarium lameo a supremo numine mereretur. Hinc Henricum An- gliae regem piissimus abbas c vix persuasit innocen- tium recipere, ab episcopis Aujgli» penitus dissna- sum ^14). • Ned adduci potuit nisi fais Bcroardi verbis : < Times peccatum incurrere, si obcdias Innocentio. Cogita de aliis peccatis respondeas Deo, istud mihi relinciue, in me sit hoc peccalum. » In his circumstantiis si fluctuasset Gerardus, si pro Anacleto stetisset, aliquid exousatioois habaissel ob facti ignorantiam. Verum non ita se res habel, sed fet (12), » alioquin habitum concUiumreoelarelur, q ai Arnulpho habeuda iides, cum Stapensi coneilio Viri sapientiam vidimus, nunc invictum animi ro- bur admiremur. Periculosa sane provincia : superbo etad iram prono principi denuntiandum, quod in- Sratissimum fofe nemo dubitabat. Rem tamen aggre- itur intrepidus antistes « cumque in prsesentia imperatoris mirabiliter perorasset, et a cancellario imperatoris, qui illius interpres erat, singula expo- nerentur, vehemens tumultus ortus est in curia ; ita quod' Colouieusis archiepisc. qui eum solemniter in nospitio suo susceperat (in Galliis namque disci- Bulus Gerardi fuerat), de vita illius dubitans dixit : [agister maximum scandalum gentrasti in curia nostra. Indignans autem Gerardusrespondit : < Tibi sit scandalum, mihi est Evangelium. i AtDeusom- nipotens, qui cor regis tenet in manibus, et quo voluerit illud incHnat, alio mentem imperatoris di- vertit. Viri eonstantiam simul et sapientiam demi- ralus non tantum ei yim nullam intulit, imo plu- interesse non posset, litteras sno aigiUo muoitas per nantium scripsit, quibus testabatur, « atramqoe se novisse personam et electionis oitiineni plemas exquisisse, procul dubio cum Innoeentio pajMi stare justitiam, eo quod plane vir esset honestatis egre- gis, et ipsius electio prima tempore, et a praeeipuis Homanse Ecclesie fuerat celebrala piersonis. Porro Petrum per opulentam manum cathedram poUas usurpasse, vinim adeo vita reprobatam et nomine ut si ipsum etiam quflelibet electionis forma defen- deret, promoveri tamen vite qualitas et inCamia mi- nime sustineret (15). n Cum vero in paparo Inno- centium omnes convenissent, statim ipsi « primos aut inter primos » scripsit Gerardos, postolavit ipsius < honorari rescripto, et monus iegationis habitae confirmBri(16). • Quin el ad cancellariom quoque rescripsit « legationis sese et oneregravari et nomine honorari tanto indigaius supplicans rima dedit munera. Anno 1117, mense Oct., adfuit jq quanto humilius (17). » Repulsam passas mdigoa- concilio Romano, Paschaii II praesidente, ubi dux verbi, cum Attone Vivariensi, Goffredo Carnot, et Guillelmo Catalaunensi appellatur ab Orderico Vi- tali lib. xfi Hist. AnnoiliS Engolismae concilinm celebravit, de quo nihil superest, nisi quod habet Malleacanse Chroni^.on : «Ibi archiepiscopus Turo- nensis, et alii duo episcopi confirmati sunt. Unus eorum Audebertns Agennensis. < Anno M%% obtinuit a Pelro Santonum episcopo restitutionem villse de Lede-vilia, quae antiquitus juris erat matricis eccle- sise Engol. et thesaurarii, qui tunc erat Gerardi nepos. Eodem anno monachi Sancti Macharii per subreplionem ab eo impetrarunt virgam pastoralem, (11) Labb. t. n, pag. Si59. (12) Labb. ibid. (13) Suger, in Vila Ludov. Grossi. Wil. Mal- mesb. Hist. nov. t. I, ad. an. xxx Henrici regis Angl. Arnald. Bonse-valL, lib. ii Vitv S. Bern. tur, resilit ab Innocentio, transit ad Aoacletam. Illum papam agnoscit, ab illo iegatos designaiary et tota, ut gloriatur, Francia alque Burffundia iM^a- tioni ejus antiquffi saperadditur. Bxinoe vero Ge- rardus in apertum schisma deiabitur, allare contra altare tentat erigere (18). Innocentium noaiedico dente carpit, ac suis obtrectationibus lacerat, po- pulos ab illo, suis oblocutionibus ad sese et ad an- tipapam trabere nititur, tanta vi, tanta stodio» tanta cailiditate agit, ut plurimos suo schismate iii- ficiat, Hildebertum Tut^n. archiepiscopam concu- tiat, licet non dejiciat; Gaillelmum Aquilaniae du- cem sibi susque senlentiae ita devinciot, ut totus ab (U) Sug. ibid. (15) r •• - Spicil. t. II, pag. 3o5. (16) Bern. ep. 126. (17) Spicil. t. n, pag. 356. (18) Bern. ep. %i. 1317 DECRETA. 1318 ipso prioceps illi penderel ; sicaue eius auloriisle A fretus» « fasque nefasque conrunoiit, abbates ahba- tibns, episcopos episcopis superintendere nilitur, amovere eatholicos , scbismaticos pronnovere. » Pictaviensem et Lemovicensem praesules e suis se- dibus ejecit, et aiios intrusit ; et quia compiovin- ciales episcopi indignos illos ab ipso designatos coDsecrare renuebant, in eos principis iram in tan- mm ascendit, ut Willelmus Santonensis episcopus ejoaque cauooici a sede sua, et ab urbe et ecclesia, « derelictis domibus et possessionibus suis, » egredi coacti sint M9). Yerum alios si vexavit, matta et ipse passus est. In Eemeosi ooacilio pnesidente InDOcentiOi pro aohismate damaatos est et exeommunicatus, et ab omni ecclesiastico honore depositus. Dum novae suae legationis munus in Santonensi dioecesi vellet txercere, ab Aimaro de Archiaco milite strcnuo eaptut est, et measibus aliquot reclusus in carcere, nec nisi ma^no pretio persoluto liber evasit. Denuo q fuit a Vnlgnno Bituricensium archiepiscopo anathc- mafe pereussns, vetitum Aquilaniae popuhs et prae- suHbus ne in aUquo ei oi^edirent, aut ullum ei ho- iiorem exhiberetit (20). Hinc violentia comitis in Burdegalensem archiepiscopum a canonicis elcctus sine comprovincialium episcoporum assensu, quin potius contradicente Agennensi praesule (21), uni- Teraitas vel pars saltem maxima refragata est, nec (19)EpistolaWiIIeI. Santon. episc. adVulgrinum Bitur. archiepiscopum. Labb. t. II, pag. 85. (%0) WilL Santon. ibid. ut cum eo communicaret adduci potuit. imo io En- golismensi Ecclesia ab eo plurirai divisi sunt. Deni- que ad unitalem catholicam revocato per Beroardum romite Guillelmo, sicque « poce omni Aquitaniae Ec- clesiae reddila, soJus Gerardus perseverat in malis : scd non rauUo post. . . irapoenitens et subito raortuus sine confessione et viatiaco, de corpore egredien- tem spiritum ei reddidit cujus minister usque in fi- nera oxstiterat. Corpus ejus a nepotibus rois. . . inyenlum in lectulo suo exaniroe, et enormiter tu- midum, in basiiica quadam humalum est, sed postea a GaufridoCamotensi episcopo sedisapoalolicae le- pto inde extractum, ahoque projeclum est (22). » iM^e aliter tamem de ipsius morle loquitur Hist. pontif. Engolism. c. 36. « Die aulem, inquit, pro- xiraa moriis su® accepimus quod iu conressione sua sacerdotibus dixerit : Si partem Petri Leonis conira volunlatcm Dei ignotans manu tcnueri(, se confiteri et poeniterc. . . Sabbato autem missam ce- lebrans maxima devotione et effusione lacrymarum, sequenti die Dominica migravit a saeculo anno 1136 ab Incarnat. Domini. Secfit in episcopalu annis 33, mensibus. . dicbus. . . unicuique capellanorum sui episcopatus in fine suo unam minam obolum dedh; et illud raagnificum sidus quod claritate sui parlei occiduas illustraveral, proh dolorl extra ecclesiam quam a&dificavit sub vili latet lapide. Cessavit epi- scopatus usque xiv Kal. Juiii. » (l\) Arnulph. pag. 363. (^2) Ernald. lib. ii Viiae S. Bern., c. 39. CONCILIUM LAUSDUNENSE DE STATU ECCLESIiE. A. GirardoEngolismensi episcopo, sedis apostolicse legato, celebratmn anno Domini 1109. (Labbb Coneil.^ t. X, col. 762. — Rerum in hoc eoncilio tractatarum uihil adnos pervenit prfleter decreta duo quse subjiciuntur.) I. Eceletia Sancti Pelri Trenorciensibus vindicatur adversui episcopum et eanonicos Nanneienses. GiRARDua gratia Dei Engolismeosis episcopus, sanctae sedis apostolic» legatus. Cum de statu sanctae Ecclesiae Lausdunensi con- cilio, quod in basilicaB. Dei Genitricis, ipso aucto- re ac gubernatore celebravimus, plurima pertra- ctassem, delata est in conspectu concilii quercla Treoorciensium monachorum, super Nannetenscm episcopam et canonicos ejus, de ecclesia Sancti Vitalis. Grastina die^ in refectorio ejusdem ecclesi», cum fratribus et coepiscopis nostris conveniens, Burdegalensi scilicet arehiepiscopo, domino Picta- viensi, Andegavensi etiam, Genomannensi et Redo- nensi episcopis, abbate quocfue Angeliacensi, et ab- bate Sancti Bparchi, cum pluribus alliis : duabus eonimdem legitimis monachorum personis super hac caasa auditis, utrisque parttbua adjadicavimus sacramentum. Hoc canonice suscepto, sequenfi die, C coram omni consessu , prsesente pariter et jubente ipso Nannetensi episcopo, investituram prsedictffi ecclesise, de manu archidiaconi sui, per privilegium quod manu tenebat, suscepi : et ex judicio et as- sensu archiepiscoporum, episcoporum, abbatum et totius conventus, investituram ipsam per idem pri- vilegium Cunaldensi priori et praedictis monachis solemniter centradidi, salvo tamen canonico jure Nanneteasis Ecclesiae, si quod esset. Ut autem res ista flrma et inconvulsa permaneat, sigillo nostrae auctoritatis insigniri fecimus, et propria manu sub- scribere curavimus. Factum eat antem istud in Lausdanensi castro, coram positis archiepiscopis, episcopis et abbatibus, et multis aliis religiosis et nobilibus viris. D Signum Bardegalensia episcopi. S. Pictaviensis episcopi. S. Santonensis episcopi. S. Agennensis episcopL S. Petragoricensis episcopi. U19 GIRARDI ENGOLISMENSIS EPISCOPI. 1320 S. Andogavensis episcopi. S. Cenomannensis episcopi. S. Redoneasis episcopi. S. Nannetensis episcopi. S. Dolensis archiepiscopi. S. Venetensis episcopi. S. abbatis Vendocinensis. S. abbatis Mailiacensis. S. abbatis Majoris Monasterii. S. abbatis Sancti Florenlii. Anno ab locaraatione Domini 1109, epacta xxviii, indictione ii, praesidente domino Pascbali papa Romas, in Francia Ludovico re^nante. Bgo Girardus Bngolismensis episcopus et sanctae Romanse EcclesisB logatuK subscripsi . II. Capella Sancti Stephani monachis Majoris Monaste- ni adjudicatur adversus canonicos Camiliacen' ses. Bgo GiRARDUs Dei gratiaEngolismensis episcopus, Romanae Ecclesiae legatus, aiiique fratres qui nobis- cum erant Audegavis apud monasterium S. Albini, in cella novitiorum ejusdem monasterii, ad quam- dam ctusam ventilandam et discutiendam, quae erat inter abbatem S. Martini Majoris Monasterii, et ca- nonicos de Camiliaco, de capella praidicti castri, convenimus. Utrique enim et monachi et canonici praesentes adfuerunt, utrique causas suas ordine exegerunt. Auditis ulrorumque rationibus, deju* A dicio traciare coepimus. Et quia non onraes uaaat- miter consensimus, dilatum est judicium ad conci- lium usque Lausduni ad praessns futurum. Peraclo- que ex more concilio, venerabiles fratres et eoepi- scopos, qui interfuerunt concilio, in unum convo- cavimus : et cum eis diligenter de judicio prselibatae causae iraciavimus. Qaod ila ptri coDsenaa diffioitam atque sancitum est, ut capella. S. Stephani, paro- chiiili ecclesiae quae in honore B. Petri apostoli fun- data est, inhaereat, uaiatur, et aio monachi mairem et (iliam pojisideant. llujus autem diffinilioais nobis- cum jiidices fuerunt, Brnaldus archiepiseopus. Petras Pictavensis , Marbulus Redonensis , Hildebertas Genomaneusis. Celebralo autem aolemniter judicio, venertbiU B fratri nostro, abbati videlicet Willelmo tfajoris Mo- naslerii, et monasterio ejus, suam capellam reddi- dimus. Ut autem dininitio ista firmior permaoeret, sigillo noslro sigillari pnecipemus, et manu nostra subscripsimus . Acta est autem diffinitio ista in ecclesia beatae Ma- riae Lausduoi, in qua synodus consederat, tono tb Incarnalione Domini ii09, indiclione ui, Paschalt II Romanam Bcclesiam regente, regnum Francorum Ludovico regi tenente, Andegaveosium plebibus Fulcone juniore pracsidente. Ego Girardus Engolismensis eqiscopus, et sanctae Roroanae Ecciesiae iegatus, huic diffiniliooi sub- scripsi. EPISTOLiE ET DIPLOMATA IN CAUSA BELLJE INSULJ:. (Dom Mabillon, Annales Benedictini, tom. VI, appendix, pag. 631.) MONITUM. {AnnaL Bened,^ lib. lzxiiI; oom. 20.) Grandis hoc tempore (HM) controvtrsia Rothonenses inter et Kemperlegienses monachos exorta est sup^r Bella Insula^ quam Leo IX et Gregorius Vll Rotkonensibus olim asseruerant contra donationem ab Alano Cornugallias comite Kemperlegiensimonasterio ab ipsa ejus origine /actum. Nonobstante koium pontifieum auctoritate,Kemperlegienses hanc insulam pacifirce possederant usque ad hoc tempus^ quo Herveus hothonen' sis abbas, Conani comitis fultus prassidio, iilam insulamoccupavit.Querelas hacde re detulU Gurhandut abbas Kemperiegiensis ad Gerardum Engolistnensem episcopum et apostolica: sedis legatum As primum Co- nano comiti hac de causa scripsit, eumque hortatus est ut abbatem Kemperlegiensem ac monasterium itludj quod ejus antecessotes in honorem sancUe crucis fundaverant, tuereiur ; seque mirari dicit quod personis terrcesuoi interdicat^ neadjustitiam sanctce RomaniK Ecclesiceveniant, (juodnec reges^ nec eaeteriprincipes facere ausint: multo minus id facere debeatcomesy quia vicario S.Petn^ id est a summo ponti/iee^princi' patum suum i eneat . Cceterum si id facere pergat gladium beati Petri ipsi ejusque principatui imminere . Sed hcec idem Gerardus episcopus^ vocaiis partibus^ induciisque semel et iterum Roihonensi abbatidatis, cum Herveusabbas RothonensiSyecciesiastica censuraposthaMUjper violentiam Conani comitis Bellam Insuiam armatamanu invasissetfin eum sententiam tulit una cumPetro Santonensielecto, Uu^aeS.Eparckiiabba' teJterio magistro scholarumSantonensialUsque ; eamdemque insulamKemperlegiensibus restUuisancivit. Quodjudicium Briccio Namnetensi, Marbodo Redonensi^ Morvano Tenetensi^ Rivallono Aletensiaeterisque 4321 BPISTOLiE ET DIPLOMATA. 1322 Bniannue episeopU litieris signi/icavit^ Ad hcec Morvano Venetensi, in cujus parochia Rothonense monaste- riisin situm est, alias liiterasscripsit, quibus cum monebat »e in secunda hebdomada imminentis Quadrage^ simcf concilium celebrare Hatuisse^ cui prcecipit Morvanum episcopum cum Rothofiensi ibbate adesse : alias si abbas non comparuerit, canonicw districthmis sententiam in eum proferendim. Cum vero nec sic a casptis desisteretabbas, Gerardus Ermengardi comitisiof, Conani comiiis mairi, scripsit, ut inter illos monachos pacem etconcordiam reformaret, Respondit Ermengardis se id libenter faeturam si modo Hothonensibus in" terdicti et excommunicationis sententia relaxaretur, qua in re Conanus filiussuusinjuriam sibifactam que- rebatur, quippe qui nihil injussu papce ipsiusque legati fecisset, Cwterum eum paratum esseemendare siquid erravissei. In fine legatosuadet ut inducias usque adipsius concUium comiti ei monachis concedat, De eo- dem quoquenegotio €islebei*tus, Turonum archiepUcopus, Conano iitteras misit, ad quasrespondit comes, se, sierraveritjussu vapwerravisse, ei ad emendandum, si quid peceavissei, paratum est^e. Tandem cum Rotho- nensis abbas concilio defuisset, inlerdictiet excommunicationis senteniia in eumejusque monasterium asser- ta cst, Quam Jocerannus Lugdunensis episcopus probavit^ et Paschaiis papa confirmavit, Hujus ne^oiii acta omnianic referuntur cumejus historia^ quam (iurhedenus monachus Kemperlegiensis composuxt. I. Litterm Cerardi legaU^ Engolismensis episcopi^ ad A Conanum comiten pro causa Belloe tnsulw, Geraeihjs, Engolismi episcopos et sanctm Ro- maoaf Geotesio lejratus, Conano, comili strenno et illustri priDcipi Britannie, aalutera el l>enedictio- nem. Quia vos pecem ac justiiiam diiigere audivimus, gaudemus, sic enim boai principes faciendo, summi Regis gratiam adipiscuntur. De vobis vero speramus quoniam de bonis initiis ad provectum in melius seraper intendatis, sicut e contrario de malis mitiis ad augmentum malorum perlingilur. Sanctorum igitur aposiolorum benedidionem vobisimpertimur, et ut hooorem saociie Dei Ecclesiae exhibeaiis, ut ipse principatum vestrum conscrvare diguetur, exhortamur. Porro abbatem Kemperlegiensem ac B ' monasterium illud quod anlecessorcs vestri religio- nis intuitu in honore sanclae crucis fundaverunt, attentius defensioni vestrae commendamus. Quod autem audivimus quia personis terrae vestrae inter- dicilis ne ad justitiam sanciffi Romanae Ecclesise ve- niant, valde miramur qood nec reges nec caeteri principes facere praesumunt, praecipue cum rnteces- sores vestros, sicut in scripturis reperilur, a vicario beati Petri , scilicet domino papa , principatum suum tenuisse manifestum sit. Quod si pravo ali- cujus consiho facere volueritis , noverilis pro certo sancts Romanse Ecclesiae sententiam et gla* dium beati Petri vobis et principatui vcstro immi- nere. «• c Liiierm Gerardi Engolismensis episcopi ad Corisopi" tensem episeopum, GsRAHDUS, Engolismensis episcopus ac sanctae Romanae Ecclesiee legatus, Roberto, Gorisopi- tensi venerabili episcopo, salutem et benedictio- nem. Dilectioni vestrae mandamus quod si comes Go- nanus veslrae terrae in res Kemperlcgiensis ab- batis manus suas injicerc prsesumpserit, eum in- terdicatis, et totam terram ejus quae in episcopatu vestro est, divinis officiis privetis. Quod si tan- tum sacrilegium sine justitia, quod absit I sustine- retis, Boveritia pro consensu vobis caaonicam sea* tentiam imminere. Patbol. CLXXII. III. Datumeidefinilum judicium de controversiasuper Beilam Insuiam inter Rotonensem et Kemperie-' giensemabbates, a Gerardo, Engoiismensiepiscopo ei sancta^ Romanos EcciesUe legato, Ego Gerardus, Bngolismensis episcopus et san- ctae Romanae Ecclesiae legatus, praesentibus et futuris notum fieri volo quod fratres nostri Herveus, abbas Rotonensis, cum Briccio Nannetensi episcopo et qui- busdam monachis suis et Gurhandus, Kemperle- giensis abbas, cum Roberto Gorisopitensi episcopo et quibusdam monachis pro controversia quam in- ter se habebant super terram quae Bella Insula vo- catur, in curiam nostram venerunt. Gumque ratio- nes suas pars utraque exposuisset, et nos super rationibus eorum judicii sententiam dare intendere- mus, praedictns abbas Rotonensis, quia se insuffi- cienter ad causam munitum sentiebat, a nobis indu- cias postulavit ; cujus petitioni curiae nostrae consi- lio ac ^uiescentes, inducias ei postulanti concessi- rous. Termino itaque constitato, praefatus abbas Komperlegiensis iterum pro agenda causa sua pa- ratus in curiam nostram venit ; abbas vero Roto- nensis minime venit, excusationes tamen suas, alias postulans inducias, per nsntium suum praetendit. Gum autem praedictus abbas Kemperlegiensis ut causae suae finem imponeremus obnixius iostaret, habito iterum curie uostrse consilio abbati Roto- nensi inducias annuimus. Interim vero termino causaeeorum a nobisaffixonondum transacto, supra nominatus abbas Rotonensis, sinistro usus consilio, ecclesiastica censura &£culari tyrannidi posthabita, terram dictam Bellam Insulam, de qua controversia erat, per violentiam Gonani Britanniae comitis in- gressus, homines Kemperlegiensis monasterii ar- mata mami inde expulit atqne irrationabiltter occu- pavit. Unde nos cum supra tanta iDJuria clamorem susciperemus , abbatem Rotooensem ut de tanta tamque enormi invasione termino dato paratus reapondere veniret, litteris et iotemantiis nostris prsmonuimus. Quo termino tsm ipse quam Kem- perlegieosis abbas praesentes ante nos adfoerunt. Cum vero a nobis admoneretur ut de praedicta io- vasione responderei, excuMtiones pnetendere coe- pit, et se minime acturum ad prsesens de inva- sione respondit. Nosigiturcum aubterfugerenec ea-' 4t 4323 GERARDI ENGOLISMENSIS EPISCOPI lan nooicas excusationes praetendere audienles, una A mus, consilioque sapientum virorura adjudieavi- cum fratribus nostris Petro Santonensi electo, Hu- gone abbate Sancti Eparchii, Iterio magistro scho- larum Santoneusii Hugone Cenomannensi canonico, Gurhando Kemperlegiensi abbati investituram pree- dictae insulse plenariam adjudicavimus ; eumque quantum ad nos pertinuit salvo jure Rotonensis monasterii investivimus, atque abbali Rotonensi qui praesens aderat, praecepimus ut homines suos inde revocaret, et abbaii Kemperlegiensi investituram suam quiete dimilleret. lutorfuerunt autcm huic nostro judicio praedicti fraires qui una nobiscum judicaverunt, Renaldus quoque prior Vertanensis, Tiso, Vitalis, Nannetensis episcopi clerici, Guillel- mus, Guardrardus, Guillelmus, Geraldus, Renaldus mus, ul Kemperlegienses fratres cum omnibus sibi ablatis ex integro revestiret» eique competentem Itirminum praerecimus quo id adimpiefc deberet, quod ni faceret et sacerdotis et abbatis officium ei inlerdiximus, sibique et suis monachis introitum ec- clesise prohibuimus. Abbas vero Rotonensis sua Kemperlegiensibus fratribus noo restiluit, no- strum interdictum imo sanctae Romanse Ecclesim fregil, et adbuc frangere prassumit. Unde fratemi- tati vestrae mandamus ut in ecclesiis et conventi- bus vestris eum publicetis, el pro schismatico et ex- communicato habeatis, et parochianis vestris enun- tietis quateiius Rotonense monaslerium non visi- tent, nec se ad sepuituram ibi tradant. In obedien- Santonenses clerici, Richardus, Jubanus, Raimun- g tiis quoque et cellis eoinim quas in vestris episco- dus, Aldradus, Teduinus Engolismenses canonici et plures alii clerici et laici. Et ut hoc nostrum judicium iirmiu^ et certius permaneat, propria manu nostra subscripsimus et auctoritatis nostrae sigiilo muiiiri fecimus. Actum est autem Engolismae anno Incarnationis Dominic8elli7indictione decima, regnante Ludovieo rege Francorum, regis Philippi filio. IV. Litterce item legati ejusdem ad Morvanum Vene- tensem episcopum, Gbrardus, Engolismensis episcopus et santae Ro- manae Ecclesiaelegatus, Morvano Venetensiepiscopo^ salutem ct benedictionem. G Gum fratres nostri Herveus abbas Rotonensis et Gurbandus abbas Kemperlegicnsis pro causa Bellae Insulae in curia nostra praesentes adessent, judica- vimus quod abbas Rotonensis Kemperlegiensem ab- batem de Belia Insula investiret, quoniam eum sine audientia et judicio laica manu exspoliaverat. Ad quam investituram plenarie faciendam minus men- sis spatium terminum posuimus, et nisi infra ter- minum investiretur, proprio ore nostro abali Ro- tonensi et sacerdotis et abbatis officium interdixi- mus, atque abbatiam totam divinis officiis privavi- mus. Mandamus itaque fratemitati tuae atque apo- stoUcae sedis auctoritate praecipimus, ut hoc in. terdictum nostrum et in abbate et in abbatia iir- miler et inconcusse teneri ex nostra et tua parte r> facias. V. Item ejusdem litterce ad omms Britanniof epi- icopos. Gbrardus, Bagolismensis episcopus et sanctaB Romanae Ecclesiae iegalus, venerabilibus fratribus fiaicao Nannetensi, Marrodo Redonensi, Mor- VAMO Venetensi, Bivallono Aletensi, caelerisque BritanniaD episcopis, salutem et benedictionem . Dilectionem vestram nosse volumas quod Roto- nensem abbatem pro invasione quam super Kem- perlegiense monasterium fecerat, auferendo ei suam meliorem possessionem, ante preesentiam noslram vocavimus, eumque de tanta praesumptione correxi- patibus habent divinum ofticium Heri prohtbete. In- super ex parte nostra Conanam comilem dili- genler convenite, ut infra tnginta dies tantam tamque praesumptuosam invasionem absque dila- tione corrigat : qood ni feeerit, in eam et in totam terram soam gladium sancti Spiritus terribiliter exeremus. VI. Item litteras ejuidem ad Herveum Rotonensem abbatem de invasione BeUas intulo! et de tnebe- dientia, Gbrardus, Bngolismensis episcopns et sanctae Ro- manae Ecciesiae iegatus, Hbrvbo Rotonensi ab- bati. In exordio epistolae te salutarem, nlsi quia inter- dictum nostrum contemnis, et cum monachis tuis schismaticis factis scienter participas. Apostolicae siquidem sedis auctoritate te invitamus, ut con- cilio quod in secunda bebdomada imminentis qua- dragesimae Engolismae celebraturi sumus, remotii omni occasione, intersis, de invasione Bellae Insulae et de inobedientia quod justitia dictaverit susce- pturus. VII. Ad Moruanum Venetensem episeopum. Gbrardus, Engolismensis episcopus et sanctae Ro- manae Ecclesiae legatus, Mobvano venerabiii Vene- tensi episcopo, salutem et benedictionem. Adversus pullulanlia vitia et enomitatea in Ee* clesia et popuio Dei emergeBtes, ex praecepto do- mini nostri papse concilium in secunda hebdo- mada imminenlis Quadragesimae Engolismae cele- brare disposuimus. Ad quod fratemitatem vestram invitamus, atque apostolicae sedis auctoritate vobis praecipimus, ut Herveum Rotonensem abbatem ex nostra et vcstra parte, quod remotis occasionibus eidem concilio intersit, invitetis. Quod si a tanto conventu se subtraxerit, procul dubio canonicae di- striciionis sententiam suscipiet. vm. Litterce Ermenaardiseomitissas ad Gerardum Bngo- lismensem legatum. Venerabili domino et pio patri Gbraiik)^ Bogo- \m EPISTOL^ ET DIPLOMATA. 4326 israensi epi^copo et sanctsB Homanae EcclesisB le- gato, Ermengardis comitissa, humllis vcslrsc humi- litatis ancilla, salutem. BenevoleDtise vestrae gratias ago quod humilitatem meam et salute vestra ct benediclione imo ct ora- tione dignemini. Quod autem mihi impooitis ut in- ter monachos concordiam et pacem rcformare stu- deam, pro imperio vestro libeas amplector : unum mihi molestum est, quod Rotonenses et interdictos tenetis et excommunicatos. Hoc si vestrse discre- lioni placeret, ad tempus oporteret relaxari, prae- sertim cum filius meus in hoc se maxime gravari et monachos iojuriari queralur. Quidquid enim hic fecit, ex praecepto domini papae et vestro asserit se fecisse, et si quid aberravit, judicio episcoporum A risopitensis episcopi et Kemperlegiensis abbatis, quasdam etiam ad dominum legalum de eodem ne- gotio vidimus, in quibus, salva vestra gralia dico, consilium illud papse quod dicilis nequaquam con- sonat. Caeterum quod iliud emendare promiltitis, et consilio noslro sive judicio atque confralrum no- gtrorum episcoporum Britanniae de re ista satagere, multum nobis placet, et inde vobis referimus gra- tias . Est itaque consilium nostrum ipsos confratres nostros, Corisopitensem scilicet et Remperlegien- sem abbatem, ad dilectionis vestras benigditatem dirigere, et vos tanquam charissimum filium depre- cari et exhortari lideliler, quatenus in hac re com- monitiooibus seu etiam prseceptis domini papa Paschalis, praeceptionibus quoque praedecessorumi suonim prsesto est emendare ; sed et in ^onspectu q ejus pontificum, quorum privilegia de hac posses- sione Kemperlegicnsis monasterii vidimus, nequ^- quam obsistere studeatis. Potius juxta consilium domini papae Paschalis et Bogolismensis legati ad- judicatam perceptiooem Kemperlegiensem abbatem vos pleniter investire laudamus, deprecamur, mo- nemus, et si querelam islaro consilio fratrum no- strorum episcoporum Britanniae paciBcare, Deo ju- vante, potestis, volumus et concedimus. Verum, quod absit I si ad prsesens pacatum finem non est habitura, nos per Dei gratiam opporluno tempore et loco, juxta quod petitis et nos debemus, justitiae utriusque partis non deerimus. vestro, si ad locum idoneum accedatis, de omnibus responsurum se dicit, et quod justilia exegerit hoc facturum. Bene igitur feceriiis si inducias usque ad concilium veslrum et comiti dctis et monachis. Kemperlegienses qnoque, quaeso, interim ad nos dirigite, ut de concordia Deo annuente tractemus : sed et dominum Corisopileosem per vos rogamus, ut redeat, plenam a filio meo secundum consilium episcoporum consecuturus juslitiam vel assecuturus concordiam. Sin aulem nihil horum prudeutiae ve- strae sedet, filius meus in concilio vestro quod ei ratio ostenderit, per episcopos et abbates suos vobis respondere curabit. IX. Ad Gislebertum Turonorum arehUpiseopum HHeras G Conani comitis. XI. GiauKBBato, Dei gratia Turonensi arcbicpiscopo dilecto suo duleissimo, Gonanvs Britannorum duzy salutem et servitium . Grates de bono quod mihi raandare dignati estis vobis non modieas refero : de hoc autem quod de episcopo Gorisopitensi et abbate suo niihi manda- stis, vobis respondeo me, si error fuit, jussu domini papae erravisse, et fibentissime vestro consilio et Britanniae episcoporum me malefactum emendatu- rum, aut si ipsi malunt, rectitudinem coram vobis et Britanoiae episcopis facturum. Unde vobis mando et muUum impioro, ut nostri gratia ad unum isto- rum iUos mooeatis. X. Gisleberti Turonorum, archiprcesulit lilterce ad Conanum comitem. GiSLBBBtTiJS, hnmilis Dei gratia Turonorum mi- Dister, dilecto filio Conano iliustri Britanniae duci, salutem et foenedictionem. In primis debitas vobis gratias referimus, quod nuntium nostrum ad vos, sicut ex verbis ipsius ac- cepimus. honorifice soscepisiis : muito etiam gra- tius nobis fuit quod ad deprecationis et petitionis nostrae legationem henignius si perficitis respondi^ stis. De eo tamen quod consilio domini papae vos errasse, si error foit, significastis, pro certo scitote quod quasdam ipsius litteras ad vos dc querela Co- Lugdunensis et BisunHnos Ecclesiag archiepiscopiad Engolismensem episcopum. Egregio fratri Gbrabbo, reverendo Engolismensi episcopo et apostolic» sedis vicario, Jocbrannus Lugdunensis Eccle&iae servus, et Ansbrinus Bisun- tinus archiepisoopus, salutem et vestri sacerdotii dignitatem. Judicium quo discretio veslra controversiam quse inter Gurhandum abbatem Sanctae Crucis Kemper- legiensem et Herveum Rotonensem abbatem ter- minavit, dominus papa audiens et auctoritate litte- rarum suarum, quidquid inde fecerilis, corrobora- vil. Nos igitur de justitia ac reclitudine veslra plu- rimum confidentes, summopere vestram depreca- mur dignilatem, quatenus praefatum judicium, a domioo papa confirmatum, perpetuo teneri et ob- D servari facientes, abbati Sanctae Crucis justitiam competentem ac legitimam faciatis, donec jus Bc- clesiae suae inpace possideat, scieotes nos pro cerlo multo his majora pro vobis facturos, si ope nostra in aliquo negotio indigeretis. Optamus vos semper bene valere et in omnibus viriliter agere. XII. Exemplar litterarum Paschalis papce ad EngoliS' mensem legatum. — Afflictum consolatur. In- terdiclum abbaii Rotonensi illatum confinnat. « Paschalis episcopus, > etc. « Fraternitati vestrae, » etc. Vide in Paschali, Patrologice t. CLXIII, sub. num. 502. 1321 GERAtlDI ENGOLISMBNSIS EPtSGOPI. 43€8 XIII. Ejusdem ad Conanum comitem. Hortaiur cogal mc- nachos Rotonenses ui Bellam Insulam monachis KemperlegieMibus restiiuant. « Paschalis episcopus, » etc. c Nosse debesy » etc. Vide ubi supra^ sub num, 503. XIV. Eaemplar chartuke Conani comitis de redditione et confirmatione Bellm InsuUe. Iri nomiQe sanctae et individuu^ Trinitatis, ego GoNANUs humilis Britanni» dux, cum sorore mea Hadeuguis, et matre mea Ermenjart, dono et con* A auxilio, impelivit nos, cnjus illatam injuriam ve- ridiea asquitalis ratione cooperante Spiritns sancti gratia adnihilavimus. Sed primum videamos qaot abbates utriusque partis fuerunt, et quam concor- dit<^r fuerunt. Sanctus igitur Gurloesios Sanctse Grucis ecclesiae pnmus abbas cxislens, eam annis vi- ginti quinque in quiete et pace bona gubemavit, per quem in vita Deus multa ostendit miracula, nunc quo- que in morte usu qaotidiano plurima declarantar. Huic autem sanctus Joannes in regimine eidem eccle- site succedens, sine vi et sine calumnia nondecim an- nis vixit. Hujus multa bonaopera, tam clericus quaro laicus recitantur. Post hunc aulem Yitalis abbas a nullo inquietatus in eadem sede per novem lauda- biliter viguit annos, cajn? ossa multos sanitati in- cedo pro salule anima me« et parentum raeonim g^^^^ resliluunt. Quarlus vero Vingomams \al. monasterio quod Kemperlegii ia honore sanclss crucis constractum est, terram quae Bella Insula voeatur cum omnibns redditibus suis, ut pater meus Alanus fecit, et avus Hoel, et alavus Alanus. Ga- lumnfam namque Rotonensium, quae in nostro tem- pore per cupiditatem et invidiam super hac terra orta est, et pro qua dominus Robertus Corisopi- tensis episcopus cum clero Gornubiae, et Gurguan- dus Kemperlegiensis abbas cum monachis suis per annum et fere dimidium perstiterunt, falsam esse atque omnino sopitam apostolica auctoritate atque judicio novimus, ad quaro Herveum Rolonensem abbalem, et Gurchandum Kcmperlegiensem abba- tem pro conlroversia quam super hac terra habe- banl, misimus. Nunc igitur prsedictam insulam cum ^^ .„.„„„^„«.„ «.,«,., omnibus sibi [a/. suis] perlinentibus, quam Her- C jjjg nusquani verilatem fugienlibua veus Rotonensis abbas pcr vim mea) potestatis in Jungomarius] eamdem adeptus est sedem, quam tribus annis pacifice rexit, cujus corpus in ecclesia Det Genilricis apud Kemper Sancti Gorentini sua- vissimo redolens odore, aperto sepulcro totum in- tegrum conspicitur. Post hos quoque Benedictus vir satis boni testimonii in eadem guberaatione l et duobus viguit annis. Hic autem sextus abbas, cui falso calumnia objicitur, neque per se neque per episcopum provinciae interpellatus est, antequam injtiriose apud, ut aiunt, apostolicum et legatum nobis ignorantibus clamor factus sit. Sed insuper etiam abbas Rotonensis erga tyrannicam et secu- larem polestatem, videlicet terrae principem, de in- sula supradicla fecit clamorem, data et proroissa pecunia in supplantationero alterius ecclesi», no- vaserat, pro qua invasione cum tota abbatia sua ultra spatium unius anni apostolica auctorilate juste inlerdictus atque ' excommunicatus fuerat, Kemperlegiensi monasterio et omnibus monachis ibidem manentibus in manibus Gurcbandi ejus- dem ecclesiffi abbatis sinc aliqua per me vel per meos posteros ulterius inquietudine in perpe- lumn reddo. Monachum etiam quem abbas Roto- nensis de sa^pe dicta insula secum adduxerat, de Rotonensi claustro ad suum locum reddi feci. Qui- canque autem Kemperlegiense monasterium pro hac re amplius inquieiaverit, apostolica auctoritate pcrcutietur et nostra consulari severitale quassa - bitur. D Actum est hoc Rotoni anno 4118 incaraati Verbi, in praesentia domini Roberti Gorisopitcnsis episcopi, et Marbodi Redonensis episcopi, et Briccii Nanne- tensis episcopi, et Morvani Venetensis episcopi. Testes vero bujus rei sunt hi... XV. helatio seu notitia controversia prcedictce facta a Gurhedeno monacho Kemperlegiensi, Notum sit omnibus a nemine Rotonensium abba- lum calumniam ullam usquam noslro monasterio illatam fuisse, sed concordi fraternitale utriusque nronaslerii abbates et conventus unanimiter vixisse, donec illorum quidam Herveus abbas comitis fultus Hsec auiem noatra abbatta a condilmibiis sais, Alano et filio ejus JJoelo eonsuliboa et abbatlbus supradictis sub tutela et pati*ocinio sancta Eoma- r*s Ecclesia; in perpetua defensiono posita est, pactis aique datis duobus denariis aureis in reddi- tionem singulis annis et ad contactum, acceptis privilegiis a sanctis apostolicis viris, quae in secre- tario nostri monabterii servantnr, et exemplana in hoc lil>eIlo continentnr. Sciendnm est autem ex alia parte quod Galwallonus abbas Sancti Salvaloris, coadjutor fundationis ecclesi» Sanctse Grocis exsti- terit ; ipse enim prioreni sunm Gurloesiuro comiii ad abbatem transmisit, qui etiam fralernitatem no- stram ab abbate et fratribas in vita et in morte re- cepit, atque eis quoque donavit, quod pactum usqae hodie scriptutn iuter utrosque reservatur. Hnjus abbas Hugunnanus succcssor eamdero pactionem flrroissiroa stabilitate teneos attllalenua transgres- sus est. Post hunc Perrenesios cum sttflumi chari- tate Kemperlegienses fratres eodem lenore suacepit- Deindc hi^as snccessor Almodas sub vincalo fra- ternitatis illud idem servavit. Abbas quoqae Bili [a/. Vili] nomine, aliorum prsdecessorom in pace eadera scrvavit. Poat hos Robertaa motuam atrios- que ioci devotionem jam dictro fralernitatis absqoe aMqoa diasensione retioQit. Joslinos etiam eonfeetas senio inviolabilem utriusque partia societatem pari modo custodivit. Gualteras vero qood soi pnede* 432d CHARTA. 4330 eessores firmavei^aiit quandiu vixit paii vioculo A sterii, seilicet sanclum Gurloesium, de monasterio amiciiiae ratum lenuit. Ui oranes in eadem supra- dicla fraternilaie et societate sine uUa calumnia exstiierunt. Ne placitum Hervei Rotonensis abbatis et Gu- rhandi Kemperlegiensis raonasterii abbaiis in curia Gerardi Engolismensis episcopi et saocise Romanie Bctlesie iegati alii^uantulum veotiktum oblivioui tradatur, soriptum fieii decrevimus. Herveus igilur Rotonensis abbas in primis Beliam losulam ab Alano coDsule suo monasterio iojuste ablatam fuis- se, et deinde suos monacbos euin inierfeotione cen- tum viginti hominum expulisse, sicque de bac ii^u- ria in conciliis plerumque clamorem fecisse, sed nunquam jostitiam invenisse conquestus est. Abbas vei*o Gurhaodus econtra respondit Beilam Insula0) d ab Alaoo consule qui eam hsreditano jure possv- debat, suo ccenobio sine aliqua calumnia datam fuisse, suosque antecessores, scilicetquinque abba- tes, eam in quiete possedisse, postremo aflirmans prsBdietam insulam a suis pnBdeeessoribus ad mi- nus per tricenoium possessam fuisse. Gumque ab eo qussitum fuisset quot anni erant a fondalione ecclesiae usque ad tempus Benedicti abbatis sui an- tecessoris, et quo anno Doroinic» Incarnatioois sua ecciesia fundata fuerat ; respondit suam ecclesiam fundatam fuisse anno i008 incarnati Verbi : a fun- datione vero ecclesiae usque ad tempos Benedicti Lvi annos. Ad ostendendum quoque calumniam Ro- tonensium esse falsam, primuro abbatem soi mona* Sancti Salvatoris cum concordia suorum fratrum ab Alano consule quaeirilum et electum fuisse. Ab- bas vero Rotonensis ad haec respondit, ideo suos antecessores sanclum Gurloesium abbatem con- .eessisse, quia eadem insula vivente S. Gurloesio sibi non fuerat ablala. Sed cum a Rotonensi abbate quaesitum fuisset, ubi et quando, et apud quem calumniam fecerat ; respondit Huguimarium abba- tem sui monasterii apud Leoncm papam Vercellis desanctoabbate Gurloesio Kemperlegiensi claOjO- rem fecisse, ubi rationi ia contrarium inventus est. Dixerat enim superius, terapore praediQli Sancti eamdem insulam sui juris fuisse. Praelerea addidit super hac re Santonas Redonis, Suldunis, suos mo- jiachos clamorem fecisse. Ilerum cum ab eo qusesi- ,/0^ fuisset utrum inde haberet sciiptum per manum illicujus cardinalis daium, vel testes quos prsesen-^ taret, dixit se testes non habere, sed scriptum ta- men non sigillatum domi remansisse. Iterum qutt- situm fuit ab eo quis abbatum Kemperlegii pradfa- tam insulam sibi suisque abstulit ; respondit Benc- dictum abbatem Boelumque consulem suum fratrem ante dictam iosulam sibi suisque abstuiisse, ubi plane menlitus est, quia in initio rationis suae ab Alano consule insulam sibi ablatam fuisse retulit. Quam causam ita investigatam aliquandiu legatus suique usqoe ad medium Quadragesimae indaciali sunt. GERARDI GHARTA Qua eorUroversiam inier Bemardum viceeomiiem de Comborn et abbatem Usercensem de loco de Amanzenas orlam dirimit, (Aanollie.) [Baluz., MiseelL edit. Lac, tom. III, pag. 66.] Rgo Gbrardus, EngoHsmensis episcopus et san- G ctae Romanae ecclesiae legatus, praesentibus et fu- turis notom fieri volo qood Bemardus yicecomes de GomlM>m et abbas Usercensis cam qnibusdam personis monasterii sui in curiam nostram venerant, pro controversia qoam inter se babebant de qua- dam terra qoam ipse Bernardus pro salute aoimae suse monachis Cluniacensibus dederat. Abbas au- tem Usercensis adversus Beraardnm et donom ab eo factom his utebatur rationibus, dicens quod terra illa quam Beraardosad aedificationem faciendam prsedietis monachis dederat erat de alodio Sancii Pelri Urercensis, qnod Oddo comes de Marchia sancto Petro Usercensidederat. Aliaminsuper prae- tendebat rationem, dicens quod ecclesia Trainia- censis, in cujus parochia illud aedificium fiebat, erat Sancti Petri Usercensis jus, qoam quidam presbyter monasterio Sancti PetH Usercensis dona- vit, et post aliquantum temporis Umbaudos Le- movieae sedis episcopos cum consilio Gausberti ar- chidiaconi et Bosonis archipresbyteri eidoro mo- nasterio donavit. Ad domum vero episcopi astru- endum relationem ipsius doni ehartam conscriptam protulerunt. Ad haec prsedictus vicecomes Beraar- dus respondit, diceus quod terra illa nomine Aman- zenas de alodio coroitis Marchioe non erat, sed SQum proprium alodium ab avis et proavis esse as- serebat, quod in manu fratris nostri Eastorchii Le- movicensts episcopi monachis Cluniacensibos ad aedificationem faciendam dederat. Quodautem Um- bandos Lemovicensis episcopos donom ecclesise Trainiacensis eis fecisset se omnino ignorare dice- bat. His itaque audilis utriusque pariis rationibus, una cum venerabilibus fratribus et coepiscopis no- 1331 ODDONIS ABBATIS S. REMIGII. 1333 8lris LemoviccDsi, Pelragoricensi, Agennensi cano- nica auClorilate judicavimus quod Bernardus prse- diclus vicecomes comiti Marchiae, si ab eo impete- retur infra quadraginla dics ab eo die quo judi- cium factiim est de alodio quod per donum comitis Marchise Usercenses monachi oblinere nitebantur, quantum exi^eret ratio responderet. Et quia charta quam super dono Umbaldi episcopis de ecclesia Trainiacensi protulerant canonicam firmitatem non habebat, cum prsedictis episeopis judicavimus ut instra eosdem quadraginta dies duos legitimos te* 8tes producerenl qui rationabiliter probarent se vi- disse et audisse quod praefatus episcopus Trainia- censem ecclesiam cum consilio praedicti Gausberti archiadiaconi et Bosonis archipresbyleri monachis Usercensibus dedisset, inlerim vero roonachi Clu- niacenses terram illam quam Bernardus vicecomes , indictione viii, regnanle Ludo- vico rege Francoram. ANNO DOMINI MGXXXVI. DOMNI ODDONIS ABBATIS S. REHIGII RBMBNSIS EPISTOLA AD THOMAM COMITEM De quodam miraculo S. Thomse apostoli (1). Salutare est omnibut Ghristiani nominis cultori- Q buB seroper quserere et audire aliquid 9edificativuro, et quantum sil Dominus in sanctis suis mirabilis cognoscere relatione fidelium. Cum enim te avidum super hoc cognoverim, juxta petitionis tuae, admo- nitionem, qusein curia Romana vidi etaudivi, scripto libi intiroare volui. Aderara anno praesenti, feria scilicet sexta post Dominicse Ascensionis solemnita- tem, ante domni papse prsesentiam, de nostris vide- licel negotiis locuturus, cum subito adfuit quidam qui legatos Byzaniei, id cst Constantinopolitani imperatoris, adesse pro foribus nunliaret. Exhila- ratus vero domnus papa super tanti nominis legatis, ex latere suo episcopum misit, ut eos honorifice in- troduceret sibique praesentaret. Yeniunt, saiutato- que papa universali et plerisque curialibus, de sa- ^i lute imperatoris suorumque qualitate, prout fuerant sciscitati, satis honeste retulerunt. Gausa autem eorum baee fuit. Intererat eum eis Indiae archiepi- scopus, vir salis honestse formse, et juxta linguae suse notitiam eloquentissimus, qui sociali aciyutorio defuocti 8ui principis destilulus, consilii causa ad 0 } Hsec Oddonis abbatis Remigiani apud Remos epistola scripta esl circiter annum 4J3"k Nam anno sequenti ex italia reversus, construendae Montis-Dei prsedictum imperatorem jam pridie venerat, Cum- que imperator petitionem ejus audiisset, et ex fami- liaribus suis unum principem dedisset, quasi per- fecto negolio ad propria redire disposuit. Cumque iter ageret, novum principem morte impediente amisit. Quo tumulato, imperatorem repetiit, doloris sui causam nuntiaturus. Imperator vero consolatus euro, ne doleret admonuit, principem recepit alte- rum impcratoris munificenlia. Tunc archiepiscopus aliquantulum mitigato doiore agit iter, sed noo per- agit. Repentinus enim secundi inleritas principis duplicato dolore Tebementer etmi turbavit. Quid ageret ignorabat, incertum quippe babebat an im- peratorem repeteret, an incoeptum iter imperfecto negotio peragere deberet. Vicit tandem virilia con- silii strenuilas imminentis periculi jaeiuram, suo- rumque exhortationibus relevatus, et ne deaperai^t admonitus, retrogradum iter arripuit, soque pii im- peratoris oculis diri infortunii bajolus reprsesenta- vit. Cogoito igitur imperator znopinatae rei eventu obslupuit, et petitioni archiepiscopi aatisfecisse se dicens, tertium mitlere denegavit. HumiUs autem Carthusiae fundum concessit. Thomas comes, cui epistola inscripta est, videtur esseTbomasdeMarla. Codiciaci castri dominua. i333 CHARTA. 1334 arcbiepiscopns vix maltis lacrymis impetravit ut A Romanam curiam ei visitare coDsilii gratia liceret, et legalos imperatoris cum lilteris deprecatoriis se- cum ducere valeret. Cumque in curia esset, qul' husdam palatinis praeesse se Ecciesiae illi referebat, in qua beati apostoli Thomse corpus requiescere di- cebatur. Inter c«tura vero quee de situ ecclesiae tbe- saurorumqne opulenlia et omamentorum varietate enarravit, unum disseruit, quodnon sine admira- tione aures audientium capere possunt. Praedicti apostoli ecclesia magnse altitudinis fluvio ex omni parte clauditar, qui discurrentibus aquis, septenni etiam puerulo, octo ante festivitaiem, apostoli die- bus, totideroque post fcstivitatem, prae nimia sicci- tate se viabilem prsebet. In ipsa aulem solemni die coUectis in unum totius provinci«eproceribus, omni- |^ que clero et populo, post multas iacrymas altaque suspiria archiepiscopus cum sui sociis ordinis ad beati apostoli feretrum accedit, et ex eo cum mngna reverentia corpus levatum in cathedra ponlificali de- center collocai, primusque tanti advocati pedibus advoIutuSf oblaiionis suae munere apostolum hono- rat. Beatus vero apostolus brachium erigit.manum- que aperitf et quidquid ei ab universis nostrae fidei cultoribus oiferlur, gratanter accipit. Si quis vero haereticus populo admi:itus, quasi pro devoiione in manu apostoli aliquid ponere nititur, clauditsanctus manum^ e( nefanda munera aecipere denegat. Cum, que talia relatione quorumdam in auribus domini papae sonuissentj adesse jussit episcopum, et ne amplius in palatio falsa seminaret, sub anathemate prohibere voluit. Veritati enim contrarium esse vi- debatur quod de apostolo divulgasset. Episcopus autem coram omnibus nil esse verius affirmabat, et assensu domini papae sacrosancti Evangelii jura- mento ita esse comprobavit. Credidit tandem domi- nus papa, credidit et omnis curia, et apud omnipo- tentiam divinam apostolum majora impetrare posse acclamabant. DOMNI ODDONIS ABBATIS S. REMI6II CHARTA DE FUNDATIONE CARTHUSIiE MONTIS DEI In dioecesi Remensi (2). (Habiexon., Annal. Bened,^ YI, append. p. 66^.) Universorum Domino, qui est summa sanctitas, G famulantibus et in sacro religionis proposito perse- verantibus, maxime his qui abjeclis saecuiarium ne- gotiorum sarcinis, jam praegustant in tranquillifate vitae quam suavis est Dominus, nos benignos esse convenit ; et non solum eorum nccessitatibus ali- quod levamen impendere, verum eliam si quid eis devotio fidelium contulerit, ut illsesum ad ipsorum usus penmaneat, soUicite curare. Idcirco memoriae cunctorum, lam praesentium quam futurornm, fixum esse volumus, quod ego Oddo, humilis minister ec- clesiae Beali Remigii, totumque capitulum cjusdem monasterii, communicato mecum labore, prompta voluntate et pia devotione henignnm praebentes as- sensum, ccenobium in quo usus et sacras consuetu- (2) Gum propagarentur in dioecesia Remensis parlibus rehgiosae congregationes, Hfolismensium, Gisterciencium et Prsemonstratensium« quorum in- stitutor sanctus Norbertus anno il34 mortuus est, una deerat sacri ordinis Carthusiensis familia, quae in solo Burgundiae seu Provinciae, ut tum vocabant, regno radices egisse videbatur. In has vero partes demum ramos cxtendit, auctore primum venerabili Oddone. S. Remigii abbate, qaod bos modofactum tradunt. Hic aliquando Romam profectus, cum ad propria rediret, torte divertit ad Majorem Garthu- siam, ubi explorata piorum illorum solilariorum admirabili conversatione^ consilio beati Hugonis, dines Carlhusiani honesti moribus fratres teneant et custodiant, in fundo ecclesiae nostrae, videlicet in loco qui nunc Mons Dei nuncupatur^ nam antiquitus vocabatur Mons Bosonis, in honore beatae Yivginis Marise et S. Joannis Baptistae conslruximus . Hoc totom factum est eonsilio domni Hugonis Gratia- nopolitani episcopi neenon et assensu reverendi Guigonis, Carthusicnsium pauperum prioris, qui et primos sacrae hujus institutionis magistros ad nos misit, et locus ille ut Mons Dei vocacetur, praecepit et statuit. Yenerabilis etiam Ravnaldus, secundus Remorum archiepiscopus, in hoc opere strenuus cooperator exstitit, et ejus voluntate et consilio evocatio Garthusiensium fratrum facta est, et con- stitutio loci. Gratianopolitani episcopi, domum ejusdem instituti in dio'.cesi Remensi aedificare statuit, assensu vene- rabilis Gui^onis Garthusi^e prioris, qui primos sa- crae istius mstitulionis proseminatores Oddoni con- cessit. Hoc proinde consiliumioiitOddoanteobitum sancti Hugonis episcopi, qui anno 1132 accidit, Ka- lendis Apnlis : sed vix ante himc annum 1134 ex- secutioni demandatum esL, cum scilicet Oddo abbas e Pisano concilio reversus esset. Novae doraus ex- struendae assignatus est monasterii sui fundus in finibus Remorum duabus ab urbe Mosomo leucis, ad amncm Barum, tunc dictus Moiis Bosonis, qui postmodum Mons Dei appellatus est. 1335 ADALBERTI ARCfllEP. MOGUNT. 1336 In quo tiquidem monte fratribus ibidem in ordine A et quieanque banc infringere tenfaverit, analhema- Carthusiensi Deo militantibus, et secundiim sacras tis sententia percutimus. * ipsius ordinis institutiones, a sanctis eorum prae- decessoribus datas, degentibus, praedirtum coeno- ^ium^ et quidquid ecclesia nostra in procinctu ejus- iem CGsnobli infra subscriptos terminos possidebat, communi totius capituli nostri assensu gratantcr, et ab omni censu et exactione liberum dedimus, Concessimus etiam ut terras, quas rustici infra eos- dem termioos possidebant, si dono vel prelio prse- dicti fratres acquircre polcrint, libere et absque ullacensu in perpetuum habeant. Similiter de om- nibns, quae ibi Richardus Mesoroensis abbas cum suis fratribus, et domnus Ursio S. Dionysii abbas et ejus congregatio habebant, liberam donationem, et ab omni querela absolutam prompta dcvotione ob- q tuierunt et dederunt. Willelmus etiam Sethona, et Nicolaus de Burgo, et Goido de Altreio quidquid ibi tenebant, et quod usibus pauperum Christi ulile ac necessarium visum est, pro remedio animarum suarum pari libertata deJenint. Hi sunt termini quibus praedicta loca limilantur : ab orientali plaga versus meridiem, ab Asia usque ad rivulum qui defluit in Amosias, ab Amosiis usque ad viam regiam, a via regia sicut tendit usque in Forest, de Forest per verlicem Monlis Rouel sic- ut vergit usque in Chermel, de Chermel usque Bu- ten rivulum, a Buten sicut defluit usque in Barum iluvium. Item ab Asia versus aeptentrionalem pla- gam usque ad rivulum qui dicitur AHrepa, sicut idem rivulus defluit in Barum. Ut autem haec mu- ^ nificentia nostra in perpetuum vires obtineat, et in- convulsa illibataque in omne conservetur tempus, et permaneat» auctoritate privilegii domni Innocenlii papae II muniri feeimus. Sed et nos sigilli beati Re- migii impressione, et honorabilium adnolatione personarum ae testium roboramus et conflrmamus ; (3) Reponenda indictio xv. Sipnum Gaufridi Catalaunensis episcopi. Sign. Alvisi Attrebatensis episeopi. Sign. Oddonis abbatis S. Remigii. Sign. Ingulranni Altivillarensis abbatis. Sign. Ricardi Mosomensis ahbatis, Sign. Hellini abbatis S. Theodorici. Sign. Joranni abbatis S. Nicasii. Sign. Albrici S. Basoli abbatis. Sign. Ursonis abbalis S. Diosynii. Sign. Fulgonis abbatis Spamacensis. Sign. Willelmi abbatis de Mauri Monte. Sign. Atbrici et Hugonis archidiaconorum. Sign. Leonis decani. Sign. Gervasii cantoris. Sign. Henriei, Gregorii, Rogeri presbytemnim. Sign. Bosonis, Raincri, Bernardi diacononim. Testes etiam hujus rei sunt : Joscelinus tnnc prior, Hugo subprior, Rainaldus prai^situs, Sigibertns, Macharius, Hugo capellanus, Gauterus Altreiensis, Amulfus prsepositus, Christianus cantor, Hayderi- cus cellerarius, Otho, Gervasins, Benedictus, Lam- bertus, ilera Lambertus, Balduinus, sed et omnis conventus. Testes etiam hujus decreti etinstitutionissnnt :de clericis, Drogo decanus S. Timothei, Lethardus, Tomas, Constantius, Nicholaus. De militibus, Pelrus el frater ejus Tomas.Delai- cis, Tomas villicus, Simon decanus, Walterus, Lambertus, Guido scabini et multi alii. Actum Remis anno incamati Verbi 1137, indi- clione xiii, (3) regnante Ludovico Francoram rege anno xxx, archiepiscopatus autem domni Rainaldi anno xii ordinationis vero nostrse anno octavo decimo. EPISTOLA DOMNI ODDONIS ABBATIS S. REMIGIl AD WIBALDUM ABBATEM STABULENSEM. (Vide in Wibaido, infra.) AimO DOMINI MGXXXVI ADALBERTUS MOGUNTINUS ARCHIEPISCOPUS NOTITIA (Dom Nartbnb, prsef. ad tom. I ampL Collect,, p. xxxiii) Rotbardo successit in sede Moguntina non minus sincer» in sedem aposlolicam obscrvantiae quam di- gnitaiis hseres Adalbertus, Henrici regis cancellarius» « primus inler primos ejus praecordialis consilia- 1337 EPISTOLiE. i338 rias, <• uti loquitur Oito Frisingcnsis lib. vii, cap. 14, quique, ul babet abbas Urspergensis, « per ononia secuodus a rege semper fuerat. > Is imperatori omniao devinctus, auclor aliquando fuerat ipsi ut Paschalem paparo invesliturassibirctiDentem custodia) traderet. At vero post concilium Laterancnse, damnato pri- vilej^io, pravi consiiii ct facti poenitens, in errantem principem conspirans, traditus et ipse cusiodiae est annis quatuor ; unde populi favore eductus, Coioniae ab Ottone fiambergensi praesule sanclissimo conse- cralus episcopuSf bellum imperatori scbiftmalico indixit, nec destilit, donec Calixto papae reconcilinrelur. Qu^nium autem in hanc reconoiliationem laboraverit, declarat ipse epistola ad Cahxtum papam quie in- cipit : • in multis et magnis persecutionibus, » elc, ex cujus verbis constat Adaihertum pacis Calixlum papam ioter et Henricum imperatorem composits secjnestrum prae caeteris fuisse, iliatasque sibi a prin- cipe injurias non tam ulcisci quam remuncrare studuisse, quippe qui censurarum vinculis eum soIvJt, a quo fuerat et ipse in vincula conjectus. Eamdem quoque operam erga suffraganeos adhibuit. Henricus Paderbomensls anlistes in concilio Nor- thusano EeclesiaB reconciltatus fuerat abs Rothardo metropolitano, ea tamen lege, ut a ponlificali absti- neret officio. Fecit illi copiam Pascbalis papa, anno ii07, obeundi munia quae sui essent ordinis, uti scribit Gobelinus. At labente imperatore Henrico V videtur et ipse relapsus esse : ib quod clare probat Moguntini aschipraesulis Adalberti epistola ad episcopum ct caiionicos Paderbornenses. Quantum vero laboraverit Adalbertus ut Cunonem Argen>inenscm roduceret ad Kcclcslae gremium, plu- ribus disaercre opus non est, curo ipsa ejus epistola ad Calixtum papam H id aperte declaret. Fuerat kia- ctenus Cuno, ait Adaiberlus, « in obsequio re^is assiduus, » atque « inter primos amicos imperatoris habcbatur. » Spirae comiliis, anno 1108 celebralis, adfuit, ibidemque anno 1111 exsequiis Henrici Senio- ris ; anno vero 1113 Wormaliae sanctum Pascha cum eo celebravit, uti colligitur cx diplomate monachis S. Maximini dato ; comes denique imperatoris individuus, nihil fecit reliqui, quo fe apud ipsum poneret ia gratia, quippe quem vel eliam errantem et schismati addictum pequi non erubuit. Quid jam ad haec Adalbertus ? « Saepe, inquit, eum roouuimus, ut Ecclesiae Dei obediret, et ut hac via magia proficeremus, canonicis ut ab ejus errore recederent, et ad unitalem pacis Chrisli redirent, multoties seripsimus. » Ne- quc sane frequcntes iUx praesulis optimi commoniliones frustra truere, subdit enim : « frater noster Cono Argeolinensis episcopus statim post Remense concilium misericordiam postuiavit, et a cardinali sanctae Romanae Ecclesiae absolutionem recepit Postauam autem absolutus fuit episcopus, corde et cor- pore ab imperatore se subtraxit, et in servitio ac fidelitate Ecclesiae, utcunque injustus et peccator, fidelis tamen et utilis veritatis assertor permausit. >» Cum vero hac occasione gravi eum odio insectaretur Hen- ricus, spoliatumqne omnibus civitale depulisset, Calixto papae seripsit Adalbertus in gi*atiam ipsius, « non tamen ideo, inquit, ut injustitiam episcopi sludcamus defendere vel approbare ; » quae verba haud obscure indieant aon uno achismatis crimine notaturo fuisse Cunonem, et reveranonmulto post, hoc est anno 1123, ob Bertboldi ducis necem, cui assensum pr^buerat, exauctoratus legitur in Chronico Saxonico : « Cono Slratburgensis episcopus solo nomine, quia in nece Bettoldi ducis consentit, ab episcopalu deponitur. » Unde emendandt sunt scriptores nonnuili qui mortem ejus ad hanc aonum referunt, nisi aUunde constet eom hoe ipso anno esae defaoctam. ADALBERTI EPISTOLiE. I-II. A lis minister et apostolice sedis legatus, dilectis in Ad Calixtum papam. Ghristo qui sunt Halberstadensis Ecclesiae fratribus, (Vide Patrologise tom. CLXIU, col. 1356, I3b7. abbatibua, praepositis, caeteriaque tam miyoribus, III^ quam minoribus, spiritum cogitandi quae recta Ad Innoeentium U papam. sunt. (Vide in Innoceniio H, ad an. 1143, Patrologiae De morte charissimi et venerabilis fratris no- tom. CLXXIX. stri patris vestri Reinhardi (1) episcopi quantum IV. doleamus et siluerirous omiiipotens Deus novit, et Ad S. OUonem Bambergentem, ipse qui est veritas, testis est nobis, quam gravi nos (Vide in S. Ottone, ad an 1139, Patrologiae moerore affecerii, quod tam subito sublatus est no- tom. CLXXIII. big^ et cum personis et ecclesiis nostris unum cor- V. pus fuerit et anima una, jamdiu exspeciantes exspe- AdelerumEceleiia Halberstadensis,- Doletdemorte ctavimus ut aliquem nuntium vestrum recipere- Raynardi eorum episcopi, quodeo inconsulto pro- „,„3 ^^^^^ ^anta desolalione vestra, qui et de vestra cessenntadelectionem^etexahahcclestaassum' , , . .. «^« -«^j««^» »1 »/xef*«i rr.iAn»; pserint sibi pastorem. voluntate certiores non redderet, el noslrae iraterm- (Mabtknjb, ampl. Collect., I,p. 680, ex ms. S- Ger- B tatis assensum super ordinanda Ecclesia veslra non mani a Pralis.) despiceret. Siquidem parva nos loconim distantia Adalbbrtus, sanctae Mogunliensis Ecclesiae humi- seperabat, et suus canonicae instiiutionis ordo sic (!) Mortnus est Reinhardus vi Nonas Martii anno Bankeuburg. fratresque habuit duos, Conradum et Chriati IIMJ, ordinationis snae xv, uil legitur in Sigifredum, e quorum alterutro natus esl Poppo Clironico Halbersladiensi. Unde corrigendam est secundus, comes de Blankenburg, vir crudelis et Chronicon Stederburgense, ubi obilus ejusad annum Corbeiae novae infensissimus. 1124 consignatur. Filius erat Popponis comitis de 1339 RAINALDI II REMENSIS AllCHIEP. 1340 fieri postulabat. Vos autem, antiqu» discretionis et A sanctae matrid Bcclesiae perseverans, ex consilio et prudenti» vestr» immemores, et ut de persona no- stra taceamus, quid matri vestrse Moguntinae Eccle- siae deberetis, parum altendentes, extra morem eo- clesiasticae consuetudinis, in omni causa vestra processistia, quia et de alia Ecclesia personam elegi- stis (2) et eamdemquadamnova usurpatione annulo et baculo tanquam investire nonabhorruislis. Quod tamen de tam instnicla hactenus Ecclesia et lol la- boribus et persecutionibus pro obtinenda cano- nica investilura atlrita satis mirari non possumus. Solius enim consecratoris est dare annuhim et ba- culum. Ut autem bis omnibus ad prsesens super- aedeamus, hoc lantummodo fraternitati veslrae re* scribimus quod ad fratres nostros Moguntiam len- dispensatione fratium nostrorum^ in quorum con- spectu de tua causa deliberavimus, infirmitati tum indulgendum esse decrevimus, et pro temporis ne- cessitate et propagandorum in Ecclesia tua fidelium Qhristi saluie, episcopaiis officii admioislralionem tibi concedimus, in quo domni nostri bealae iTiemo- rise papse Pascba)is universalis Ecclesiae pontifieis auctoritatem sequentes, et nihil novi Uinquam ex nobis in Ecclesia Dei statuentes, qu» tecum egit, et in quibus te reslituit, rata habemu», et sub tesli- monio fratrum nostrorum episcoforum Colonieosis, Bavembergen?is, Corbeiensisque abbatis facta prae- cipimus, ul apud le permaneant, sine roaievolorum ac detractorum injuriosa caiumcia. Vobis autem dimus, communicatoque cum eis et quos communi- p omnibus charissimis dominis et fratribus nostris in care poterimus consilio, quidquid ad honorem Dei et justitiam ipsius poterimus^ libenter plenius vobis respondebimus. Valete. VI. EpUiola Adalbertiy archiepiscopi Moguntini, ad H. episcopum et canonicos Pathe^-bornentes. (Mabtbnb, ampL CoUecU, praf. adlom. I, p. xxxiv.) A Dei misericordia Moguntinensis Ecclesise ar- chiepiscopus el apostolicae sedis legatus. . . in Chri- sto fratri et coepiscopo H. Partherbrunensis Ec- clesiae... Cognoscentes poenitentiam tuam ac Dei mi- sericordia, ut opus bonum quod in te coepit, inde- clinabiliter conservare et consummare per ipsius Cbristo et propter Christum monendo prsecipimus, praecipiendo monemos, ut amodo cum episcopo vestro, et ipse vobiscum, unum sapiatis, inyioem di- ligatis, quatenus in die messis illius ad aream Do- minicam manipulos justilite reportare valeatis. Tibi autem fratri in Chrisli visceribus ampleetendo, fra- tcrna charitatis affectu eonsulimus, et auetoritate Dei et B. Petri et nostra injungimus, ut fratres tuos paterna compassione nutrias, amplectaris, foveas, si qui inflrmi et imbedlliores erunt» debita eis fiie- tate condescendas, sicque tibi commissis ovibos studeas providere, ut in die Domini illud fideliom servorom Euge ovanter merearis audhre. Omnes vos optamua in Domino valere, et fideliler perseve- gratiam studeas, de csetero fideliter in obedientia G rare in unitate sancUe matris Ecclesi». (2) Odonem praepositum S. diensi. Sebastiaoi de Magdebur ; de quo fusius in citato Ghronico Halbersta- ANNO DOMINI MCXXXVII RAINALDUS II REMENSIS ARCHIEPISCOPUS NOTITIA {Gallia ChrisHana^ nov. edit., tom. IX, col. 82.) Rainaldus II (de Martigny, sive a Pratis), Brientii D filius e gente Meduana, in provincia Andegavensi, ex ipso Andegavensi episcopatu translatus favore Ludovici VI regis ad archiepiscbpatum Remensem anno 1124 ; qao etiam anno adfuit consilio Claromon- tano. Anno sequenti, episcopatus sui primo, altare de Turribus supra Matronam a nobilibus crr ptnm restiiuit monachis Cluniacensibus ; prseterea tria altaria concessit monachis Nicasianis ; sub&eripsit- que regio diplomati quo a Ludovico rege vicedomi- natus et praepositura Laudunensis quae laids in beneficium concessa fuerant, eidem ecdesue preci- bus fiarlholomfiei episcopi rcddita sunt. Anno 1126 monasierium Igniacense a fundamenlis exslruxit cum amplissima dote. Anno 1127, quo tempore legatos habebat Romse, forte ab obtinendum pal- 1341 EPISTOL^. 1342 liurn, Witerum comilem Regitestensem propler A exactiones quas intulerat villisS. Remigii excom- municatura, sed resipiscentem absolvit (i). Bodem anno pactum iniit cum Alberone Leodiensi episcopo pro fiullionensi beae6cio. Exemplar pacti hujus, non quale exbibuerunt Sammartbaoi inancum et mutilum, sed integrum ex Marloto describi cu- ravimus inlcr instrumenta bujus ecclesiae. Illud auiem, quamvis in assignando Ludovici regis anno crraverit librarius, liquet tamen transactum esse anno i 1SI7, non ut nos olim scripsimus (5S) i 1 37. Uode colligas Rainaldum transegisse non cum Alberone 11, sed cum Alberone I. Anno ii28 adfuit Rainaldus comitits episcoporum a Matlhseo Albanensi episeopo coDgregatis ; canonicosque rogulares exactis sseula- ribus in Sparnacensi S. Martioi cosnobio stabilivit. q Anno ii29, die sancto Paschsc, consecravit Duro- cortori Philippum regem Ludovioi YI primogenitum, biennio post exstincium, prsesente Henrico I Anglise rege ; quo etiam anno subscripsit ejusdem Ludovici regis praecepto, Argentoliense monasterium regali abbatise S. Dionysii in Francia restituentis. Eodem anno canonicos regulare» constituit aut constitutos confirmavit apud Gisonium ; Henniacensis rooaa- sterii possessiones confirmavit, et ecclesiam Vallis- Dei Waltero abbati S. Martini Laudunensis con- cessit. Scripsit etiam Roberto Tornacensi archidia- cono (3) de coUocandis in ecciesia Petingensi mona- chis S. Thoodorici, sed quo anno non liquet. Anno ii3i, mense Octobri, interfuit concilio Remensi ab Innocentio II summo pontifice celebrato, qui ., in eodem consessu, rogante Ludovico YI rege, Ludovicum YII consecravit. Anno ii33 interfuit concilio Jotrensi, in quo excommunicati sunt interfectores Thoma prioris S. Yictoris Parisien- sis. Anno ii34 qinedam largitus est tam abbatiae Igniacensi quae hoc eodem anno peperit abbatiam Signiacensemy quam monachis Majoris-Monaslerii ad S. Theobaldum prope Igniacum degentibus ; deinde post dedicatam cum spptem aiiis episcopis Ursicampi monasterii basilicam perrexit ad con- cilium Pisanum. Anno il35, redux in suam dioe- cesim, confirmavit possessiones abbatiae Nicasianse. (i) S. Bem., epist. i9 et 20. (i) Gall. christ., tom. III, col. 87i, Anno ii36 confirmavit similiter bona monasterii Septem-fontium. Anno ii37, codem praesule coope- ratore, fundata est carthusiae Montis-Dei a monachis Remigianis. Denique cum ad magnam senectutem perve* nisset, vivere desiit anno ii38 juxta compulum Romanum ; quod colligitur ex charta hoc anno spud S. Theodericum Rainaldi nomine consignata. Gorpus ejus Igniacum translatum ad latus altaris versus meridiem conditum est cum hac epigraphe lumulo ejus recentiori, ut credo, manu addita : Ego Rajnaldus a Pratis, quondam archiepiscopus RemensiSf presbyter, credo (juod liedemptor meus vivitf et in novissimo die de terra surrecturus sum ; et in carne mea videbo Deum Salvatorem meum, Obiit mgxxxvii, xix Kal, Januar, At sequens inscriptio certius videtur diem et annum mortis retulisse his versibus : Anno millenOf centeno^ ter quoque deno, Octavoque simulf quum Jani dicitur Idus, Remensis prcesul memorandus obit Raynaldus. Necrologium Remense de eo similiter hsec habet ad Idus Januarii ; • Decessit dominus Raynaldus, primmn And*%gavensis episcopus, postea Remensis archiepiscopus, et requiescit intus, qui emit nobis terram de Hundilicurteyetc, pro suo anniYersario. » Caeterum dignissimus preesul satis laudari non potest, quod legitimo ponti6ci adversus Anaclelum antipa pam tenacissime ad mortem usque adbaeserit ; quin et fidem ejus, et odium in schismaticos prsedicant calumnise et dicteria quibus pseudopontifex in ar- chiepiscopum Remensem apud unum ex f piscopis ejusdem provinciae dehiscebat his verbis (i) : « Quod idiota Remensis, truncus inutilis^ in te et in eccle- siam tuam nequiter et impudenter egisse dignoscitur, nequaquam te mceror aliquis seu dolor afficiat, praesertim cum in nos et in Romanam Ecclesiam, cui se juramento aslrinxit, quasi ebrius et vioo sestuans, histrionum more, multa insolentervomue- rit, ponens quidem in ccelum os suum ut lingua ejus iranseat super terram. Tanquam alter Diosco- rus sedem nisus est aposlolicam judicare, » etc. ' (3) Spicil, t. II, p. 445. (4) Baron. ad ann. i43i. RAINALDI II ARGHIEPISGOPI REMENSIS EPISTOL.E. Ad Roberium arehidiaconum Tornacensem. — Ut in ecclesia Petingensi monachos substituai . (Anno ii30.) \Actet de la province ecclisiastique de Reims^ t . II, p. 206.] Rainaldub, Dei gmtia Remorum archiepiscopus, D charissimo suo Roberto, Tomacensis Ecclesiae ve- nerabili arcbidiacono, salutem. Significatum est nobis quod domus Ingelbertus, signifer comitis Fiandriae, impretavit a bonae roe- moriae Raboda Noviomensi ac Tornacensi episcopo, ut ecclesia de Petingen libertate donaretur, et mo> l:U3 RAINALDl II REMENSIS ARCHIEP. i3U nachi iu cadem ponerentur : unde et ab eodem epi- A clcro, roilitibus et universse plebi Alrebatcnsium, scopo privilegium habuisse et babere dicitur. Post- salutera. modum tamen bortatu et rogatu matris sua; in ea- dem ecclesia presbyleros et clcricos posuit. Qui si- quidem cfuia contra priorem et meliorem institu- tionem ibidem positi fuerunt, nec sibi nec ecclesiae .proficerc poluerunt, imo pene defecerunt. Quocirca dilectionis vestrae devotionem exbortamur, roga- rous atque monemus, quatcnus pro salutc animae vestra hoc omnimodo efficere studealis, ut monaclii Beali Theodorici qui regulariter vivunt et in sancta religione Deo serviunt, in ecclesia illa ponantur. Intelligimus etenim quod eis est plurimum necessa^ ria, et prsevenicnte divina roisericordia, et vestro adjutorio, per eosdero poterit ad honorem Dei regu- lariter ordinari. II. Ad clerum Alrebalemem. — De electione epitcopi. (Anno 1130.) \Actes,t\c,t ihid,, p. 206.] Rainaldus, Dei gratia Remoruro archiepiscopus. B Credimus quod misericors Deus secuBdum mvl- titudinem roisericordiarum suarum Ecclesiam el urbem vestram respexit et personam sapientem et religiosam sacrisque canonibus coropetentem in pastorem et episcopura vobis praefecit. Hortamur iiaque uoiversitatero vestram ac pra»sentibu8 litteris commonemus quatenus ipsum debita reverenlia bo- noreiis, ejus salubribus exbortaiionibus et admoni- tionibus acquiescatis, et ei tanquam boni iilii booo patri in omnibus obedialis. Quia vero per gnerra- rum infestationes gravia detnmcnta iongo jam tem- pore perpessi estis, in remissionem peccatorom vestrorum vobis injungimus qnalenns ipsius consi- lio pacem statualis, unde auctori et amatori pacis placere valeaiis, et unde roultiplicero fructum tam in spiritiialibus quam in tcroporalibus a Deo reci- piatis. Yalete. RAINALDI II ARGHiePISOOPI ReUElNSIS DIPLOMATA^ I. c Con/irmatio fundationis Sancti Judoci de Nemore. (Anno 1125.) [GalL Christ, t. X, eol. 303, Instrum.] In noroine sanctae ei individuae Trinitatis, Patris, et Filii, et Spirilus sancti. Aroen.RAiNALDus, divina propitiante roisericordia Rerooruro archiepiscopus dilecto filio suo Miloni ecclesise Sanclse Yirginis Ma- rias et Sancti Judoci de Nemore prsposito, et ipsius fratribui qui in eadem ecclesia regularem vitam professi sunt, eoruroque successoribus in eadem observantia perroansuris in perpetuum. Religiosis desidcriis dignuro est facilem praebere ccnsensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur cf- fectum. Quia igitur vos, filii in Christo charissimi, divina praevenieote gratia, vitam vestram sub regu- Q lari disciplina B. Augustini coercere, et communi- ter secundum sanctorum Patrum constilutionem, oronipotenti Deo deservire proposuislis, nos votis veslris paterno congratulamur a£fectu ; unde etiam postuiationi vestrae juxta pctitionem confralrts no- stri Ingeranni, Ambianensis Ecclesise venerabiiis episcopi, benignitate debiia annuimus, vits naroque canonicae ordinem, quaro professi estis, pnesentis privilegii auctoritate firroavimus, et vos vestraque oronia metropolitanse auctoritatis protectione rouni- vimus, universa etiam ad vestraro ecclesiaro legitiroe peitinentia, tam vobis qaam suceessoribas Testris, in perpetuum confirroamns, videlicet terram qaam Ingerannus de Mo&steriolo dedit, tn ctqos parte ecelesia fundata est, et quatuor capones qoos Erman fridus de Ganniaco et frater suas Ingeranmis eidem concesserunt acclesis, et terram et oenras qoe con- cessit Rorgo de Tortosonte ; ecdesiam de Btnriis, et terram eidem pertinentem, et nemus qnie concesse- runt Hngo de Ponte et Wiardus de Arguvio ; de- cimas et terram quas Drogo de Selincaria tradidit ; decimas etiaro et terram quas donavit Balduinus de Cajo in Boloniensi patria ; praeterea quecanque in praesentianim eadem ecclesia juste possidet, quae- cunque etiaro in futururo legitiroe adipisci poterit, firroa vobis vestrisque buccessoribos et inconcussa perroaneant, salva in oronibus Ambianensis episcopi canooiea reverentia. Slatuimus etiam roortno ab> bate suo fratribus ibidem Deo servientibus liberam et canonicaro habere electionero, duro propositam secunduro beati Augustini regulam firmam servave- rint religionem . Auctoritate itaque Dei et nostra deoernirous, et sub analheroate interdicimus. ot nuUi oronino liceat earodem ecclesiam temere pertorbare, aut ejus possessiones vel csetera bona auferre, vel temerariis vexationibus fatigare. Actum Rerois anno Incamationis Doroinicae 1125, indictiona ni, regnante gloriosissimo Francorum 1345 DIPLOMATA. 1346 rege Ludovico anno xix, anoo autem archicpisco- A . '^^' Pactum inter Hainaldum U archiepise, Rememem patus domni Rainaldi prinio Fulcradus canccllarius recognovit , scripsit ac aubscripsit. Testes sunt Nicolaus et Hugo archidiaconi Remen- 868f Bartholomsus Laudunensis episcopus, Lisiar- dus Suessionensis episcopus, Robertus Atrebaten- sis episcopus, Ebalus Catalaunensis episcopus, Ur- sio abbas Sancti Dionysii, Nicolaus abbas Sancti Nicolai. n. Charta fundaiionit monasferii igniacensit. (Anno 1126.) (Gall. Christ., t. X, col. 37, lostrum.) Iii nomine sanctse et individuae Trinitatis. Ego RAiifALDus, Ecclesiae Remensis licet indignus mini- ster, omnibus qui se sanctse Bcclesise lilios esse cognoscunt bravium supern® hsrcdiiatis. Cum primum ad regimen Ecclesi«e Remensis dis- posiiio divina nos evocaret, bonestorum virorum cura nobis fuit eonsortium eligere et eorum contu- bemio delectari. Yisum igitur fuit Spiritui sanclo et nol*is monachos de Clarisvallibus ascisci, et ut in parochia nostra illius orJiois abbatiam construere- muB totis nisibus elaborare. Ad hoc siquidem fa- ciendum libere cootulimus eis toiam terram de Mon- taum cum vaile sua, et totam costam qua ascendi- tur versus Curvam-villam, et usque ad silvam qn«e est versus Longam-villam cum ipsa sllva, cum aqua et Alberonem i episcopum Bullionensi bene/icio. Leodiensem , pro (Anno H«7.) \GaU. ChrUt., ibid., coL 38.] In nomine sannctae etindividuaeTrinitatis. Notum sit omnibus pnesenlibus, et quorum futura poste- ritas exspectatur hac praesenti paglna discat quid et quomodo de benefi ;io Remensis Bcclesiae quod ad castellum quod BuUion dicitur pertiuet, cum Alberone venerabili Leodiensium episcopo statui- mus. Ego Rainaldus, Remensis Ecclesise licet indi- n gnus minister, beneficium quod Remensis Ecclesiae ab antiquo esse dignoscitur, quod etiam ad BuIIio- nem perlinere nulli dubium est, Alberoni Leodien- sium episcopo, et per eum succcsoribus suis con- ditione supposita contradidi. Si ob aliquorum infe- stationem Remensi ecclesiae ingruerit necessitas, dorainus Leodiensis episcopus equitatum trecento- rum militum singulis annis mihi vel meo ducet cuilibet successori, si quadraginta dies ante pnemo- nitus fuerit. Quod si taliter praemonitus habere se legale vel canonicum impedimentum monstraverity de prsedieta expeditione excusatus et it, ita tamen ut, postquam fuerit expeditus, pactum exsolvat prae- fixum, eodem rursus termino revocalus. Hunc autem equitatum dominus Leodiensis suo conductu et pro* — „ — . -r , -,-- priis expensis ducet usque Hosomum, quo post- et pratis, terris cultis et idcultis. Contulimus etiam ^ quam pervenerit, Remensis ei cum suis omnibas, eis quidquid habebamus Igniaci cum circumjacen* tibus silvis, videlicet Forest el Beleis ; quidquid etiam juris nostri erat in communi siiva, et quid- quid a Pontio de Arceio emimus. Hsec supradicta ob noslronim rec^irdaUonem peccatorum signis et pro- babilium personarum testimoniis absque ulla reten- lione eis contuiimus. Signum totius capituli Remensis Ecclesiae, cujus sigillo haec charta munita est. Signum Odonis abbatis Sanctt Remigii. Signum Joranni abbatis Sancti Nicasii. S. Guilielmi abbatis Sanoi Theoderiei. S. Ursionis abbatis S. Dionysii. Sig. eliam Sugerii abbatis Sancti Dionysii Pari- siensis. Sig. Nicolai archidiaconi. S. Hugonis archidiaconi. Sig. Joffridi decaui. S. Leonis cantoris. Sig. Adae, Sig. Alberti, S. Odonis, bresbytero- nim. S. Bosonis, S. Gervasii, S. Drogonis, diaco- nonim. Actum Remis anno incaniati Yerbi 1126, indi* ctione v, regnante Ludovico Franeorum rege anno xuy ardiiepiscopatus autem dpmni Rainaldi anno III. Pulcradus cancellarius recognovit, scripsit et sub- scripsit. et in progressu, et in morando^ et in revertendo usque ad Mosomum victus necessariaprovidebit.In quamcunque vero partem circa Remensem urbem et per decem leugas protrahere hanc militiam, vel habere secum ad obtinendam ecclesiae utilitatem voluerit, per quindecim dies cum expensis eos reti- nebit, ita ut infra hunc terminum eos reducat usque Mosomum . Si vero eundo vel redeundo aliquid de suis amiserit, de his omnibus archiepiscopus nihil eis recompensabit ; quidquid autem lucrati fuerint tam in equis quam in aliis rebus, praeter captos milites, sui juris erit. Si de praedicto beneficio vio- lentia vel infestatio fierit illata Leodiensi episcopo, Remensis ei consilio aderit et auxilio. Si quae vero D conlradictio fuerit orta, vel proclamatio digna ao- divi, non alibi statuet diem audientiae nisi Mosomi, juvabitque eum ad retinendum lege et sententia judiciali. Similiter ibidem et non alias alibi Remensi occurret Leodiensis episcopus, de neglectu hujus servitii, vel pacti praevaricatione tantum responsu- rus. Quia vero Leodiensis episcopus alioram more casatorum hominum nobis facere non potuit homi- nium, octo de suis, quaiuor videlicet de castellaniis de Buillon, Gualterum scilicct de Buillon, Ingonem de Mirenvalt, Manaasem de Herge, Ingonem filium Lamberti, et quatuor de aliis casatis auis, Cingerum advocatum, Galterum castelianum de Hoio, Rainal- dum de Jupperi, Lambertum de Tiembeche, a quibus hominium suscepimus, nobis produxit. Insuper hu- 1147 RAINiLDI II REMBNSIS ARCHIEP. ii48 jas cottventionis teDorem, et amicitiae servands in manu nostra firmavit, quod etiam a successoribus suis Remensi archiepiscopo eodem modo observan- dum statuit, utrisque tandem episcopis, Reroeosi Bcilicet et Leodiensi, sublalis de medio, ab utriusque ecclesiie successoribus pactum omne, ut praedixi- mus, observabitur perp^luo et irrefragabiii jure. Item quod Leodiensis episcopus veniens ^osomum firmata amicitia , renovata convenlione, redditis hominiis baronum pi*aenominatorum, si supervixe- rint, vel hseredum sibi succedentiuni, a Remensi archiepiscopo gratis et absque uUa contradiciione cerlum recipiat beneficium. Si vero quolibet acci- dente casu aliquando Leodiensis ecclesia praedicti castelU possessione carueriti ila ut juste reclamare non possit, omnis praescripta conventio inter Re- mensem et Leodiensem episcopum cassa et annul- lata maneat. Quia ergo sicut scriptum est, generatio prceterit et generatio advenitf et dictorum sque ac factorum nostrorum aetas interit, ne processu tem- poris deleri quod gestum est, aut ambiguitate mu- tari valeat, hanc nostram cooventionem scripto mandavimus, probabilium personarum attestatione firmavimus, insuper additamento nostrae imaginis communiri jussimus. Sig. Odonis abbatis Sancti Remigii. Sig. Joranni abbatis Sancti Nicasii. Sig. Ursionis abbatis Sancti Dionysii . Sig. Nicolai archidiaconi. S. Hugonis archidiaconi. Sig. Joffridi decani. S. Leonis cantoris, etc. De laicis : Sig. Henrici de Castellione. S. Bliardi de Hercreio. S. Nicolaide Burgo. S. Radulfi de Radulfi-curte. S. Haimonis castellani de Alto-monte. S. Balduini dapiferi, etc. De Leodensibus : Signum Alexandri archidiaconL Sig. Dodonis archidiaconi. S. Arnulfi prspositi. Sig. Willelmi praepositi, etc. De laicis : Signum Lamberti comitis, etc. Actum Remis anno Incarnationis Yerbi 1127, indictione v, regnante Ludovico Francorum rege anno v, archiepiscopatus domini Rainaldi tertio. Fulchradus cancellarius recognovit, scripsit et aubscripsit. IV. LUiercB Rainaldi Remensis archiepitcopi de excom- municatione et abiotutione Guiterii comitis Regi" testensis. (knno 1127.) [UARiiNB, Thesaurus Anecdoct.^ v I, col. 367, ex cbaitario S* Remigii.] Bgo RmKaldus Remensis ficclesiae, licet indignus, minister, seriem causae excommunicationis simul et A absolutionis Guilerii comitis de Reiteste {Rithel) ad poslerorum memoriam hac praesenti pagina per- tractare dignum studui. Kxcommunicaveramus praedictum comitem pro injustis consuetndinibus quibus villas S. Remigii, terras et homines oppri- mebat, et omnem quae ejus ditionis erat terram ana- tliematis vincuio obligaveramus . Hac necessitate compulsus S. Remigii abbas Odo Romam expetiit, Honorio papae mala intolerabilia, quaa comes ille Ecclesiae Sancli Remigii inferebat, exposuil. Dom- nus papa malorum motus acerbitate, excommuni- cationem in comitem nominatum factam confirma' vi(, et omnibus suffraganeis Remensis Ecclesiae episcopis, ut eam in comitem promulgarent litteris ad eos directis mandavit. Comes, hujus ignominiae -Q opprobrium ferre non praevaiens, prsesentiam no- stram adiit et satis lacrymosis precibus ut concor- diam inter eum el abbatem componeremus nos ex- oravit. Accito abbate prsedicto, aliis etiam abbalibus convocatis et quibusdam Ecclesiae nostrae clericis, causam praedicti comitis diu ventilantes, hoc tan- dem fine terminavimus. Guerpivit et adjuravit saepe dictus comes in praesentia nostra et totius curiae quod nuUam ullerius in villis Sancti Remigii, ex<- ceplis hominibus suis capitecensis, exaetionem fa- ceret, quod vulgo tallias dicunt, nec ministeriales sui. Guerpivit etiam et abjuravit salvamentam quod a quatuor villis Sancti Remigii exigebat, videlicet a Salice S. Remigii {Saulx-Saint-Remi)^ a Roisiaco (Roizy), a Basilica-curte et Insula {Isle). Guerpivit Q et adjuravit lethum, sanguines, redhibitioaem ho- minum Sancti Remigii, qui partes soas non acci- piunt. Solitus erat idem comes hominibas suis dare homines S. Remigii, qui de advocatione sua erat. Qui injustis consuetudinibus eos veluti suos opprimebat, quod adjuravit ulterius se non facta- rum, nec defensor inde alicui existeret, nisi quan- tum ad advocationem suam pertinet. Haec omnia supradicta in praesentia nostra et totius curiae guer- pivit et adjuravit prsetaxatus comrs, nisi forte si ad eum praepositus S. Remigii ciamorem fecerit. Tunc de justitia quam ei faciet, tertiam partcm ha- bebit. Juravit praeterea quod pro his omoibas qose dimisit oullam malefiicienti occaaionera adversos villas et h^mines S. Remigii exercebit. Si vero ali- D quid supradictorum quae jaravit iDfregeril, conuno- nitus f nisi infra quindecim dies emendaverit , absque retractalione excommunicatloni subjacebit. Praeterea de immodicis hospitationibus qaas in villis S. Remigii nimis frequenler idem comes facero consueverat, et de operibus et carroperariis, qai- bus homines ecclesiae afiiciebat, ai ciamor ad abba- tem venerit, et commonitus in curia abbalis, si infra quindecim dies ad justitiam venire neglexerit, eidem exeoafimunicationi cui modo subjacet aiae dilalione snbjCDabit. Hanc igitur auctoritatia nostfB paginam ratam esse volentes, impreasiooe imaginis nostrae idoneis etiam testibus subscriptis roborari focimus. 1349 DIPLOMATA. 1350 Si^um Odonis abbatis S. Remigii. SigiTum Engubranni abbatis Altivillarensis. Signum Jorranni abbatis S. Nicasii. Signum Ursionis abbatis S. Dionysii. Signum Hugonis archidiaconi. Signum Joffridi decani. Signum Leonis cantoris. Signum Adse, signum Alberti, signum Odonis, presbyterorum. Signum Gervasii, signum Odonis, signum Drogo*» nis, signum Bosonis, signum Joannis, diaconorum. Signum Albrici magistri. Signum magistri Grapliionis Andegavensis de laicis, S. Hilarii de Monle-Gaii, S. Hagani de Cal- misiaco, S. Otranni. Actum Remis anno Incamati Verbi ctione V, regnante venerabili rege Ludovico anno xxn, archiepiscopatus domni Rai- naldi anno iii. Fulcradus cancellarius recognovit , scripsit ei^ subscripsit. V. Instituti in abbatia Sancti Vartini Spamacenmca- noniciregulares, fAnno 1120.) [Gall. Christ, X, 39, Instrum.l Rainaldus, miscratiooe divina Remomm archi- eptseopos, notum facimos quod illustris eomes Theobaldus, divina inspiratione compunctus, Spar- nacensem ecclesiam ob remedium anim» suse et prsedecessorum suommy Stephani videlieet patris sui, et avi soi eomiiis Theobaldi qoi in eadem ec* G clesia sepuUus est, in manu sua hujusnaodi liber tate donavit. Gum prsedictus comes Theobaidos praefatam ecclesiam a primogenitoribus sois quasi hsereditario jure sibi derelictam teneret, et abba- tiam ipsius ecclesiae Galeranno , domini Andrese dapiferi sui filio, dedisset, incommotabili voluntate Dei, qui mutat omnia quando vult, eadem ecclesia ad meliorem statum motaia est. Praefatos uamque Galerannus Spiritos sancti gratia divinitos inspi- ratus, et domni Beraardi Ciarsevallis prodenti con- silio roboratus, jam dictom comitem adiit, seite sfficulo abrenuntiaturam, et apud GiaramvaUem monachum futoram enontiavit, petivitque ab eo quatenus ecclesiam Sparoacensem ad ordinem et regolam beati Augostini per manum dicti archiepi- q scopi permutari eoncederet. Cujoa petitioni satis rationabili comes supradictus libenter annuens, Deo et praefato archiepiscopo ecclesiam supradictam li- beram, et sub regula S. Augustini in perpetuum permansuram dimisit, etc.... Aotom Remis Anno Incamati Yerbi 1128, etc. . .. VI. Charta Bainaldi Remensis archiepiscopi de quita" tione gistarum et procurationum monasterio S. Nicasiiconcessa. (Anno 11S9.) IVaein, Arehim administratives de Reims, I, p. 9iBt.] Rainaldus Remensis archiepiscopus. Pastoralis cura quami Deo disponeote, soseepi- A mus, nos desioenter admonet oppressis subvenire et quibuslibet anxietatibus attritis, compassionis manum porrigere. Ego itaque Rainaldus Remensis Ecclesiae indignus sacerdos, considei*ans fratres qui in monasterio Beati Nicbasii degunt.... plurimis angi necessitatibus...., allaria subter annotata ob remissionem peccatorum meoram eorum usibus contuli.... Alter {sic) videlicet Sancti Remigii de Gelto et alter Sancti Helani de Buxolio.. .. Univer- siiati praelerea fidelium notum facere dignum duco, quod eum abbatem et fratres ecclesiae Sancti Ni- cbasii impetissem super quibusdam quae ad jus meum spectare credebam, gistis videlicet et procu- rationibus, tam in pra>fata ecclesia quam in ejus membris, prsedicti fratres nulli antecessorum meo- 1127, indi- g ram tale quid se unquam reddidissedixerant. Inso- Francorum per et privilegium revereodi Patris nostri Alexan- dri papa; II super hujusmodi libertate et im- munitate, necnon et scripta venerabilis prsedecea- soris nostri Gervasii Remorum archiepiscopi, qui jam dictam [ecclesiam] cxstruxerat, sed et Ittteras domini Philippi illustris Francorum regis super eadem libertate, mibi attulerant. Ego vero inspecto tenore prsedicloram scriptorum et notata ex eo- ram notilia pncfatse ecclesiae libertate, de sapien* tum viroram consilio, calumniam quam adversus praenominatos fratrea habebam, eis omnino remisi, ' et a prefatis querelis liberos et immunea esse de- crevi ; et ut malignandi locum successoribos meis nullum relinquam prsesenti pagina inserere dignum doxi. S. Hugonis archidiacooi. S. Frederici praepositi. S. Hugonis thesaurarii. S. Leonis cantoris. S. Adam, S. Ermenrici, S. Alberti, S. Odonis, S. Henrici, presbyteroram. S. Gervasii, S. Gerardi, S. Raineri, S.Goidonii, S. Bosonis, S. Joannis, diaconoram. S. Albrici, S. Amalrici, S. Petri, S. Gerardi, S. Guidonis, subdiaconoram. Actum Remis, anno incaraati Yerbi 11St9y indi- ctione vi, regnante Lodovico rege Francoram, anno regni ejus xix, arcbiepiscopatos autem domni Rainaldi anno tertio. Fulcradus cancellarios scripsit et subscripsit. vn. Con/irmaiur fundatio manasterii Igniacensis. (Anno 1130.) \Oall. ChrUt, t. X, col. 39, instrom.] Rainaldus, divina dispenaatione Remensis Eccle* siae humilis minister, dilectis in Christo filiis Ro- BERTO Igniacensis monasteni venerabili abbati, ejus- que fratribus in eodem monasterio Beatse Mariae monasticam vitam professis, eorumque succes-^ soribus in eadem observantia permansuris in perpe* tuum. Quia quse ad religionis eultum pertineret digno* im RAINALDl II REMENSIS ARCHIEP.. 1352 scuntur, «teniam animabus salutem conferre crc- A lam quae erat de potestale Avelereii, ile vobis lar B dimus, cum primum ad reginem Ecclesiae Rcmen sis dispositio divina non evocaret, summa cura no- bis fuit ac studium honestorum ac religiosorum eligere consortium, et eorum contubernio deleclari. Dignum igilur visum fuil Spiritui saucto et nobis, viros de monaslerio Claraevallis ascisci, et ut in parochia nostra vestri ordinis abbatia construere* tur eniti ; ob hoc siquidem Beselae Mariae matri misericordiae quielum, et ab omni exactione liberum, qoidquid Igniaci habebamus, contulimus cum cir- cumjacentibussilvis, Forest videlicet et Belcis usque ad summitatem montium, ubi divisio f&cta est ; et metis, et fossalo el viis. Ultra metas autem con- cessimus vobis quidquid vestro vestrorumquo suc- eesaorum usibus necessarium erit. Donavimus etiam eidem Beatse Marise et vobis liberam totam terram de Monte-Taonis, cum vaile sua et aqua ; in terra vero nostra ultra aquam concedimus vestris usibus necessaria» in silvis videlicet et pascuis, decimam quam Dominus HenricusdcCastellione apud Montem- Taonis tenebat, et quidquid ibidem babebat, guer- pivit et reddidit, et uxor sua Ermengardis, et ipso- rum filius Gualcherus : et nos illud tolum Bealae Mariffi vobisque tradidimus. PrsBsentis itaqae privilegii auctoritate tam vobis t]uam et suceessoribus vestris, quae praedicta sunt firmamus^ et ea qnae ab aliis fideiibui vobis jam coliata et in posterum conferenda sunt. Ponzardus siquidem de Arceio et Albertus de Jarceie, annueote et piaudente fliio suo, Beatae Mariae et vobis dona- n verunt quidquid Igniaci proprium tenebant, in ter- ris scilicet, pratis et pascuis ; de silvis vero circum- jacentibus tantum vobis dederunt, quantum sagitta ab arcu semel emitti potest ; in reliquis autem sil- varum suarum partibus , vobis et posteris ve&tris, quidquid v^tro in illorum usui necesse fuerit. Pro terris vero quas rustici ab ipsis tenebant, Ponzardo pectiniam dedimus, et ipse alias terras agricolis illis reddidit. Guarinus autem Malus-privignus, de cujus feodo Ponzardus et Albertus terras illas tenebant, hoc totum concessit atque laudavit. Porro domuus Andreas de Baldimento et uxor ipsius Agnes, eo. rumque filii Guillelmus et Guido, monasterio vestro in eleemosynam contulerunt Resson quoddam man- gitus est, quod nec ipse nec sua posteritas iade quidquam valeat dare, vendere, vel quoquomodo commutare ; in omnibus etiam silvis suis vobis be- nigoe concessit, ut inde absque omni contradictione habeatis, et successores vestri quid!|uid neceasitas vestra et ipsorum usibus suis expostulaverint. Do- minus autem miles de Arceio et uxor sua Hildebur- gis, et eorum filii Nicolaus, Ado et alii Beatae Mariae et vobis ddderunt de terra Avelereii arabili, quaeest affinis et continua terrae de Monte-Taonis, quanlum plene et abundanter sufiiciat duabus carrucis om- nibus anni partibus in quibus terrae arantur et ez- coluntur. Porro egidius el Helias fratres filii Girardi praepositi de Castellione, Beatae Mariae et vobis eon- tulcrunt teiram illam quam apud Montem-Taonis habebant. Has profeclo donaliones super allare B. Mariae oflerri vidimus in die dedicationis monaslerii veslri, et approbavimus, easdemque hujus privilegii auctoritate corroboravirous, sub anathemate inter- dicenles ne qua persona saecularis vel ecclesiastica, de praedictis donationibus vos vcl succesfores ve- stros aliquando inquietare prcesumat, etc. Signum Josleni Sucssionensis episcopi. Sig. Ursionts Virdunensis electi. S. Bemardi vencrabilis abbatis ClaraevaQis. S. Remenais Ecclesiae otyus sigiUo baec acriptura sigillataest. Signum Odonis abbaUa S. Remigii. %Sig. Ingelranni abbatis Altivillaris. Sig. Guillermi abbatis Sancti Theodorici. Sig. Jorauni abbatis Saaeii Nicasii. Sig. Gilberti abbatis Sancti Dionysii. Sig. Fuiconis Spamacensis abbatis. Sig. Hugonis arehidiaconi. Sig. Frederici praeposiii. S. Leonis decani. S. Gervasii cantoris. Sig. Hugonis thesaurarii, etc. Actum Remis anno incarnali verbi 1130, indi- ctione vm, regnante Ludovico Franeorum rege glo- riosissimo anno xxiv, archiepiscopatus autem Rai- naldi II, anno v. Drogo cancellarius scripsit et sobacripsit. vm. sionile de polestate Cheherii, et terram ei adja- D ChariaMinaldiarehUpUcofiRemeniU, de can/ir- centcm a vallepraliusqueadvalliculas, cum fundo vallium, et iatera usque ad summitatem montium. ei utraque parte, sicut limitataffl est. Haec autem terra protenditur a via Chehereii et qua itur ad montem S. Martini, usque ad fines Viilae Savoie, et usqne ad finea Montis-Taonis, et usque ad fines Avelereii ; quidquid vero intra hos fines continetur, sive ait terra arabilis, sive prata, pascua vel aquse, vpbis in perpetuum collatum esse dignoscitur. Prae- terea omnia prata et alias terras quas idem Andreas Circa Perreiura habebat, quae solent esse de pote- siate Avelereii, asseoliente uxore sua et filiis, Beatae Mariae et vobis libere donavit. Quamdam vero silvu- matione sancH Wlmari. (Anno 1431.) [Gal ChHsL, t. X, col. 400.] Bgo Rbgilnabus , per Dei patienliam Remoram archiepiscopus, dilectis in Christo filiis Pbtbo ec- clesiae Sancti Wlmari abbati venerabili, et caeteris fratribus ia eodem loco canonieam vitam professis, eorumqne successoribus in perpetnam. Cum omnibus qui intra ambitum nobis commissae dioeoeseos eontinentur vigilantiam debeamus, ad hoc potissimum nostra se accin&it industria, ut ecclesias et sanctorum locorum possessiones» quas laica invaserat ambitio, in paccm qnietemque revo- 1353 DIPLOMATA. 1354 caremus, et a secularium hominum illicita perva- A sione emancipatas, amaloribus Christi liberius sub- deremus. Ego igitur Raginaldus ad omnium lam prasenlium quam fulurorum nolitiam protrahere studui, quod comes Euslachius timorc extremi exa- minis prae oculis statuto, cum religiosa matre Ida et uxore nobilissima Maria, coram Joanne bonae raemori» Morinensi episcopo, jus omne quod habe- bal in ccclcsiam Sancti Wlmari in civitate Boloniae fiitam, liberum et absolutum Domino Jesu Christo concessit, eo videlicet tenore quod canonici secun- dum regulam sancti Auguslini regulariler viventes, ibi subslituerentur. Hanc ipsam donationem suc- cessor hujus comes Stephanus, cum uxore sua Ma- thilda, in praesenlia domni Milonis succossoris jam IX. Rainaldus Remensit archiepiscopus confirmat omnes possessiones monasterii Silincurtis. (Anno 1135.) [Gall. Christ., t. X, col. 305.1 Raoinaldus divina propitiatione Remorum ar- chiepi«copus, universis sanctae Ecclesise filiis in per- peluum. Cum ad bene operandum subditorum animos in- formare et vit» exemplar esse debeamus, si pec- catis exigentibus pastoris officium rainime adim- plere valeraus, eorura vel bonis operibus congratu- lari, et in aliquo participes esse studeamus. Justis dicti Joannis confirmavit, alque distribulionem prae- g igilur petitionibus venerabilis confratris nostri Gua- bendarum, et jus omne quod in praedicta ecclcsia posl praefatam donationem injuste usurpaverat, restituit, et fratribus sob regula beati Auguslini religiose in posteruin vicluris ibidem concessii. Vobis ergo, fratres charissimi io Domino ac fiUi, praefatam ecclesiam ejusquc possessiones quas in praesenti, pofsidet, vel in futurum possidebit et acquisitura est, vestrisque successoribus sub regula beati Angustini Deo militaturis metropolitana au- ctoritate confirmamus. Illud sane religionis, etc. Ut autem hujus schedale continentia futuris tempo- ribus rata et inconvulsa permaneat, probabiliura personarum subnolalione el sigilli nostri impres- sione eam corroborari fecimus. i Signum Josseni Suessionensis episcopi. S. Milonis Morinensis episcopi. S. Ursionis abbatis Sancti Dionyssi. S. Hugonis abbalis de Monte Sancti Eligii. S. Balduini abbatis Sancti Vincenlii Silvane- ctensis. S. Joannis abbatis Beatae Mariae Boloniensis. S. Adae abbatis Sancti Judoci in Nemorc. Actum Remis anno 1132, reguante Ludovico rege Francorum anno xxvi (5) regni sui, archiepiscopa- tus vero domini Rainaldi anno ix. rini Ambianensis episcopi, prout dignnm est, pa- terno affectu annuentes, locum in Selincuriae pa- rochia constilutura Gualterio abbati ejusque suc- cessoribus canonice proraovendis, et fratribus in eodem loco canonicam beati Augustini observan- tiam profitentibus eorumque successoribus, et om* nia quae in praesenti praedicto loco a fidelibus col- lata sunt, quaeque etiam tn futuro prsedicta eccle- sia rationabiliter possessura est, ea etiam quae in- ferius adnotabimus, praesentis privilegii auctori- tate confirmaraus. Haec autera sunt quae firraamus, videlicet terra quae est circa ecclesiam, etc, fereut in charta Guarini episcopi (6). Ut autem hujus de* creti pagina in posterura rata et inconvulsa per- , raaneat; iraaginis nostrae impressione, et probabi- * lium personarum intitulatione eam corroborari fecimus. Signum Josleni Suessionensisepiscopi. Sig. Joffredi Catalaunensis episcopi. S. Alvisi Alrebatentis episcopi. Milonis Morinensis episcopi. Odonis abbalis Sancti Reraigii. Ingulranni Ahovillarensis abbatis. Joranni abbalis Sancti Nichasii. Ursionis abbatis Sancti Dionysii. S. Hugonis abbatis de Monte Sancti Bligii. S. Theodcrici abbatis S. Eligii Noviomensis. S. Albrici, S. Hugonis, archidiaconoram. S. S. s. s. (5) Lege xxiv aut xxv. j\ (6) Quae sic pergit : « Cirea ecclesiam, et duae partes decimee de Setincuria, et tres partes ejusdem decimse quas tenebant Joannes de Boiasuile, Radul- phus Haleus, Aluricus de Poiz, et tertia pars de- cimae de Worluis, quae omnia Drogo et fiiius ejus ecclAsisB libere concesserunt; et tertia pars decimae de Tenceneul-maisnil quam dedit Rogerus de Se- lincuria ; decirose etiam omnium animaliura et hor- torum ejusdera loci, quas ooncessit doranus Fru- raaidus prior et universura capitutura ecclesiae Beati Martini Arabianensis fratribus ibidera Deo servien- tibus, et deciroa totius terrae Ernoldi sacerdotis fra- trisque ejus Clari, et terlia pars decimae quae perti- net ad altare d^Estruisuiz, et decima terrae Valteri Wastel et filii ejus Radulphi. Terra etiam de Teneul- maisnil, ouam Rogerus Clabotdus, Eustachius et Walterus Bonardus eidem ecclesiae dederunt, con- cedente Drogone de SeUncuriA a quo tenebant, et PkTKQU GLXXU. decima quam dedit Bernardus le Wales ; terra quo* que de Curia de Gislebert-maisnil, quae est a via Suae ducit ad Vilers, usque ad viam qu» tendit ad iroeeort, et pratum quod est juxta eamdem viam, quae omnia Guillelraus Bisete suique horaines, sci- Iicet logerannus de Betnay et Renoldus de Gislebert- maisnil quidqutd in eis possidebant eidem eccle- siae concesserunt, et tertia pai's decimae ejasdem terrsB quam Radutphus de Gislebert-maisnil et filii ejus dederunt. Tertia vero pars decimae altaris et curia libera, quae domnus Guarinus episcopus et domnus Symon archidiaconus eidem ecctesiaa concesserunt, et campus quem dedit sapradictns Renoldus, cujus terragium et decimam sibi reti- nuit; pars etiam molendini quae fuit Guitlelml con- versi ecclesiae sancti Judoci, quara abbas oranisque conventus sancti Judoci eidem ecclesiae eoncesso- mnt. » 43 i35& RAINALDI tl REtfENSIS ARCHIEP. DIPLOMAtA. 43S6 S. Leonia decani. S. Gervasii cantoris. Actam Remis 1135, iDdictione xui, regnante Lu- dovico Francorum rege anno xxvii, archiepiscopatus aatem domni Rainaldi secundi anno xi. Drogo canceUarius recognovit, scripsit et sub- scripsit. X. Bainaldi Remensis archiepiscopi privilegium de aqua ViduloB^ maresco^ herbagio et jurisdictione , S. Theodorici usque ad crucem Haymonis, (AnnoHBl.) [yA.fiW,Archives administratives de Reims, I, p.290]. A fiernardo aperte lectum, diligenter exponeretar, aa- divimus et recognovimus litem hanc, olim tempore venerabilis Guillelmi abbalis, sub multorum testi- monio sedatam fuisse ; quando scilicet nobis sedeu* tibus in monte juxta Chalons, a septem legaiibus ho- roinibus Sancti Theoderici cum jurejurando dera- cionatum est, totam aquam et marescum, a molen- dino quod dicitur Mascele, supra, osque ad lucum qui dicitur Vidua, fundum terrse, et piscaturam, et herbagium, ct bannum, et justitiam esse Sancti TUeoderici; herbagium quidem et pasturam tam de maresco quam etiam de monte asque ad cnicem Haymonis communem et hominibus Sancti Theo- derici et hominibus Gerardi ; piscaluram vero to- tius aquae propriam et indominicatam Sancti Theo- In nomine sanctse et individuae Trinitatis, Palris g derici, a praedicto raolendino usque ad fulcaturam et Filii, et Spiritus sancti. Ego Rainaldus secundus, Dei gratia Remorum archiepiscopus, notum esse volo omnibus tam prae- sentibas qaam futuris quo ordine, qua ratione, con- troversiam illam veterem et redivivam, tempore Hellini abbatis terminavimus, quse de aqua Yidulae juxta villam quae dicitur Chalonis, et de adjacente maresco vel palude, et piscatura tota, et fundo ip- sios terrae et herbagio, et banno et justilia, contra ecclesiam Sancti Theoderici a Girardo Roceiensi et antecessoribus ejus toties injuste commota est, et a nobis juste sopita. Anno primo, meose quarto ab- batise praedicti abbatis, Girardus ad Vidulam venit, et piscatores ecclesise qui in maresco nassas suas tendebant^ scilicct in fossis quibusdam quae vulgo Raheria nuncupantur, In quas aqua de matris al- veo, cum piscibus dirivatur, miuis ct terroribus ex- turbavit, exturbatosque a piscationis officio cessare coegit. Prohibuit nilominus ne abbas absque ipsius licentia lapides foderet in montibus quoram tamen et bannum totum, et justitiam, et ex majori parte fundum terrae, ecclesia Sancti Theoderici haeredita- rio jure, legitima possessione, tenuit et tenet, pos- sedit et possidet. Hoc autem prohibens, prohibitio- nes suas hac solummodo munivit occasione, quod infra vice comitatum ejus montes illi esse dicuntur. His quidem super injuriis, cbarissimus confrater noster Bartholomaeus venerabilis Laudunensium episcopus, Girardum parochianum suum ex pcti- tione abbatis in praesentia nostra convenit. Qui Gum paco nequaqnam acquiesceret, diem accepit in qoa attentius de pacis inter eos reformatione tractaretor. Ad hanc aotem venire parvipendens, iternm atque tertio diem accepit. Sed neque iterum, neque tertio venire curavit. Cum igitur nec ille ab injuria, nee abbas a clamore desisteret, mandavi- mas episcopo quatenus locum et tempus aptum constitueret, ubi pariter nobis convenientibus, al- tercatio illa finem debitum judicio sortiretur. Fa- ctomque est ita, et ad crucem quae dicitur Haymo- nifl grandis utrumque («i c) hominum muhitudo con- venit : concedentibusque nobis privilegium quod- dam protulit abbas, sigillis, duobus, nostro scilicet et episcopi praemunitum. Quod cum in auribus tam Girardi qua^ onmium qui aderant a magistro C qua dividitur ipsa aqua ad moleodina Machot et Puisun, et usque ad fossam vel vivarium quod ap- pellant Raherium ; supra vero commuoem ; bannum quoque et juslitiam ubique infra hos iines, videlicet ab aqua usque ad praedictam crucem, solios esse eccIesiaeSanctiTheoderici. Nobis autem rei hujas ordinem finemque ex tenore privilegii recognoscen- tibus, cum eju&dem privilegii Girardus auctoritati primo non satis obtemperaret, abbas illud per legi- timas personas quae et ibi praesentes aderant, et illi nihilominus compositioni pi^aesentes exstiterant, prout judicium expeteret, comprobaturum se et confirmaturum viva voce, asseruit. Hac ille tandem rationis virtute convictus, veritati consentiens, pri- vilegium concessit. Insuper eliam quod de lapidibus in moDte fodiendis prohibuerat, ac injusle prohi- buisse recognovit; testes inde habeotur, Jorannus abbas Sancti Nicasii, Lucas abbas Cassiacensis ; clerici Re menses ; Peirus de Curvavilla, Boso, ma- gister Amalricus, magister Bernardus, magister Fulco, Lctbertus decanus, Clerici Landunenses ; Dei amicus, Aasellus, Herbertus subdecanus, Adzo de Roceio, et Radulphus. Laici : Hugo Coxardus, Otrannus, Thomas de Rohas, Gualterus nepos ejus, Erlaldus de Roceio, Helias. Actum Remis, anno incarnati Verbi 1137, indt- etione xv, regnante Ludovico Francorum rege anno xxx , archiepiscopatus autem domini Rai- naldi ii, anno xii. D Drogo cancellarius recognovit, scripsit et sub- scripsit. XI. Rainaldi Remensis archiepiscopi charta de compan- Oone pacis facta inter eeclesiam S. Theoderid ex una parte, et Gerardum Roceiensem Aldriewn Malet ex altera. (Annoil38.) [Varin, ArchiveSf etc., I, i» S9d.] Raikaldus secundus, Dei gratia Remorum arehie* piacopus, tam praesentibus quam tutnris, in perpe- tuum. Notum vobis fieri volumus modum jMcis quie Inier ecclesiam Beati Theoderici et Gerardum Rocheien- mi S. OLDEGARIUS TARRACONENSIS ARCHIEP. — NOTITIA. 1358 sem, quadam yice tempore Helliai abbatis, nobis A pr»s6Dlibus et quantum Dominus dedit adnitenti- bus, reformata est : caeterum ordo rei videtur exigere nt prius causam litis, deinde pacis evolva- mus. Hominem Sancti Theoderici quem dicunt AI- dricum Malet, Gerardus cepit, ac diu carcerali dis- cretione vexatum, tandero decem libris redimi co- egit. Abbas Tero, et per se, et per episcopum Laudu- nensem, per nos etiam, hominem suum rationabili- ter requisivit ; sed neque abbati, nequo episcopo, neque nobis, Gerardus eum reddere vel recommen* dare voluit. Unde et ab episcopo cujus parochianus erat, sententia excommunicationis in ipsum et to- tam e>s domum prolata est, et a nobis nihilominus conGrmata • Praetcrea quamdam terram habet eccle- sia apud Melphi, scilicet quae fuit pagani Hastamor- g sel et Odardi Cervi ; de qua, quod de feodo suo es* sel, Gerardus asseruit : et ideo eam vel suam esse, vel ab ipso debere teneri contendit. In terra et de terra ecclesis a mercatoribus vini guionagium duo- bus annis violenter extorsit. De vinea quadani in Chocheriis, quae fuit Heberti, sibi singulis annis vini dimidium modium deberi dixit. Apud Chaion scabinoa qui in placitis suis judicia facerent, contra loci consuetudinem ; noviter instituit. Torcularia in eadem vilta, in terra propria, unum vel plura ad li- bitum suum, ecciesia ab antiquo soHde et quietse (tic) habuit. Ad hsec tamenne quis causa premendi accederet, ille prohibuit. Super his igitur, inter ab- batem et ipsum aliquandiu stetit altercatio, dum ab- bas audientiam qu«ereret, ad quam ille venire re- cusabat. Tandem autem, Domino adjuvante et stu- ^ diis nostris cooperante, ambo in curiam nostram pacis gratia pari assensu convenere : ubi per os domni Hugonia Cossiart, compositio quse sequitur aperte coram omnibus est determinata, et utrinque collaudata, ac sic ad efTectum usqne perducta. De decem libris supra dictis, ubbas centum soUdos con* donavit ; centum vero hac conditione retinuit, ut si forte aliquando pacem adversus ecclesiam Gerardus in aliquo fregerit, post factam submonitionem nisi iufra quindecim dies satisfecerit, el damnum re- stituerit, statim 5ine reclamatione, sine retrmcta* tione, eidem cui nunc subjacebat excommunicatio* nis sententiae tam ipse quam domus ejus toia sub- jacebit donec cum recenti damno et hos centum so- lidos reslituerit. Terram quse fuit pagani Astamor- sel et Odardi Cervi guirpivit, et se amodo contra omnes ecclesiae guarandum fore repromisit. Guio naguium illud amplius non accipiet, et de eo quoa acceperat xii nummos reddidit. De vinea prsedicta vinum non exiget. Scabinos deposuit. De torculari- bus quae cessare coegerat, errorem suum recogno* vit, pro certo recognoscens quod in terra Sancti Theoderici quae est apud Chalon nihil juris haberet, adeptusqae veniam de prseteritis se a modo nullam contradictionem , nullumque prorsus impedimeK {Hc), ad torcnlaria praedicta venientibus, illatamm, devotc pollicitus est. Ista compositio, sicut praedi- ximus, Remis in prsesentia nostri, coram lestibm, qui infra adnotantur, determinata est, et postea in capitulo Sancti Theoderici, Gerardo praesente et absolutionem humiliter postulante, coram lestibus qui et ipsi per se inferius adnotantur, recitata. Odo abbas Sancti Remigii : Gervasius cantor, Boso, Guido, Rogerus de Castello, Hugo Cossiars, Tho- mas de Rohait, Hugo de Manso, Helyas. Testes de capitulo : Guiricus decanus, Helyaa, Obertus, Hugo de MansOy Tebaldus Linotet, Odardus Hairicus, The- baldus Guichardus, Robertus, Bnaldus de Melphi, Pontius de Tilia, Nicolaus . ANNO QOMINI MGUXVII. S- OLDEGARIUS TARRACONENSIS ACHIEPISCOPUS NOTITIA (Antonio, Bibliotheca HUpana vetns, t. II, p. 20.) R. Oldefinirius, qui Rarcinonensis domo, natus anno 1060, patriae nrbis fuit episcopus (1), atque eodem tempore aiiquot annis Tarraconensis archiepiseopiie, landemque sanclitate et miraculis inclytus, obiit sexta die Martii 1136, setatis suse lxxvi. (1) Oldegarii Yitam anno 1760 edidit CI. Mat- D apud JoannemNadalinAommt^. «M^^ii^pucopor. thaeufl Aymerichug, amicus olim noster, Rarcinone Barcinon., a pag. 318, ignoscendus sub initium 1359 S. OLDERAGn TARRACONENSIS ARCfilBP. EPISTOU. 1360 yitam resqae ab eo gestas descripsit Antonius Joaanes Garsia Caralps, caoonicua poenitentiarius in Be- clesia Barcinonensi (2). At prior eo anonymus iaudatur ejusdem Vitae scriptor canonicus Ecclesis Gerun- densis, nt ex Francisco Diago in Historia comitum Barcinonensium, et Jacobo Rebullosa, qui et is Vitam viri hi^us sanctissimi nobis post alios dedit, monuerunt ad sextam Martii diem in Actis Sanctoniin PP. Henschenius et Papebrochius. Anonymi Vita ista reperta luit in arcbivo Ecclesise Barcinonensis, ubi sanctum ejus corpus in veneralione magna habetur, tesle Antonio Dominico lib, ii Bistoriof Sanctorum Catalonio! pag. 75. |Duas hujus sanetissimi prsesniis epistolas edidimus nos tom. U Collect, Max. Conc. Hisp.^ alteram Raymundo Ausonensi episcopo (3), aiteram Innocentio II pap» directam. Quanim posterior a nobis pri- mum luce donata. Consulit in ea Innocentium circa consecrationem episcopi Barbastrenais a canooicis electi. Caadinalis ds Aguirrb.] pag. 325, quo loco pro InnocentU II, uti scriptum opportuit, Callixti U, gui septennio ante obierat, nomen parum advertenti excidit. Binas item ahas, atque ex iis posteriorem hactenus inedilam, vulga- vit cl. Florezius t. XXIX posthumo, pag. 472 «t 492. Yid. card. Aguirrius t III Voncil. Uisp. pag. 342 vet. edit. Apud Martenium t. I vet. Scriptor. et monum. col. 717, exstat : Oldegarii Tarraconensis ehartaperquam dat pauperibus lectos etpannos cle- ricorum defunctorum vii Eai. April, ann. xxv regis Ludovici (ChriBti WZ^). (2) Barcin. edita 1617 in-8^'. (3) Consuluerat Oldegarium Raymundus de ju- vene, qui puer cum esset puerum ludens colluden- tem impegerat ad casum ex quo vulneratus fuit ; post dies autem non multos, cum jam e vulnere A convaluisset, in languorem recidens defunctus est : utrumirrcKuIariscensendusesset? Respondeiautem : Quoniam beati Augustiniet aliorum doctortm eon* silianos edocent, taliaincertainmeliarem partem interpretari debere : de confidentia Dei^ eujus fnise- cordia melior esl super vitas, prassumentes : hunc boncB indotis juuenem laudamus in Ecclesia Dei ad minores ordines posse proveki; ac deinde ad sacros gradus, silnudabUisefusdem vita ethonestamorum conrersatio cum cetate proficiens ipsum canonico tempore acceptabilem commendaverit : paucis his sese in Scriptura et Patribus, atque in utroque etiam {'ure non vulgariter versatumexhinens. Yidendum du- >ium non dissimile apod J. C. Paulum 1. xxx, g 4, ff. ad legem Aqui. S. OLDEGARII EPISTOLA AD INNOCENTIDM II PAPAM. (Vide inter epistolas variorum ad Innocentium, Patrologis tom. CLXXIX.) S. OLDEGARII EPISTOLA AD RAYMUNDUM EPISCOPUM AUSONfiNSfiM, SUFFRAGANfiUM SUOM. (Girca annum Christi 1125.) Respondet eon$ultaiioni circapuerum ludentem, quialiumimpedivUfitautcaput ejus frangeretwr^ eic,^ an irregularis habendus sit. [Cardinalis d^AouiRRB, Concil. Hispan.^ III, 340.] OLDBGARiusDeigratia Tarraconensisarchiepisco- B pas, venerabilifratri Raymundo Ausonensi episcopo, salutem. De juvene illo supcr quome consuluistis ut vobis consulerem, qui puer puerum ludens ludentem im- pedivit ad casum quod caput frangeretur, hoc nobis respondendum videtur. Quoniam ille vulneratus postmodum, ut fertis, convaluit, ct post dies multos in languorem recidens defunctus est, rem quidem dubiam certa determinar« sententia minime possu- mus. Ambiguum namque videtur, utrum ex occa- aione vulneris aut ex incuria, aut ex aliquo, ut assolet, accidenti recidivus, eum languor oppresserit, Yerum quoniam beati Augustini et aliorum docto- rum coDsilia nos edocent talia incerta in meliorem semper partem interpretari debere ; de confideatia Dei, cujus misericordiameliorest super vitas, pne- sumentes, hunc bonae indolis juvenem laadamus in Eociesia Dei ad minores gradus posse provehi. Si vero laudabilis vita et honesta morum conyer- satiocum setate proficiens, ipaom canonico tm- pore acceptabilem commendaverit, sacrts Dibilo- minus gradus, mediante Dei gratia sortiri pote- rit. Ollegarius archiepiscopus subscripsi. Raymundus Dei gratia, Aosonensis episcopos. 1361 GAUFRIDUS GROSSUS, - NOTITIA. 136« CHARTA OLDEGARII Per quam dat pauperibus lectos et pannos clericorum defunctorum. (Anno 1132.) (Martenb, Ampliss. CollecL, 1. 1, col. 711.) Notito fidelium pateat, quod ego Oldegarius (4) A persona, hoc ullo modo requirere audeat. Si quis Dei gratia Tarragoneosis archiepiscopus et Barchi- hoc nostrse munificentiae donum diirumpere tenta* nonensis episcopus cum omni conventu ejusdem verit, tanquam necator pauperum excommunice- sedis, dono Deo et hospitali pauperum quod est juxta tur . sedem, omnes lectos cum pannis clericorum mor- Actum est hoc vi Kal. Aprilis, anno xxvregisLu- tuoram, quicunque sint, exceptis sericis pannis qui doviei. ibi fuennt, talimodout deinceps nec ego, nec aliqua (i) Anno 11 i4 creatus est ex abbate S. Rufi prope Aveniooem episcopus Barcinonensis, deinde Tarraconensis archipraesul. Excessit e vita anno (i) Anno llii creatus est ex abbate S. Rufi i 137, die sexta Martii, cum magna opinione sancti- prope Avenionem episcopus Barcinonensis, deinde tatis. ANNO MCXXXVU-MGXLVIII. GAUFRIDUS GROSSUS MONACHUS TIRONIENSIS NOTITIA HISTORICA IN GAUFRIDUM (Hist. litt.de laFrance, X. XII, p. 163.) Geofroi, surnomm^ le Gros, eut Tavantage d^^tre form^ 4 la vie religieuse par le B. Bernard. fondateur de rabbaye et congr^gation de Tiron, et de faire profession entre ses mains. Ce fut vraisemblabiement un de ses dernlers disciples. La reconnaissance, le respect et Tadmiration le port^renl, dans la suite, 4 ecrire la Vie de son maltre . L annee oti cet ouvrage fut compose n'est pas certaine . M. Baillet (1) le date de la Ireizi^me ou quatorzi^me apr^s la mort du saint, arriv^e i*an 1117. L^epoque paratt un peu plus tardive, puisque Tauteur fait mention du roi Louis le Jeune comme r^gnant seul, ce (^ui ne commenQa d*arriver qu en 1137. Mais elle ne va point au del4 de l*an lliS, Touvrage eiant d^die k Geofroi, ^vdque deChartres, qui mourut le U janvier de cetteann^e. Cest tout ce que nous pouvons avancer de positif & cet e^rd. Geofroi dit avoir divis^son histoire en trois parties ou volumes. Les copii^tes, au lieu de cette division, se sont accord^s k la partager en 70 cbapitres, k la tdte de chacun desquels ils ont mis un vers hexam^tre, qui en renferme le precis d*une mani^re, k la verit^, fort imparfaite. Souchet, chanoine de Chartres, a suivi ce partage dans T^dilion qu*il publia de cetouvrage k Pans cbez BiHaine en 1649. Les Boliandistes, en reproduisant la pi^ce de Geofroi dans leur grand Recueil au 14 avril, ont jug^ plus convenable de la distrinuer en 14 chapitres. L*bistoire de la Vie du B. Bernard est une des mieux ecrites et des plus av^rees du xii« si^cle. L*anteur v fait pro^ession de ne rien avancer que ce qu'il a vu lui-m^me, ou ce qu*il tient de t^moins non suspects. Il rapporte tr^s peu de miracles, et 8*applique 4 montrer dans la pr^face qu*on ne doit pas faire ddpiendre le m^rite dea saints de cette sorte de preuve . U aurait bien fait d*^tre ^galement sobre sur los rev61ations. Parmi celles qu'il attribue au saint, il en est quelques-unes aui paraissent un peu tenir i rimagination. On peut encore lui reprocher d*avoir mis trop souvent le diable de la partie dans des contretemps qae riea n*emp6che d*expiiquer naturellement. Du resie, ses r^flexions sont pieusep, solides, tir^es du fond du siqet et plac^es i propos. Sa narration est suivie, son style poli, nombreux et elev^. II m^le de teropH entemps k sa prose des vers de sa fa^on qui ont le m^rite des meilleurs de son si^cle. Eo un mot, Geolroi le Gros est une bonne preuve que le fondateur de Tiron regarde retudo comme un moyen propre k maintenir et (1) TabL cHt., 14 avr. 1363 GAUFRrDI GROSSI 1364 iUiWlm COB ^UbliMement, loin de la eroire ioeompatible avec Tesprit et les devoirs de Tetai raooasti- qae. II y a dans le 52« chapitre de T^dition de Souchet unpassage qui a donne la torture ice critique, et qoe les BoIIandistes onl en vain essay6 d'6claircir en le corrigeant (2). Parlant de la cei^brit6 de son b^ros, Tauteur dit : Unde factum est ut non solum Gallicano! regionU partes proximas impleverlt(iUius fama)^ verum etihm Buraundionumj Alanorum, Agidtanorumtfue ultimos finest pertransierit.Soachei, dans une note sur ceroot Alanorum^ disserle fort au longsansrien expliquer. Les Bollandistes, avouantque lale^a de Souebet est conforme & tous les manuscrits, pretendent qu*on doit substituer Catalanorum ou Atlamanno- rum au terme Alanorum, sur la supposition qu'il n'e8t plus parl^ des Alainsdans les Gaules depuisqu^iU eurent passe en Espagne, et de la en Afrique, c*est-&-dire vers les commencements du v*si6cle. Mais il y a preuve dans la Vie de saint Germain d'Auxerre par Coostance, et dans la Chronique de Prosper, qu'apr^s i'^migration de ce peuple, il en ^tait rcsl^ nne colonie dans la partie m^ridionaie des Gaules ; et rien ne prouve qu^ils se soient confondus avec les Francs aTaot le xii^ si^cle. (2) Liron. Sing. hiit. t. I, p. 45-46. VITA BEATI BERNARDI FUNDATORIS CONGREGATIONIS DE TIRONIO IN GALLIA AUCTORE GAUFRIDO GROSSO. (Acta sanctorum Bolland,^ Aprilis t. II, die 14. pag. 2^0, ex pluribus mss. et editione Soucheti.) OBSEllVATIONES mMVlE g I. Tironium caput nonoe congregationis in Ordine Benedictino YUa fi. Bemardi scripta, 1. Monasticus status, qui prae cseteris in Ecclesia Dei semper floruit, eximia religione ac sanctitate, suum 3ua fundatorem qua restauratorem prseeipuum in Occidente nostro agnoscit sanctissimum patriarcbam enedictum, cujus Acla illustravimus 21 Martii, quo die ex bac viia mi^ravit anno 542. Hic enim cum scripsisset monachorum R^^u/am, laudatam a S. Gregorio Magno, ut discretione ^^rascipuam et sermone lucentulam, non tantum propagata illa est per omnes Europae provincias, innumeris monasteriis, per di- scipulos et successores ejus, sseculorum paucorum decursu iundalis ; sed etiam in omnia diversae a Bene- dictina institutionis coenobia paulatim suscepta est. Succreverunt deinde, velut ex radice fecundissima, bujus instituti congregationes variae, communis Regulse observantiam sub propriis cuique ordinationibns, ad disciplinse vigorem vel restaurandum vel stabiliendum, conceptiS) profitentes. Harum antiquissima et sanctorum virorum proventu felicissima fuil Cluniacensis circa annum 910 in Galliis a B. Bernone cce- pta, uli ad hujus Yilam 13 Januarii deduximus. Similis con^regatio potest censeri Cavensis in Italia, quam S. Alferius, cujus vitam illustravimus 12 Aprilis, sub nnem saeculi x fundavit, mortuus anno 1050. Subjecla huic monasteria numeranlur trecenta ac triginta in Italia ac Siciiia. Eodem tempore S. Geraldus in Aquttania prope Burdegalam, condidit monasterium Silvae Majoris, eo successu ut ecelesiola quam in- venit veiustate confractam^ facta sit fecunda in sobole : ita quod in Hispania et in multis partibus Gallia- rum ipsam tanquam matrem suam suscitata exea /iliaUs devotio reveretur, ut scribit Christianus monachus Silvae Majoris, in ea quam ad 5 Apriiis secundo loco dedimus vita ; scripta sub exitum saeculi xii num. 15. Omnium ejusmodi filiarum nec non coenobiorum aggregatorum, catalogus in ejusdcm monasiKrii arrhivio eliamnnm invenituri et nobis benevole submittendus promittebatur, sed promptas religiosorum suorum manus novus prior cohibuit, ignarus nonnisi ad sui monasterii majorem laudem talia desiderari : uude boc solnm dicere possumus, etiam bodie plures quam triginla prioratus subjectionem antiquam retinere. Non absimilis fuit nova con^regatio, a B. Bernardo Tironii in dioecesi Camotensi sub initium undeciroi saeculi inchoata, cui infra in Yita, num. 52, dicuntur subfuisse centum cellce^ sive ea fuerint abbatiae stve pr8S|>08iturae, idque cum ejus Aeta aliquot post obitum annis conscriberentur. Joannes Iperius in Chronico Bertiniano capitulo 40, parte iii, agit de fundatione plurium reliffionum sub novo ritu et habitu, et inter illa recenset de Tirone sub Regula S. Benedicti cui habitum grisit coloris fuisse MdMr in Monasiico An- glicano pag. 704, ubi a^itur de Furnesiensi monasterio. De situ monasterii Tironiensis in comitatu Per- chensi agimus ad Vitam ipsius B. Bemardi, potissimum cap. 12. 2. Conscripsit eam Gaufredus Grossus, qui sub ipso monachus Tironii vixeiat, et in prologo aaserit, se veraci stylo ea quag vidit vel fidelium hominum relationedidicil, htteris commendata successoribus irans- misisse. Ita num. 88 cum B. Bemardus esset Camoti, et co(jnovisset Gervasiummonachummaligno sfirilu agitatumt in infirmorum cella teneri obligatum, addit, idctrco eum tam celeriter remeasse^ nobis, qui illue eonveneramus, intimavit. Eodem modo num. 94 testatur se vidisse quae narrat ; sed vel maxime eoruro, qoe capite 12 et 13 de ejus morbo, adhortationibus ad suos, extremis sacramentis susceptis, pio obitu, et exsequiis scribit, se oculatum testem profitelur. Praeterea ex ipso B. Bemardo plurima quae hic olim Jesserat, videtur intellexisse. (ta num 27, cum describeret vilam ejus solitariam in insula Causeo, addit : ^uibuioeroalimentisvitamsuamsustentaret.nobisidabeorequireniibusindicarerecusabat.suarumnrtU' tum arti/iciosus dissimulator. Potuit inlerim multa discere ex Christiano monacho, qui eum cum Petro de Stellia ex dicta insula reduxil : quem num. 36 ait, cum Vitam hanc scriberet, adhuc superfuisse nUras sim- 13 C6 VITA B. BERNAHDI TIRONIENSIS. 1366 plicitatiset innocentiu!virum. Demnm auctorsuam Biaceritatem num. llOitaindicat : TestorJesunir eui ille servivit, cui ego servire cupio, me in utramque partem nihit fingerer ^cd quasi Christianum de Chri' stianOf quce sunt veraproferre. Et sub fiQem sequentis numeri : Testor, inc|uit, ipsam Veritatem ac sanctos ejus angelos, ipsum quoque dngelum, qui custos fuit etcomesadmirabilis viri, menihil in gratiam illiusdi' cere more laudantium ; sed quidquid dicturus sumpro testimonio dicere, et minus esse ejus meritis, quem to- tuspragdicat orbis, 3. Yitse hujus duplex exemplar ms. nacti fuimus, alterum submisit nobis Rothomago Guillelmus Thier* sault, alteruro Divione Pctrus Franciscus Chiffletius, uterque societatis nostr<£ sacerdos ; et propter varia sanctorum Acta submissa de boc opere bene merilus. Adnotaverat GhilHetius, illud suum exemplar descri- ptum fuisse exveterimembraHaceocodicems.SanctissinueTrinitatisdeTironio, Eamdem Vilam typis Pa- risiensibus vulj^avit et suis observationibus illustravit Joannes Baptista Souchetus, sacras theologias do^ ctoret Camotensis canonicus^ florenteauctoiis deiectatus stylo, et pros(eculiiniquitate, seu potius barba- rie^ ^rso^a^ue^ni/ufo, utiscribitindedicatione ad Henricum Borbonium, Metensium episcopum S. Ger- mani a PratisetSS. Tnnitatisde Tironio abbatem. Hlura addit in praefaiione ad lectorem. Quod ad au- ctorem YitXy inquit, spectat, commendatione haud indiget, suffLcit ipse sibi, Vitam legi^ perlegi, non libenter solum, sedavide quidem, tanto oblectamento, ut statim me scriptionis elegantia ceperit, et ne ea carerem^ describendam commiserim. Animum certe mordebat, illius auctorem, pro scecuti inscitia, eruditioneperpoli- tum neccontemnendum (utqui tanta ingenii ubertate opus suum prosa et versu texuerat, arguiarumdocu- mentis sententiarum consperserat, nec non historiais descriptionibus illustrarat) in obscuro hcerere ac situ pf rtr^. Communicarat Soucheto Vitse hujus apographum, cum verni jejunii conciones sacras in Garnotensi primaria basilica haberei, Jacobus Dinetus societatis Jesu egregius concionator, qui etiam fuit coUegii Claro* montani Parisiis rector et Fraociae provincialts, ct de studiis nostris, diversa sanctorum Acta Iransmit-^ tendo bene mereri conatus ; in quo etiam ei similis fuit AadraHS Duchesnius, qui alterum concessit Sou- cheto exemplar hujus Vitae, ex codice PapiriiMassoni descriptum. Tertium codicem reperit Tironii mem- branaceum ms. ob antiquitatem nervis dissolutum et sibi vix cohaerentem : ex quo scilicet habuinuis apographum a Chiffletio transmissum, in quo hinc inde nonnulla desunt. Quartum deoique accipit cen- cessum a Guillelmo Laisneo priore Mondaviilano. 4. Postremum haec pro caeteris omnibus apographis genuinum Gaufridi fetum esse non addubitat Soo- chetus : maxime quia ex primogenio exemplan; Joannis a carnoto abbatis Tironensis diligeatia et seduli- tate descripto, reliqua desumpta arbitratur, idque putat ex libri calce apparere. Sub finem quoque nostri apographi, a Tbirsautio transmissi, ista habentur HiHcame Philippo Bernyer presbytero ecclesxas 5. At" bini in Campo rotundo, in Perchetoscripta sunt, anno Jubilm 1 600, quoetiam anno primitiasobtulit. Exem* plar hujus voluminis tribuit mihi priorde Huis et superiordomus Sanctissimof THnitatis de Tironio, scriptum in veteri membrana : in cujus fine hcec litteris rubeis scripta sunt, /. Camotensis, Paler Ecclesice Tironensis. Mefecit scribU gloria lausque sibi. Jonnes Pignore deValleca me scnpsit. Fuitautem dictus Joannesde Carnoto abbas xv, electus anno 1290, {ato functus anno l!297, ut tradit Souchetus in cataiogo abbatum Tironensium, cum Vita B Bernardiedito. ^ost dictura catalogum adjungit Souchetus beneficia tam regularia quam ssecularia, a monasterio SS. Tri- nitatis de Tironio dcpendentia, et sunt \i aut xii abbatise, prioralus xlvii aut xlviii, ecclesiae parochiales xxxii; et post numerum scu caput 42 numerat abbatiss seu prioratus lviii, a Saviniacensi abbatia depea- dentes, et a B. Vitali subjec'.os Tironiensis abbatioe. Siogulorum nomina et situm describit Souchetus : qui in dicta praefatiooe scribit sejuvandas lectoris memoriasnumeros addidisse et capita nullo legentis aut libri proBJudicio. Nos aliter et more nostro distinximus capita : atque sub singulis proprias dedimus adno- tationes , omissis longioribus observationibus Soucheti, ad quas , utpote valde eruditas et concinnas, lectorem remitlimus. Adjunximus eliam claritatis causa usitalam nobis synopsim marginaiem, ab eodem neglectam. g n. Tempus vitas etmortis B. Bernardi, nomenfastis ascriptum ; titulussanctietbeati tributus, 5. DiciturB. Bernardus, cum moTerei\irJmsse/racto,senili,etdebilitatocorpusculo,tthahmssQmembra annositate confracta; ideoque censemus anno aatatis septuagintacomplevisse. Natus ergo esset cirea annum 1046, qui cum ad vigesimum fere annum atatissuassimplexus essetdisciplinas ; ad vitam sanctiorem coepit aspirare; et in Aquitanam profectus, in coenobi) S. Oypriani factus estmonachus,circaannumi066. Cum aulem per decem auteoamplius annos inclaustro S. Cypriani vixisset, factus prior in monasterio S. Sa- vini, usque arfannttmi 096, quando abbate in terra sancla mortuo, ne in abbalem eligeretur, fugitin ere- mnm ; inde post triennium in insulam Causeum, ex qua reduqlus primo ia eremum, demde in monasterium S. Cypriani, creatus est anno 1100 abbas, etpostea anno 1110, interfuit concilio Pictavieosis, deinde bis Romam profectus est, tum relicta abbatia secesdit, et post varias circuitiones construxit monasterium Ti- roniense, impetrata bulla donationis iii Nonas Februariianno 1113; sed quod tunc apud Francos anoi a Paschate inciperent, secundum hoc solum numerandus est annus 1112. ^ 6. Florebal tunc Ivo episcopus Carnotensis, de cujus obitus anno infra agemus : in hujus locum cum Gaufridus esset inthronizatus, et seditio inter clericatum et comitemversaretur^ convenit abbas BemarduSt bonorum omnium memoriadignus, cujus laus usque hodie per omnes Gallice Ecclesias. Uti leguntur 25 Fe- bruarii in Vita secunda B. Roberli de Arbrissello nam 15. De obitu Roberli etBernardi in Chronico S Ma- xenlii, vulgo Malleacensi, dicto apud Philippum Labbe ista legunlur : Anno millesimo centesimo decimo sextOtObiit Robertus de Arbrissello, fundator FontisEvrandi^ sexto Kalendas MartitEodemanno ohiit Ber^ nardus fundator coenobii Tironis, quod est in Pertico, septimo Kalendas Maii, Verura auctorem dicti Chro- nici non satis in annis subducendis accuratum fuisse, demonstramus infra cap. 3, liltera A, notamusque non solum ad annos quinque, sed forsan ad octo aut novem aberrasse : ut mirum non foret sihocinloco error unius alteriusve anni irrepsisset. Ac primo Robertum de Arbrissello, ostendimusad ejus Vitam dicto 15 Februarii, non obiisse sexto Kalendus Martii, sedoutfi^oidque anno 1117, ^ui annus tunc ob inilium anoi a Paschale ut dixi apud Francos solitum iochoan, poluit aici 1116. Quidni erj^o ad eumdem annum 1117 referatur obitus B. Bernardi, cum vldeatur ipseraodus loquendi quo Chronici auctor usus, insinuare, eum intra eumdem annum post B. Roberlum e vivis excessisse. 7. Mullum hic solliciti fuimus ut ex obitu Ivonis episcopi Carnotensis lucem aliquando acciperemus : sed novas reperimus tenebras, aliunde illustrandas. Nam primo supplementum Chronici Sigiberti, quod a Laurentio de la Barre in Historia Christiaiia veterum Patrum snb nomine Roberti de Monte editum est, 1367 GAUFRIDl GROSSI. 1368 ob\lum Ivonis et successionem Gaufridi in sede Garnotensi refertad annum 1114. Contra in supplemeoio germano dicti Roberti de Monte, quod Lucas Acherius cum operibus Guiberti abbatis B. Maris ae Novi- gento vulgavit, praeclara epilome Vilae Ivonis habetur, et mortuus dicitur anno 1117 : ad quam etiam aa- nura, diemextremumcluusisse Ivonem; tradit Mallhseus Parisius in Henrico I rege Anglis. Alii scriptores arripiunt unum e\ annis intcrmeiliis, scilicet 1115 aut 1116, et prior habetur in Martyroiogio et Kalendario ecclesiarum Carnotensium, posterior proferlur ex prisco Kalendario S. Quintini Bellovacensis, ia quo ipse Ivo abbas ante suum episcopatum fuerat, et varia moriens dona leeavit ; mortuus autem fuit 23 De- cembris^ ita ut postea potuerint adfuisse successori Gaufrido tam Rooertus quam Bemardus, et tamen ob- iisse uteraue anno 1117. 8. Celebratum fuit eo aono Pascha 25 Martii, cyclo luns xvi, solis vi, liltera Dominicali H et cum in- fra in Vita dum 105 dicatur B. Bernardus undecimo ResurrecHonis Christi die in uUimum morburo inci- disse, id contigisset die quinto Aprilis. Num. 112 indicatur quinto incommodi die extremis sacramentis munitus, decimo scilicet ejusdem mensis Aprilis. Deinde, ut num. 117refertar, biduo ante(fuam eoelicas sedes adirett ad se e turre castri Novigenti evocavit quamdam matronam cum sua filia, isti loter dealba- tos monachos apparens ; quae subsequenti die ambae venerunt. Nocte sequenti, ut dicitur oum. 119, imperavit fratnbuSy quisibi famulabanlur , uti fesossartusdormiendorelevarent, quando ipse a monachia ibidem sancta raortnis fuit visilalus. Sequenii et ultimo die, cura omnes ad se vocatos piis monitis in- struxisset, et osculatus fuisset, ocutos inter dolores clausit. et spiritum Deo reddidit, uti nuro. 60 ei se- Xuente legitur. Potuit is fuisse dies 14 Aprilis, scilicet xviii Kalendas Ifa/t, pro quo facili errore dies vii alendas Maii, in supra indicato et s;epius mendoso Ghronico 8. Maxeutii, est excusum : cui tamen con- sentit ms. Kalendarium Ecclesia; Tironensis : in quo litteris rubris ad diem 25 Apritis hoc notandumest : Obitus venerabilis Patris nostii Bemardi primi abbatis Tironensis, \ eTum hddiem 14 Aprilis memoratar in Martyrologio Benedictino ab Hugone Afenardo his verbis : /n monasterio Tironensi beati Bemardi primiejusdem toci,abbatis,magna!sanclitatis viri et dein iib. ii Oh^r\ei{ion\im,Vitai breviarium detum' pktmex Gaufrtdoejusdiscipuloinidiiur; in quaiterum beati titulohonoratur. 9. Eodem die Andreas Saussaius in Martyrologio Gallicano, hoc de eo elogium habet : /n monasteric Tironensi transitusB, Bemardi, primi eju4loci abbatis, egregiis virtutibus spiritu prophetim acdono mira- culorum gloriosi, Longo etiam encomio, sed ex Menardi observationibus potissimum desampto, eu m ce- lebrat in Menologio Benedictino Buceliinus. Sanmarlhani tomo IV Gallise Christiana, pag. S65citato Ghro- nico Malleacensi, asserunt obiisse xnu Kalendas Maii, etislae:r veteri Secrologio Camotensi proferunt : Obiit Bemardus abbas de Tiro, qui ejusdem loci ecclesiam afundamentis construxit, et multos ibidem mo- nachossubsanctitatisetreligionisnormacongregavit. Alia elogia infra in notis nostris ad Vitam haben- tur. Gaufredus Grossus in Vita passim utitur titulo sancti Bernardi, uti inomnibus mss. et Vit« a Soa- cheto edita videri potest num. 7», 79 et 94, ita etiam passim eum confeisorem etconfessorem ChrisH^p- pellat, et in prologo innuit diem ejus natalitium celebrari, atque et tanc Vita prslegeretur, eam a se esse coascriptam : quod factum est post annum 1131, quo Ludovicus Junior eit io regem Franconim corooa- tus ; c^jus rei num 97. meminit. INCIPIT VITA. PROLOGUS. A Evangelium diligenter exposuit, anacYioretarum Vi- ReverendisaimoPatri dominoGAUFaBDO, eccleai», tas, Malchi videhcet, Pauli , Hilarionis florenlissimo Dei gratia, Camoteosis episcopo, atque sedis apo- stylo depioxil (2*) ; nec non etiam eloquentia fon- Btolic» legato, monachorum omnium iofimus Gau- tes, ab altis iocompreheosibilis sapientisB Dci mon- FRBDus salutem. tibus emaoaates, omoem superficiem lcrrenorura 1. Vestr» sublimitatis multo melius atque liqui- cordium aridam philosophiae rore ccelesti Irrigan- dius, beatissime Pater, novit sapientia, quod Gesta tis Athaoasius scilicet Ambrosius, Augustinus, Gre- sanctonim hominum describere, et ad posteriorum gorius, multique alii Ecclesise Christi clarissiroi do- notitiam utilitatis gratia litlerarum apicibus colle- <^lores (quorum nomina nostris paginis inscrerc, cta transmittcrc, pcr Raphaelem archangelum, me- quia longum est, devilamusj ad consimile laboris dicinsR bajulum, satis evidenter admonemnr, ad sludium nos invitont (3) : qui post innumera libro- Tobiam dicentem : Regis sacramentum abscondere, rum volumina, qu» de sacraj Scripturse abdmssimis bonum est ; opera autem Dei revelare et confileri, rationibus et expositionibus luculcnlissimo eloquio bonorificum est {Tob. xii, 7). Sed et mundi lucerna plenissime sunt ab eis digesta, omnium Chrisliana Hieronymus ad hoc idem exemplo suo nos excitat, fidei intelleclum, conlra catholicam doctrinam sese qui postquam Vetus acNovum Testamentum nitido o erigentcm, inexpugoabilium argumentonim ralioci- sermone fidelitcr transtulit, postquam prophetias et ""» captivantia, non solum martyrum victonosa [r) Vita S. Pauli primi eremita illustrata a nobis lyris per S. Ambrosium 20 et 21 Janaarii,S. Mar- cst 10 Januarii, et Vita SS. Malchi et Hilarionis cellini martyris Carlhagine et Masjylitanoruin mar- danda erunt ad diem 21 Octobris. tyrum per S. Auguslinnm 6 et 9 Aprilis. 5. Benedi- (3) Ex Aclis sanclorum ab his Patribus vulgalis cti abbatis Casioensis 21 Martn et aliorum planmo- dcdimus Vium S. Anlonii Magni perT. Athanasium rum per S. Gregorium papam. 17 Januarii, S. Sebasliani et S. Agnetis virg. et mar- 1369 VITA B. BERNARDl TIRONIENSFS. 1370 certamina, rosei coloris floribus vernantia ; verum A eorum menlibus inesse deprehenditur,divinaepoteQ- etiam confessorum ac virginum florigeros actus et mores castitatis continentes lilia, suavissimos odo- res spirantia, floridis narrationibus edideruat. 2. Sed et canonicse Scripturse complexio, ac se- ries veteris inatrumenti, sanctorum omnium Nov^ Testamenti universaiiter collectorum nondum pro- palatam Titam, mores, actus conversationes, labo- res, sudores certaminum, agonum constantias, vi- ctoriarum triumphos, rerounerationum triumphales palmas, signis, flguris umbratilium rerum narra- tionibus, aenigmatum obscuritatibus materialium operum stupendis et perplexis descriptionibus de- signare studuerunt. Mandavit etenim Deus Moysi ut ad exemplar, quod in monte viderat, omnia opera tiae et forliludini procul dubio debetur. Sed et ta- lium scriptorum propagatores, dumjustorumpropo- sito exemplo, audientium ariimos ab iniquitatis per- petratione retrabuot ; peccatorem aberrore vise suaB, ejus animam salvantes, convertunt, et suorum pec- catorum multitudinemoperiunt. 4. PrsDterea cum mortalium rerum titulos ce- reis (3*) imagtnibus erectos ; et varise jaclantise lau- dum infulas, auro radiantibus litteris conscriptas, yideamus successoribus ad imitandum propositas ; quis nostrum haec atlendens, non erubescet athleta- rum Christi victoriassiIentiotegere?etnonadimpe- ratoris eonmi laudem, qualiter contra aerias pote- states et mundi rectores tenebrarum harum pugna- testimonii, in illis conversationis sanctorum formam B verint atque vicerint, schedulis saltem vilibus tra- pnefigurans, adeo diligenter consummaret, utet phialas (faceret), et cyathos, et mensae labrum, e^ candelabri calamos, scyphos, sphaerulasque, et lilio- rum repansiones, lucernarum emunctoria, caetera- que omnia, quae prorsus singulatim enumerat Scri- ptnra. Templi quoque Salomonis universa cum mensuris suis lam studiose, non solum aedificia, sed omnia aedificiorum digerit anaglypha, ut neque epistylia columnarum, vel capitella, et capitellorum retiacula, aut rotarum axes radios, cantbos et mo- diolos praetereat. Et etiam ab Ezechiele vergentis ad austnim civitatis aedificium, in spiritu visum, lam snbtiliter est descriqtum, ut et caelaturas palmarum non prseteriret, nec saltem portae limen immensura- dere et ad incitandos bellantium animos, diligentius explicare ? Quis et luce clarius non con8piciat,quod dum talia scripta in sanctorum natalitiis recitamus, Deo debitae laudis cultum persolvimus, sanctorum memoriam excolimus, fidelium mentes aedificationis emolumentis imbuimus, sanctis venerationis hono- rem congruum exhibemus. Hinc infidelium mentes moerore consternantur, increduli livore contabe- acunt» indisciplinati anxietatibus coarctantnr ; san- ctis omnibus laetitia tripudiantibus, solus diaboius ingemiscit, qui omnium tentationum suarum atque pugnanim fructum ad hunc finem redactum conspi- cit, ut se sub pedibus sanctorum prostratum, cate- nisque virtutis eorum ligatnm, felle doloris labe- tum transiret : quae cuncta, teste Apostolo, umbrae G scens conspiciat ; et tormento suae vexationis com- fuere futnrorum (Hebr. x, 1). 3. lUque si divinse sapientiae providentia, umbra- rum et rerum distinguens tempora, per homines il- lius aetatis, quos ad hoc suis inspirationibus idoneos fecerat, tanto studio figuras et signa describi voluit et jussit ; quis sane sapiens non intelligat, figurata et significata ab eis sanctoruro gesta, quanta diligen- tia litterarum descriptionibus retineri et notificari fidelium futurorum notitiae, et velitet innuet. Et cum divinae voluntatis cognitio sit plenaria et evi- dens admonitionis impositio, si nos pigritantes torporedesidiae, ac stertentes soporeinertiae, negligi- mus nostri temporis sanctonim actus nobis cognitos calamo designare, et futurae posteritatis utilitatibus pulsus, velit, nolit, iliorum magnificentiam recogno- scat. Dum enim ab obsessis eorporibus, velut a re- gno suae tyrannidis expulsus, per lunatico^ et ener- gumenos dans mngitum, incendii sui cruciatum fa- tetur et dolet ; quoniam feliciter apud Deum, per quos hoc patitur, vivaiit et polenter valeant, aper- tissime demonstrat. Profecto namque dum mortuia vita, languidis medela per eos restauratur, quam firmiter verae vitae ac potentiae inhaereant, populis Christianis certissime denotatur. 5. Hactenus, felicissime Pater, causas et rationes cur sanctorum scribi debeant gesta, paulo latius dis- serens, utcunquc aperui ; quia vitam patris nostri Bernardi, vestris exbortationibus obtemperans (qui- destinare ; nonne offensionis reatum incurrimus, et bns non obedire reor absurdum) descripsi ; eamque in detrimcntum nostrae salutis incidimus? Nostrae salutis igitur augmentis instantes, sanctorum pieta- tis opera scribendo denotemus ; ei illa denotantes, ejus qui in sanctis suis est mirabilis, Christi magni- ficentiam praedicemus. Dum enim Christi militum laudes referimus, regis iilorum sublimiter magni- ficos triumphos attoUimus ; quia quidquid virtntis sub trium voluminum distnbuiionc coarctavi (4), vili quidem schemate verborum, sed brevi, ut qui sermonis incultam faciem exhorruerit, brevitate sal- tem respiret lectionis. Sciens etenim veritate nihii esse praestantius, veraci stylo magis quam nitido, humilitatis tenente campeslria, ea quae vidi vel fide- lium hominum relatione didici, litteris commendata (3) Iti utroque ms. noslro, ctreU imiganibus. At Souchutus cereii, et late de iis ex antiquis scripto- ribus agit. ^08^0 distributio nuaquam indicalur. Primuro nen censet Souchetus septem primis capitibus comprehendi, juxta dislinctionem capitnm a nobis factam ; secuodum continere reliquara vitam cum obitu ; et tertium esse analecta, quae ultimo capite proponimus. 371 GAUFRIDI GROSSI 1372 successoribus transmisi ; operisque difi;nitatem magis A attenuans quam explicans, bonis dictatoribus mate- riam tantummodo comparavi : quam et rei verila- tem fucis sermonum obducere nolui, ne dum lector pompas phalerasque verborum studiosus attenderet, virtutes sancti viri negligentius pcrciperet. Verum si quis, Judaicse infidelitatis more, signa requirens, sanctorum quemlibet miraculorum quantitate me- tiatur, quid de B. Maria Dei genitriee censebit, quam prodigia fecisse evangelic» series lectionis, multa de illa alia referens, nonfatur ? Sedet(quid censebil) de Christi precursore ioanne quem evangelista roi- raculam fecisse nullum apertissime eonfirmat, di- censy Joannes nullum signum fecit? Sanius itaque decernitur quod multis qui signa fecerunt in die judicii I eprobatis, illi soli qui opera justiliae sectati sunt ad salutem coliigentur. Non igitur Patrem no- strum Bernardum patratione miracularum (quamvis illa penitus non deenint) commendamua, sed qaia milis et humilis corde Ghristum imitatus fueril de- monstramus. At ne ia proemiis tempora consum- mantur, iilum jam eloqui plenius aggrediamur, de quo diutius prseloouti sumus (6). (5) Sequitur Vita divisa in plurima capitula et capitulis singulis praefigitur eorum argumentum, B hexametro versu expressum. Hiec divisi(> tam est imperfecta, ut non dubitemus quin numerus capi- tuiorum triplo aut quadruplo amplior designatus fuerit, ab eo qui primus istam fecit : sed quia mul- tis locis non erant ascripti versus, quos vena non semper leque facili usus poeta postea adderevolue- rit, ideo arbitramur in ecgraphis multa fuisse con- juncta, quae divisim in codice membraneo scripta legebantur. Cum igitur novam divisionem facien- dam censuerimus, ne istis versibus identidem in- tercursuris bistoriae series interrumpatur ipsos e contextu exemimus ; et rursum, ne qualecunque Vitae compendium, iisdem expressum, lector curio- sus praetermissum queratur, hic in unum collectos exhioemus notatis ex altera parte numeris, ad quos singuli spectant. Idque facimus eo liberius, quod suspicemur eosdem versus nec integros esse, nec compositos a Gaufredo ; sed additos a Joanne Pi- gnore de Valleia, Vitam hanc iranscribente, eo quod Q sint ejusdem styli, cujus sunt et versus, quorum ad oalcem additorum supt*a meminimus in commen- tario prsevio, longeque diversi ab eo, quo scripti sunt alii, quos ipsi contextui admiscuisse Gaufii- dum num. 13 et alibi apparet. METRICA SYNOPSIS CAPITUM. 6 Moribus utclaris effuUerit ille scholaris. n. 9 Cessit ut a notis, quan^ens cmlestia votis. 11 Quanlis ditatu^extempto bonismonachatus, 12 Pagina portavit flammam, nec flamma cre- [mavit. 13 Qualiter huicsanclidatapra^situraSatnni. 14 Quod sit prcepositus abbatisjurepotitus, 15 Qualiter occultus h(BC ultor ab hoste sit ultus. 16 Quomodo sitnotum,lougemigrasseremotum. 17 Quomodo nocte chomm quadam vidit mona- [chorum. 18 Qualiter almaDeiOenitrixappamitei. D 19 Quod nolenspra?esse,fugit,voluitquesubesse, %0 Nominis occuttor fuit hic, eremi quoque cui- [tor, 23 Nobitis orator, fltsimplicis artis amator. 25 Notus ut, absquemora, petiit maris utteriora. 26 Cor Christo vlenum, nummis retavavit egenum. 28 Vir dotet tn cetla, mare concitat atma pro- [celta. 36 Vir sit ubi domini perquiritur abba Savini. 38 Cemens venturumjuvefiem,dixitrediturum. 39 Quomodo transgressus maris atta, sit inde [regressus. 40 Quem pia seduxit fraus, hunc eremoque re- [duxit, k\ Ut sitsuccedensy fratresmonei abbarecedens. 45 Quam vigitante cura sibirexeritinditajura. 48 Pravo! vir fertis nonhorruit arma cohortis. 49 Cur ctam dimisit fratres, eremumque revisit. 51 Solvit multorum connubiapresbyterorum. 55 Cur asinovectus, sit Romam pnmo profectus. 56 Quem ptus conantur depeltere, ptus sotidatur. 56 Romas quam tutus vir denuo, qwdve iocutus^ r«9 Quantaviro, cura papa^ sini traditajura. 60 Sancium pra^dati sint qualiter oequore strati. 61 Ponius psatmorum retevavit causa taborum. 63 Angelus hortatur^ ducis ut bonitas adeaiur. 64 Dux, data primo, negat toca suasus; adaitera «5 66 70 73 75 75 76 77 79 83 84 85 91 94 95 101 105 107 112 116 117 119 122 123 125 126 127 127 127 138 139 140 124 Sperni dona ducis vetat amplce tampada lucu. mn erat in quo spes, prece repperit, hospitis, [hospes. Quatiter hunc visit Deus^ huicque dbaria mi" [sit. Res miranda^viro servitiupus, ordine miro. Dum renovat mores, labuntur ab cethere flores. Nix super hos rorat ros et ftos pro quitus orat. Ftammas a eetlis precibus, Bcmarde, repeliis. Hinc cur ad fundum venit fugiendo secundum. Hujus abatroce, prece soiveris, hoste^ Rotroce. Quatiter a pravis fuit hostibus eruta clavis . Dummo fratre Pater rogat, apparetsibifraier, Hospite, pauperopes, cumpaupere, suscipit ho- \spes. Cum virtute cruds dedit orbo munera lucis. Fratremcum signo purgat erucis hostemali' [gno. Absens commemorat quia frater ab hosteiabo- [rat. Quem rota eottigit, sospes stetit, hunc ubi vini. Lux, quam nemo fert, se sancti gressibus offert. Os quod non toquitur, fratris rea mens aheri- [tur. Late Bemardus difflavit, ut optima naraus. Cutpis virtenis quam compatiens atienis. Quomodo sit tactum tuteum vas, postea fra- [ctum . Quomodo solatus sit flentes, auam pia fatus. A Patre grex audit, tegem dilectio claMdit. Vivere sive mori dedit arbitrio metioii. Mira matronce manifestat se ratione. Convocat ad superos gens quam pra*miserat [heros. Ut sint insomnes, moriens Pater admonet om- [nes. Quid demum fatus, moxcarne gravi spoliatus. Quo sit mox obitus absentibus ordine scitus. Quanti venerunt, et obisse virum didicerunt. Escce com muni, eoctam sibi, miseuit , uni . Panis candorem mutavit ob asperiorem . Quomodo non quasstus crebro tuterit sitis aa^ ySUS . Sedatur Fatris vrecibus tentatlo fratris. Qualiter incaute cernentem arguit apte. Flexerit immitem quati moderamine mentem • Danat ciementer, quod egens tuterat male [venter* 1374 VITA B. BBRNARbl TIRONIENSIS. 1374 CAPDT PRIMUM. B. Bemardi educatio, ei vita monastica in coBnohio S. Cypriani. 6. Bernardus igilur genere (6) Ponticensis, in Ab- bevillse tcrritorio, honestis ac religiosis parentibus fuit oriundus, hospitalitatis ac hunanitatis studia sectantibus, et prout facultas eis suppetebat, Ghristo in suis egentibus membris diligenter admiuistranti- bus. Hunc ab ipsis deputatum siudiis litterarum, aupems dignationis gratia sue dilectionis excepit gremio, ut ad omnia facile, quibus erudiebatur, at- tingcret, unde factum est ut in grammaticis ac dia- lecticis rationibus, aliisque litteratorise artis ali- quantis pervigeret facultatibus. Inter scholasticos A celaverit ignem ? Sed nunc augmenti tanti vires susceperat, quatenus jam per majoris filammae in- cendium vellet erumpere ; erumpensque, vehemeii<- tius inflammando animum illius, ad hoc pertrahere, ut temporalium rerum ambitum penitus postpone- ret, ac monasticae professionis sectatoribus aese adjungeret. Hoe enim agebat divina bonitas, ut sur- culus bonae plantaB, quem ab amore caducarum re- rum jam amputaverat, arbori boni germinis insere- lur ; nolens ut diutius in consortio virorum schola- rium maneret, ne exemplum malitise et pravitatis eorum animum iilius a bono proposito reflecte* ret. 9. Juvenis igitur sanctis inspirationibus acquie- scens, ad quod trahebatur facere non didtulit ; Pon- sane juvenes degens, non latas hujus sseculi ingres- g licum sibi natale deserens, Aquitanise regionis par- sus est vias, sed tanto studio devitabat lasciviam, quanto serpentis virus fugeret pestemque murti- feram. £t dum coastanei sui adolescentes, ut hsec omnium aetas consuevit, vanarum rerum sequeren- tur spectacula ; ipsc in hospitii sui sese recipiebat penetralia, aliqua scriptitans aut legens vel medi- tans utilia. Oculos namque suos avertere, ne vide- rent vanitatem, volebat ; quia in via Dei vivificari ardenter sitiebat. 7. Jam profecto tunc temporis tanto affectu reli- gionis inflammabatur animus illius, ut veste regu- lari admodum canonici sese indueret ; et secundum habitus morem tenoremque, tantam vitse sobrieta- tem tantamque modestiam servabat in moribus, ut tes ingressus est, tribus ffiquaevis comitatus sodali- bus, eodem quo ipse voto flagrantibus. Hi dum haud segniter viam carpentes tendunt ad propositum, re- gem Francorum (7) obvium habuerunt. Quo Ber- oardus prsesagio admonitus^ hsec illico fertur di- xisse suis consorlibus : Eia, comites, alacriter ani- mo incedamus, confidentes, quia regem cceli, quem quffirimus, reperiemus, qui regem terrse in nostra itineratione invenimus, quem modo minime quse- rebamus. Qui domino ducente, Pictavum pervenien- tes, ibi aliquanto tempore commorantur : et qui monachi in Aquitania districtius vitse regularis te- nerent disciplinam, diligeoti inquisilione dignoscere conabantur. Hoc etenim inquirebant, ut melioribus quamplures scholasticorum sodalium eum deriden- p se sociarent, et sanctioribus vitam suam regendam tes vocitarent monachum. Malebat tamen bon» in* dolis adolescentulus ridiculosas eornm iofestationes suslinere, quam bon» vits puritatem ac proposi- tum deserere, quamque sese corruptorum homi- num mortiferis actibus immiscere. Trahebat etenim eum jam divini amoris inspiratio, quse mentem illius ad sustinendam derisionis molestiam corrobo- rabat, eumque a massa perditorum separans, san- ctitalis dolibus exornabat : sicque usque ad vigesi-» mum fere annum aetatis suae, amplexus disciplinas scholarium eruditiooum, non mcdiocriter vivacem atque perspicacem assecutus est inteliigentiam in scientiis Scripturarum . 8. At vero sanctae convcrsationis desiderio magis committerent. Est autem ab hac civitate non longe posilum S. Gypriaoi monasterium (8) quod eo tem- pore regebat abbas quidam, cui vocabulum Ray- najdus (9) vir apprime litleris erudilus, tanta sa- pientia praeditus, ut in publicis conciliis causarum perorator esset eloquentissimus : cujus rei gratia in Romana etiam curia bene nolus et acceptus erat, et in Aquitania famosissimus habebatur. Hic etiam S. Roberli (10) fundatoris illius monasterii quod Gasa Dei dicitur, discipulus fuerat, quod Bernardo fama retulerat, referendoque sitientem audiendi do- ctrinam illius valde reddiJerat. 10. Praedictum vero monasterium tunc temporia habebat plures monachos, genere nobiles, sed sau- magisque in dies flagrabat ; quia ignis ille, quem ^ ^ ,...,. Filius Dei in terram mitiere venit, volens ut arde- D clHate vit® ac morum honestate multo nobiliores : ret mentem illius ab ineunte Klate accenderat, qm quorum unus fuit Hildebertus, qui postea Dolensis quotidie suecrescens, per sanclitatis indicia scin- raonaslerii abbas (11), deinde Bituricensisarchiepi- tillando se detegens, ceiari non poieral. Quis etenim scopus (12) exstitit, cui beataDei genitrix virgo Ma- f6) Pontivum, seu Ponticum, dilio inter fluvios Somonam et Vimeram, ejusque caput consetur urbs Abbavilla : dc quo plura dicuntur in Vita S. Ri- chard abbatis Gentuiensis Sl6 Aprilis. (7) Hic fuit Philippus I, qui regnavil ab an. 1060 adllOO. (8) S. Gypriani monasterium in prospectu Picla- viensis urbis conslructumesse, a Pippino rege Aqui- taniae, filio JiUdovici Pii, Iraditur in Ghronico S. Ma- xentii^ vulgo Malleacensi : et infra num. 58 dicitur floruisse antequam Gluniacense monasterium esse coeperit circa an. 910, ut dictum 13 Januarii ad Vi- tam B. Bernonis primi abbalis Gluniacensis. (9) Raynaudus II,abba8 XVil, de quo infra plura recensentur. (10) S. Roberti abbatis Gas» Dei Vita etucida- tur ad diem 24 Aprilis. (11) Dolense seu Burgidolense monasterium^ vulgo Bourgh de DeolZt ad Andriam fluvium, vulgo Indre, in Biluricensi ducatu et dioecesi. De eo egimus 13 Jaouarii ad Vitam dicti B. Bernonis niun, 28. (12) Biluricensis archiepiscopus 60 sedit ab aon. izn GAUFRIDI GROSSI. 1376 ria m quadam saa tribulatione fertur appaniisse, et A intendebat^ adeo videlicet ut maxima parte nootiam ei solatia contulisse. Sed et Gervasius, qui S. Sayini monasterii fuit postea abbas (1 3), vir summse absti- nenti» omniumque virtutum ornamento praeclarus. Garnerius quoque, qui castri iliius, quod Mons Mau- rilionis (14) dicitur, dominus fuerat. Hic pauperla^ tis atque solitudinis amator, coenobitarum mona- chorum desencns consortia, anachoreticae vitae se- ctatus est studium ; qui dum quadam die per eremi vastitatem incederet, quemdam hominem a dsemone arreptum conspexit, cujus miseriae compaliens, vir- tutem Jesu Ghristi precibus advocans, dsemonem quo tenebatur expulit hominemque incolumem re- misit. His et aliis quampluribus consimilibus viris quorum frequentia S. Cypriani monasterium tunc Bobilitabatur, divinMi providenti» dispositio, famu- lum suum Beraardum a^jungere volens, ut fortiori- bus militibus fortissimo adjuncto, totus audacior atque robustior contra hostes redderetur exercitus : eum usquB ad prsedicti Patris Raynaudi praesentiam fausto itinere perducit. Cui, sufficicnti doctrina et exhortalione prius diligenter coufortaio, abbas san- ciSB conversadonis habitum tradit, iliumque ton- sura monachum insignitum corpori congregationis adjunxit. ti. Qui in monasterio susceptus, et a sanctia fratribus, quos pra^diximus, monasticae conversatio- nis instilulis et consuetudinibus informatus, confe- stim ad tantse perfeclionis conscendit arcem, ut uni- versis admirabilis haberetur. Quis namque queat exprimere sermone, in quanta humilitate vitam suam C continuerit, quantave subjectione se submiserit. Famulabatur omnibus, administrabat cunctis, ser- viens universis, omnes ut superiores attendebat, ut seniores renerabatur, ut magistris et eniditoribus suis reverentiam exhibebat : omnibus obediens, nulli contradicens, omnes sine simulatione diligens, affectu pietatis et misericordiae visceribus comple- ctens universos^ omnibus compatiebatur, illorum curans commoda, sua postponens ; nuili invidebat, detrahebat nemini ; nunquam obmurmurans, nun- quam susurrans, nullam vitam dijudicans, nullum coudemnans ; verba illius Christum semper resona- bant, pacem, misericordiam. Quis unquam eum ira- tum; quis turbulentum cognovit? Semper mentese- legendis sacris voluminibus pervigil insisteret, et in eoneideratione divinarum rationum diutius pemo- ctaret. Dum ergo quadam nocte huic studio operam dat, sopore deprimitur ; et quam satis ad hoc opus grandem paraverat candelam, ex ejus donnienlis manu super librum labitur. Dormit ille, ardet illa jacens super paginam, donec tota consumatur, nec tamen codex uritur. Hic itaque per annos decem vel eo amplius, in claustro S. Gypriani tanto rigore ab- stinentiae deguit, tantarum jubare yirtntum enittnt ut totam congregationem suae sanctitatis radiis illa- straret, et eam non tam dictis quam faciis ad me- liora provocaret, doctoresque, qui ilium prius instru- xerant, verbis docebat, jam non argumento locutio- B nis aut nitore sermonis, sed virtute operis. Et ita factum ut prseesse jam inciperet universae congrega- tioni, non loco praelationis, sed excellentia sancti- tatis, ac auctoritate bonae operalionis. CAPUT n. Prioratus monasterii 5. Sabini administralus^ dis- ciplina restaurata, et alia prasclare gesta, 13. Ea tempestate quidam monachus de monaste- rio Cypriani, Gervasius videlicet, de quo snperius commemorationem fecimus, ad regimen ecelesiaeS. Savini suscipiendum multis totius congregationis pelebaiur precibus. Sed ad hoc nullo modo impelli poterat, neque per cpiscopum pnecipientem, neque per abbatem suum obedientiam sibi praetendentem, nisi S. Bernardum traderentadjutorem. Quotandem sibi concessOy Gervasius abbas praeBcitur, et Ber- nardus prior in congregatione constituitor. Hoc aa- tem divinitatis pio consilio agebatur, ut ad depeUen- das illius ecclesiae tenebras haec duo magna lumina- ria mitterentur ; quia per praecedentis al^tis negli- gentiam, loci illius congregatio regularis yttae tra- mitem deseruerat, et rigorem disciplinae in tempo- rem vilae ac dissolutionem commutaverat. Quo prius Gervasio bene cognilo, bono sanoque consilio sibi divinitus inspiralo, solus curam illorum susdpere noluit, nc, dum exterius in administratione tempo- ralium laboraret, non esset interius, qui spiritualia sustentaret. Sed duobus sibi consocialis atque auxi- liantibus, altero exteriusproeurante, allero interins renus, alloquio blandus, sermone nitidus, affabili- D providente, gratia Domini monasterium, infra brevc tate laetus, discretione praecipuus, cxpugnator inju- slitiae, justitiae propugnator : fide conflsus, spe ro- bustus, charitate diffusus, et, ut breviter concludam, omni morum honestate praeclarus. Quis unquam acrius abstinenlia*, algoris, el vigiliarum tormeniis corpus suum edomuit ? 12. Lectioni et meditationi Scriplurarum maxime tempus, in lantam integritatem sanctae conversatio- nis reslauratum esl, ut, quod infamia notabatur ob diRSoIutionem^ postea famosum haberetur ob reli- gionem . 14. Peridem tempus occasione cujusdam eccle- siae inler sa^pefatum Gervasium et venerabilem Ber- nardum, dissentientibus monachis ejusdem mona- sterii non parva altercalio suboritur. Nam Gerva- 1093 ad 1098, et passim Aldebertus appellatur. Con- sule patriarchium Biluricense apud Labbaeum in Aquitanicis, pag. 81 . (13) S. Savini monastorium et oppidum, decem leucis versiis orientem a Piotaviensi urbe distans, ad Gartcmpam fluvium. Vixit S. Savinus seu Sabinus anachoreta in agro Pictaviensi, estque Martyrologio Romano inscriptus 11 Junii. (14) Mons-Maurilionis, op])idum ad Gartempam fluvium, supra S. Savini oppidum. 1377 VITA B. BERNARDI TIRONIENSIS. 431g sius, ccenobii amplificaBdi ^ac ditandi gratia, pro A torem.terrihiliter cocrcuit. Nam idem infelicissimua memorala acquirenda ecclesia avide insistebat; Bemardus vero nullatenus acquievit, animadver- tens quod Simoniaca pestis ex latere subintrabat. Unde factum est ut idem Gervasius, postquam se minime proevaluisse vidit, atque jam dictam eccle- siam , ad quam anhelanter suspirabat, abbas tutic temporis S. Gypriani obtinuit, contra virum Dei Bemardum vehementi indignatione permotus, cu- ram sibi c ommissam contemnendo postposuit, alque de somptibus S. Sayini apnd S. Cyprianum habita- tionem sibi construxit, in qua deinceps per pluri- mum temporis habitavit. Hfiec non ade^) protulimus» ut qaibusque simplicioribus quodlibet dissensionis argumf ntum proponamus ; sed ut , sicut in sequen- sanus et alacer cum caeteris in claustro residens, subitanea et inopinata morte expiravit, ad suae dam- nationis cumulum datus aliis in exemplum. Et quia, Sapientis oraculo, Pesiilente flagellato prudena prudentior redditur (15) {Prov. xix, 25); reliqui, tam districta animadversione exlerriti, ad altiora mo- nastici rigoris exercitia protinus viriliter accingun- tur. Denique in exteriorum rerum administratione idoneis procuratoribus deputatis, orationi et silentio servus Dei Bemardus irrefragabili diulurnitale deditus, ad tantaro mentis puritatem pervenerat, ut quamplurima prophetica inspiratione cognosceret, qu£ homiuum cognitio necdum habuisset. 16. Anno itaque Dominicae Incarnalionis millesi- tibus declarabilur, meluenda Dei judicia simulque g ^,0 nonagesimo sexto (16), pontifex Romanorum pnedicanda magnalia posteritati succedentium trans- mitlendo propalemus. Plerique etenim multo ar- dentios legunt, quod et inter ipsos facta sit con- tentio (Luc. xxii, %i), qui teste Bvangelio, visibiii- ter adhsbrebant coelesti magisterio; qu«m quod in eommdcm Actibus intimanturi muUitudinis creden- tiufn erat eor unum et anima una {Act, iv, 32) . Sed quoniam divinas Scripturas obliquo conspectu dijudieantibus, et inexplicabili tergiversatione per- vertere machinantibus, nunc nequaquam satisfacere cupimnSy ad intermissum propositum redeamus, a quo paululum digressi samus. 15. Beraardus interim ssepedicti Gervasii privatus patrocinio, sed divino non dedtitutus adminiculo, Urbanus (17) gentem Chrislianorum coromonebat; quatenus Hierosolyroam pergerenl , el a gentilium manibus civitatem liberarent , templumque Domini ac sepulcrum ab eorum spurcitiis emundarent. Quam papae commonitionem populus Chrislianorum tanto mentis affeclu ac desiderio suscepit , ut non- nulli abbates el monachi nec non eremit» sua mo- nasteria desererent (18), ac Hierasalem pergerent : cum quibus prsedictus Gervasius, sine satisfactione injurise quam viro Dei Bernardo intulerat, iter arri- puit, Hierosolymam iturus ; sed (quia non est homi- nis via ejus) nec illuc perventuras , nec denuo re- diluras. Idem namque coeptum carpens iter, jam prosperis binc succedentibus tam sibi quam suo co- more providi procuratoris ; totius monasterii Q mitatui successibus , optatum littus tenuerat : jam S. Savini nunc exterioribus nunc interioribus per- vigili cura insistens utilitatibus , tanto magis ope- ram dabat, quanlo majus onus curse suse incumbe- ret : ideoque ne quid minus honestum sua conliu- geret ignavia, frequenti retractatione recolebat. Yeram quia non potest esse Abel quem Caini mali- tia non exerceat, uec rosa nisi inter spinas vernare prospicitur; a quibusdam canonicarum institutio- num impugnatoribus , in eodem coenobio corpore tantum commorantibns , perplurimis exacerbatio- nibus affectus et creberrimis infestationibus laces- situs perhibetur. Quorum unus, qui cseteris pertina- cior et ad inferendas quaslibet molestias audacior dignoscebatur, dum frequenti verborum invectione omnium suorum, quemadmodum videbatur, com- pos votorum ad Hierosolymitana campestria perve* nerat, cum ipsius nimirum permissione, cujus judi- cia, licet nonnunquam sint occulta, nunquam ta* men sunt injusta, immanissimus leo de suis cubili- bus prosiliens, ipsum, cum ipso cui iusidebat asino membratim discerpendo exstinxit , atque tam hor- rendo spectaculo peracto, ad montanas caveraas sibique cognita lustra, caeteris intactis, verumtamen tam prodigioso admodum infortunio perterritis, concitis gressibus repedavit. Quae dum in Hieroso- lymitano agerentur territorio, Bernardus in Aqui- tania non longe a suo monasterio constitutus, eo- dem die per spiritum cognovit, atque pise recorda- quadam die prsecipilanter in eum insurgeret, Ber- «^ tionis affectu commotus, quemdam monachum ipsius nardus quidem exempli gratia illi vindictam com- ecclesise , cujus tunc temporis , ut ssepe jam dixi- mittens, qui sibi commitlit admonet, dicens : Mihi mus, curam gerebat, ad se convocans, innoluit : vindictael ego retribuam (Rotn. xii, 19); illata im- Yade, inquiens, et dic Guillelmo Samueli, quod properia sequanimiter pertulit; sed divina ultio evi- Gervasius abbas patruus ipsius, et asinus ejus in denti statim ac celeberrimo judicio ipsius infesta- Judaese provincia a leone sit occisas, fratribusque (15) Versio communis habet : Pestilente flagellato, stultui sapientior erit, aut sicut Vatablus habet, cautior evadet, aut sicut LXX , cogitalfit sensum aut sicut S. Bernardus ad verba hujus auctoris habet libro De vita solitaria ad fratres de Monte Dei : PestUente fiaaellatOt sapiens sapientior erit. (\^) Alii habitum aiunt anno 1095 die 17 Novem* bris, hinc quffi sequuntur de profectis in terram san^ ctam contiger unt anno 1096, qfuod hic auctor intendit. (17) Urbanus II sedit ab anno 1088 ad 1099. (18) Baldricus in Armoricis, episcopus Dolensis, lib. I Historiad Hierosolymitanae ista confirmat : Multi, inquit, eremitse et reclusi et monachi, domi* ciliis suis non salis sapienter relictis , ire viam per- rexerunt. Quidam autem orationis gratia ab abbati* bus suis accepla licentia profecti sunt, plures eonuQ fugiendo se subduxerant. 1379 GAUFRIDI GROSSI. 138« illius obituro denuntiare studeat, et ut cum debita A veoeratione exsequiae peragantur, signa pulsari fa- eiat. Honachi autem officiuro dd more peregerunt ; Eed quomodo hoc ipse cognoveril nescierunt. Eodem vero anno ab eis, qui de Hierosolyma redierant, addiscunt, quod eadem die Gervasius cum asello 8uo obierit, qua Bernardus ejus obilum nuntiavit ; unde procul dubio res patui^, quia per prophetiae spiriUim cognovit. 17. Beroardo dicluro monasterium sibi commis- sum sapienter ac regulariter gubernanti , per quem maxime ipsius facla fuerat religionis restauralio, talis divinitus panditur revelatio. Erat illi consue- tudo ut post completorium in oralorio remaneret, et diulius pervigil in orationibus pernoctaret. Qua" dam itaque nocle, dum post orationes ab oralorio " in dormitorium pergeret, conspicit multitudiBem monachoruro, ad instar nivis dealbatoruro, in capi- tulo residentium. Gujus visionis permotus novitate, fertur capitulum introisse , atque ab eis humiliter petita et accepta benediclione, cum ipsis aliquantu- lum resedisse , rei gratia diligenlius agnoscendse. Tunc unus residentium, qui et aevo el ordine cste- ris dignior videbatur, Bernardo ut sibi injunctum ab eodcm fuerat , tantum audiente , prioratus ejus officium et nomen aliis intimavit, eique talia dixit : « Charissime, nos hujus monasterii monachi fui- muB, et hffic sancta ioca visitandi licentiam habe- mus, in quibus nostram operando salutem olim ha- bitavimus; tibi vero condignas grates referimus, quia divina prseeunte gratia , ad statum religionis G ac sanctitatis hi^us coenobii congregatio te ope- rante rediit, quse quondam a norma justitiae mul- tum exorbitavit. Hoc etiam, ut die crastina fatri- bus denunties, injungimus quod ex illis decem et novem de hac vita discessuri sint infr» breve spa- tium. » Qua peracta visione, ipse, quemdam mona- chum astruens hoc vidisse, fratres prsemunivit, ut suas per confessionem conscientias purgarent, et ad Buscipiendum vitae terminum praepararent. Unua autem ex iilis qui morituri erant eum delirare et verba somnii proferre asseruit; sed mox a Bernardo tale responaum audivit : c Ut experimento cognoscas, non me somniorum incerta narrare , primus om- nium fratnim morieris, nec prasfixum terminum transgredi poteris. » Et sic, ab illo incipiens, uni- ^ cuique nominatim tempus suae demonstravit aegro- tationis, diem quoque exprimens resolutionis. Mors autem fratrum eodem ordinci quo ab illo prsedicta fuerat, subsequitur, et sic illum certa vidisse com- probatur* 18. In hiyus monaiterii oratorio, quadam noote more solito post Gompletorium Bemardo flenti stu- diosius ac precanti , Fulgida corufectu^ niveo quoque candida cultu, Yisa Oei Genitrix, ait hoc, mundi renovatrix : Multos angores passus prius atque labores, Lcetus pervenies mthereum ad solium. Sed d«3 prsenuntiata tibi laborum et «ingonim mole- atia, divinae dispositioni, charissime Bernarde, noii succenseas ; imo judiciorum rationibus ipaius gau- denler acquiescas, et gratanter gaudeaa : et iterum dico gaudeas, quia qui le afQigi temporaliter propo- suil in terris, in numero sanctorum suorum seter- naliter preescriptum te lenet in praedestinationis sttse indissolubilis scriptis His dictis disparuit. Bt ilie inaestimabilis exhilaratus gaudio de notificala sibi felicitate sute sortis, ea quae audierat postmodum cuidam seniori revelavit, per qaem usque ad nos hujus rei notitia pervenit. GAPUT III. Vita eremitica in solitudine Cenomanica. 19. Sed ut re ipsa , quod Dei roater saaelo viro prsedixerat, verum esse probareUir, illi statim causa laboris suboritur. Nam cognita monachorum volnn tate, qui eum sibi abbatem facere dispooebaiit, dam discessit ab iis, rem sibi a multis anuis desideralam quserere intendens. scilicet anachoreticffi vil» siu- dium, et ut sibi victum acquireret labore manoum. ftlanebat autem , non multum a longe monasterio Savini vir quidam venerabilis, et religiosus eremita, Petrus nomine de Stellis, qui illius postea monaste- rii fundator exstitit, quod Fons Cumbaudi dici- tur (19) : ad quem Bemardus divertens, eo quod sibi jam antea notus et familiaris esset, causam qua venisset aperuit. Quem Petrus magna cum animi ala- critale suscepit ; sed quia in vicinia monachorum erant, qui eum invitum abbalem sibi facere satage- bant, illum diu secum, licet nimis exoptaret, tenere non potuit. Bernardus porro exaestuans tum deside- rio jam optatae paupertalis ac solitudinis, tum vehe- roenter reformidans quod, nisi citius recederety ab- bas, iroplicandus soUicitudinibus curae pastoralis, impellente abbate suo vel episcopo, coactus fieret ; Petrum obnixius rogabat ut se inde citius latenter- que subduceret, atque ad ignotas remotissimae re^» gionis solitudines perduceret. Petrus itaque precibus rogantis acquiescens , facius ductor iiineris , quod postulabat complevit. 20. Erant autem in confinio Genomanic» Britan* niseque regionii vastse solitudines quae tunc tempo- ris quasi altera Jlgyptus florebant multitudine ere* mitarumy per diversas ceilulas habitantium, virorum sanctorum ac propter excellentiam religionis famo- (19) tn Ghronico S. Haxentii ista habentur : « Anoo 109t incopptum est ccenobium S. Marise quod vocatur Fons Gombaudi, in confiniis Pictavii et Bilurigse civitatum, a B. Petro abbate cognomine Steila. » £t postea : c Anno 1114 obiit Petrus pri- mus abbas Fontis Gombaudi, morbo arpeta, id est igni inexstinguibiii , sicut ee consumens : cui sue« eessit Gnillelmus et post eum Airaudus. i Ventm, quia ex prsecedentibus conatat Gervasinm in terra sancta non ante annum 1096 periisse, post qaod B. Bemardus, in abbatem eligendos, ad beBC Pe« trum adhuc eremitam fugit, videtur DOOAisi sub finem istius ssecnli moaasterium erexisse. 1381 VITA B. BERNARDI TlRONIENSlS. iss^ eorum, inler quos eranl principes et magislri, Ro- A bertus de Arbrisselio (^O), alque Vilalis de Mauii- tonio (21), Radulphus quoquc de Fusteja (22), qui postea iundatores exdtiterunt multarum alque ma- gDarum congregationum : quibus divina dispositio per Pelrum, qui eos anlea noverat, hunc quartum adjungere curavit, ut illis Iribus quarto adjuncto firma fieret quadratnra, quse postmodum magna ct lata sedificia erat portatura. Petrus vero de Stellis, multorum dierum itinere confecto, pervenit ad divi- num Vitalem, unum ex supradictis, quos principcs et magistros eremitarum fuisse jam diximus. Qui ci Barnardum commendabilem laudabilemque sufii- cienter facnndse orationis adminiculo prius faciens, rogat» ut eum hahilare secum permitleret, nomeo 22. Pelius fortunae suse divitias videns praelatas cseteris, de electionis forte quasi de victoria trium- phum reportans, immeusa funditur laetitia, gloria- lur, tripudiat, insultat sodalibus; Guillelmifavet ju- dicio, collaudat mentem, volunlatem approbat, quso diligat paupertatem majorisque substantiae spernat subsidia; spondetque quod cum in arte tomandi instruat, ferrameutorum ipsius artis haeredem con* stituens, si post ejus obitum illum fore superstitem contiogat : tales etenim gazas suis thesaurizabat successoribus. His itaque peraciis, Petrus muUoex- hilaratus gaudio, iilos invilat ad prandium; sed perquisitis cellariis suis tam tenuem invenit anno- nam, ut nec uni, si tota apponeretur, sufiiceret : quse res ncc nova, nec iosolita sibifuit, eoquodsuae illius et transacti prioratus ofiicium penitus reliccns, g familiaris rei slatus cum assidue talibus nrgeret non Bcrnardum eum nominans, sed Guillelmum ; sicut ab eodem Bernardo antea fuerat praemoni- tus, ut vilis amodo ubique haberclur atque incogni- tus. Sl. Petrus ilaque, ilio commendalo, ad Aquita- niam rcmeat. Dominus autem Yitalis anachoretas concilii more convocat in unum, Guillclmique desi- derium profert in medium. Eremilss vero, hominis comperto voto, ex affectu charitatis assentiunt, con- sorlio applaudunt, cellulas suas certatim offerunt. At vcro Yitalcm charitatis ardor concitat, lilcmque sibi complacitam dirimens, ex synodi auclorilate decemit, ut Guillelmus silvas peragrando, Patrum omnium habitacula conspicial, ct quod sibi placue- rit ad habitandum assumat. Ule igitur, anachoreta- ^ rum sibi grege prfevio, ut in concilio sancitum fue- rat, omnium cellas inspicit : et in anteriorem ere- mum procedens, ad ultimum lapidem pervenit ; ibi- que cujusdam fratris mansionem, cui Petrus erat vocabulum, invenit. Hicautem nec agros colcre, nec hortos fodere noverat ; sed arbusleis fetibus tantum- modo, tomatilisque artis adjumento, quotidie mensae sibi fercula providebat. Casamquoquehaudgrandem ex arborum corticibus sibi in cujusdam eccIesiaeS. Medardi (23) parietinis confecerat, cujus partem me- liorem abruperat ventorum violcntia. Sed, ne iterum ventoram saevientium rabies praevalcret, casae reli- quum quod remanserat, aliquantae praemunitionis fortiori compage, ad quemos desuper incumbentes negotiis. Yemm perpendens secum quod mensa, qoae unum cibare non valeret, multos non satiabit ; non ignorans unde pasceret quos invilaverat, festi- nns arripit cophinos suos, et aulse suap circurafu- sam undique silvam ingrediens, haud segniter spl- neta rubctaque convcUicat, corylos caeterasquesUve- stres arbores suis exspoliat fruclibus ; et dum in sportellis suis diversi generis poma ooacervat, in cujusdam trunci concavitate apum examen cum tanta cerae et mellis plenitudine reperit, ut ex ipsius copiae cornu tantas abundantias crederes emanasse. Admirans igitur tantos fortunas successus, peregrini monachi, quem modo in consorlium susceperat, de- putat meritis, quod tantam luminis ac cibi Deus materiam contuUsset. Rcversus domum mensam onerat dapibus : apponit etenim favos distiUantes immodicos, arburumque diversarum poma sUve- stria, pulmenturoque arboreis frondibus confectum advehit, essctque opulentum convivium, nisi panis deessct, dignior pars epularum. Fratemae autem laetitiae celebritate transacta, ad ceUam suam quis- que revcrtitur. 23. Pctms vero Guillelmum secum remanentem tomandi edocet disciplinam, ut promiserat ; et iUe docilem habens mentem, in brevi magistrmn exsu- perat. Placet capacis ingenii GuUlelmi Petro facUi- tas. Nam zelus et livor ab cjus cordis secreto pro* cul rccesserant. Ille utcremiantiquuscultoretusus taUbus, ex sUvestrium arborum fmgifero beneficio ramos vimineis funibus astrinxerat. Tam castigatae D et praefatae artis cxercitio conquirit victnalia : Guil- igitur possessioais supeUectilem ^tamprofundaetam- que ad unguem perduclae paupertatis, quamoptave- rat GuiUelmus, formam undecunqueconspiciens,tam altum, tamque consummatum saecuU contemptum quem quaerebat inveniens, fratribus cimi quibus ve« nerat, se ibidem remansumm, mox intulit, seque inde minime recessuram asseruit. lelmus autem semper remanens domi, ut subjcctus discipulus non sumptnosae coquinae complens offi- cia, agrestes herbas conficit m pulmentum ; quibus ut moUiores et dulciores reddantur, in festivis die-* bus salis admiscet condimentum. Post Vesperaa iUis in die semel prandentibus, Petras recumbit, GuiUehnus famulatur : didicerat enim a bono do- (20) De B. Robcrto de Arbrissello, fundatore or-* dinis Fontis Ebr Idi late egimqs 25 Febraarii« (21) B. Vitalis fuit postea abbas Saviniacensis in territorio Abrincensi, cujus nonnulla Acta a nobis collecta dedlmus 8 Januarii. (22) Radulphtts fuU postmodum director Sancti- moniaUum in monasterio S. Sulpitii, in Britannia et dioecesi Redonensi anno 1112 constructe, ubidie 16 Augusti anno ll20 dlcitur e vita deccssisse* (23) S. MedardnSi episcopus Noviomensis, coli- tur 8 JunU. IS83 GADPRIDI GROSSI. 1384 clore : Nonveniministrari, sedministrare (Matth. A CAPUT IV. Vita solitaria in Causeo insula. PiraUB emendaii. XX, 28). Anacboretic8e vitae itaque amplexus propo- sitoro, raox abstinentiae rigore transcendens univer- SQS^ frondibus arboreis vitam suslcntat et berbis ; corpus domans inedia, siti, vigiliis, algoribus et laborum duris cxerciliis. 24. In assiduitate quoque oralionis et contem- plationis adeo infaligabiliter perseverat, ut in cor- pore degens extra corporeos affectus vivere videa- tur. Non abest etiam a secreto conscientis ilHus cordis eontriti sacrificium ; non abest gemitus, non abest compuQCtio ; non a mentis intuitu divinorum contemplatio ; non ab oculis superabundans et in- quieta lacrymarum effusio. Terrea postponens, animo cmlestia lustrat; Antra colens eremi corpore, mente polum, Incola silvarum, per devia lustra ferarum, Modicus, ignotus tatitaty sine nomine solus, CivWus OBttiereis sed junctus lumine cordis Cognitus, excelsus, magnus, celebris, venerandus Intrat siderei spatiosu palatia regni, Et favet intranti jam curia tota Tonantis. Interno visu, sursum super aslra locatus, Circuit et mundi florentia rura supemi^ Decerpens flores, fructus libando salubres, Quorum languores gustus fugat atque dolores, Tollit et angores nec non odor atque labores : Prmgustatque boni jam dulcia gaudia summi, Obstupet et clari cemens miracula coslL Mystica magnarum mirando volumina rerum 25. Per triennium itaque, quo Guiltelmiis apud S. Medardum cum Petro latuit, a S. Savini mona- chis exploratores transmissi, per abdita silvarum totius Gallise, per defossa terrarum, per abrupta montium discurrentes, sicubi Bernardum inveni- rent, perquirunt. Tandem cognito ubi esset reme- ant, et quo et cum quo latitaret, nuntiant. Gujus rei certiHcationem monaehi gratulanter audiunt, slatimque ab episcopo et abbate ipsius mandata, sigillis munita, diligenter expetunt, ut ab eremo Bernardum eis educere, pastoremque sibi consti- tuere Itceat, ut communis assensus eorum petierat. Quibus impetratis, dum itineris necessaria praepa- rant ; quidam monachus illorum, cui Hugo voca- bulum erat, a monasterio latenter exiit, qui ad Ber nardum perveniens» in hsec verba prorupit : « Ana- 26. Pauperlati vcro illius quidam eremitamm compatiens, uni sociorum ejus decem et octo num- mos tradidit, pie providens ul tantillum pecuaiae haberent, ex qua in itinere sumptus, saltem per dies aliquot, compararent. Quo vir Domini eom- perto, non mediocriter indignatus, qnod argentam secum deferret, sic ait : c Aut meus socius non eris aut hos nummos ferre desines. Putasne Christum invenire pauperem in illis partibus ad quas prope- ramus, quem ubique divitem essc cognoscimus? PHuperiem, Christo divile, ne timeas : Christus etenim tibi necessaria sufficienter ministrabit, si B primum regnum Dei qusesieris fideliter. » Et his diclis pauper quidam ruricola obvius illis fuit, cui nummos illico dari praecepit. Pauper quidem argen- tum accipiens laetus effieitur, quod ex facili nnmmos habuerit ; Bernardus vero laetior redditur, quod pe- nitus nummis caruerit. Lterque igitur diverso modo laetificatusy ille cum pecunia domum suam prope • rat, iste sine pecunia» non habens ad primam man- sionem ubi caput reclinet, quo tenderet nesciebat; sed de largitate bonilatis Dei confidens, coeptum iter, juxta quod intenderat, consummare festinans, ad mare Britannicum pervenerat, ibique cognito quod infra maris decem milliaria insula quaedam, anachoretis competentem praestaret solitudinem, quam veteres Causeum (24) nominarunt, navem Q conscendit : ad quam conveniens in ea per aonos plurimos habitavit. 27. In tam igitur occulta remotione positus, et a strepitu et periurbatione hominum separatus, et ab omni audientia humanx conversationis alienatos, in coeleslibus theoriis totus erat. Die et nocte, in oratione, in cordis contritione, et in lacrymarum effusione, persislens, cogitabat dies antiquos, ct annos aeternos in mente babebat, pascebatque eum contemplatio summi boni ; nec jam multo terreni cibi desiderio aestuabat, quem divinae contemplatio- nis dulcedo assidue satiabat. Mansit itaque multis diebus pane carens in hoc loco, absque foco, sine socio. Quibus vero alimentis vitam sustenlarct suam, dum haec abessent, nobis id ab eo requiren- themate percussus es, sie hic diutius maneas, nisi D tibus, indicare reeusabat, suarum virtutum arlifi- nostri monasterii regimen, ut episcopus abbasque tuus impetrat suscipias. n His dictis totius rei se- riem per ordinem retulit; quod illum toto triennio quaesieriant quod ab episcopo et abbate mandata illum reducendi abbatemque faciendi receperant. Quo Bernardus audito, ingemuit, et ad marinas in- Bulas fugere disposuit ; ut saitem pelagus occultaret, quem terra celare non potuerat. Hinc igitur profi- ciscens, fratribus vale dicto, cunctis prae dolore la- crymantibus, discessit. (24) Ctuseum, etiamnum Ckaussey appellatnri aestuariis potius annumerandum quam insulis : si- tum inter insulam Anglicanam Jarsejam, et oppi- ciosus dissimulator, ut esse assolet perversus qm- libet flagiliorum suorum versutus occultalor. Sed revera, ut compertum est postea quibusdam suis sodalibus, herbarum utebatur crudis radicibus. Illi quoque inibi inhabitanti tcntatio deemonis non de- fuit, illum delerrere et ab illis sedibus cxpellere cu- pientis : suis etenim phantasticis artibus tenibiles formas ingerebat, quas miles Christi, crucis arma- tus signaculo, viriliter fidenterque superabat. 28. His diebus ab Armorica Britannia piratici ra- dom Sanmadoviam, vulgo S.-Malo, inBritannia Ar* morica. 1385 VITA B. BEBNARDI TIRONIENSIS. 1386 plores, tribus cum armatis ratibus, exeunt : qui in A quas tainenin ejus acquisitione minime serTavenint maris Anglici pelago duas naves, diversis oneratas raercibus, inveniunt : quarum possessores, sese au- dacter defendere parantes, navali aggrediunlur pne- lio. Pugnatur utrinque forliler : a piratis acriter, ut aliena diripiant; ab insiitoribus virililer, ut sua de« fendant . Tandem piratica multitudo saeviens praeva- luit ; expugnantur miseri mercatores, vulnerantur, et semineces in transtris vinciuntur. Mox saevientium rapacitas suo potita deeiderio, ad Britanniam con- vertitur ; sed ventorum contrarietas, id superna fa- ciente clementia, ad Causeum insulam navigium im - pellit. Bemardus autem pielatis amator et exsecutor misericordiae, cujus totius redundabat visceribus, ut conspicit captivos homines, ligatis manibus post tcrgum, moribuudos jacentes in sentina, suis spolia- « *^"* orationis ingeminat, hostem los pecuniis, flebiUbus ouestibus eiulantes. cniore ^"® concedit rcquiem ; retrocedere tos pecuniis, flebilibus questibus ejulantes, cruore proprio obvolutos ; prsedones vero cxsultantes ac tripudiantes laetitia ; utrorumque compatiens mise- riis, ab imo corde trahit suspiria, lacrymisque pro- timis effundens oculos, hos deflet, qui crudeli rapa- citate animas suas perimunt ; illos hortatar ad pa- tientiam, quos tam dura infortunia graviter affli- gunt. Raptores arguit, deterret, increpai, obsecrat- que, ut daeraonibus, quos per saevitiam imitantur, similes esse desinant ; fratribus suis quse darana in- tulerant restituant, et de illatis injuriis humili sup- plicatione ac veniae petitione satisfaciant. Sauciatos mercatores monet, ut Ghristum imitantes, persecu- toribus suis a Deo veniara petant, ac virtutera sa- pienliae raente retinentes, hos a quibus tanta sibi mala irrogantur, diligant. At raiseri institores, qui- bus altior inerat sensus, deflcnt raala quae sentiunt ; crudelissirai vero praedones, qui laetabantur in re- bus pessimts, derident verba quae audiunt. Et quia inter malos scmper sunt Jurgia, in hac re penitus sibi dissidentes , diabolo iustigante atque suadenli5, evaginatis ensibus alternatim sese ferire incipiunl, essetque maxima caedes miserorum, nisi sancli viri pro illis oraotis obsiitisset meritum. Fue- runtilaque tou illa nocte Bemardus et Zabulus, quasi duo magni pugilcs, in campo certaminis con- sistentes, mutuis et inquietis congressibus sese acri- ter impetentes : Zabulus namque perdere, Ber- nardus vero liberare saUgit ; uterque pro sua parte pugnabat, et de obtinenda vicioria elabo* rabat. 50. Sed tandem noster athleU fortius Insnrgens^ ictus orationis ingeminat, hostem pcrimit, nuUam- compellit, ceden- S9. Porro circa diei noctisque crepusculum, ven- tis flantibus juxta votum piraticae cohortis, sancti viri raonita nihiii pendentes, discedunt ; etcum prseda quam ceperant, patrios portus apprehendere conten- dunt. Bernardus autem, cujus mentem compassionis fraternae raovebat affectus, ad orationera se contulit; tolamque illara noctera deducensinsoranera, Dei Ge- nitricem sibi auxiliari solitam piis interpellat voci- bus, reliquosque sanctos Dei lacrymaram gemituum- que pretio sibi conducit in auxilium, ut divina boni- 4UC piciiu 9IUJ cunuuciiiu aiuuiuni, ui aivuia Doni- — ' w^»w •#« tas piratarum mentes ad bonum converlat, el illos j) ^^^ *^ "^ tem pcrsequitur, ac demum de caropo certaminis propulaat, prece turbans elementa, ut institores rai- seros ad se reducat, et naves atque pnedooes cffe- ros. Denique praedicti pirate jam interim ad portum optatum pervenerant; jam ferreis anchorarum deo- tibus littoris scopulos apprehendere incholtbant ; jam e navibus pontes educere, tonsillas flgere, prosnesio- rumve (25) retinaculis rates sistere festinabant, cura ecce venius vehemens illisque contrarius, Beraardi commotus precibus, insurgens, aerem conglomeral in nubes , tenebrosa coacervat nubila , quoru» collisione creata tonitrua mox audiuntur horribilt sono Ulos delerrentia; ruunt fulmina lerrifica, ful- ^^ gurantiumque flammaram corascado, oculos eorum i. C reverberans, pr«cedit ; creberrima maris undique superna faciesardens illis videturatque flammivoma, ventoque imperante, classis ad alta pelagi illis no- lenlibus reducitur; nubium densiUs, aero ampliua ferre non valente, in nimbos rcsolvitur, fitque tanta pluviarum inundatio, ut cataracta coeli denuo ad faciendum dUuvium reseratas esse crederes, Noeque antiqua rediisse tempora, Untaque suboritur ele- mentornm conturbatio , ut quilibet ibi consistena convulsi mundi tolam in anliquum chaos ilUco pu- taret redigi machinam, oppugnantiomque ventorum flatibus furibundis ad insur montium immensa flu- ctuum eriguntur volumina in vertidbus quoram ca- rinae tolluntur ad sidera, moxque dehisce&tibos un- dis, ocius sagittis volantibus, baralhri usque descea^ quos captivaverant Uberos ac expedilos recuperata pccunia suis farailiis resUiuat. At vero saeviUae to- tius auclor et incentor diabolus, rainime dorraiUns, suos sateUites sub obtentu lucri ad opera cradelita- lis iDilaramat, ut UIos postmodura ad inferna per- trabat. Inter illos namque litem de divisione praedae concitat : nam quidam illorum majorem sibi partem habcre contendunt ; quidam vero in hujus partitione justitiae regulas ac aequitalis servari debere astraunt, 31 . Remiges autem fulminum juxU cadenUum fcloribus affecti, mortuis similes in transtris proster- nuntur stranipisque (26) rampentibus, remisferien- tibus undas, a columbariis extrthnntur. Antenwe quoque resoluto ligamine cum suis opifeiis corraunt. Velorum quoque substantia , particulariter acissa ventorum rapacitate, huc iUucque per inane aeris dislrahitur.Rudentes vero aluque officiales funicoli, trochlcarum carcheaU^ confractis, concidant. Con-^ f2o) Prosnesium, funis quo navis Ultore ad palum alligalur. (26) Pro stranipis mallet Souchelus struppU legi ; asserilque a Vitruvio strophas, a Cicerone icalmos VkiKOL. CLXXII, appellari. Quid si sirangis legatur, ut sic vox anti- qua Francica, deducta a Teutonico strangc, strcnae, voUumcn funium seu fuoia nautici. U ml GAUFRIDI fiROSSI. 1388 iinuo mali, neeessario chordarum destituli admini- A sanotum eremitam oiyas monita ooDtempaimui ^ calo, irontorum vibramine hticillucqueimpelluntur; •...-- titubationeqiie sna fere navium carinse reversan- tttPi ac demum ventorum rabiem non ferenles, ab ipsia modiorum concavitatibus evulsi , parastatis ttndique confractis, suo pondere fere naves demer- gentes^ in fluctns devolvuntur. Tubularum denique patentibns juncturis, aqua usque ad foros intrasse reperitnr, ita nt non tam naves inter nndas, quam tmdsB ]am intra naves esse viderentur. Postrema tempestatis s»vitia a clavorum compaginibus gu- bemacnla auferuntur. Ratibus itaque regimine ca- rentibus, pnppes in proras convertuntur, ac more turbinis agitantur* Tunc nauclerus ipse pallescit, iuB6 miaeri de vita diiBdentea ligatoa mercatcMres a viaculift abeolvunt, ac homiii aopplicatione de illa- g piratici, sed professi sectatores eremitici virf. Noi cu- jus verba risimus? Yoveamus sursum manus le« vantes ; et firmiter apud nos statuamus si nos Do- minus ad illum reducat, quidquid ille Jusserit not facturos ; et ab hujus roortis faucibus, jam nos de- glutientis, ejus meritis abstrahemur* » Hanc vocem omnes unanimiter, quasi oraoulum missum coelitiis, accipiunt ; et in hujus profesaionis testimooinm, ut prsBceptor instituerat, manus erignnt« Mox quadam accepta securitate, in haec verba prommpont : » 0 Allissimi, inquiunt, virtus, quam potentisaimam Jam experimentis certissimis esse Cognovlmns, pen&itle Qos viverel concede oorrectionis tempora; da in- dulgentis Iocum« quod, ut nobis videtnr, joate oe* gare non poteris ; quia non sumus jam raptorea tis injuriis veniam poscunt, pecuniasque suas, nt putabatur, nec sibi nec illis amodo profoturas, re- Atitaant ; ac si quid consilii, ut in commoni peri^* culo noveront, ne abscondant expetunt ; Sedguid conHlii; quid tnentis nunc foret illis, Vndique cum miseros totus jam conierat orbis ? 32. Yerumtamem omnium machinalionum soa* tum conamina, quibus naotic» probitatis induslria vitam soam a snvientium flnctuum foribanda vora« gine tueri soleti eocialiteriffipenduat. Sedpostquaffl conatua suos* contra pontioam rabicm nitail valere conspiciunt, tone vive»di spe penitos abiata pree*- varicatorea ad cor redeunt, vexationeque intdle* Gtom dante auditui, tu&e se peccasse, tune se reoi amodo mercatores eaptivoa non tenemus, sed iUoii ut fratres nostros, quorum onera portare debemos, Ghristi legem complenles, contra ponti rabiem lu-^ ctantes, ne ab ipsius voragtne sOrbeantnr, proot possumus, a^juvamua^ Pecaniam illomm ot avidl praedones jam concopivimos ; sed ob tuteiam ipsiua laborantes, ut sancti eremitae ministri reddendam custodimus. » 34. Sed omnipotens Deus, qui eoram mentem ml- rabiliter terruit, eorum quoque vitam per merilum famuli sui Bernardi, ad quem speciali devotiona clamaverunt, mirabilius reservavit. Nam h»o et his similia miseris illis, mortis exagitante timore, vo* ciferantibus, fulminantis aeris flatu terrifico Causei eaae oonBtentes, veates acindoDt, pectora tundnnt, G iosulae littoribus naves iropelluntur, rapidissimiqoe ao diversfls peregrinationis se proposito astringunt ) alii autem ae JerosolymilanGS fbre, alii autem Ro- muleam usqne ad urbem profectoros, ut mereanttir habere auffiragia* Quamplures vero ex illis Jacobi apostdi in extremia Gaieciie finibus famosam se re« «piisitoroa memoriam y astipulaUs promissionibas asseveraiit Sed post hiec vota nihiknninas tempe^ Matis perseterante svvilia, timoris vehementia exa- gilati, peceata sua^ quiB torpiter gesserant, tarpius in andientia eonetoram confllendo propalare inci* piunt; sacerdolale sibi Cfffleium usurpantes, dum poenitentias aliematim et dast et acctpionf (27). I>ehine oseohmi paeis sibi invieem conferont, ut qnasi in pace foBderatos mors inveniat, quos dissen- impetus vehemeutia in siccum littoris evehuntor; quarum quatuor naufragium perpessis, quinta cum suis armamenlis illaesa reservatur* Piratse igitur mercatoresque, dum se suamque pecuniam in solo telluriscum iragmQntis navium inveniont, mortis se barathrum evasisse cernenles, pr» gaadio laerj^ masse dicuntur* Tonc sanetus vir^ eujos pro san- ctitate hoc sibi conoessum foisse minime dobilabanti qoeritur ; tune ejus merita, velnt divin» potentisR roiracula, ab iliis alta voee pmdicantor. InTenlaa autem, ac si codeste numen ab eis, quamvis hoc ipse prohibeat, adoratur. Tono a pnsdonibus cum iacrymis rogator, at cum mercibas sttis histilores llberos accipial, quos die prsecedenti, multipliei cum Bionis repertor diabolus, ut Christi tidelibus bellum j) suppHcatione rogans, liberare, nequivcrat. Deinde inferant^ Jamdndum foederaverat, atque eomplosis msnibus sese tenentes astringuBti qoia ad pielatem illis videbatar pertinere, si socialiter sub ondis in^ terirenti qnos spirans ccedis et rapacitaiis cradelilas aotea sodaverat* 33« Sie piratis sd suseipiendaA ttortem sese pa« tantibtts, unos lllorom, qui non qoaliter illam sos- ciperet, sed qualltef i|as efAigium invenireti apud se argumentabatur, Ha nrtulit f O sodales, car pe^ rimusT Facile quod dixero, procul dubio vivemus* t^onne recolitis, in insula Causeo vos vidisse heri ejus pedibus provoluti pireitss, super prlstinis culpis suis modum poenitentiae sibi definiri petunt, pere* grinationisque vota quae fecerant exponunt, et ut illa persolverent, quidam ex illis mandatum aeci- piunt; quidam vero, ut vitse illius innoeentiam imi« tarentar, cum iUo remanserunt« Inslilores qnoqttei ul de tabuiis naufiragii donwm faceret^ saneto Yiro soggeroati et ad operis eondoeendos artiflces |Meo« niam offemnt. Bernardus namque, quamvis annos perplures in insula mansisset| necdum domnm ha* (27) ^tiam hoc stecolo aliquaodo auditimdSj ho-* tQin^s sacramentoram usurpandorum tam rudes in* veniri, iU in tali a^iiiiuto credaatV C«ft{wai1i defo^ €t«a »t f9m it>ppleri« i38d VltA fi. BBRNARU HRONIENSIS. im Imtftkt, sed in iaionim otYtniiii ftot telot imm A MtholiM pfiadiottioiiki doetrinAnl, it vitoB ooosi* custoft rd onotmiertrii, Tiiibos in togoriio Ittuorat* 85. Hteo tufla digaatioois, Christe, proridadiapeili- . satio, haec tua vis, hsBC tuse fortis dexlertl esl be* nigoa mulalio. Ad hoc enim pro scrvi tui meritis elcroenta perturbarl voluisti, ut rapacium hominam roentes converteres, ut caplivos a carceralibus vin-* culis abslraheres, ut anaolioreltt tuo algidis in ru- pibus latitandi domum construeres» ejusque vitam muDdo detegeres. Denique postquam per dies aii- quot in insula cum saucto viro remanserant, ciba- riisque penitus deficienlibus, herbarum uti crudis radicibus, ut se suslentarent, illum imitando, non polerant, fame cogente magnopere discedere cu- piunt ; sed prsscedentis marins perturbationis fu- Uom, sl aanelM diligartnt oooversttionis extmplum. Cujtis stnttntiam multitudo fimtrum anlmo susoi* piens, jtm tx trtnstctaapud eoi viri oonverstiiontt vert tase qu8B referrt t oogooBceni^oommunidecrtio tlttim oo&stitountt ut ad eum legatoa tales deltint- rtnt, quorum soliicitudint et induslrit ad so royo*- otrl poattmtnimedubitarent* Qutpropttr ipaum Pa*^ trum de Bttltls, ot^na aucUH*iUitt ot tmore reduci pottrtti ad eum dirigunt, adjungentta ci dooem itl- ntria, qui tdbuo superetli nomine Gbristitnum, mim simpUoitttii ei ionootntia viruro : qui oon- summtto itineril itbore tc ntvigttionii perioulo^ tandem ad eum perveniunt. 37. Vir aulem Domlni Be^nanltis, conspiclcns rore illos delerrente,quidsibieligantnesciunl. Fa- g petrumjdm a niuUo temporc sibi famillarisslmiim, ac ftjgtB suaB susceptorem fldelisslfflum, miratnr eum tam longe percgrinationls arrlpiiissc laborem, atque prsc gaudio t&crymas fbndeos, datlsquc amplexlbus oscutatur mulloiies, veneraiur ul pati-em, suscipil ut hospltem, omnia utllitatis vel humanitatid atquc charitatis oflleia prout poterat impendcns : et post dutcla vttffi a?tcrna) cotloquta, quibus scse ad itivi- cem reficlebant, Bernardus ait : <( Charissime Pater, dlcilo mibi de statu Aquitanicai regionis, si In illis partibus nunc Ecclesiae Christi pacem habeant, e si monasteria rlgorem disciptinac ac religionis con- scrvent. » Ad hsec ille, Dei gratia omnes ChristicOlas Iselos el fesla pace quietos, respondit; ac tandem S. Savini monactios jam sibi at^balcm pracfecisse adje- mes etenim sievicns illorum depascena artus, illis imperat ut diacedant ; pontic^e vero rabiei formido, illorum corda tremore concutiens, illoscogitutma- neant. Arctanlur itaque angustiis ; unum tamen e duobus assumant ntcesse est, aut victualium penu- ha defioere, aut quam periculosam experti fuerant navigationem repelcre. Sed excrucianlis illos famis lyrannidem ultra ferre non valcntes, quam in pra^- sentiarum sentiunt, ut securum navigare habeant sibi arguratDtum invcnirt satagunt : Bernardum namque adeunt» quam et ventis et mari posse im* ptrare» pr8M;edantibus txperimentis edocti, oon dif- iidunt, ut tltmentorum motus in sua fide suscipiat, ut st apud Deum fidejussorem constituat, qualenus marini fluctus tranquaiitatem teueaut, doneo pro- ^ cit. Quo Bemardus audito, laelus efficitur, et qui snArn fliirtsn nntAtOfl nArlua annn»honrlAnt Vii» iiiiiAm __ * _ sn». . ^m* .i _«j«_i« .. __ _t_i__ __ spero oursu optttoa portua apprehendant. Yir autem saoctua, cui fiUem magnam divina gratia contulerat| Tiros aub morlia ptriculo laborantta oonspicitnsi illud Cbristi vtrbum ad memoritm reduoit : « Si ba- butritia fidemi ut grtnum sintpis, ditttis buic monti : Transfer hinc, et transferetur {Maiih. xvii, 19). » Quod autem postulaverant effecit, ctillos pa- tifica navigatione ad propria transmislt. CaPW V. HedUcUo B. bernardi ad priores er$niUa9, dein ad printttm tnonasterium S. Cifpriani^ 36. Interea monachiS. Savini^fiernardum, cuirc- gimen suse Eccleaise loto conamine tradere propone- bant, dum querentes nusquam reperiunt, alium sibi ^ pastorem conslituunt* Quod Petrua de SteUiSi oo quod de vicinia eorum habitaret, continuo cogno- - scens, mox ad prssdicta eremitarum deserta prope- ranter abiit, et ad dominum Vitalem perveniens, ubi easct illc quem commendaverat, requiaivit. lHt auttm, quod in remotissima maris insula latitaret, respondit. Petrus aane jam ea qu» prius de Ber- nardo tacutrat, amodo celart baud utilt judictna» nomta iUiua, peritiam litterarum, raorum vititqut sanotilattm, refutatiootm praelalioniay in oommuni audientia fratribus enarravit, ejusque talem famam tunc in Neustria praedicabat^ qualem jam a multis annis in Aqttiltoia oogaoverat s toaauiitqut titi ut a marinis insulis eum rttrtbereiit vel itTilom, ti prius inios mentcm afnixcrat, videlicetne abbas eo- rum coaclus fierct, metus deponitur. Petrus pro<^ inde suee Itgttionis ntgoiium txplere cupiens : « Fra* trea noatros, inquil, eremitaa iriaittvi» nuindataqut torum ad tt tuli, ut ad eoa redeas, ne oonsortia eo- rum ptnitus rtUnquati HoO vtro qutnto mentia aife- ctu quantove animi deaiderio exapoottnt, vtrbit ex^ plioart ncqueo. ^ Berntrdus equidem, ut erat totua afllutna visceribus ohariutti (hitcmtt, oontinuo tale fertttf roapotuumdedisse : « Faciam quod poscUnt, ne auctoritattm Itgati et petentium videar contemnere, qunmvis hujus remontie ioiult! solitndinem notlem de* serere.» Peracta itaque hac legaiione, Pctrus ad Aquitaniam remeavit. 38. Hoc in tempore viri Dei mentem prOpheti^ spirittts tetigit, quam ad qusedam absentia videnda, quasi sibi prsesenlla, forent, iUustravit. Duo nam^ que erant de numero eremitarum, qui iUum susct' porant, et diu in tilvia oonoorditer cofatbilavertnt i quortun tmoa AlberttianomiDt, jtmgrtndflevus, tbt' tinentii» ot oratioois ttudio iBftttigtbiUler inaisltbtt \ alter vero Junior, Adelinua dictus, mansuetttdinia atque obedienttae virtute exceUenter poUebat, lenitate quoque aflkbUUaiis adeo blandus crat, ut omnibuft qui ejus consortio usl tuerant, amabUis haberetur. Porro longseyitatis suse (privilegio) Albertus ut ma-» gisttr prseerat \ alttr vtro, at B«l]|jtcttt8| qus justio* uibus obltfflptrtbftt, Hio vfari Domini Borntrdi vtbf 4391 GAUFRI0I GROSSI. 1392 menter exoptans inforniari eieniplo^ et doctrina em- A quod ejus fama jam aaepe memorati Reginaldi abba- dirii prsBdictummagistrum deserens ad ejus insulam iter arripuit. Senior itaque, dilecti discipuli solatio viduatus, in tanUe tentationis incidit barathrum, ut nimia et irrationabiii a£fectus moestitia sese suspen- deret, nisi quorumdam fratrum, qui hoc praesense- rant, solerti custodia a tali periculo mortis arcere- tur. Interim vir Domini per spiritum ad se novit ve- nientem discipulum, et magistrum disponentem se dirae morti pendulum. Junior aotem insulse littori- bus, ut desideraverat, applicuit : qnem vir sanctus alacriter suscipiens, ei talia dixit : « Ad nos venisti, charissime ; nec non pancos per dies nobis commo- raturuB, imo unde aufugisti, nec deinceps huc redi- turus. » Juvenis vero quia firmiter statuerat se quo lis S. Cypriiftii aures perculit, et religionis ipsius Bemardi sanctitas et prsedicationis gratia longe la^- teque diffusa est. 40. Praedictus veroabbas, cognilo ejus habitatio- nis loco per prsemissos exploratores, non mediocri- ter laetus eflicitur. Bxoptabat enim jam a muUis an- nis, quatenus eum jam ad suum monasterium re- duceret, ut esset post ipsius excessum, qui regula- ris tramitis disciplinam sustentaret. Siquidem illum noverat mirse simplicitatis vimm, multaque sapien- tia praeditum ; sese autem ceraebat jam silicer- nium (29^, morbo et senio confectum, quamobrem sentiebat, procul dubio vilae soge immtnere termi- num. Pnecavens igitur ne propter meritomm ipsius iret illura minime reliclurum, verbis ejus fidera non g i„,ig„j^ ^j ^^^„3^3 ^^^5^^^ Ecclesije inde abstra adhibuit, nec quod Spiritu prophetico loqucrelur intellexit. In allis igiiur iusuiae mpibus per aliquot dies cum illo permansit : sed algoris vehementia gravatus, ad silvas, ut ea quae ibi reiiquerat vesli- menta tolieret, ac denuo rudiret, remeavil. Qui ad memoralum Albertum veniens, postquam iilum moe- rore tabescentem et jam pene deOcientcm, ac nc sibi vitam laqueo surriperet a custodibus obsessum con- spicit, ejus anxielati compalicns, ac dolorem mili- gare satagens, ipsius prostratus pedibus veniam pc- ttit. et quod illum amodo non desererct spopondit. A principibus quoque eremi, quos supra memoravi- raus, excommunicalionis sententiam, si ab illo ul- terius reccderel, accepit : hacque necessitate de- tentus, sicut vir Dei sibi pi*aedixerat redire non potuit : sicque illum spirilum habuisse propheliae paluit. 39, Bemardus deinde non post multum temporis, sociis sese comitantibus, assumpia sua supeilectile non muhum ambitiosa, ut pollicitus fuerat, ad sil- vas eremitarnm rediit. Qui curo gaudio susceptus, illis adjuvantibus in loco, qui Fons Syhardi dici- tur (28), sibi collam construxit : in qua aliquanto tempore cum qnibusdam suis discipulis habitavit. Cum ibi diu moraretur, quia lucerna sub modio la- tet*6 non potuit, cunctis advenieutibus verbum vitae mitiistrabat, cosque excmplo suac conversalionis roborabat. Confluebat namque ad eum non solum copiosa muUitudo circummanentium cremitarum. herctur, nisi citius cura revocaret : ipse eidem im- piger, ubi habitabat, subito sofiervcnit, eumque sa- tis iaudabili dolo ad suum monasterium, ordine subscrpto, reduxit. Nam post immrnsa atqiie su<- scepla^ pro loco et tempore, hospitalilatis oflicia. Reginaldus aic Bernardum altoquitur : • Qusedam nosirap Ecclesiae pernecessaria utilitas istis me, di- iecti&simc, appulit oris : scd, audita tuae fama benigni- tatis, cui debita paternitate congratulor, nolui sic per- trunsirc, nolui prfietermiltere quin te viderem, quin te salularem, mcque tuis mihi desideralissimis ora- tionibus commeodarem : etquoniam non modicaet ir- recuperabilis pecunia, quam sopema favente clemen- tia hac in provincia acquisivi, roecum habetur, vereor Q ne in hissilvarum vastitatibusabaliquibuainoognitis raptoribus, qualibet fraudulenla mihi violentia sub- ripiatur. Quapropter fratemitati tuae placeat, qua- tenus tua ipsius praesenlia, quae in his regionibus admodnm celebris et amabilis dignoscitur, quoos«]ue si quse latent insidiae nobis non pracvaieant, fatigari ne cunctetur. » il. Cumquc hujusmodi palliatis circuitionibus, ulpote beniguissimus ac nullius doli conscius, ac- quicvissct, alque convialor nec noii dux ilineris, jam dictum Palrcm, pcragralis soliludinibus, ad tutum usque locuni perduxisset, ac cum quodam, qucm ad hoc assumpscrat, socio reverti volutsset, idcm Reginaldus eum rdinuit, eique dixit : • No- stram tam remotas adire partes imbccillitatem non sed etiam populorum. Lalebat itaque ct non latcbat, j^ aliqua neccssilatis, nisi tua, fili mi, charitas com- et quanto plus se dejiciebat, tanlo magis a Cliristo sublcvabatur ; fugiendo gloriam, gloriam mercbatur, qnae nonnunquam appetitores sui dcserens appetit conlemptores. Saeculi horoines admirantur eos, qui his pollent privilegiis : nos laudarous, qui pro Sal- vature ista despcxerint, et miium in moduin quos habentes parvipendimus ; ai habere noluerinl, prsc- dicamus. Igitur dum omnibus praedicaret, dum om- nes secundum modum vitae et statum ordinis in- slraeret, et pro capacitate aniroorum singulos edo- Gcret, adco circumquaque celcberrimus babebaturi pulit, nec qualibct saecularis ambitio nostrae sene- cluti hujusmodi laborcm indixit. Te, charissime, soium acquirere studui ; nullos raptores, praeter eremitas atque discipulos tuos, pertiroui ; sed Dei gratiajam iilorum manus evasimus, quod te vio- lenter nobis eripiant jam nequaquam formidamus ; jam securus te talcm pecuniam possideo, cujus san- ctilalis ac sapicntiae thesauro nostruro magnifice monasterium dilaricupio, qucmnam olim amissum, nunc vero divinitus recuperatum, nullo commuta- rem pretto. Yenimtaroen; fili dulcissime, amodo te (i8) Fons Gyardi dicilur tn mss. nostris, SoUclie- tus Fons Goyardif sicut in Ccuomanicis silvis. (iO) Silicetniai scnes diCuntrti*, quod curvi cl sci- pioui ianiienlcii siiiccs ceraant* 1303 VITA B. BERNAnM TIRONIENSIS. 4394 exoratum esse posliilo, ne indigne feras, ne mihi A tuil (33) : cujus praBScntiam ssepefatus Reginaldus Patri tuo succenseas, quod te quasi frauduleater ad nostrum consortium revcc^ : hoc etenim pr» nimia dilectione facio, pro certo sciens quia, nisi te ali- quo modo deciperem, a nimium tibi dilecla solitudine nullatenus exlraherem. i 42. Servus itaque Doroini, videns quod ab illo se non subducerc, nec ad discipulos suos ulterius re- xneare posset ; simulque recolens, talia sibi nonoisi illius scmper justo posse conlingere judicio, qui ut multis prodesset, de ipso sinu Patris egressus est ad publicum nostrum, tum propter pietatem senis ex- oraDtis:, tum propter auctorifatem imperantis, satis provide respondil : • Novi, Pater, novi, quia mc noile tibi acquiescerc quasi scelus est idololatriae ; sed pericnlosum ac milii durum est, ilios quos adu- B navi discipulos, sic desolatos et quasi orphanos pe- nilus relinquere. Quapropler quid de illis fieri de- beat, tuae censura providentiaeamodo provideat. » Ad haec istc : « I:>te tuus, qui prffisens adest, socius» mea fungens legatione, ad eos redeat» et quce circa te geruntur exponat ; eisque veraciter dicat, quod quicunque ex illis te ad monasterium sequi volue- rint, libentissime tui gratia, utriusque vitaB subsi- dium eissufficienterprovidebo. » His itaque peractis, Jongo confecto itinere, ad S. Cypriani monasterium pervenerunt. Monachi vero Bemardum, quem a mul- tis annis non viderant, laeli gratulantesque susci- piunt; admiranfes hominem bipsutum, barbatum, vilibus atque villosis juxta eremiticas consuetudinis modum, pannis subobsitum, cujusmodi habitum ab- C horrentes, properanter eruunt, barbam abradunt suisque indumcntis induunt, et post paucos dies, quamvis repugnantem, praepositum efficiunt. Et il- lum quidem exlerius exuentes, paupprtatis ei habi- tum subtraxerunt ; sed mentem illius ab amore ererai abstrahere nequi verun t . 43. At quanta in eadcm Ecclesia de ejus reditu laBlilia, tanta in praedicta soliludine de ipsius ab- scessu exorta cst repente trislitia. Gaudebant isti, qui eum quasi pcrditum invencrant ; dolcbanl illi# qui ablatura amiseranl. Isti antiquum socium tena- ciler ampleclunlur, illi novnm doctorera reddi sibi suppliciter deprecantur; isti se de ejua ornari pra- senlia, illi de absentia deficere confitentnr. Quaedum adire studuit, et quomodo laudabilem fugitivum ab cremo reduxisset, diligenter exposuit ; quamque uti. lis esset post suum excessum, qui jam quasi in fori- bus aderat, ad monasterii rpgimen studiose intima- vit, hoc etiam prsemonendo atque prsemuniendo subjungens, ne Bernardus ita comperiat ; ne forte ab eis clandestina fuga se subtrahat, sicut olim a S. Sa- vini monasterio propter eamdem causam sese la- tenter subduxerat. Quibus onmibus assensum liben- ter episcopus praebuit, ut postea rei ipsius exitus ap^ probavit. CAPUT VI. Abbas S. Cypiiani constUuiiur : ob persecutionem ad pr(edicandutn convertiiur, Mores clcricorum reformati, 44. Contigit autem ut Reginaldus, transcursls quatuor mensibus, gravi infirmitate correplus, in lecto deciderct. Cumque dies obitus sui propinqua- ret, fratres ad oum convenerunt, eumque qui sus- cessor ipsius esse deberet, ut ostcndere dignaretur, revelante sibi sancto Spiritu, summis precibus po- stulaverunt : quippe qui erat vir apprime eruditus, omatus privilegiis summae sanctitatis et innoccntiae , et sapientiae. Quibus ille : « Quamvis, inquiens, ad me non pertineat de tanta ac tali re (statuere), ta- men, quia timeo vestram desolationem, si mihivul- tis credere, Bemardum viram religiosum, vobis a Deo ad hoc nuperrime restitutum, dignum dispen- satorem domui constituite : nt enim secundum con- scientiam loquar non iilo aliquem, Deo teste, novi sanctiorem . » Qui consilio tanti Patris unanimiter acquiescentes, postquam ille humanae conditionis debitum persolvit (34), eum quem praedixerat, in loco abbalis festinavemnt ponere, et, uti mos est, ad consecrationem invitum et repugnantem trahere. 45. Suscepto igitur curae pastoralis officio, tanto magis illud dignius administrare curabat, quanto hoc non propriae voluntatis impulsu, sed solo divinas volunlatis arbitrio sibi esse injunctum animo reco- lebat ; nec solum videri doctor appetebat, sed sicut caeteris ordine praeeminebat, sic piis moribus trans- cenderc salagebat, atque se in omnibus ita studebat habere, ut non de illo etiam malediooram quidquam agerenliir, Pictaviensis urbis episcopatum rcgebat D auderet fama confingere. Simplici namque vila oc yenerabilis Petrus episcopus (30), qui poslea exsi- casiones tollebat detrahentibus, doctrina sana resi- lium (31) pro justitia usque ad mortem snsti- stebat contradicentibus. Non enim de numero vel de nuit (82). cujus vitaB sanctitas mirabilis exstiiit, ut genere eor«m erat, qui gravia districtioris vilae onera post ipsius obiium miraculoram attestatione pa- discipulis imponunt, quae ipsi vel minimo attingere (30) Pelrus II, episcopus creatusanno 1087,quiete praefuit usque ad aonura 11 li. .(^OJ^iexsiliumactusa Guillelmo duce Aquita- niifi VIII, qui ab eo reprchensus fuerat, quod legi- !'J?^2; ^!*^^® depulsa in adulterio viveret, utidiximus 10 Februarii ad Vitam S. Guillclmi eremilaj, quod cun hoc et filio suo Guillelmo passim unusidemque (32) Mortuus est Pctrus apud cwtrum Galvinia- cum m sua diocesi, 4 Aprilis >unni 1115, ad qucm dicm intcr prastcrmissos de eo egimus. (33) c Sanctitatem ejus crebra miracula tumull ejus loquuntur et praedicant, • ut legitur in Ghronico Richardi Piclaviensis , apud Samarthanos, qui ad- dunt c corpus ejus piosque cineres quiescere in ec- clesia coenobli Fontis-Gbraldi, ab eo constru* cta. » (34) Ghronicon S. Maxentii : t Anno 1100 obiit Raynaldus, abbas S. G^priani, cui succedit Bernar- dns, qui reliquit abbatiam, » ut infra dicetur. \m GAUFRIDI GAOSSI. U96 digito Dohint ; sed qQidquid irerbii pnQdic«bBt« mo» A iUadquo qaaromaxiino diviDum orfteulam i^Molens ribu» %xoroabat et eiemplit utruebat. Quippenon rudis ed tale onus regendum venerat; seqnieabio» cunle s&tste, non ism repentina vel prtteipiti trepida- tione, quam aseiduo didicerat eiereitio, bae aiiia explenda proponebat. Non rerum afituenf ium abun» dantia exsuitabat, uon laude proprialotsbatur; non ad bonorem cor elevabat, neo in oeeulla eogitalionia medltntione es^teroram subjcetione paseebatur ; ma^ rebat honore suo, et ora laudaniium declinare ae fa« gere festinabat. Solent plerique suis bneeinatoribas quspdam dona conferre, et in paucorum largitate profusi, manum a ca)terie retrahere : quo ille om- nino carebat vilio ; ita namque singulis dividebat prout cuique neccsserlum noverat. Qui audit, dieat : Vini (Apoe. xxii, 17) ; ati erat difiusus cbaritate, eoepit omnes intus inlrodueore, et pauperes et igpobilea ad Dtfum trahere. tfonaehi vero tepentes et frlgidl, plus de prsisenti qoem de futura vita solliciti, ex invidia cospere plupies reni- stere, dicenies possessionem monasterio» qu» tot recipere posset, deesse. 48. Per idem tempus duo cftrdinales, Joannes at- que Beuedietus apostoliea sedislegallone firagentee, ad urbem Piotavium eoneiliam eonyoearunt (3S) : in quo eentum quadraginta convoeatl Patres adfue^ runt, qai Philippum regem Francomni, propter FaU eonis consuHs Andegavensium uxorem, quam iu adulterio tenebat, anathematis vindieta pereosse- 46. Nunc virlus latius describalur quaipsiuspro- B runl. Qua exeommunieatione oomperta, Gnillelmus pria est, el in qua exponeoda, Deo teste ac judice, proflteor nihil addere , nihil msjus exlollere more laudantium. Sieut enim inter mullas gemmas pre- tlossima gemroa mieat, et jubar solis parvos stella* rum igniculos obrait et obseurat , ita eunctomm virtutes et potentiam sna humilitate (qaie prima Christianoram virtus est) superavit, minlmosqne f^lt Inter omnes, ut omnlom major esset. Hae qnippe adeo se dejeclt, ut qui eum vidisset et pro celebritste nominis videre gestissel, non ipsum essOf scd disclpuloram ultimum crederet. Bt cum fre- quentibus monachorum choris cingeretnr, et veste et voce, et habitu et incessu minimus omnium erat. Tardu8eratadloquendum,veloxndnndiendum(Jae. 1, 49), memor iliius pr^cepti : Audi, hrael {Deut, VI, U), et tace. Uospitalitalis iiamque etmlsericor- 410) opcrlbus ila vacabat, ut quotldie sexagenos vel centeuos vel co amplius clericos ad mensam sosci- peret, quibus larga manu minlstrabat, prseter quod peregriois et alils supervenientibus paupsribus mu- nlflcus erogabat. Quid ejus in cunctos clementissi- mum animum referam et bonitatem, etiam in eos quos nunquam viderat evagsntem ? JSt quia non sua sed aliorum lucra quam maxime eogUabat, non se hominibus pmesse sed vitiis reeolens. Virga puiima pil$^ baculusquc salutifer (^gri$^ aioe alicujus querela existebat, 47. Hae itaque virtute adeo pollebat, quod in hac sola divina eonaistere pr»oepta,ounotisin propatulo dux Aquitanomm, qui aderat, tolius pudieltiae ae aanctitatis inimicus, timens ne similem vindietam pro eonaimilibus eulpis paleretur, nimio furore sne- oensui, jnssit omnes illos deprmdari, llagellari, oc- ddi. Qttod miniatris auis facere Inelplentibas, ponti« £eep et abbatti huc lihieqae diffugiunt, et, nt tera- poralem vitara retinefont, tnta latibalaqussrereeon- tendunt. At vero Beraardus atque Robertoa Abreae* lensia, qui oonoilio intererant, fertissimi Jastilis propagnatorea, ae totins iniquilatla et injostitise ex-^ pugnalores, aliis turpiter fbgientibus, ita immobiles eonstantesqae perstiterunt, ut nee ab inecepto ex- eommunlcationis desisterenf, sed pro Christo mor« tem vel oontumeliam pati gloriosisimom dn- G eerent. Bt quamvia eoe perseeutores mortem non intulerint, isti, quantum in ipsis est, martyrium per- tolerunt. 49. Porro Bernardus inextcriorumadmioistratione procuratores constituerat \ ipse vero eootem** plaiioni, orationi, silentio et religionis observantii? invigilabat ; atque in magna puritale vitac, mona- aterium sibi commiasum aapienter ae regnlariter gubernabat. Tamen divin» pietatis dispoaitlo ibi illum diutiua immorari nolebat ; qula de illo et per illum aliud facere disponebat. Quapropter eootra eum talem perseeutionem exoriri permialt, qua eo- gente iUud mooasterinm dereliquit. Monaohi CIu- niaoensea ecclesiam S. Cypriani su» dllioni debere esse subditam asaerentea, dominum papam Paoeha* prvdiealiat. Bratnamqoecogitationemttndua,actio- D lem (36), Romanum tuno temporis apieem gnber- ne pmeipuuB, dii eratna in aUentlo, utilia in verbo, singnlia oompassiona proximoa, pr« eunotis oon« templationo suspenaua, abstinQntiss robore validua, dootrin» dapibua refeotus, patientiss longanimitate humillimus, auctoritale forlitudinis erectu?, pielalis gratia benignus, juslilite districtus ; et quod inter sacculi homines vel leve putabatur vel nihll hoc in monasteriis dlcebat gravISimum esse delictum; nantem, adierant ; et ut Beroardo, nisi se et eeele- aiam suia aubjiceret legibus, ofBciom abbatis inter- diceret , compulerant. Quam intcrdiotionem snb disjunotione positam Beroardas aodiens, onnm membrum disjunclionis, id est officium honoremqne abbais descrere, satis libcnter excepit ; altaruiQao- tem excipcre renuit, metucns, ne ecdesiami quam liberam aoceperat, servituii subjiceret ; et ex alia (35) Idem Chronioon ad dietum annum IJOO : « XIII Kalendas Novembrls fuit conciiium, qnod te- nuerunt duo cardinales Joannes et Benediclus... et exoommonicaruot regam Pbillppum in ipso con- oilio. « Con^nlat leetor quss in novis ConoiUis « Labbflao nostro editis de hac controversia continentur, ante«> hac inedita. t (36) Paschalis 11 sedlt ab anno 1099 ad 1118. Bullam ejus in favorem Gluniacensium, in qua con« firmatur aubiiectio monasterii 8. Cypriani iUis fa- eta a Gregorio VII, habet Souehetna tn nolis. 1391 VITA B. BERNARDI TIRONIENSIS. 13M parte vehementer formldans jura Cloniacensium, A 52. Quadam namqtte die damln ConsllAtiis» ti- vitate maritima Northmanniae, pojmlo publiqe pr»- qui secausam justam habere dlcebant, impedire. Quod vero sibi tutius tore credidit, facere non distu- lit ; exacstuans etenim amore paupertatis ac solitu- dinis, ad secretum eremi a quo fraudulenta violen- tia abstractus fuerat rediit, et mentem suam, quae ibi remanserat, invenit. Qui domno Roberto de Abresello atque Vitali de Mauritonio, quorum jam supenus mentionem fecimus, est copjunctus. 50. Gallicanas hi regiones nudis pedibus pera- grabant ; in villts, castellis, atque urbibus verbum Dei prfisdicabanl ; homines ab erroribus vitae sute eruentes, quasi validi ac robuslissimi arietes, di- vin» potentiae viribus adjuli, muros infidelitatis atque vitionim impellentes confringebant ; corda hominnm ab amore caducarum rerum cvellebant ; mala eorum colloquia, bonoB mores corrumpentia, destruebant ; malorum operum nequitas disperde* bant ; totius iniquitatis coadultam congeriem dissi- pabant ; virtules^ Deo auctore, cordibus eprum in- serentes, plantabant ; et plantatas exemplo corrobo- rantes sedificabant. Etquamvis mortuorum cadave-* rum resuscitatores non essent, qnod majus est fa- ciebant, id est animas in peccatis mortuas viviBca- bant et vivificatas Deo verse vitae conjungebant. Ta- lia igitur signa facientes, quandoque simul, aliquan- do vero singulatim diversas provincias circuibant, quibus machinante diabolo, tribulationes non de- erant. Dum igitur Bemardus per marilimas Nor- thmannisB partes praedicans, verbum Dei seminaret, dicaret, quidam archidiaconus axorem habans et filios, cum magno presbyteronun «tque clericorum comitatu advenit et eur ipse, qui monaebus ac mundo mortuus erat, viventibus prfiedicaret rdqtti* sivit. Bemardtts autem circttmveBtus abeia, iapr«- sentia lotius populi sic respoodit : « Nomie, frater charissime, in Scriptura Dei legisti, quod Samson ille fortissimus de mandibttla asini morUil inimicos suos interfeoit ? {Jud. xv, 15.) Et hac oecaaione ao- cepta, populo audientey ad defensionem suam hu* jus Scriptune capitulum exposoit* Samsoo, inquit, qui sol interpretatur, Christum solem justitide signi- ficat ; inimici ejus dsamones, et peceatores homi- Q nes, sibi per malitiam oohserentes, Cbristum et ipsius legem impugnantes ; asinus mortuas, simpli- cem populum, obedientam, jugum suave Christi et onus ejus leve portantem, humilitatis vias sectan-* ttm» mundo mortuum, id estpeccatis et vitiis mor- tiiicaium, ut ait Soriptura : Martui enim estis^ ei vita vestra absaondita est oum ChristQ in Deo {Colos, m, 3). 83. « Iffandibula, ossium robur habens, duriusmol-^ litie carnis, instrumentum mordendi et mandendi in caplte asini, praedicatorem designat Ecclesiae : qui ossium robur habere debet, quia peccatis et vi- tiis viriliter resistere debet, adversaque pro defen^ slone Justitiae et sanctitatis fortiter sustinere. Mol- litie camis prsedicator durior debet existere, quia nulll parcebat, nuIHus amore vel timore veritatem C carnalem voluptatis delectationem, durioris absti nentise Jabore a vita et conversatione sua resecare debet ; non vitiis^ emoUientibus mentem, enerviter subjacere. Instrumenium mandendi prsedicator existit, si verbum Dei (quod eat cibus animsB no< strae, sicut Dominus in Evangelio dicit : Non in sqIq pane vivit homo^ sedin omni verbo, quodproceditda ore Dei [Matth. iv, 4]}, subtiliter intelligit ; si intelli^ gens, operibus adimplet quod dicit ; quia si bene docet et male vivit, non instruit populum sed cor- rumpit : dum enim male vivit, praedicatio ejus con- temnilur et non recipitur, et exemplo illius populus non sediGcatur, sed deslruitur. Oportet ergo ut bene vivat ; et Scripturam, cibum animaram commasti^ cando et conterendo, subliliier discutiat ; videlicet reticebat. 51 . Porro pro consueludine tunc temporis per lolam Norlhmanniam hoc erat, ut presbyleri pu- blice uxores duccrent (57), nuptlas celebrarent, illios ao filias procrearent, quibus hsereditario jure post obitum suum ecclesias relinquerent ; lilias suas nuplui tradentes, muUoties, si alia deesaet posses- sio, ecclesiam dabant in dotem. Dum autem uxorea acciperent, antequam sibi cas conjungerent in pr»« sentia parentum jurabant, quod nunquam eaa de«* serercnt. Hoc itaque facientes juramento sealliga- banty quod nunquam fornicatores esse desinerent, nunquam ad Christi corpus et sanguinem nisi rei et indigni accederent, et indigne accedentes jj ut historicam intelligentiam ab allegorica disceroati judicium sibi manducarent et biberent. Contra hanc mortiferam con^uetudinem servus Dei Ber- nardus in conventiculis sacerdotum studiose di- •putabat, et ut eam relinquerent magnopere sata- gebat. Quosdam itaque abstraxit ; maximam tamen partem iliorum ab hiuus mortis abstrahere nequi- vit barathro ; unde factum est ut uxores presbyte-* rorum, metuentes ab eis disjungi, cum suis auxi- liariis eum perimere quaererent ; ipsi quoque sacer- dotes insidias pararent, deterrendo eum ut a prse- dlcalione revocarent. a tropologica dividat allegoricam, tropologicam ab anagogica semoveat : et sic masticatum et minuta- tim contritum cibum verbi Dei, sibi prius per re- ctam operationem, saporis ejus virtutem degustando transglutiat ; deinde ad corpus mortui asini traji* ciat, hoc est ad intelligentisD capacilateixL simplicis populi et seipsum mortificantis, deducat ; ut eum videlicet, per omnes supradictos intelligentiarum modos, ad vitam eetemam capessendam informare studeat ; quatenus per assiduae prardlcatlonis doclri- nam, discrete ac sapienter dispositam, aetus et con- (37)Ordericus Vitalis, lib. v. Historifleecclesiaaticae late hos dissolutos clericomm mores in Northman- nia daseribit, et lib, xu ipsis presbyteris interd^ ctasconjuges. 4309 GAUFRIDI GROSSI. 440Q versationis Ulias ad meliora promoveat. Seipsam A «Uam insirumentum mordendi esse, oblivioni non tradat ; ut peceatores a corpore diaboli pcr mor- sum correplionis et increpationes abscindat, et cor- pori Ghristi, qu» est Ecclesia, lamentis poeniten- ti» justificatos reslituat: Et sicut in eminentiori 5>arte asini, in capite scilicet, per dignitatem prsela- tiottis extstit ; sic transcendat populum, qui per asinum intelligitilr, virtute operis et sanctitate con- Tersationis. 54. • Yides itaque, frater cbarissime, seeundbm muctoritatem sacne Scriptune, quia si Christianus populos, qui per asinum mortuum intclligitur, debet mundo mortuus esse, multo magis praedicator illius, qui per mandibulam designatur, Christo confixus cruci (Galat, ii, 19), et mundo mortuus dcbet exi- ^ stere ; sicut verus ille praedicator mundo de seipso dicebaty Ghristo confixus cruci, ut per auctoritatem mortificationis suee, viventes adhnc in peccatis et vi- tiis possit castigare, et castigatos sibi mortuo con- formes efiicere, ut adimpleator quod Apostolus di- cit : Estote imiiatoresmei, sicnt et ego Christi(lCor. XI, i). Igitur, eumprsedicator Ecclesi® mundo debeat mortuus esse, et illius a populo prsedicatio contem- natur, cujus vita. vitiis et peccaiis mortificata necdum creditur ; qua ralione, quia sum mooachus et mundo mortuus, potes me a prsedicatione prohibere, qui exemplo mortificats vitse mete possum populis pro- desse, et verbo doctrinse illos» ad meliora promo- vere ? Et cum constet B. Gregorium atque Martinum, aliosqUe qiiamplures sanctos monachos, mortifica- tionis «u® merito, pastorale regimen in ecclesiis ac- ^ cepisse, et cum honore prselationis, officium praedi- cationis ; inde consequens hoc trahitur, quod per virtutem mortificationis perveniturad liccntiam prse- dicatioDis. Itaque, quia sum monachus et mundo mortttus, non mihi fas praedicandi aufertur, scd multo melius confertur. c Haec, et aliahujusmodi viro Dei prosequente, atque populo secum acclamante, H Uu Dei prsedictus archidiaconus ferocitatem atque srrogantiam animi sui aliquantisper deposuit, et presbyteros atqueuxores eorum ab ejus Isesione com- peseuit, quorum quarnmque tanta muUitudo in so- lemnitate Pentecostea confluxerat, ut videlicet juxta morem patrise principali ecclesi«e redderent debitas processiones, quod vix locus ilie capere sufBceret. Miles autem Ghristi Bernardus, ut dictum est, po- Q pulis prsedicabat : quamobrem foris pugnas, intus timores patienter sustinebat. GAPUTVII. Pro defentione abbatias iier Uomanum bis suscep^ tum ; ea relieta^ alibidiscipulicollecti. 55. Interea monachi S. Cypriani, per annos ferme quatuor multis laboribus atque expensis satagentes, ut a calumnia Cluniacensium Ecclesiam suam libe- rarent, facere nequiverunt. Qua diflicultate necessi- tatis compulsi, cum Pictaviensis episcopi litteris eremum adeunti abbatem suum inveniunt ; et ut ficclesisB suae laboraDii succurreret, rogaverunt. Qui pietate tactus, atqac sui episcopi jassione coactus, ad S. Cyprianum rediil, ibique diebus aliquot liabi- tavit. Ac deinceps, episcopo ac moDacliis impellen- tibus, paucis secum de eremo fratribus assumptis, ipse in asino residens, paupertatis suae vesiibus in- dulus^ id est eremiticis, cum fam humili comitalu Romam peliit. Ad quam post multos labores perve- nicns, dominnm papam Paschalem adiit, et cur se abbatis ofTicio privasset requisivit. Apostolicus vero, quia multa audierat de ejus sanclitate, per cardina- les suos, Joannem ct Benedictum, qui illum antea in Aquitania noverant, et ipsius in concilio conslan- tiam ad excommunicandum regcm viderant, illum benigne suscepit ; alque illius manum tenens, in se- cretum oratorium duxit ; ct solus cum solo, magna parle diei, colloquium habuit. Deinccps vero illuni ad palatium reduxit, eique officium quod interdixe- rat, in communi audientia benigne rcddidit. Dehinc BemarduSy accepta ab eo benedictione, Pictaviam rediit, monasteriumque suum per aliquot annos in pace tenuit. 56. Verum monachi illius magisterio coacti te- porem vitse in rigorem mutare disciplioae, ac disso- lutiooem conversationis in districiiorcm observan- tiam tramilis regularis, dum sibi conspiciunt illi- ciia non licere (et nolunt) assueta relinquere, conaii aunt illum e monasterio aliquo modo depellere. Furto enim ab ejussedibus trilici et vioi partem ma- ximam abstraxerunt et absconderunt, ul, cum non haberet unde sibi subditos pauperesque in quibus recreandis maxime delectabatur, pasceret, taedio af- fectus acquireodi victualia, ad eremi secreta remea- ret. Sed non est sapienlia, non est scientia, non est consilium contra Dominum. Nam dum rei familia- ris angustiis illumarctaresatagunt, abundantioribus divitiis copiosum reddunt. Canonicus etenim qui- dam, qui eum pauperum procuratorem piissimum noverat, ei sub eodem tempore tantum fruroenii vinique contulit, quantum sibi ad transigendum an- num sufncere posse credidit. Divina quoquedispo- sitio in eodem anno frumenlum vinumque, quod monachi recondiderant, ei reddidit ; sed prius eos poenis ultricismortismiserabililer afilixit. Gomplices vero illorum qui pcenaliter obierant, nec morte eo- rum territi, dum sanctum virum hoc modo extru- dere nequeunt, alium inquirunt. Cluniacensibus namque monachis fugerunt, sese in auxiltum fore spondentes, ut S. C^-priani monasterium suis legi- bus subjiciant ; quia si hoc fieret, Beroardum icde recessurum minime dubitabant. Qua suggestionis exhortatione animati Cluniacenses, dominum papam iterum adeunt, et ut Bernardum ab oAcio abbatis suspenderet nisi illis subderet monasteriom, denuo compulerunt. 57. Bernardus igitur ex iolegro resumens labo- rem, ne gravioris fortunse iclibus succumberct, me- tuens peccare, si propter desidiam ac negligenliam suam S. Cypriani monasterium suam amilteret liber- tatem, iterum Aomam veniens, supradictnm papam UOl VITA B. BEnNARTW TIRONlJiNSlS. 140^ rogavit utiitiiusquc parlis causas altcntc discutcrct, A quod genus amhitionis dovuta ct inaudilum : nain et justum judicium faceret. Quod ille facero subler- fugiens, imperavit, ut aut ecclesiam Cluniacensibus subderet^ aut nunquam iu illa abbatia oiTicium exer- ceret. Porro vir Dei, postquam pro ccrlo cognovit quod in Romana curia nihil proficerel, nec aposto- licum a suse voluntatis decreto flecteret, sublimioris curias audientiam appellarc compulsus est (38) : qnae quamvis apud mortalium prffiloria inveniri ncqucat, unde tamen hanc Bernardo expeli oporterct non la- tebat. Zelo igilur justitiae acccnsus, illud Salomonis secutus : Justus ut leo conBdensabsqueterroreerit, dominum papam, et omnes illius in hac rc compli- ces, non praesumptuosa audaciiatc, scd libira ma- gnanimitate, in extrcmi jud cii examine ante judi- ab illo (vitio) exordium accipit, (quod) nisi in sua radice stirpitus amputetur, ntultam virulentae prolis propaginem emiseril, corruptionisque immensae se- minarium, si oriri permiltatur, pullulaverit. Hoc sane tam detestabile maIum,quod propter magnilu- dinem veslri censura judicii merito abscindet nou dubito, novum et insolens dixerim. Inlilteris etenim divinitus collatis archiepiscopos, archipresbyteros, archidiaconos legimus ; archiahbatum vcro nomina, in illisnecdum invenimus, S. Benedicti Rcgula (cu- jus ego professor, qui impetor ; et ille est, qui me impetit) ut abbas solummodo jus disponendi omnia in suo monasterio babeat^constituit ; de archiabbalc vero penitus tacuit, quia neminem hujus .«uperbre cium, nullis ignorantiie tcnebris lalli, aliquibus n.u- g vanitatis appetitorem in mundo fuisse vel fore cre- neribus corrumpi nescium, constanter invitavit. Papa autem tanta vocis audila libertate, prse indignatione virura Dei a se discedere jussit : dehinc consiliarios suos, quid super hac re sibi foret agendum requisi- vit. Illi autem unanimiter respondcrunt, quatcnus cum tanta bominis sanctitate ante juuiccm omnium de causa? hujus controversia disceptare non essel securum, nec alicujus disccptationis contra ipfum se participes ullo modo fore concedunt ; imo com- munis consideratione decreti justum esse astruunt, ut sua illi dignitas restituatur, et de illato labore et injuria ab illo venia postuletur. Joannes vero atqne Benedictus, duo cardinales qui prsesentes aderant, virtutum illius magnifica prneconia, quae in Aquita- nia noverant, audientc apostolico propalabant ; ta- didit. Gujus calumnise falsitatem ut ostendam, si mihi detur Jocus defensionis, noslrique monastcrii astruam libcrtatem, excellentissime Patrum, adveni ; Romana)que curiae tanto securius prxscnliam adii, quanto certius, sub nostra^ consideralionis examinc, in illa praejudicium et injustitiam nullo modo posse praevalere, cognovi. Noslri igitur loci conventus, cujus logatione fungor, meacque parvitatis hnmiiilas rogat, ut vestr»3 majestatis praecellens sublimitas, quae in eminentiori parte locata est corpotis Chri- sti, quod est Ecclesia, more capitis cseleris infei*io- ribus membris rogimen impendal ; loliusque corpo- ris compagem, secundum regulas juslitiae reddentis unicuique quod suum est, in pace teneat ; membro patienti condoleat, utriusque causam partis attente lemque nuuc illnm Romanis praedicabant, qualem ^ discutiens ; justumque judicium faciat, nullius tran- in Pictaviensi concilio, ubi pro juslitia paratus fue- rat pati martyrium, ipsimet viderant. 58. Apostolicus autem, tanta viri perfectione co- gnita, animum ab indignatione compescuit ; el ut in concilium remearet, mandavit. Quo ingresso, ut pro se loqucretur concessit, et ut licentius ab om- nibus audiretur, silentium indixit. Vir autem Do- mini sic ccepit : « Vestrae sublimitatis excellenliam, reverendissime papa, deprecor, ut me pauca nec a veritate discrepantia dicturum paulispcr sustineat. Jam ab annis pr;ecedentibus boc vestra paternitas, et quamplures qui huic sacro conventui intersunl, vitae et sapientiae suae merito multum honorabiles sitorii commodi considorans emolumentum ; scd aeternae retributionis intermioabilem fructum. 59. His luculenter peractis, vir sanctus tacuit ; apostolicus autem causae Cluniacensium monacho- rum assertoribus, ut dicerent, imperavit. Sed hi, quia veritatis non habenlis angulos argumenta, qui- bus (probent) S. Cypriani ecclesiam suis legibus debere esse subdilam, invenire neqwcunt, per am- bagcs palliatas ambitionibus et circiiitionibus ple- nas, commenta qua;dam nngere incipiunt. Quae dum justiti» reguli? penilus dissentire conventus qui ad- erat intcllcxit, S. Cypriani monasterium liberum ab illis esse astruitur : hocque judicium apostolicus viri hoc non nesciunt, quatenus S. Cypriani ecclee^ia j) confirmans, sancto viro abbalis olTicium, quod in- quae nostrae parvitatis regimini commissa est^ mul- torum aonorum curriculis sua utens libertate in niagna religione refloruit, antequam Cluniacense monasterium esse cceperit. Nunc vero Cluniacensis abbas, juxta Isaise vaticinium, ad uxorem mcam hinnire non desinit (39), et mihi qualicunque abbali ^amen veluti archiabbas superba tyrannide domi- nari appetit ; et quod nostra ecclcsia ut ancilla sibi famuletur, sua regnet et imperet, efficere satagit ; lerdixerat reddidit, atque multis prccibus hoc ab illo obtinere voluit, ut cardinalis sacerdotii digiii- tatem susciperet, el Romaj secum ecclcsiasticarum causarum negotia traclaturus remaneret. Sed Ber- nardus in secreto eremi assidua contemplatione cu- piens satiari, cxterioris sollicitudinis implicationem suscipere timuit, atque roganti minime acquievit ; imo, ut monasterium quod regebat desercfc, el ad solitudincm redire liceret petiit : quod multis sup- (38) Haec eadem, et eisdem pene verbis hinc de- sumptis, habet Ordericus Vilalis, lib. viri. (39) Imo Jeremiae, cujus haec verba sunt cap. v, dum Judaeorum libidinem et intempcrantiam per- stringit : « Equi amatores, inquil, et emissarii facti sunt. Umisquisque ad uxorem proximi sui hinnic- bat. » 1493 GAUFRIDI GROSSI. il04 plioationibas vix Undem impetravit. Papa autem A tantsd coastantiad tantasque sanctitatis hominem» qui nihil in mundo cuperet, nibil nisi Deum solummodo quajrcret, quia secura reliaere noa potuit, ei hu- jusmodi officium injunxit : scilic*)t ut populis pr»« dicarct, confessiones acciperet, poBnitentias injun- gei'ct> baptizaret, regiones circuiret, et omnia qu» publico pncdicatori sunt agenda sollicitus cxpleret • At postquam ei vicom aposlolatus tradidit, nolens ut aposlolorum vieario, quem sine pecunia ad prac* dicandum destinabal, victus deficeret, monuit ut ab illis cibum corporis acciperet, quos verbo salu. tis reficeret, volensquc a seipso incipere, ad pran^ dium invitavit ; et quoniam diu Romae moratus est, participem suse mens» quotidie constituit. 60. Exlvit Bernardus benedictione ab illo acce- 6 pta : Piclavium rediit, et post paucos dies monaste- rium de:?eren5, ac muUo animi ardore anachoresim seclari cupiens, cum paucis discipulis Causeum in- sulam (eo quod remola cssel ab omnibus) intravit ; ibique diulius immorari cupiens, non potuit. Pira- tica namque mulliludo prsedonum, praedictse insulae liltoribus applicuit, qui altaris ecclesiolae illius vasa ac indumenta sibi diripuerunt, atqne in ipsius prae- sentia turpiler tractaverunt. Ille autem res sacratas conspiciens viliter dehonestari, tanta animi com- molione ac indignatione hanc dehonestationcra fieri indoluit, quod non post multum temporis hujus rei causa, insulam, ad eam deinceps non rediturus, deseruit ; et ad silvas remeans, in illis habitavit. Voluit etenim Dominus hanc a piratis fieri deprae- Q dationem, ut a septo illius insulse Bernardum extra- heret, el ad mediterranea loca reduceret (40) : in quibus non soli sibi, sed aliis quamplurimis pro- desset. Monachi vero S. Gypriani, videntes quod eum ampIiuB non haberent, cum ipsius consilio et benevolentia alium sibi abbatem constituunt. Trans- actis deinde aliquot diebus, aquatici raptores, quo- rum paulo superius mentionem fecimus, qui virum Dei et res altaris ipsius dehonestaverant, jussu sui principis, Heoboldi nomine, piratarum omnium ferme crudelissimi, dum naves insequuntur, quas depraedari cupiunt, marinis fluctibus infelices ab- sorpl sunt. Nec mirum, si submersionis morte per- eant, qui innumeros fideles eodem mortis genere interire coegerant. Adhorum vero obilum innume- rabiles exercitusdaemonum, in corvorum specie, con- venientes, terrena caligine aeris spatia repleverunt ; tuhisque buccinantes horribili sonitu, sub carnali eflfigie, animo prope navigantium graviter exterrue- runt. Ili, quia sacerdotes deerant, eomm exsequias celebraturi convenerunt : hi raiserrimas eorum ani- mas susceperunt, non ut eos ad paradisi gaudia transveberent, sed ut ad ima baratbri loris igncis pertraherent : exltus autem vitse eorum tales ani- marum comtnendatores haboit, qui roiniatros Becle- siae Ghristi habere non meruit» ei. In diebus illls necdum Bernardus aliquao} congregationem adunaverat, necdum aHquod mona- sterium facere inchoabat , sed anachoresim ardenter sectari siliens, in loco, qui Quercus docta dicitar, cum paucis discipuUs latltabat. Gomperto aatero, fama referente, quod illead S. Gyprianum ultra noa rediret, nec ad insulse mansionem, omnibus inama- bilem propter difficilem ingressum et exitum, re- mearet, multi ad eum confluere cceperunt, cupien- tes ejus eruditionibus institui, vitaeque exemplis ro- borari . Sed non habentibus illis unde viverent, nisi labore manuum acquirercnt, ipsa neccssitas insi- stere laboribus imperabat, ac raulliplex prolixitas familiarium psalmorura, quos tunc temporis dice- bant, eos magna parte diei ab operis studio detiae- bat. Quamobrem fratres sanctum virum adeunt, et quid de hac re decernat, requirunt. Quibus ilJe re- spondit : « Psalmos quidem, qui pcr omniafere mo- nasteria ex more decantantur, nisi Dominas aliquid revelet, vereor omittere; ipsatamen necessilas vos jubet studiosius laborare. Sed hoc videlur idoneam, ut Denm interim attentius precari studeamas» qua- tenus nobis aliquo modo innuat quid super hac re facere debeamus, » G2. Post octo itaque dies consummata orationc, in subsequenti nocte tantus sopor cunctos oppressit, etiam virum Dei Bernardum, qui ante ca^teros in profunda nocte semper solcbat surgcrc, nt nuDus a sorano sese emergero posset,donec luxelaradieiil- lorum oculos perfunderet : qui surgentes regulari tamen modo officium incipiunt, quod transacta ferme roedia parte diei vix peregerunt. Quse soporis op- pressio revera fuit reliaqueadi supradictos psalmos diviaitus missa revclatio, prsesertim qnia nox ilk hiemalis erat, ad cujus usque vix mediom aliquis eorum dormire solebat. Domnus autem Bemardus ab illo tempore hos psalmos dicere praetermisit, et discipulis suis ut ab illis deinceps quiescerent impe- ravit : dixitque se pro certo scire, quod Deus roale- bat illos laborando sibi victum acquirere, quam taro roultiplicibus psalmodiis insistere. Porro quidam nobilis, Eadulphus Fulgeriensis videlieet» ciuus haec quam incolebant silva erat, timens illam per agri* culturam eorum exstirpari, ferre aoa poluit ; eo quod Fulgeriis castro suo vicioa coasistebat, el eam quam maxime diligeas, ut feras suia veaalibus re- tineret, vallo circumdederat, Quapropter aliam siU vam eis dedit^ Saviniensem videlicet malto melio- rem, solo terrae fertilem, fluminibus jucundam, sed a castro suo sex milliariis longius altera remotam : in qua sibi congruam habitationem fecerunt ac con- struxeruot, et ibi labore maouum victum acquireo- tes, paucis ia priori loco fralribus relictis, per annos (40) Loca hic indicata apud Northmannos in Abrincensi dioecesi haud procul Britannia Armorica fuisse, certum est ex monaslerio Saviniaco solis de- cem vel octo milliariis distante, de cujus exordiis mox agetur. Gonsule dicta 8 Januarii ad Acta B- Yi- talis. \m VITA B. BERNARDI TIRONIENSIS. 1406 alicpiot habitavcnmt. Domnns autem Vitalfs, de quo A nedificatloiii congrauro, omniumque rerum usibus meDtionem feeimus, !n eedem silva cellam sibi fe- bricaTeraC, distantem ab istis, diiobus fere stadiia, in qua postea coenobium eonslrnxit. Sed quoniara divina dispositio duo tara magna luminaria insimul cohabitare noluit , unum illorum ibi remanere fecit, alinm ad allas perlustrandas regiones destinavit. CAPUT VIII. MofuuUrium in Pirchensi comitaiu egc$tr\ictnm : bene/icia accepta^ et in alios coUata, 63. Commovit igitur dcvinae nulus providenliae roentem sui famuU Bemardi, omniumque discipulo- rum ejus, ut ad alias migrarent regiones, etlon** ginquas adirent solitudines. Quapropter minorem opporiunum ; in eo anteeessorcs sui oratorium con- struxerant atque stagnum fecerant ct virguUa plan- taverant. Ad quod dcmonstrandum illos duos mona- ohos sine aliqua dilatione perduxit , illudque sancto viro Dei Bemardo ao monachis cjus perpetualiter poseldendum concessit. Quo diseipuli suscepto lapti, omnium Datori bononim gratcs debitas ipsiqne prin- elpi detuleront, et visionem, quam a sodall percepe- rant, veram fyiisse, tam prospero t»mque celeri eventu eertificati , minime dubitarant . Qui a comite redire juesi abierunt et , ut ipse mandaverat, magi- stium adduxerunt. Quem quidcm consul debita di* ligentia venerari studuit. Sed quoi-umdam dcceptus consilio, atque maternis jussis obtemperans, donum ex "di7cipuHs"suiV mlsil' ad fnquiren^dam alicujus B "^"^^ ^««^«'^* «* ''«^r»^!^- Pnediclum Umen Dei famu- eremi vastitatcm, In qua sibi tam amplam fabrica- rent habitalioncm, quae omncs siraul capere posset, ut pullus eorum cogerctur absque ipso habitare, quia hoc erat illis roolestisslmum fcrre. Tantam etenim ex verbis ejus et prsescntia habebant conso- lationem, nt maUent curo ipso gravissimo paupcr- tatis onua suiUnere, quam line illo divitiia abun^ dare. Qui oum nullim talem invenisaent, et ad eum euro miUo laboria fruotu remearenk ; intimaiur eia CaUtut, ut fiMfcMif propermUer^ cf nt hea quarant, Con$rua Bemardo, emlo qu Qui protinus cvigilans, quod viderat sociis enarravit. Illi vero parvipendenles vi- sionemi ad magistrum redeunt, et quod nullam adeo sibi idoneam invenissent mansionem referunt. Postea autem ex discipulis ejus duo, post nultam inquisi- tionem noo invent» habitationis , roemores relatae a socio visionis» tandem ad praediclum comltem pcrveniunt, et quid quaererent exponunt. lUe vero petiiioni banignisaime aoquieecens, poUicitus eit se postulata daturum. 64. Posaidebat siquidem idem venerabilis pria- oepi quoddam tarritorium, quod Arclsias nuneupatur. lum ad aliud suscipiendum territorium diligenter invitavit. Beatrix (44) naroque roater ip^^ius, san- ctum virum illis in diebus a vicina Novigenti remo- vere magoopere satagebat, quoniam ex afTmitaie iUius, Cluniacensibus monaobia aliqua suboriri in- Gommoda formidabat, quorum quamplures io prse- dioto oppido adunavorat. Porro Bernardus^ qui quibusUbet ietibus fortunss resistebat immobilis, qui nulla rerum accidentium incommoditate poterat perturlari , nihil bac in re similiter commotus, sed ut eemper erat mente serenus ao vultu hilaris, quod consul jam sflepefatus ofTerebat non rospuit, sed ad illud explorandum duos in crastino discipulos trans- mmi, Qui ductore prsavio ad locum veniunt, qui Tironus dioitur (45) : quem diligenter inspicientes, eodem die ad magistrum regrediuntur, referuntque quid de demonstrato sibi loco videretur. Vidimue enim, inquiunt, cui fere cuncla usibos humanis ne- cessaria desunt; dumque ineassum se laborasse conspiciunt, animooonsternati, unde venerant in crastino redituros disponunt« 65. Sequenti itaque nocte super territorium quod 4 consule accepturus erat, Pendula vioinaM inflammani lumine ierras Lampadat Bemardo emio monetrata sersno, tento radiorum Jubare coruscabat , ut a lucc illius ignicoma per circuitum rutilaret tola provincia. Qiiae nlmirum tibi revelatio , Admonet, imo jubet comitis ne dona refutes. aNovigeBto(43)oaatro suo unomiliiariosepositum, ^ Et dum mane foclo discipuU remeare ad propria iolo terrfls faoundnro , ailvis ab omni latere conti- pararent, ipse intolit se prius locum visnrum quam guum, fontibus et aquis irriguum, pratoruro amoe- recederent. Qui veniens ad silvam , quae Tiro dici- nitale conspicuum, vinearum culturae ac domorum tur, eam studiosius peragrare curavit : et sibi silus (4i) Rotrocus. flllus Gaufridi II, Mauritaniae co- mitis et Castridunl vicecomitia, circa annuro 1100 mortui, pra^claras victorias de Saracenis in Hlspa- nia et in terra sancia obtinuit , et vixit usque ad annum 1143. Consule Ordericum Vitalem, lin. xtit, MallhaBum Parisium ad an. 1096, Guillelmum Ty- rium, lib. i Hist. Hierosol., cap. 17; et lib. vi, cap. 17, et alios : dc eo itcrum infra agitur. (42) Perilcus seu Perticom aut Particum, vulgo le Perche^ cujus Rotrocus eliam consul seu comes dleitur, est regio inter Camotenses, Cenomanos, Vindoelnenies ot Bbroicensea. (43) Novigentum Rotroci ab amplo comitatu di^ Ctura. Quam appellationem invidisse dicitur Hcnri- cus Borbonius (jondaeus, et nominasse Anguianum Gallicuro, sed pnevaluit antiqua denominatio. No- genturo in Pertica dixit Ordericus lib. \ni. Est eliamnum caput Perohensis inferioris. (44) Beatrix matar Rotroci tilia Rupifortis comi- tis, Orderico lib. xni, aliquibus filia Hilduini Rus^ aiBceusis comitis. (45) Aliis soliiudo Tironi dicitur. Erat autemuter' que locus in paroeoia Brunella. 1407 GAUPRiDI GROSSI. iiOS el loci facles sic placuil, quod ab ipso postea mens A ejus avelli non potuit. Non tamen sibi ita animum illius agglutinavit, vcl amoenitas regionis vel ampii- tudo posses^ionis , vel pralorum aul fluviorum ju- cunda speciosiJas, aut vinearum copia, vel frugi- fcri soli ferlilis fecundilas ; sed divinae dispositionis pcr praemonslratam revelationem imposita necessi- tas. Accepla itaque a consule hac possessiuncula, vir Domini Bernardus, ad discipulos suos, qui in Norlhmanniae ac Brilanniae fioibus rcmgnseranl, remcavit, ut illos ad se colligerel, collectos ad locum quem acceperat, secum festinantius addu- ccrct. 66. Hic dum a Novigento Wauritaniam (46) ten- deret, miles quidam, paganus de Tilleio nomine (47) eamdem carpens viam, ilJum in asello residentem B duosque ex discipulis suis, qui secura pedites ince- debant, assequilur : quos sub cremiticis pannis subobsitos conspiciens, ex ipso humilitatis et pau- perlalis habitu, bonaj conscientije viros ac mundi conlemptores existimavil, simulque Ijibori eonim compaliens, quo tenderent requisivit. Cui vir Dei Beruardus, illa die se usque Mfiuritaniam iluros, ^i possent, respondil. Quod ille audiens, se ejusdem villae habitatorem esse asseruil, et ut secum hospi- tari dignarenlur, srupplici devolione rogavil. Vir antem Domini hospiiium, quod sibi chariias offere- bat. nequaquam refutavir, sed cum debita gralia- rum aclione suscepit. Dehinc hospitem suum in viae spatio, pane verbi Dei reficere curabat, et salutaris doctrinae monilis imbuebat. Paganus itaque Mauri- p taniam perveniens, virum Dei ad domum suam de- ducit, eiqne totius humanilatis ofticia cum maxima animi alacritate el solliciludine impendere cupie- bat, ut versa vice iilum pasceret, a quo coelestis refeclionem sapieniiae in ilinere accepisset. 67. Sed humani generis inimicus omniumque bo- norum aemulus, alterius charitati, alterius vero in- vidcns refeclioni, suscipientis alque suscepli ho- spitis laeliliam inturbare cupiens, armigcrum ipsius pagani, malitiae suae veneno adeousque infecit, ut in ;^crepus»;u^o noclis equum domini sui dextra- rium (48) per lalrocinium abduceret. Quo paganus cognito, tristis efficitur, qui equum maxime diligc- bat, ulpote quem ad sui lutelam corporis porneccs- sarium noverat : erat enim tunc tcmporis non me- r^ diocris guerra inler Belismenses (49) alque Mau- ritanienses. Verum ne festivaj hospilalitalis laetitiam tristitiie suae lcnebris obnubilarct, hilarem vuUum foris exhibuit, tristitiamque saam dissimulans, ho- spites suos ut pranderent alacriter monuit. At vero virum Dei damnum el mceslitia sui hospitis lalere non potuit, ejusque animum consolaloriis verbis laelificare studuit, et quia non mullum pro re trans- itoria dolere deberet, ralionabiiiier ostendit. Sed divinae bonilalis pia dignalio voluit declararc cujus mcriti hospitem paganus hospitio susceperat ; Dum fur ducit equum, tantus stupor oppritnit [illum^ Nescius ut redeat deinceps, et furla reducai. Nam ila sensus et intelligenliam latronis excsDcari permisit, ut loca, vias, villas, iu quibus ab ipsa sua infanlia nulrilus fuerat, minime cogBOsceret, sed Mauritaniam Belismum esse exislimaret , et e con- verso de Belismo Maurilaniam in animo (aceret : et factum est, ut lola illa nocte Belismum, quasi Mau- ritaniensium hostilem terram, devitarel, et ad Mau- ritaniensem viilam, quasi ad tutum Belismi latiba- lum, confugeret. 68. Hac itaque excaecatione dcceptus , Maarita- niara rediit, et anle ostiam domus illius pagani as- sistens, in loco, ad quem cura equo fugere intende- rat, se esse exstimavit. Qui tenens, et interrogatus qua de causa sic redierit, ipse veritatcm non reii- cens, quod divina sic potentia coegerat, nl eadem nocte remearet reapondit : Sic Bernardus agit precihus, sic priedita reddif. Haec sunl tua, Chrisle, magnalia; hse tuac sunt, Christe , virtutes ; hoc perpulchrum pro amici lui merito mundo praebes spectaculum, qualenus furem sic ebrium et amenlem malitia sua redderet, ul a quibus equum per fui tum abduxerat, ad illos quasi ad susceplores furti reduceret; et quos reatus faci- noris sui devitare sub capitis sui periculo commo- nebat, ad illos velut ad fidos vitae suae defensorcs feslinaret. Quod paganus mente considerans, virura Dei ab illo tempore mirari et amare studuit , non quantum voluit , sed quanlum potuit ; el monaslerio ejus multam postea pecuniam contulit. 69. Bernardus vero , itinere quod coeperat con- Bummato, discipulos suos collegit, et secnm Tiro- num adducens, ibi cum eis deinceps habitavit. Anno igitur incarnati Verbi millesimo ccnlesirao nono, aggregatis discipulis, accepta benedictione a boDae memoriae domino Ivone (50), Carnolensis Ecclesiae (46) Manrilania vulgo Mortaigny au Pcrche, ad di'Bcesim Sagiensem speclal. Seiles et castrum re- gale esl, ubi praeses Perchensis domicilium habet. (47) Tilleium , vulgo le Teil, sex stadiis versus occidcntem a Nogcnlo dissiium. (48) Dertrarin^ equus, pro strcnuo et ad Ressio- nero idoneo apud auclores sumitur. Ila 2i Jan. in Vita B. Welleri de Birbeke num. 9 diciiur equus pulcherrimus, in quo species oplimi dextrarii erat. Alia exempta tradunt Soucbelus hic et Vossius De vitiis linguae pag. 407. Nunc sellarius dicerelur a sclla equestri, ad distinctioncm eorum qui cun*ibus trahendis aut ferendis oneribus destinantur, quos tractorios et summarios vocant. (49) Belismum, antiquus comitatus ditionis Per- chensis ; urbs ca aKjue dislal a Nogento et MorUaia, parum versus occidentem sita. Ordericus, lib. xiii, ad an 1100 ait, « inler Rolronem et Robertum Be- lismensem consobrinos, magnam seditionera cxor- tam esse pro quibusdam calumniis, quas iidem marchisi faciebaiit pro suis limilibu» lundorum ; unde atrocem guerram vicissim /ecerunt in lerris suis . » Parles aulem Rolronis seu Rolroci tcnebat cum Maurilanlensibus paganus, (50) Ivo ipse in epistola 929, sic ait : « Rotrocos nobilis et strenuus JUauritani^ comes faumiHtalis i40d VlTA B, BERNARDI llROiNlENSIS. lilO tunc lemporis pontifice, primam missam celebravit A stunt ; ita tamea quod orationis ei silentii reli^ionis- in die saiicto Pascbae in monasterio ligneo jam aedi- que studium non postponunt. ficalo, in possessione quam sibi memoratus prin- cops Rotrocus donaverat. In hac vero solitudine muUura sibi dilecta, eo quod divinitus fuerat prae- raonstrata, vir Dei constanter viriliterque ag^ebat, fratresque ad aediticationem loci studiose incitabat, et ccelestis vilse disciplinis atque eruditionibus slu- diosius informabat, dicens : «En, fralres charissimi, nunc eremum, locum satis nobis competentem, sa- tis apertum, silentio ac quieti congruum, divinisque mcdilationibus et orationibus opportunum. Hic Chrisli crux est bajulanda ; hic immarcessibilis vitee corona promerenda. quam diu quaesivit vestra devo- tio, quam vobis post modum conferre dignala est 71. Erant namque sanclitatis fervore succensi, quodlibet paupertatis onus ferre parati, habiialoribus illius patria; penitus ignoti, habitum quidem mona- chi habentes, sed vilcni, incullum, villosnm, a CHi- teronim habitu monachorum valde dissimilem, ovi- bus ipsis a quibns sumptus fueratvaldeconsimilem. Pauperlatis etenim imperiiirn, quae vilius pos.sent comparari, eos habere indumenta compellebat ; a quo et S. Benedicli Regula, cujusprofessoreserant, minime discrepabat. Porro hujusmodi habitum ru- des atque bestialcs homines, in illis parlibus habi- tanlcs, quia antea non noverant, abhorrebant ; ncc monachos eos, sed Saracenos, per subterraneas divinae largitatis pia dignatio. At si vobis displicet, B cavernas ad explorandos cives suos ad venisse exisli- quod usibus hominum non congruit ejus habiiitas ; vcl hoc placeat, quod viris tantummodo religiosis atfjue solitariam viiam quaerentibus ejus est compe- tens soliludinis opportunilas, hoc insuper conferet vobis hujus loci aspcritas, quod falsorum fratrum, bonos mores pravis colloquiis ac sinistris exemplis corrumpentium, vel propler ipsam rerum inopiam, diulius non erit vobis conficta sociclas. » 70. Tunc lemporis causa cujusdam eluviei plu- viarum, qua$ iu antccedenlibus annis prsccesscrant, solo ten*» non valenle reddere fruges, lanta fames erat, ut multa millia hominum panis inopia cogente morerentur (51). Mulliludo aulem monachorum, quae cum Bernardo erat, annona penitus, sed ct pc- cunia unde emi posset, carebat ; et tamen, evange- lico obtemperans oraculo, regnum Dei altcntius qua*rcbat, nec caetera sibi deneganda formidabat. lUis ilaque de divina largitate minime diffidenlibus, atquc precibus et labori perscveranter insistentibus, illc qui misertus famu^o suo Danieli, per Ilabacuc dc Juda^a prandium transmisit in Babyloniam, idcm ipse Willermi (52), tunc temporis Nivernensium consulis, animum provocavit, ut viro Dei Bernardo, in abditissimis Perlici silvarum solitudinibus lati- tanti, qucm necdum nisi fama cognovcrat, ingcns vas aureum de Burgundia milteret (5i), quo ven- dita annona comparari possct, qua) monachis illo in tempore secum habitantibus, nec non et mcndi- cis sufticercl. Tali igitur praesagio divinitus animati, alque viri Dci crebris admonilionibus conforlali, ad ^ pastor bucularum illius, quadam forle dicncgligen- aedificationem loci sese accmgunt, laboribus insi- tius agens, vitulum in silva derelinquerct, quera mabant. Quo rumore perraoli afrmes indigcnae mit- tunl exploratores ? qui proiinus accedentes, consi- dcrant homines imbelles atque inerroes, nihil mali macbinanles, cellas modicas lexentes, non castra aut turres erigentes ; qui non bella fremerent, sed psahnos hymuosque ruminarent. 7i. Redcunt spe meliora reportantcs, reaque pe * clora tundentes, renuntiantque suis, non Saracenos, sed prophetas novos a Deo missos resedisse in dc- scrlo. Quo divulgato, ruunt populi, divilcs el pau • peres paritcr, videre cupfdi. Vir itaque sanctuscon- spiciens tantam multitudinem adventare, prodit ad publicum, affatur populum, docct quemtiraerecuive debeant servire ; tiortatur eos coelestia terrenis praj- C ponere, Iransitoria pro aelcrnis commutare. Dum igitur ad se confluentes sic instruerei, et quam glo- riosum atque mirabile sit hominem deificari parli- cipatione surami boni declararet, quam miscra ac transitoria sit vitae bujus felicitas demonslraret, et quam dira atque permanentia lormenta apud infe- ros peccatoribus post mortera maneant comproba- ret, multi terrili atque compuncti, saeculo renuntia- bant, monachicumque habitum assumenlcs, magi- sterio iilius sese submiltebant. 73. Nostra quoquc pagina, quasi vilipcndcndo qusedam minima, non negligat enarrare, per quae summa providentia sui roiliiis sanclitalem diligcn- ter voluit propaldre. Vir itaque Domini, dum Tiro- niae solitudinis incola ^novus existeret, contigit ut nostrse pr«esentiam adiit, postulans ut consecrsremus cujusdam coenobii coeraeleriura super fluvium, qui Tyron vocatur, in usum quorumdam religiosorum monachorum, » etc. (51) Epist. 204 ad Paschalem papam asserit,« ex stetilitate terrae fame pauperes affectos. » Mejerus ad annum 1110 : SteriJitas, inquit, terrae hujus gravis, gelu diulurnum cum nive. > Mattbaeus Pa- risius ad annum 1111. « Morlalitas tunc erat ani- malium maxima, fames valida in Norlhmannia. » Chronicon S. Maxentii ad annum 1110 : « Mortali- tas et fames magna, et sal charusnimis. » (.V2) In vita secunda B. Roberti de Arbrisellis, 25 Fcbruarii, num. 17, dicilur « Guiilclnius Nivcrncnsis religiosus comcs, exigentibus vilae suae meriiis, charus exstitisse utriquc, » B. Roberto scilicet et B. Bernardo. Hic ad extremam fere senectulem pervenit^ et, teste monacho Anlissiodorcnsi, « anno 1147, relicto sajculi principatu, et omni honore cal- cato, Carthusiam petiit, ibique digne Dco in hu- raillima paupertate conversans, infra annum con- versionis suae felicem terminavit cursum vilae. » (53) Burgundiae ducatus seu regni olira partera exstitisse Niversium seu Nivemum passim omnes notant. Subcst jam parlamento Parisiensi, et pro- vinciam scparatam efficit. Urbs sila est ad conflucn- tiam Ligcris et Nivernis fluviorum. 1411 GAbFHli)! Qftosai Ult se delieruisse eomperiens, silyflQi peragrando Btd^ A diosissime queesivit, neo inyenit. Yir autem J)o* mini posi biduum, exlre Gellulas sun poriam» (sUm aliquot fratribus sub umbra eujusdam arborlH re* sidcns, ab opacitate siivaram lupum conspioit egra- dientemi lcnlo passu vitulum deducentem ; e( ne a qaadsm semita^ quto a silva usqueadceilaili viri Dei per quamdam eamporum planiiiem tendebat, ex" orbilaret, caudsB suae (verbere) leniter minantemi 0 mira resl FU vituK CiUioi mordttx lupui aiqUi reductoi*, Etreprimit dentsi j4funo§ atque rapaeei, Qui cum reeio itinere propius ac(!ederet, mon&(ibi, qui cum servo Dei erant, vitulum esse suutti, quem pastor eorutn amiserat, recognoscant, lupinseque rabiei rapaccm ingluviem non solum ei pepercisse, ^ sed etiam ilium custodisse atque reduxlsse, stupore mentis ationili, ultra quam credibile sit, admlrati sunt. Lupus vero, ob pro3sentiam monachorumcon- spectumque nihil territus, ferme US(}ue &d viri Del pedes propinquare non timuit, aique blandienti vulta illum conspiciens pauUsper substitit, demissoqud capite iliif quasi vitulum iuum eommandlana, ad siivas remeavit. 0 sanotiasiini Bernardi potentem innooentiam I 0 humi1ital«n impeiiosissimam 1 (pm sio belluinam ferooitatem alligat^ ut sibl nob queat obesse, imo cogatur pfodesse. 74. Porro yirDet BemafdUB, divinft ebaritalls visceribus diffusus, atque de Dei boailatis largitaie confisusy exemploque ipsius corroboralus, dlcenits 2 Eum qui venit ad me non ejieiam foras, nulltim ex-* Q oludere yolebat ; aed ui omnes Ghristo confbrmea redderet, verbo et exemplo saiagebat. MuUi etiam monachi, viri sanctl ao religiosl^ ex diversis mona-» steriis, fama saneiitatis illius permoti, ad eum eon« ourrere festinabant, ut dovum Antooium In eremo residentem viderent^ atque paupertatis illius vestl-* giis ioh»rerent* Plerique etiam nobiles undique cotl'» veniebaati ac omnipotentis Dei liroeinio aelpsos a|^ plicantes, ejus cohabitationem expetebant. Nonnulli etiam filios atque propinquoa suos, Domino per illius magisterium instituendosi offereba&ti qttOrum plures ad magnsB perfeotionis eulmen; servi Dei ex« emplo et institutionibus, peryenerunt *, qui poslea ad regendas ecclesias assumpti, diversorum cosnobio- rum abbates exstiterunt. D 75. Quadam itaquc die» dum vir Dei Bernardos monachos benediceret, quidara monachus, Ligerius nomine, vir religiosus atque sacerdos adfuit, qui ub alto aeris llores rotorum, super. Quoi sibi eomodiat monaohoi JiObituflue /iffUrat^ descendere conspexit . Voluit namque DomiBus osten* dere per cxterioris miraouii signom, sive stii eon^ fessoris merliuffl, sive quod ad ilorigeram sanctita^ (54) llonachi Gluniacenses, Novigenti ad S« bionysium degentes* (53) Speotabat Bruoella parceeiaf in qua monaste* rium erat constructum aa diotos monachos, qili ibidem munia parochorom obibanti tit yiiam coDSGieniiaa renovaret homianm. Trana^ aeio deinde unitis anni oorriotilo r|uidam monachusi ooi Antiquillus Oomeni yir magne simplioitatia «tque innooentise^ qUi aderati vidit quod : QUoidam Bernardui ionior^ non ad bona iarduif Dum superit offertt el verba precantia proferlf NiXj et rospariter super hos cadit, atque patenter Ex alto flores simul adveniuni^ et odorei. tali etenim ostensione prodigii placuit divinae vo- luntati sui mililis declarare privilegium, vel vitai monasticae purilatem atque caelibaium. ^6. Quadam dle, dum v!r Domini bemardus Sn oratorio contemplationi esset intenlus, fratribus in allo laboraotibus, ignis verno tempore aridam sil- vam invasit : qui flatu ventorum vehementi impul- sus, usque ad roaximam densitatem veprium, qua undique cellula eorum cingebatur, perveait : qus veprium donsitas, flammis correpta, omnes ofiTici- nas eorum fere coneremabat. Fratres autem impe- tum ignis, multum diuque luctati, exstinguere co- nantes, minime potuerant. Quapropter desperantes callam ingrediuntur, et omnem suppeliectilem suam ad planitiem camporum deferunt, totamque liabila- tionem suam, quam mox ab igne comburendam existi- mabant, iacrymantes relinquunt. Servus autem Do- mini tamiiltum illorom audienl, de oratorlo exiit, moxqoe : Ut vid^t ingentem veMum^ miseratm et ignm, aqu^m benedictam oontra flammas, Jam pene offi^ cinas invadentes, aspersit, sicque flammce fervorem reprlmem, flatuique furoremj Neruat introroium preMui facit ire retfotonm, Namque igm's aspersionis illius meias transire noft praesumpsit ; sed oontra venti Impetum reBeittis, et ita selp^um refhtetus, ad nihii usque resediL 0 ma«* gni meriti virum, cujus ad arbitrium ipsa eliam re^ primuntur clementa I CAPOT IX, Uenoiterium ad fluvium Tyronum co$utructufn. Benefioia comiii Rotroco prwitita. 11. Sub eodem teroporei ne militi Gbrieti Ber* nardo pagna laboris atque tribalatiOnia deesaet, monachi (54), quorum jam mentionem fectmua» ipsius terrffi quam prsfatus consui ei dederat, dect^ mas et corpora mortuorum sui juris (65) esso dixe- nmt. Qna compulsus calumnia, quae discipuli sum- mo cum labore fecerant, sedincia deseruit, aliud- que terrae solum, in qud sibi habitare licerel, qus- rere intendit. lilius igitur ceieberrimes Camotensis Beolesieei in honore eaiieift aemperqaevirgttiie Ma-' Has dieaisft, venorabilem episcopum, prtedlelnm ed- licet tvobem (56), atque canonicos tunc teoiporis adiity et ut sibi aiiquam portioneulam prsddli iUins, quod stt» poaaessiuttoolsi oontlgttum babe^&t, ad mdnasterium suam fundandum darent, peliit. Enat (56) De Beclesia Gamoienai et calta Deiparttfca- jas ibi indusiam creditur aBseryari) et tariii niiit« culis, agit libro parlioulari, Parisiia anoo \90% ea« taso, Sebastianua Roviiiardas» lilS VITA B. BERNARbl tlRONlENSIS. uu dnim qufl^dttm villula prftdlcloHim eanouicorntt, ternilae quam consul WroDeidederat^onjUticta^iio- mine Sarzeia. Illt autem fkmulum Dei debita Tene- ratione suscipiunt, clementi bonilate exaudiunt, et aecundum ma^ificentiam ause nobilitatis et muni- ficentiam lafgitatls, plus terrs quam postulaverat, concedunt. Facta equidem donationc chaftam fa- ciunt (57) , alque dominum Gaufridum, ejusdem Ecciesiee canonicum et ipsius territorii prdBposi- tum (58); cum quibusdam personis ad ostendendam terram ditigunt. Qui postquam ad prxdictum prm- dium pervenerunt (59), ex deereto capituli, jutia rlvulum qui Tyronus diciiur (80), ad faciendas ofilcinas sui monastefil, terram quam petierat , ita liberam (61) sicuiiipsi tenuerant, tribuunt. 78. Porro qufiedam matrona (62) regali stlrpepro- genita, Adela videlicet, Blesensium comitissa, eo tempore §. Bernardo latiores terrse amplitudines, ad monasterium suum construendum, et loca multo utiliora offerebat; quae tamen refutabat , malens cce- nobii sui sedem locafe sub protectione beatae Ma- riae sempef virglnis, quam sub advocatione qualis- cunque secularis personse. t^rsedicti vero canonici, suscepto tanto bospite in ftmdo suse ficclesise, non mediocrilcr gavisi snnt ; eumque omnl tcmpore vitse sua; nimio pietalis afTeciu diiexerunt^ atque illi pla- rima beneficia nec non ecclcsiastica omamenta coti- tulerunt, rcbusque monastcrii ipsius pervigili stu- dio protectionis suae patrocinia adhlbere curaverunt, 6( cootra quosdam infestantcs clypeum suse defen- sionis solerter opposUerunt. B^mardus siquidem ftmdata babitatione sua, in possessione beatde Dei Genitricis, tanto eam dcinceps venerari affectu stu-' duit, ut ad bonorem ipsius specialem missam de ea, (o7) Gbartam dooationis ex Cbartopbylaelo Car'* notensi edidit Soucbetui^ faotam « iii nonas Fe- bruarii anno lii3 » nobis lli4, in aua conceditur' « domino Bernardo venerabili abbati cum grege aibi commisso, earmcata terrse una super rivulum, qui dicitur Tyro, infra Gardie&sam parocbiam, ad «dificandom monasteiium et clauatrum, » et caetera usui fratrum necessaria. (b9) Praepositus Fontaneti dicebator . forsitan quod in ea praepositura fontes Lcdi et piurimorum fluviorua essent. Erant tres alii sub episcopo Car- nolensi prsepositi, scilicet de Belsia, de Noogenio Fisci, et da Amilliaco ; pene» quoa omniiun capi- tuli reddituum administratio erat^ Exauctoratos au- t) tem esse sive commutatos anno 1193 oharla a Sou- cheto edita oatendit. (^) Ordericus lib« vni Ista babet de B. Bernardo \ f Poal plm^ cirooitus, ad venorabilem episcopum Ivonem divertit; et ab eo be&igbe sdseeptus ifl pnedio Carnotcnsis ecelesiss oum Tratribus qnibus- dam coDstitit, et in loco iilveslri^ qui Tyron dicitof ccenobium in bonore sancti Salvatoris eonstmxit. * (60) Rivttlos hic Tyronus prope lUerium in Ledum (61) Charta ciiatae donationis : • Donamusterram quietam et immuoem a synodo et circada, ab omni consuetudiae pariochiali, et ab omni exactione, salva obedientia, quae cpiscopo juste debetur. » (62) Adela. Gullletmi Conquestoris Angliae regis filia, tunc vidua Henrici Stephani, comitis Blesensis et Camot«Qais} Comitatus pro libcris r^xit, et po^ A pto salute omhiom monasterio suo beneficia impen- dentium, et maxime supradictorum canonicorum, singulis diebus perpetuo celebrari instituerit, quse usque in hodiemum diem solemniter celebratur. 79. Inierfia fectum est, ut Saepedictus consul Ro- trocus, quo neminem mortalium sanctus Domini fiernardUs plus diligebat, a Fulcone, Andcgavensi Consule, debinc Jefosolymitanorum rege (63) ; de potestale cujasdam, qui eum vinctutn detinebat (64), vlolentef abstraheretur ; non quod eum liberare dls- poneret, sed ut maximam causa ipsius pecuniam dC Roberto Relismensi, immanissima3 crudelitaiis bellua extorqueret (66;. Qui Roberlus praediclus consulem a Jam dicto Fulcone ingenti dalo pretio comparavit, non quod ullam ab eo redemptionem Q vellet aCcipere, sed ut eum diversis tormentis in suis Carceribus faceret interire. Tanto siquidem odio il- lum habebat, utpote a quo in bella publice cum suo exercitu devictus atque fugatus fuerat (66), ut non magis sibi prosperam vitam, quam illi miserabilem mortem exoptaret. JussU itaque prsefati tyrannima- Chinatur et paratur^ qualiter generosi pedes princi- pis cruciatu ligneo constringantur ; tibise quampluri- bus aonulis e t compedibos circumvolvunturt madus et bracliia obirotbecis ferreis damnantur, immensa fcrri ac divcrsarum pondera eatenainim collo su-» spenduotur. Bt hioc brevissima atqae urgeots te* ciuta, ad hoo solefti iodttatria fabrioata, eurvus er-> gastulo non amplius iadeaxtrahendosretruditui'; et ae citius defioiat/ addidit, ut bis tameii in liebdo^ mada otounqoe sustentetof • ^ S0« Qood postquam consUli ioootuit, matri su» atqoe nobilibus suae potestatis per legatum mao*' dat (61), ut se jam quasl moriuum judlcantes alium stea in Marslniaco coenoblo femlnarum ordinis CIu^ niacensis, in agro Lugdunensi, vitam egit ab anne circiter 1128i (64)FolcO| ductftfilia unica Balduini rejps Je^ rosolymorum, ei ut gener et hsres succesiit anno 1131, mortuusanno 1142. (64) Rotrucus captus videtur anno 1213 aut se^ quenle, In bello inter dictum Pulconem et Henri- cum 1 regem Anglise, cujus aciem dirigebat) dum victoria mansit penes Fulconem, qui eum apud aii* guem e suis captum et vinctum abstraxit. Consule Soucheium, qui hoc bellum late prosequituit. (66) Crudelitatem Roberti Belismensts exa^gerant Willelmus Gemmeticensislib. vtit, Hist. Nortumanrt. cap. 35,Ordericus, Ub« viii, et ahi. (66) Ordericus, lib. vtit de Roberto oit : « Plorima eontra collimitaneos prfflia ioiit... Hoc felicllef ex- perti sunt Goiffredos Mauriiani» comes ef Rolro^ 6U8 filiua ejus. » AUqoas conteotioDes supra indica- vimus. (67) Hildebertos episcopus Cenomarum epist^ 39 ista habet : « In turre Cenomanensi comes Rotrocus io vinculis tenebatur. Ad eum meiu mortis trepidum vocalus accessi. Deinde mihi confessus, domui susb disposuitf testamenlum feciti ecclesiis distribuit. Quod ut illibatum permaneret, submissisprecibus a me impetravit, quatenus ego ipse mairem ejus adi- rem, detestamento exhiberem tcsiimonium... Mater comitis In osoolo me suscepit, applausit testameoto, gratias ageos qood eomlU accessissem. > iii;i GAUFRIDI GR0S6I. 4416 sibi DomiDum constiluant. Vlro quoquc Dei Ber- A nardo per ipsam suam malrcm intimari pctiit, ut pro salute auimac suae intercederet, et pro ereptione corporis sui, quse amodo fieri non poterat, jam sol- licitus nequaquam existeret. Quod vir Dei audiens mox lacrymis perfundilur, ac deindc prophetico STjiritu repletus, talia ouriliantibus admonet^ ut de Dei misericordla praisumant, ct de illius liberalione miuinie difHdanl. Adjungens quod ipsa adversitas Rotroco in prospcritaleni, Roberto vero in maxi- mam commularetur adversilem. Quod et factum cst. Nam sola illius provida dispensatione, qui sa- picntes novit iu sua astulia comprebendcrc, breve satis transacto dierum curriculo, ut vir Domini prae- dixerat, consul liber et incolumis patrias restiluitur, et Robertus (68), in ipsis quse praediximus vinculis q jussu Henrici regis, in Angliam transporlatus, usque ad diem mortis suae perpetuo carcere reli^atur. 0 virum excellentissimo pra^conio dignum ! cujus la- crymis ipse fons pietatis commovetur ; cujus moni- tis viduata palria rob6ratur ; ad cujus vaticinium ca- plivo liberato, tyrannus, ipsis quos tetcnderat laqueis irrclitus, exsilio mancipalur. 81. Goasul ilaque patri» ac prosperitali pristiaee restilutuS; castrum Belismum (69) nec noa et adja- centia ilii territoria mox obtinuit, atque tam sibi quam suls haeredibus deinceps possidenda subjuga- vit. Exhinc quam citius potuit ad virum Dei Ber- nardum, cujus meritis et orationibus liberatus fue- rat, pervenit : grates quas debuit, non lam verbis quam lacrymis ac subsequentibus indiciis, retulit : n quem lanto afTectu postea dilexit, ut ei ia rauliis obediret, a rapiais et crudelitatibus ejusdoctriois se tcmperaret, vitam suam ia melius reformaret ; et nc tanto ingralus bcnciicio appareret, plurima illi donaria coutulit, qux dinumerare dissimulamus, ne dcvotis lectoribus fastidium inferamus. Si enimsin- gula quse in multimodis ccclesio; ornamentis, quae in gemmis, quae ia aureis sive argenteis vasis, quee ia lerrarum vel praediorum sive silvarum amoenitatibus, quoe in stagnorum vel vincarum aut molcndinorum dominatioaibus, in dccimarum diversarum rcdditibus, monastcrio nostro donavit (79), disserere velimus, non jam sanctl virl gssta describere, sed qaamlibel historiam texere comprobabimur. Territorium etiam quod, ut prsemisimus, quorumdam consilio dece- plu3 beaio viro abslul^rat, reddidit (71), ibique quamplures monachorum illius, idoneis construciis maasionibus et quamplurimis depatatis reddiiibus ampliavit. Sapradicta vero Beatrix, ejus cogaita sanctitate castrorum suorum habitalionem dese- rens, Tyronii sedificatis aedibus , quad vixit, dein- ceps habitavit, ibique ingentem basilicam, multis ezpensis pecuniis, fabricavit ; cui ab hac vita dece- denti Juliana (72) cjus filia, maternae probitatis hae- res, successit : quae pluribus distractis sumplibuB of- ficinarum nostrarum partem non modicam diligcn- tlssirac postea consummavit. 82. Dum igitur Bernardus monasterium suum aediBcaret in Francia, Roberlus Abreseleosis (73) suum construxerat in Aquitania, nempe Fonlis Ebraldi, Radulphus Fustciensis in Britannia, Vitalis vero de Maurilonio suum fabricabat ia I^orthmaa- nia, nempe Savincjum in dioecesi Abrincensi, quod postea domno Bcraardo cessit cum monastehis (14) inde pendentibus (75). Quos supernus arbiter longe a se positos, et in diversis regionibus separatos ma- nere voluit ; quia lot et tanta onusquisque illorum monasteria construxit, ul una eos regio minime ca- peret, una provincia congregatioaihus ab ilJis adu- natis minime sufficeret . Porro Christi miles Bernar- dus, postquam coenobii sui S3dem locavcrat in pne- dio, quod ipsius geaitrix sibi per maaum caaonico- rum suorum dederat, nulla eum inde expulit ca- lumnia, nulla potuit illinc dimovere procellos» lem- pestatis adversitas ; quia Christo inhaeserat, qui est immobilis stabililatis firma soliditas» CAPUT X. Bevelalio de salute ceterna secunda fmmachornm. Miracula alia. 63. Quadam nocte, dum fratres in oratorio no- cturnalis synaxis psalmodiam decanterent, contigit ut quidam frater ad extrema perveniret. Ob qoam causam juxta ritum percussa tabula, fratres conve- nerunt. Qui dum defuncti jam fratris obsequium expedilius yellcnt consummare, et ad oratoriam, ut (68) Dc Roberto vincto, in Angliam abducto, agunt Ordericus, lib. xii, Malmesburiensis, lib. v Degestis ^. Henrici 1 Wigorniensis el alii. ^ (69) Gemmeticensis, lib. viii, cap. 35 : « Robcrto in vinculis posito, in quibus et dcfecit, rcx Henri- cus nobilissiroum oppidum BeUsmum cepit, et illud Rotroco comiti Perticensi genero suo dedit. (70) Consule Souchetum, qui nonnulla ex antiquis chartis donaria recenset. (71) In supra cilata Arcissia, sub paroecia Bru- nclla, tunc exstructus fuit prioratus monachis Ti- roniensibus, ac posmodum anno 1225 in abbhiiam ercctus a Guillelmo episcopo Catalaunensi. Char- tam donationis habent Sanmarthani tomo IV Galliae Christianae, paj^. 75, postea diplomate pontificio virgltiibus cessit. (72) Meminit Ordericus, lib. viii hujus « Juliana;, niiptie Gislcberto de Aquila oppido, • ciu» Rotroco IVatro in Hispania moiante, rcxil Pcrcucnscm co* milatum. (73) De his jam saepius actum. Aquitaoiam Lige- ris a Francia proprie sumpla distin^it. Aquilani vivebant secundum leges Theodosii imperatoris et Romani habcbantur ; at Franci, secundum leges Salicas : ab his vero etiam erant distincti Britanni, Norlbmaani, Burgundi, quod sub propriis ducibut aut regibus degerent. (74) Soucbetus universim numerat 58 monasteria tam per Gallias, quam AngUcanas ditiones, quae suberant Saviniaco, quod monasterium quomodo sub quarto suo abbate Serlone cum omnibus suis filiabus transierit, ad ordinem Cisterciensem, tradi- tum in manus S. Bernardii abbatis ClaraBvalUs, dixi- mus 17 Martii in proleg. ad Acta S. Patricii. nuro. Sl. Idem Souchetus monasteria 63 recenset quae monasterio et ordini Fontis-Ebraldi suberant. (75) Addebatur in ecgraphis dc Vitali postca : quod cx mai'ginc iu tc.\tum vidctur irrepsis;>c« UM VITA B. BERNARDI TmONlENSlS. UiS quod ftupererat iatermissae psalmodise persolverent, A perplurimis villarom atque prsediomm reditibus di- remeare ; aliter quam iDtenderant accidil ; quia cu-' * jusdam mora retardationis intercedens, ibi diulius eos, quoniam res exigebat, detinuit. Infirmarius namqae, non habens aquam qua defuncti fratris ar- tus exanimes ablueret, eum non poterat sepelire, 60 quod ostii cujusdam^ per quod erat exitus ad fon- tera, clavera non yalebat invenire. Quapropter vehe- inenter conturbatus, ut ostiura confringeret, secu- rira arripuit. Sed sanctus Dei Bemardus rautum perturbatiODis illius leviter compescuit, eique cla- vem a diabolo sublatam^ quam dia quassierat nec invenerat, reddidit. Et sicdemum peraetis exsequiis ad ecclesiam redierunt, diviosque servilutis pea- sum, quod nondum compleverant, peregemnt. Porro tatns inderetur. Ipse egestatis soae inforlunia plus caeteris admirabatur, maxime quia res suas solerti indostria ac drcumspecta pmdentia disponere a cunctis dicebatur. Quapropter bona comitatus fide ad viram Dei veniens, ciigus jam famiiiaritatem ob- tinuerat, quatenus domum suara propria honoraret praesentia, devotis precibus exorayit, et ut apud se unius noetis spatio hospitari dignaretur, addere prae- sumpsit. Bemardus vero, ut erat benignisBimas, illius piae petitioni gratanter acquievit, ad domura pervenit, faospitium suscepit. Quid plura ? Divitus plenuSf ted eemus non pereuntis, Militis kotpUium novus hospes ut intrat, egentis Pauperiem fugat hinc^ ex munere cuncta replentis fratribus in «^rf^*^°^Jf,^;f^^^^^^ B Tanta naraque copia. sicut post in propatulo claruit. « ab illo terapore domura praedicti militis subintravil, ut non jam Dei famulura, sed ipsum totius largita- tis ac bonitatis dominura in suo se hospitio susce. pisse gavisus sit. Qui postea, tantam exteriorum opulentiam ad illius ingressum se obtinuisse noa immemor, nequaquam ingratus exstitit ; sedexinde, prout potuit, ipsi incessanter rainistravit ; ac nobis post ipsius excessnm nonnulla beneficia contulit, atque nostrum monasteriura quamplurimis decima- rum reditibas ampliavit. S6. Apud S. Leobinom de Qainqae-FoDtibas(77) quidam puemlus erat, coi camosus tumor soper- accrescens totam oculum ab ipso nativitatis liie . . . cooperuerat. Gujus mater audiena, qood vir Domini psalraodiae pensum persolverent, homo Dei Beroar- G Bernardos per eamdem yillam transitam baberet ; facientibus, Christi miles Bernardus quemdam fra- trera exsequiis interfuisse asserebat, qoi tantara dsemonum multitudinem ad accusandum fratris animara yenisse conspexerat, ut totara vallem, in qua monasterium silum est replerent. Sed quia illi salulera auferre, ut conabaotar nequivemnt, boc impedimentum retardationis sepolturse illius intu- lemnt. Verum quia illum falsa dixisse, necaliquem obsequio adfuisse, prseter illum qui hsec viderit quse protulit, pro certo cognovimus, quia de seipso di- xerit minirae dubitaviraus. 84. Sub eadem tempestate, duro corpus cujus- dam fratris, qui valde religiosara duxerat vitara rao- nachi aepulturae tradere pnBpararent, et debitae dus, ut secretius oraret, ad oratorium secessit, ibi que defuncii fratris animam diutine Deo precibus coramendavit. Quem supema pietas gratanter, utin subsequentibus declarabitur, exaudivit, atque pro- tinus, ne de ipsius salute in aliquo bsesitaret, beni- gne certificari voluit. Frater namque, cujus sorpus erat in feretro, albis indutus vestibus, manipulura habens in raanu, illi, ut praediximus, orationibus in- sistenti, admodura splendidus apparuit, petensque ab eo benedictionem, ad colloquium intravit : et ut ex parte sua confratres salutaret, et quod jam requie potiretur, ipsis intiraaret, diligenlius exo- ravit. quam citius potuit se soamqae sobolem ipsios obtu- tibus praesentavit ; et ut soo unico filio manom im- poneret, cam lacrymis extorquere curavit. Tunc materais clamoribus compassus, ae cireomstanti populo satisfacere acquiescens, Comparet ut laudem Christo cceco^ue salutent^ Exoculomorhum depellit^ quem vidit orhum, Vir sanctus dignum crucis aptans cum prece signum . Quem tara celeri sanitati restituit, ot omnis morbus cura signo crucis evanoerit. 87. Ck)nflaebat itaque ad Dei famulum hinc inde tanta moltitndo hominum, mondo renonliare cu- pientium, et ejus se emditionibus subdere deside- 85. In vicinia nostri raonasterii railes quidam, q rantium, ut infra triennium quingentoram mona- Robertus de Moteja (76) nomine, habitabat qui nec- choram (78) Pater exstiterit. 0 mirabilera vimm, dura tunc temporis reram affluenUa, ut postea ex- non sibi soli, sed omnibos nataml Videte qood oon perti sumus, redundabat. Diutina namqoe penuria, sibi solum laboravit ; sed et omnibus exquirenti- uec sine admiratione vicinorura premebatur, licet bus veritatem. In hoc solum placitum erat Spiritui (76) Robertus de Moteja inter testes habetur in donationibus, Tyronensi monasterio et Nongenlesi S. Dionysii factis. Erat ejus dominiura in loco de Monteja vulgo les moteis, in parochia de Culdreia \u\go Coudray ; haud procul Nongento vcrsus rae- ridiem. Cousule Souchetura. (17) Vulgo S, Lubin de Chassant haud procul tironio : quara parochiara dictus Robertus de Mo- tfja, et Gaufridus ejus filius diraisemnt Gaufrido /^iscopo Caraotensi, qui dedit Tironensibus raona- cliis. Colitur S. Leobinos episcopus Carnotensis Patrol. CLXXII. 15 Sepfemb. (78) Willelmus Malmesburcensis lib. i De vlta Henrici I AngtisB regis, cum de B. Roberto de Abri^ sellis egiraet, haec de Beroardo addit : c Alter fa- mosus paupertatis amator, in saltuosum et desertum locum relicto amplissimamm divitiamra ccenobio, cum paucis concessit : ibique, quia luceraa sub mo* dio latere non potoit, ondiqoe moltis conflaenti- bus, monasterium fecit^ magis insigne religione mo- nacfaoram et numero, quam folgore pecuoiarom etcumulo. » 45 1419 GAUVRmi GROSSI. 1420 sancto, f tur, teste Salomone, suni probata coram A quemdam fratrem, nomiae Gcrvasium, maligno spi- Deo et hominibus, concordia]fratrum et amor proxir mprum (Eccii, xxv, %), Quorum trecenlos secum retinuit ; ducenlos vero alios^ per diversas mundi partes, in cellis duodenbs vlvere statuil. Quibus ni- mia paupertate depressis, divinae pietatis lar ga dis- pensatio, quse volatilia cceli pascere non desinit, benignissime providebat; et propter fidem sancti vin eis victualia ministrabaL Multis tamen diebus ita ptnifi deerat^ ut necesse esset panis libram in- ter duos, ct nonnunquam inter quatuor dividi. Aliquando et penitus pane carebant ; sed herbis tantum et leguminibus vilam snam sustenta- baiit. De vino autem melius puto silere quam ali- quid dicere. Yinum non babebant; vinuih ha- bere intaime tniic temporis appelebant. 1^»« B me"nl^pi;»uAtv.rNlimqw°qdd)ra m ipsa asperrima hieme multi sme |)elhcu8 et etiam plures sine cucullis erant , quando mortalium fragilia corpora, prae nimia algoris ritu agitatum, in infirmorum ceDa teneri obigatum. Quod statim vir Dei, dum esset Carnoti, et se co- gnovisse, ac idcirco tam celeriter remeasse, nobis qui illuc conveneramus, intimavit, et ut soiutus a vinculis ad se adduceretur imperavit. Qui adductus signo crucis a servo Dei sibi impresso contfnuo pa- cificus resedit, postquam divina benignitas pro sui merito confessoiis illum ab insanialiberavit. 89. iEitiVo iiaque tempore» cum fnXres ad fieniim coaduoandum operam darent, atqae pkBstris ac altis vehiciiiifl mlra aepta monasterii reeoBdendam eonYeherent ; iilius niniirum pennif sioae, aine cu- jua notu nec foiium ab arbore deflnit, quoddam quadam die inforiQaium coiUigit, quod nihilomimis immensitate, vix vivere eliam sufficienter vestitasu- slinebant. Rt cum tanta rerum temporaHum penuria premerentur, immenss paupertatisonusseproChri- sto ferre non mediocriter tetafoantur. t*ro magna et- enim temporalium bonorum erat eis sufficentia, san- ctisstihi Patris sui 6emardi plena divinas consolationis prsesentia. Quiadum ipse inmedioresidenscoeiestfbus doetrine yerbb mentes earum reiceret, taAtua amor DiYinita&is iaeiai disoipulia, ut mii^ia in talia do- ctriiMB affectione gatiderenl» quam ai transitoriaram illo ab&Qnle capiis abtmdarent. Enimvaro cui nomen erat Ameiinus, dum cuidam carro (quod adeo feno videbatnr oausium, ut viz a decem (60) aut eo ampiios traheretur) succorrendi gratia caute minus appropiare maturarei, retrorsum comiit, at- 4iue mox inuniaentiom e latere rotaruro ponderosa voiubililate prasventus, quousque exiemplo per eum pertransirent, retupinas succubuit. Cumqae eircum- staates eum fere eutiitciam credereot, ac de sola il- liua sepulidra dtkert traetari judioareni, quassata membra in pala, quaDvulgoveDltiJbibruniBuaeupaiur, cum lacrymis coUegeruni, atque ad inGrmorum cel- !am seminecem vixquepalpitantem detuleront. Quod postquam fiemardus, in oratorio de more constitu- tus, inimadvertit, inconsideraiis gressibas ad gra- quatiitt) p««a eis omniiio detioieM» liema solomw^ batum, quo miserandus decubabat tiruneaius, qoaiH moda, ut diaimiiB, vel iQguBmiibus refeoti, adeo viri Dei ooaaDlaliOne ac pneseniia OQrroboraiieriat, ul soUle atacrius^graiiajrum aciioQes Deo referreai, seqoe ab ipso visilatos aiqae oonsolatos crederent. Major aaiem eis inerai in cibo vel tn potu aique in vestiiius absiinentia, quam S. Benedicti (Patris)'ac insiitotoris mooachorum praedplat Regulaj vel ali- oojas aiieniis aeripiur» jubeani iBstitata. 88. S^ «odem iempore •quemdam fraii'em dsamo- niaco spiritu repletum, Odimem nomiiie, vir Domini Bernardus prisUns restituit soapitaii^ s^gnam ei cruciB opponeos ; atque a vincuiis, .quibus ob hooli- gaius foerat, exBolvi pmcipieiiB. Qui aokttts, iiltco tla quietas TQdditua eit et paoiicas est, ac si nulla tocius fesiinavii ; ac hnprimis, Dominici noa imme- mor oraculi, cum foeat» cracis signaculo prsefiatam celhilam verbis sahitare pacificis non posiposait. Mira res ! qui vehtt exantmis puidtotar, ejos voce expergefiaictas, ad ipsios intreitum oculos aperoii ; moxque ui idem Dei famulus manum sibi SHqxMaity eo usque convahiit, ut qui ilhie alioram naBilms quasi ad sepciiendum delatus fuerat, propriis pedi- fous exsurgeret, ac exteromm (nobis videBtifoas, et super hoc Dominam magnificantifoas) oensortiam incolumis repeleret. 90. Itaque quandiu vir Dei mortalesienuiiattras, nuUus disdpuloram suorum otiosus erat ; aed quis- que, nisi deniierenetur inoommodo, horis ataintis prius hisanialafoorasset. HuiciREiifaculoatfiid etiam Dpropriis mamfoas lafoorafoat. firani eienim inler adjungamus, per quod Christi militem Beraardum spiriin claraisse prophetico pandamus. Ofo cujus- dam namque causam negolii Gamotum (79) ille perrexit die quadam ; sed antequam illud iractare inchoasset, sociis suis qui secum ierant miramlfous, ad monasteriam ex improviso remeavit. Gumque a fratribue reqoisistet, ai, postquam discesserat ab eis aTiquid incommodi contigisset, nuntiaverunt (19) In sttpraciUtaTita B. Roberti num. 18 indi* caior ilulBae diaoordiam gravem, inler Ivonem episc. Gamoiensem ai Bemardum >Beu Bemerinm aofoa- sem Bonsvallis, ob quam « Robertus^ oonaecraio ttibiBeniardoafofoaiereligioso, accurrii Gamotum. t eos plures artifiees, ^i singulas artes cum sileniio exercebant : quibus semper custodes ordinis prsfr- erant, qui, jubente Patre districtionem regukris observationis diligenier observareni. Si qaem vero incvitid)ilis necessitas loqui compelleret, mukiloqaia et vaniloquia devitabat ; quia instilutio illorum hu- jttBTOodi impuiiita non dimeitebai, venerabilis equi- dem Pater, quamvis custodes ordiniSy ut diximus, An hic ea occasio, an alia sit intelligenda, nesci^ mus divinare. (80) Apud Souoheiuni «Uangitur bobus, quae vox deoBt in nosiris mss, ut vioeator carraB a decem hominibus iractus* ii2i VITA B. fiBKNAW>I ITOONIENSIS. HW singulis hnpcismsseK ; ipse tamem eunctos circnmiens A c^cItKh^dft ; sed t)mnino onme genrfs homifiuin tn illud recdlens apostoticcnm, Hui non labarutf non manducet {Joan. vr), neminem otiosmn esse ipefr- miliebat. Tanta potro cordibus eornm, per exeih- plum viri Dei, accreverat humiliias, quod et qufe- libei vilia propriis manibus ceriathn peragerent, ligna suis humeris a silva deferrent, coquiuam sine aliquo servieutinm adminictdo ex drdino f&c^rent, rebeltionem et inobedientlam, aut contQmeliostnm verbnm ptmitos i^orarent. Ad tautte etiam charlta- tis fesli^a viHDei exemplum illorum mentes erete- raf , ut sese shie dissfmola^one diltgerent, honore ccrtatimprafctenirciit ; vdluntatespropriaa r^linquen- tes, alienis subservirent ; commoditates suas post- ponendoy alienas complerent, et omnimodis IVater- nis miseriis condolerent. CAPUT XI. HosfniuU^. Spiriius propheticui. Famu sancii' tails. 91 . Quidam ex discipdis viri, noviter monachum professus, adroirari coepit, secum vefaementer atto- nitua, Cur sequereniur eum iania: prac^tsia famee ; quem non videret a mof te deluneios excitare, lepro- soa mundiire» eieooa illuminare ; minus attendeas, cfuod pa&raiio miraoolonim doq oooferat aaoolita- lem xita3,Mdoperttli6 laeit «tfue jnaiiliie. Qni dnm por lon^oris iqiMliiim lemporis «b liac eofitalione aon qiiiesBQret, yti vilm iilivs aedulaa expiorator eAisteirel, qeendem aesle Grandem taniernttm,radianH tumine plenam, A muth ferri tkdii, nulloque referri, ^murdk ffresstus dsseenimn eioe re^reesus. Enim vcro consnetndhris erat illi, nonquara (81) ante se hicemam vel a 9e, vel ab aliquo deferri ; et cum a nobis moneretnr, cm* sibi luraen in noctibus deesse permhteret ; respondebat, quia, sicut et nos» omnram ostiorum domus aditus cognosocret. Qua- propter ille perscrutator Talem vel tantam stupuit mirando lucernam : et quam citius in orasiino poluit, quod videral viro Dei exposuit ; et qualiter vitam illius ealenus diju- dicasset, confiteri non erubeit. Sanctus vero Ber- hospithKD colfigens, orambnsnecessltatfbuseonMto, in quantum poterat, occarrclyat, «t quanio magis p^uperes ernht, lanro tis libentitw servietjet victua- lia ac leclisternia, 1n quattlum fiicultas ilf i suppetfe- bat, hilaris dalor praeplirabat. Panem Ibrie multo- ties, qui aote fralres in refeclorio .posilua Tuerlit, quia alium non liaberei, E mensis e^cipiebltt, hospi- tibusque suls gbudenler appohcbfit. Omnia oihhi- bUS sua taciebat Communia, et ellaih ht hospilum equos JfeTraret, suos aliqtiolies deferret)&l. fn aspbr- rima quoque hieme sibi noh supefftua ihdumehta multoties subtrahebat, quibds paupertiih nudos Ir- tus misericorditer induebat. Nemo ab eo egehlium revorSQS est Taonus. Spoliabet suot, m Ignotoe ve- Q stircH, et conttis succnrreret. QttOlies esse debHor 'vOluit,vel quOties hac de eousa ipsetaduasoilatan- ttrmmodo obumbratns ■Cucullft remansit ; soius iHe, qnem nnlla latefft, novit. Nemo plus dedit pft^yeri- bus, quam qni sibi nibil reliqtih . Bl Cnm tria Buit sine sanguinis efftnione marivrii genera, eastttas scilieet in jnrentnte, Bbsvtrnentia in abnndantiis, largitas 2n paupertate ; quia jam de deobue in Aqui- tania iriumpharverat, nt de tertio qtieqne pelaiem obtineret, in Franeia qu«»i«iie mrtyt ei^. Qnia quamvis nimie paupertete efKefuSf qam habere po^ terat sibi suisqne fvbtrabena, fM«p«ribue et edren- tantibas eiti^abat. Hineet eonsneindo ali ilo daia et institate nsqoe irodie (99) ia moiMtsterio no«tfe re- tinetur, nt ofiraes cminii»e in hosplthim eeUigmlur, et ds dtionim atque leeforefm in qnibus faoiltas snpfyetit, necesseria sebfdktistrenfor. 97. Nemo, t)eo teste, mor(aIium magis illo lio- stris temporibus chaiilatis, atque largilaiis virtute claruit ; nemo attentiits hospitaRlalis ae faumiliiaiis studia tennii^ nemo raagts carnls so^ curam post*^ poanii. Itele nenque rjgove ab&tineBliae seipsum afllixit, quod nunquam eoi^us suum pharmacorum auxillia, nunquam sanguinis diminuiione, nunquam balneorufli frequent^ilione curavcrit ; ncc etiam, ui membra sua refoveret» poslquam monachus pro^ fessus est, ad igoem resedit. Yi etenim febrium, dum juvenis essel, gravissima detentus, nec per unius dioi apaiium conventum deseruit. Deindejam senex, casu ac;)idcnie, unius cosUe fracturam per- nardus, qaed ocoH ejus falli potuerunt, assertttl ; et ^ pessus ob hujus tamen infortunii relevalionem, nul ne nlteriee super hac re fiitteretiiir, intenBinmido prehibuil. Paiel nimimira qoodt Demnns per kmler- nam, iluiet«ataJi>iis luminis baiialam,. deaignare \x>- luit, operum sui confessoris lucentem oepiam, ae- quentibus illum omnibus prseviam. 92 HospitaliiaCem vir Domini Bemardus adeo studiose omnibos advenianiibus exhibebat, ut nemi- nem ab hospitio exduderet ; ei monachos suos, ut i^maes suscifKeceni, edocerei ; divites, paupeares, daudea, dd[>iles, inlanlalaK,. moIieMSulM, lepresos, qnoalibet morbidos, nallum sexum, nnllam setatem (81) J^onnunquaanhaJaenLms^. nostra, eteliaapttd Souchemm : apparet, non unquamf esse legendum, sive nunquam. lam sibi medicinam cxhibuit ; sed nec allcui quod talia delrimenia paierelur, donec sanitatem recupe- rassei, indAcaviiuRefectoriariorum nogligeniia, quod in roeBsa iUius aqua Btinime poBereiur (tali etcnim poculo «tebeiur) raoltoiiee cooti^ ; el iia per tjres dies aut quaiuor sine potu comedebat ; nec aiicui, qnod sibipoeala deeasent, innuebat. Maioris nam^ que absiinentise et afnictionis tormentum, quo se affioeret» inveeiese .gaudebal ^ et minislris ob hoc sese accnsantibos, ne de lalibas deinde loqaeren- (S3) iddift S^ouchetus usque hodxe ad sua tem- pora, id esi ad axuMim i^, idem fLeii in dieto mo« nasierio. im GAUPRIDI GROSSI. 1424 tar prohibebat. Si igiluir (taonimlibei parcinionia» A qui iila taotuni qoa) inebriare poterant postpone- bant,admirandacunctisproponilur; quid Bemardo, qui aib ipsa se aqua abstinebat, dignum conferetur ? Da mihi aliquem a lautioribus cibis se continentem> pane hordeaceo contentum ; do tibi Bemardum cra- dis herbarum radicibus se utcunque sustenUntem multoties, et in ipsis perparcum. In conventu sem- per et curo fratribus comedebat ; et sicut sede di- scipulis, sic abstinenti» virtute prflecminebat. Quae- libet (gustua) irritamenta, quse cunctis generaliter eommunia non essent, sibi ministrari nullo modo permittebat ; imo a quibusdami quibus alii vesce- bantur, abstinebat. 94. Quod suo confessori Bemardo divina gratia apiritum propheti» cootularit, liquido demonstra- B mufi, si de multis, que prophetico spiritu cognove- rit, Tel pauca referamus. Erat quidam monachus in roonasterio ipsius, Vitalis nomine, sacerdos ordine, qui de rebus fratrum fartum commiserat, propo- nena in animo, quod ad scecularis vitae vomitum re- verteretor, quem deseruerat : qui dum quadam no- cte cam psallentibus in choro astaret, subito cor- ruit. In crastino vero, dum fratres sciscitarentur ab iUo qua de causa tam ignominiose ceciderit : Quia aomnus se coropressisset, atque se dejecisset, respondit. Sanctus autero Bernardus econtra infe- rens, Frater, non est isU, inquit, ut asseris ; sed revera hac in nocte d«monem conspexi, qui tibi horrifictts iosurgens honc casuro intulil ; et nisi ci- tius a perpetrato fttcinore per eonfessionem con- q scientiam toam purgare stodoeris, et a proposito malse voluntalis, qua adhuc irretiius es, resipueris, ad deteriorem telapsum impellet. 0 vir nUrandui, et prmcipue venerandtu, Cui mens nan celat, quod non sibi Itngua revelat ; Cernit et affectusmonachisimuletmeditatus^ Aetus transaetos manifestans atque furores : cui larvales fomMB panduntur dsemonum, qui pec- cata cognoscit hominum, quem secreta non latent cordium. Et revera, sicut idem praedixerat, non post mullum temporis, ul ipsi vidimus, ita illi con- tigit, quia monasterii deserens habitum, ad pristi- nam praviiatem rediit ; et concubinae, qua, prius- quam monachum profiterfctur, abusus fuerat, ite- rum per quinquennium adhaesit. ^ 96. Jam igitur sancti viri fama quottdic magis ac magis incrcbpcscens, alarum suaram vclocitate in- signia virtutum illius per mundom deferens, ita eum anditoribus depingebat, ut illius suturae men- soram diceret ; et simplicis vultus Hneamenta, in quo roorum bonitas, pietas inoocentiae, animi man- (83) lU msfi. Cum Soocheto, aiallerous legere Catalanorun% qui erant trans Pyrenaeos Aquitaniae proxiraiadingressumHispaniae : kui Aiamannorum; qui pro Germanis a Fraocis habeotur, et Burguodis vicioi eraot. Nam Alani, qui olim in Gallias irrue- rant, et inde in HispanUs transierant, jam nullam tunc inibi iocolebaot regiooero, nec nomen eomm uspiam supererat, nisi, ut diumus, in GotUlaniae seu Catalauniee appellationem conversum. auetudo, ut in sigillo suo apparebat, describeret ; rigoremque abstinentise ac sanctiutem vitae, anno- sitatem longseviutis, canitiem capitis designaret ; et iU designando, eum absentem quasi praeseDtem ante ocolos eorum demonstraret ; et sic notum ct amabilem omnibus faceret. Unde factum est ut dob solum Gallicanae regionis partes proximas impleve- rit; veram et Burgundoram, Alanoram (83), Aqoi- tanoramque oltiroos fioea pertraosierit ; sed et Bri- Unnoram, et Northmannomm Angloramque metas obtinerait, et ad Scotoram Albaniam usque perve- nerit, sicut reram ipsis efTectibus postea patoit. Nam de isUram omnium regionum finibus, molti ad eum properabant, ut illius, quem jam sibi fama notificaverat, prssentiam corporalem ceraerent, ac saluUris doctrinae moniU ab ipf ius ore perdperent, et insignia virtutnm suaram per scipsos cognoace- rent. Quorum quidam mooasterio illios, in rebos mobilis pecuniae, multa beneficia impendere cora- bant ; aliqui vero, quia illum secom iu fioibus sois prsesentem habere non poterant, de monaehis ejus duodennos assuroentes, in territoriis suis eis roona- steria conslruebant. 96. Quoruro unus, Henricus rex Angloram dux- qoe Korthroaooorom, exstitit, qui traosroisais doo- bus excelleiitissimis principibus (84), Theobaodo scilicet Blesensi coroiU atque Rotroco Particensiam conaole, magnis precibus exorabat, quatenoa idem Doroini faroolos osque io Northmaoniam veoiens, sibi corporis preseotiaro exhiberet ; excosans se quod propter diversoram accidentiom lasperatos eventas finiuro suonim meUa exoedere non aode- ret. Quo annuente, mox ut eum rex vidit, roanus utraiique ad coelum porrexit, atque ipsios inhabiU- tori, Chnato videiicet, iroroensaa grates retolit, da- tisque sibi mutuis aroplexibus, eom debiu com ho- norificeotia suscepit. Cujus post auditam compe- tentem doctrinamj quamplurima donaria obtuiit : insuper et quindecim marchas argenti monasterio suo, unoquoque anno perpetualiUr habendas» de- dit. Prse nimia quoque amoris dulcedine, quem ad Chrisli confessorem deinceps habuil, intantnm monacbos illius quoad viveret dilexit, ut unoquo- que anno, prdeter redilum quem diximus, eis sexa* genas aut quinquagenas marchas argenti, vel eo plus ininusve transmitUrel ; et ut religio institotio- nis illius non declinaret, diligenter admoouit. No. stri etiam dormitorli ledes facieodas susc^it, qoas multis expensis pecuniis regia magoificentia coo- summavit. 97. Sed et rex FrancorumLudovicus (85), eodem (84) Principes dicuntur; quia Theobandus Hen- rici regis nepos erat, ex sorore ejus Adela, de qua nuro. 91 actum : et Rotrocus ejus gener erai, ob filiam ejos Mathildam io oxorem aceeplam. Re- gnavit Henricus ab anno liOi usque ad an. 1485. (85) Ludovicus YI, Grossus dictus, regnayit ab anno 1108 usque ad annum 1137. 4iiS VITA B. BERNAKDI IIRONIENSIS. use quo suprtfdictns t^jL accetiStitf desttlerio, postqQam A soetadlmbtts ia aliqao oon declinarent; sed eodem cum eo colloquiuiti kabuif Gintreiacum tenitorhiro, quod bodie asqae possidcffltl^, pro munere contulit. Successoribus etiam suis post ejus oUtam maximam reverentiam exhibuit, ita ut ab eis Iib€froa saos, Phi- lippum (86) videlicet ac Ladovicum (87), postea re^ ges, sacro de fodte suscipi vellet ; atque in monas- terio nostro usque ad diem mortis su» innumera beneficia conferret. Theobaldus, cujus superius nien- tionem fecirous, exceptis duabus cellis, quas eo vi- venle nobis constmxit, tot et tanta nostre ecclesise post ipsius excessum omamcnla aliaque donaria contuHt, ut prs muUitudine numerare faslidiosam sit. Habitationem etiam infirmomm satis idoneam de proprio fieri fectt. tenore qoo pnorcsantea cellas rexerant, nostra* rnm ditionum legibas et institationibas ex toto aub- jacerent. 99. Per idem tempus Robertus (92) quidam, ge^ nere nobilissimus , sanctum virum ab Oceani parti- bus adiit, atque tredecim ex ipsius discipulis se- Gum assumens, Nortbmannicos Anglicosque tines pertransiit, et ad ultimas Galensium (93) regionum metas pervenienis, in littore maris Hibemrae jaxt« Tevi fluvium, prins quidem cellam ; postea vero to^ tidem cum abbate impetratis monacbis, pacto qao diximus, coenobiun\ omnibas usualibus aptum com- posuit. Sub eadem tempestate David (94) Lotbo- niensium atque Nohantoniensium, postea vero rex 9ft. Si vero de caeteris, qui ad eum visendum de B Scotorum, beatissimi Patris nostri adhuc viventis diversis regnis ac regionibus confluxerunl, eisque plurima donaria atque territoria contulerunt, utque cellas construxemnt, solique Deo cognita beneficia impendemnt, ut verbi gralia de Guillelmo (88) dace Aquitanomm, de Fulcone consule Andegavensium, exhinc rege Hierosolyroofum , de Roberto eomite Glocestrium, de Henrico consule Niveraensium (89), de Guidone Juniore Rochefortis comite, de Guillel- mo consnle Varvanicensium, de Roberto filio Mar- tini, de Ouichardo Beljocensi (90), de Gaufindo Ca- stridunensi (91) vicecoroite, de Giraudo Berlay, de Britio de Cfaillo , atque de multis aliis singulatim taogere velimus ; aon ab hujns operis implicatione brevi relatione expediri poterimus. Qooram aliqui meritorum insignia, fama referente, comperiens : per interaantios strenuissimos non modicam disci- puloram illius congregationem ad se usque perda- xit, et in Latonia, qusa ab uno latere Scotoram AI- baniam contingit, ab altero vero latereNordanhum- brifle finibus jongitur, ds coenobiom juxta Tay» dam (95) floviom aito congrao £abrieavit, qnod am- plia posaesaioDibos atqoe reditibos aolfieienter dita- vit. Enim vero poatqoam hoc fecerat virom Dei ar- denter videre aitiens, ab Arctoia oria iter arripoit, et multarum regionom iaterjacenliom fioiboatraos« aetis, Britannici maria eneaao apalao, Nortluoaii- niseque provinciia tran^corsia, TiroDiom usqoe perveait. Sed qoia sanetoa Pater ad sop^roa jam prius quas constraxerant cellas, post excessum viri q decessisaet, illom ut optaverat videre noo potoit, Dei, ob ipsius reverentiam, amplioribus fiscis atque '' '^^*' ''"^ — ' ^' ' * reditibus nec non territoriomm possessionibus eo usque dtlatamnt, ut eorum petitione devicti, abba- tes ibidem imponeremos; tali tamen conditione, ut tam ipsi quam illorum successores nostris jo- sionibus per omnia obtemperarent ; a nostris con- Yeram ne tanti viri caria vaeoos vel ingratos ap- pareret , poatqoam , regi» dignitalis poaita aoper- dlio, fiexia genibos sepultonB ipsioa debita com reverentia se pneaentavit, roonasteriom qood jam fundaverat amplioribas fiscis atqoe territoriis dila- tavit, atque daodeeim monaehoa com abbate ordinis (86) Pbilippus, vivo palre, in regem coronatus an. 1129; et lapsus ex equo anno llli mortuus. (87) Ludovicus Junior, fratre mortuo , in regem coronatos est ii31 anno selatis 10; et patre defon- cto, regnavit osqoe annum 1180. (88) De his legendas Souchetus : de GoiUelmo Aquitano et Fulcone sapra actum. Robertas Gloce- strensis erat filius naturalis Henrici regis AnglisD : « Guido Rocheforlensis , Rufus dictus, annolllO Hierosolyroitanum iter suscepturus; comroendans, inquit, meipsam in orationibos piissimi Patris fier- nardi abbatis Tironii , et ejas oonventus, dedi illis nnam molam, » etc. (89) Souchetus contendit hic subortum errorem, et Henricum dicendum consulem Warvamensium sive Warwicensium in Anglia, et roox secutom Goillelmom fuisse coosuiem Niveraeosiom, de qoo num. 36 actum. (90) Guickardui de Bello-joco aliis vulgo Beaujeu Lucianam filiaro Guidonis Rufi Rochefortensis , desponsataro Ludovico Grosso regi, duxit uxorero, teste Orderico, Ilb. viii ad annum 1108. Petras Cluniacensis, lib. i Miraculorum, cap. S7 indicat in Matisconensi dioecesi Bel-jocum castram esse, ubi Guichardus monasterium Jugum-Dei propeVillam Francami ad Rodhanam constroxit, de quo infra agilur num. 125. (91) Diplomata donationum factaram a GaufridOi Giraudo et Britio de Ghillo refert Soocheloa. (92) Hunc ease Robertom fiJiom Martini , c^iua antea fuerat mentio. probat Souchetoa ex dipiomate Henrici regis, confiroiantis monaohisdeTiron dona- tionem, quam Robertus filius Martini in Wallia lar- gitus est. D (93) Galemium pro Walemium seu Wallias re- gione dicitur, ubi hic memoratus Tevi fluviaa sepa- rat Cardiganense comitatom a Pembroehiensi, et dein in mare Hibernicum influit. Soochetus inter abbatias subjectas, refert aliquam S. Marie de Carmeis, in Waliia et dioecesi MeDeve&sa aeo S. Davidis. (94) David Malcomi HI regia Scotorom et S. Mar- garitss reffiosB (de quo agendum 10 Junii) filius, tempore fratris Alexandri I regis duxit Mathildem, uxorem, per quam (si Joanni Lesteo et aliis Scotis credendum) iactus est, hares Northumbrise et Hundintonise. Mortuo Alexandro fratre, anno llSl creatos rex, vixit usqoe ad annum 1151. (95) Twida seu Tweda terminus est hodiemas Angliae et Scotise, Hinc Latonia tunc comprehende- bat hodiemam Lothianam et Marciam, Scotis pro- \incias ad mare Germanicum. iiW. GAyFAWA GftOS&I 1^2^ elk09,i«$rxufij$A.uoRQlffatQa,,pr;3BtAC iU^s.(if)oajiun.A,tibU9^,qi^>d Q|:yMUu8raiuj^Jic.u?^ ipera{.,.^t q]|o4.fa habuejc4t, secum as^wsejps^ laui^m Uin^r^tipr nia coafectipJaboriibus,.taj)4cw r.ejp). 8qi.proyiaci.a» altigit. iQO.. QuoruradAm. uomipa re^unVi ducum, con^u- lugx uoWiunv/ q,ul virunx Oei Bern^rdurp viiere,^ atque ^^ Qiooasteciwn. suis augnQ^tjire po^sessip- uibua curaveruu.i lilteia3. adBoiavimjis ;. §cd, praf, njuWuidiUi/B p»ucft.de uaulti^ excerjp^n^o persirinjcw mus-. R^yera, ^uiffVK sL cuuctp^,. q?ii in diyersis. regni$. celks ei CPjwl*ufin|jBS, uoslKUf», n)oja^sterium, ajooiplific&ycruBt^Wc.Scriplu;*^? i)jlex.e5C voluepmus,, libellus woduTO, e^cedere),, et non. ciicp fftgtidipsus,^ vexu^ 5tttdio8>us lect^r foi^idiu;^ iqcuiTCi;et. Q.uis ^epioi (^^nlm CfXif^rw (^6)., qjW ecclp^ia nostra,^ cies.ipsiH5.Qujp»dam Cl3iriti^i?i ^ayjta^ft resplende- ba^;, pnesviiw.CUin. vcro5ianct§jDi?samR.8oleraoia cftlebrare^tania.tuno mn^.inQ bcr^mfirum; wiOi?ar bal afnuenti^,,. cprpor^i, sui. Creatops peiinolqs pr^cmia^ ut etiajn.iierlaie njiwiif!^.inabr^ la<;ryin^- rum iflsiuRiipduWenta sacvdpt«ili«^. Scr^nt. Si vero. mouwhos; lien.ediceret., s^t^, dtfunctorum. frMruin ofQcium ijcrajf^rct.,^ y^i aliqncTi discipuJoruw ad loQginquaa re(|[ioq^s. trap^ipitterct,. fralen)«Q pi^t^lis pfirfu8U3 ^^ri))U8,, npn. polerat abstinerfi. q^io fl;&r.Ql», ?ui^c. fl^bus. ajips a4 lacrym^ qxcita- rct.. t08>. Neo mirum ai tam larga el iaerat e&sio Iftcrymarum, cni Spiritus saoeti gratia (Mpnium antequam bic CfeeUus: cou)popei;et.ur , hftbuit^cpqiuJfiwMncrementA.yir,tutnm.. Tv^^njipHp ^ .^ ._ ... ._-_ geb4t.prudfiuM^, ul qpaeque.cogitar.^1 qijaequp ^eret, flUi r^iq^is. nprjmaip unixersf^. diri§er.^, aq qihil piWhw. r^tpm,T/^^. v/Bl faceret, l^ufna^isquft apU.- buA, t^uano dixii»is v*it;*iis., prqxid^r.et.; ww-- duwiliwi. i?lWR.^ mn^ qMap «iUj^dS. iusjml, diyi-j ni(mp.coi^t!^isp]^tjone4e»tur, i;^tift, in|j?llcijms, c/^;Cfp^Ctip,. pi;pii?d/ept|^ docijitaa, ^u^ «M^. FortMudo ^QQ illwn,aA5p 9Qn;o>or9,VWJl» ^ttani- np^illiuAWra.onw»^ip^rtwuA rqfHm V^^ «diJS/jfttionesi nominajjua e;f|jrimeret ? Quis tpt Ipco- nroa^t lj5rr.iloripruwLsitu^ip;qui))U3 eaaj^^id^roji.s, etnoatratibu;» inaudilA yoc4))uk npmJAApdp. di^sir. gaaret? Qui» tAut» pjroli^tiiajjis. vpJnmiui^ ^i talja, siurihtreJUJJJ^ qim M^ueA H^xnaiCQis, ^^^. dcscrij^i^ expaieret, k(en4p ceryplyecet; IM • Ai&^ ^oo^ pimA&tlua Bei linttlipA QOiikn pMsfioBiiB ftAMfeat viMorffhu»,. al st' ^ni» oi frswa. faeknie oMflteralw (teaiabaiia •lanlm ad aniA ok iiliiwiodi ecusavi ^innflutknf)!!» ae allioarfta, ta 8» ipM ^Mmii Mam QomnisiMet, 9I et lenoi. siiia fleilbiia ad' lnerjmas aMUDovtfaa. Tantaaa namqtt ei Splrittts «Mieti gratis, sum dttlcaduii& ^ifuaipaA, ooBitaB!iMi cottteiDplatiMiii oralio^sipta oo«lule'< i«l; oliAlutniiii tisidniraMMaiimiM m^ tl ma« C ivh^ W ^i&i M?»»*»^ ^^^^^i. ^W^ XSJ FP*^» fPiPtit^ tp^^iiar^t^ ifiiwmwpQ. CPfppri^ ^ ^m^e dWpJuJippjW eJ*o;:i;erQt; d/eaifl^^u,e. c^ jam vjtfUW ^PJ^iMipi^ yiU* npp, yi,nccrc, sed i^of;a):e, uti/;^oiJ8i^ i^sciret, nifaiil<)ue, ci^et. Pn^^s^/eJ^ sdjf^Tt^ qi Cortitudpi ipiBgnific^ntian),, ^ji^gigyipimitaj- te», gdv^, 8ecw?Uat,Qp„ l^Ji^V^» ftcmfi^tem atque constantiam. IQ.^. Temperantia quoqve si^c illum m^Mlji^Qaxe- rat, ut nibiJi p^i^^^Pdum appie^rc^, in^nyllpil^gem np^pjdwtippis, cj^ccde^Ql»; sub iugp r^tionis omnia re4igefe4, qv^ corpoi^is \ls\is. ^eqiVifit^ ij^ qmtf^. naturt patitur, (ratiooi) QmBia ppstpooai€t| ; i\ec jtM lerraoa^ oupiditates. rtpmerf V^ ^^ ▼^(i a^a- dam ohUviont illas ex se pisnitiis deltret ; uhde cf le pMitift tontamtrtt, tanlaqtte hi iptis rtdkmdftiH tit laeryntntn afliotrtt; m si ^tis. i|Of vuitimi iMlltt ttpietrt, ^uasi doot rivuiot ti otoiit ipffiua vkltrot tqmotrt. Mtifluus tteniiD gottus divia» sQtTitatis, 8tll)icidio lorrtnlis Tohiplalii Dti eiim irroravertl, alqot soptfiori irrifao ttprtiq tordit ejus fecundaverat, et sic ad Deific» beatitodinis de- siderium sublevaverat. Et quia vcl \i momentun\ a pr«ssentii iUius Aberst, prtii mmio lalQtf^ liunci^tis sese propriit Grpcii|btl ; atquo i(«, ai levia cpipifM* tj^i pcpqfti plaogehat^ ut ilHtm graT(ssi^or«m criaunuqi crtdttM rtum. Vit«e quoqot pnrstAlia t»di)8 meus eju^ afftolt, proloBgationom sui iteo- latus vehementer deflebat : et quoniam reprobos, more phreuetico laettntes cnm male faciuqt, et inl) pj^ocreabatur sibi paodcsti^, verecnndia, ab^tin^Qlia r^bus pessimi^ a^sulitnt^a cpu^piclebet; fUorum ptrditiooAm fr^tenia pietttt d«pior«b»t, 10%, Kt qui% rQdundantia gratiae tsnto ^ffccti; Qt a^sidiiitatt lOPOttm illius eQnjunxffrai divipse ip^Htif ut ait Apostolus ; Qtit adhasret Domino unus ipirUu9 e$t, (I Cor. vi) IteiM tjns, bniusniodi eonjnnatitQis formam ti^heos, anjfeliei aspectus in seipsp simiti- tudinem pr«fQrebat. Videtaiur enim iJIuip ftspjcien- ca^titfs, bpwestas, modQraVo., pHAiPW?\\ ^^^^\^^^ atqnt sohriQtaa. S^ t\ ml^ inMnMfo s^M \UWA devinxerat, nl anituiqat quod suam est vedderet ; et ad unam sui propositi hujus viam, nntascujasqne virlulis obsequiqm reflecteret ; ita mentis su» wa-: t^ptiopem qum diyin^ nieii|e spci^rel» V5{ jllf «M ^i- tando eum m ptrpetunm fGBdus iniret ; tx qna oi- mirum sibi virtute proveniebat innocentia, amicitia, (96) Hisce.celtfs teu CQenQiNis videotur includi, qW PUm* 9S dicontur^p. Yitale con^tructa^ et po^lmpdum ^» Bernardp ^ubjeclii. hjter jbroprias tili4i ^ayigajacense^ fqit t Qui denup expressius perscrutantes, si vel quandoque aliquam consequere^ur veniaoi ; ni- Volo ergo, ut, quod hactenus distulisti, mihi tuaro q hil ahud extorquere yaluer^unt, nisi quod mmltis tradere tiliam non cunctaiis. > Tunc mater : « U- bentissime, » intulit : « quodcunque tuae placet pa- ternitati concedo. » Quam postquam, cunctis qui stabant mirantibus, inter manus suscepit ; beiiiiedi- cens eis ad propria remisit. IUa veronon postmul- tos dies, virgineis indubitanter (jungenda) choreis, immaculata quievit ; lucemque saecoli hujus seropi- terna luce, sancti nihilproinus viri meritis, commu- tavit . 0 funeris gloria, quae melior habetur quam vita ! quia quod terrae subripuit, in coelum transmi- sit. Yere, ut ego considero, plus fuit quam resusci* (ari, sic mori. Certa siquidem salus est, non conta- minari peccatis. Quanti cuperent, rebus c.uro vila traditis, talem transitum cpmparare, si n^erca» torem forsitan invenirent I 119. Fatiscentibus ilaque roembris et appropiante morlis ariiculo, imperal' vir sanctus, fratres, qui sibi famulabantur, uti fessos artus dormiendo rele- varent, eo quod in ipsiiis excubiis diutius vigilas- sent : qui humj se utcunque collocantes, dormitare incipiunt ; sed ejus yocibus excitati, illuro cum qui- busdam coUoquentempercipiunt. Mopachomm nam- que multitudo cum tanta venit gloria, ut Bernardum morientem mox repleret laetitia. Illi autem erectis auribus propius acc^dentes, quid vidisset, extorque- re conantur. « 0, inquit, quam immensa eximiae pietatis viscera I quaih benigna ejus clemenlia I Audierana quidem, Domine, qaod qui pro te ac( cruciatibus afiicere.tur. De quo quia mentionem fe- cimus, qualiter vixerit vel obieiit brev^ter intimare dignum judicamus . 121. Hic namque maltis imi^citus criniimbas, insuper nuUius saori ordizits gradu peifuoctas (quod dicto quoque mirum est) raijitorum aoiiomm curri- culo, sacerdotali usurpaverat fuogi officio et hinc ad Dei vinim veniens, habiium mooachalem sasce- pit, oec tamen alicui, quod taiia comniisisset, dete- xerit. Sex itaque mensibus recursis ad extreraa ve- niens, quod hactenus celaverat, innotuit ; benedi- ctionem coronae, quani necdum aceeperat, cum via- tico accepit, et obiit. Cujus exitum, inamutata aeris serenitate, subito terribilia subsequuntur tonitrua, D fulgura veneriint terrifioa , fU imroensa pluviae inundatio, siinul et horrendarum flammarum coru- scatio ; tantaque fuit elen^eatprupo concussio, ac s totus ^er rueret illico : nec tamen ab aliquibus yisa vel audita est haec commotio a^ris, pfaeter illos qui in nostrisintereranthabitaculis. Ijpbis y^ro s^qenti die in capitulo de more coadunaUs : « Quan^ into- lerabilis, inquit vir pei, pecca^oribus apud inferos roanet tribulatio ? curo tanta unius miseri causa apud( nos ingruerit cleroentorun^ perturbSL^io. Quanta niroirum istius fuerjt infelicitas, tempestatis non ta- cuit immensitas. Revera siquidem hacin nocte dae- mones, miseruro per fenestrani extrahentes, con. sp^xi, nec non ^nter C|ps, Qi^errim.pm pr^ ^psi\is ani- mi VITA B. BERN.4RW TffiONIENSIS. ma conflictun] conspcxi ; sed quis aUercationis finis A^ fideleip bonus doininus requir^bat exstiterit, penitus ignpravi. » Talcm exilum mise- randus sustinuit, qui cum reliquis bcatificatus yi- deri non meiruit. i^^« Porro vir DQmini, prelij)ata cerUflcatus vi- sione, ac debito exhilaratus gaudio, si quid aliud jam loqui cogeretur, ipox ad haec ejus refluebant verba, nec quidquam vix fari poterat, nisi quae vide- rat et audierat. Unde quidam astantium, prie cor- diali ipsius rcsolutionis dolore stimulati, in haec verba prorumpunt : « Hsec relalio nobis non cedit in prosperum . Nara noslrum jam abborrens consor- tiuro, ad illorum quos yidit nihilominus anhelatcol- legium. » Tandcm discipulos unanimiler ad se ve- nire mandavit, quossecuiidumsingularemdistrictio- nem ordinum^.prout poluit, identi9en) instruxit. Sa- ^ cerdotes cs^tei-osque Dei^miDistros adroonuit, ut sic altari deservircnt, quatenus ipsimet hostia viya iie- reht.Adblesceritulos, quos susceperat, quosqucpa- tema pietate educayerait, hortatus est, ut virginita- tem suam, quasi tSesaufuin irrecupefabilem. custo- dirent, et iit inviolata conservaretur sese sagaciter accinfirerent. AdeitremunQilliteratos commoiiet, ut qiiasi pelles et ciKcia tabernaculi Domini purpurani,' byssum, byacintum a pluviosis procellis prblege- rent ; divinumque, quod administfare nequibant of- ficium, lo exterioribtiis subservicndo, saurh rcdde- rent. 4t3. Hinc per ordinem, dato cum lacrymis pacis osculo :'« ip^e, iriqtiit', paslbi-eni Vol)is{amoAo plrb- videat idonebin, qiji cUncloruin benigntssimuft con- V) soiator' est dbllentiuiti . ToV*cftiebaJi(tir vi^cera; et quasiasuis meml>ris deiraherentui^,' cum dolortf pbgnabant ; in eoquecuncfisaclmrrlibilior^rat, quod' matna (crucialum) viricerel charirate (99). Iriler'ho- stiiifti manuB, inler dfrie mtfrtii*ac6rbiiatetai, et ca- ptivitalTsdufari) n^cefssitaferii, 'rilhil" crudelius eSt quam' aiiirisseparaH. 'Nds, iiostram Viam dol^ba- rous, et ihvidere poiitis eju^ glor&e Videbamur '.' hfe claiisis 66'alis, qu ^sl jam 'humand de^pfciend; ' lisque ad expiratiorierii lirifn^Meosrionliperi^bat.Quiddgis pagina? Cur ad ejus iriorteiri vinlre formidiis'? Jam- dudum eonipilafores liWe sci^lbented fcoi*wairifiur,'at- que jart!id'udnm' prolfxidr liber ciidilur, dum ttd ul- thna perv^nire tlriieriiis: qu^^i tacenlibuk 'nobis ^t U38 Accclerabat transitum, qui vocabat ad gloriam ; et fessus a labp- ribus invitatur a^ praemi^. Superveniente itaque beatae acinnunqeris peroptatae suspiriis remuneratio- nis hora, quibus ille agricola, fructum pii laboris a raunifico patrefamilias percepturus, ab islis praesen- tis vitse laqueis ad aelerria deberet conscendere re- gna ; ipembra, Celici annositate confracta et incre- dtbili parcinonia penitus emortua, quia cbarius pau- per Christi non babuit, hsreditario jure Tironensi IScclesiae credidit, coelitus sibi creditum, coelo spi- riium reddi In aliquibus inss. bacapulo. r^vereriter po^ilarri/pro aegroiarilium nonnunquairi salute lavabant ; ex Cujus (fotionis) perceptiohe ih- columes remeabant. Illa vero hora, qua Dei ser- vns ab hac vita decessit, ex praefata pixide tarita mirifici odoris prodiit fragrahlia, ae si diversoriim aromatum cum ipsa congesta fuissent gehera. Qiia (101) De Belioacensi ditione supra cap. M, not. OP^gimus, et'hoc monasterium appellari diximus JUgilm-Dei. De quo etiam agdnt Sanmarthafai. «i3ii GAUFRII)! GROSSI fratres illecli dulcedine, rei verilalem uli se habe- A bat aDiraadverleruDt, nobisqiie tanlo luiriiDe orbatis fraterna coinpassione doIUerunt^ ^adem etiam hora exsequias triuroptales ejus vidit in Gallia quidalii monachus fleri, con^islcns in Britannia. 426. Celerrimis interim alis circnmquaque fama volitante, ut compertum est, ex hoc roundo migrasse consolalorem hujus patriee ; circumadjacentium ci- vitatum quam tnaxime Condolentes caierratim afthi- xerunt sacerdoles et clerici, abbates et monacbi, consules et proceres, et ex omni latere terriiorii in* numera muUitudo populi, interesse summopere sa- tagentes memorandis f jns exsequiis (quas), triumphi eredebant potius esse, quam funeris. Quem mona- chorum in eremo latitantem sua cellula tenuit? Quam matronarum cubiculoruro secreta texerunt ? B Sacrilegiura putabat, qui non tali viro ultimum red* didisset officium. NuIIa quempiam occurrere mora detinuit ; non reipubicae occupatio, non sexus fra- gilitas, non muliebris pudor, non domestica neces- sitas; non postremo ullius, quamlibet altissimee, di- gnitas administrationis quemquam retinere potuit, qu'ii oranes illuc certatim properarent quo dolori- bus dolores adderent, suspiria suspiriis iniligerent, lamenta laraentis extorquerent, lacrymas lacry- mis cumularent. Feslinabant etenira non ad aliquod ridiculosum cum cachinno spectacu- lum (102). CAPUT XIV. Analectce de variis in Vita gestis. 127. Si quis audire cupit quam intoleranter por- labat, sibi aliquid mclius quam caeteris in refeclO- rio apponi, audiat quid saepe fecit. Die quadain in- gres&us coquinara, vas parvulum cura aliis vidit ad ignem coquer.; ; perquirensque cujus esset, novit suum esse, unde non minimum indignatus arripuit, aliisque infundens immiscuit. Post haec, qui hoc injussus fecerat, fratrem yehemeDler increpavit. Ilem refectionis hora refectoriuro ingressus, at pul- saret nolam ad discum accesserat ; ibique cemens panem positum aiiis candidiorem, clam fcstinato rapuit, eumque ooram sene (103)quodam abscon- dens, iUius sibi panem tulit. Frater quoque refe- ctorarius (104)» aquam in scypho ejus mittere obli- tus, Ste^pe provolvit se ad pedes ejus, culpamque confitens, veniam cum lacrymis postulabat. Quem ^ levans vir Dei mitissimus, beoigne consolabatur, dicens : « Ne constristens super hssc, fili : non enim ut putabas, hoc tua culpa ; sed Dci voiontata, om- nia disponente, factum est : qui quia novit me non i440 indigere, superfluum duxit, utmittercs, tesuadere. «> Nemo etiara tam sollidte gastrimargiae laqueos seo jactantise curavit evadere : ne cnim vanae gloriae telo feriretur, quaeque sibi apposita praelibabat ; nevc gttla blandiretur, praellbata citins a se reiieie- bat. 428. De inlirmis atque debilibus curam sollicitus gerebal, roaxirae vero animarum morbis snccurrere invigilabat. Quod autem personarum acceptor mi- nime fuerit, in sibi grata assiduaque paoperum cod- versatione clarebat : quorum familiaritati, sibi dul- cissimae, se totum indulgebat. Mores omniam» ti^ tam et animos scrutator sedulus exquirere non ne- gligebat : infirmitatum namque animarum roagis quam corporum se medicum a Deo missum intelli- gebat. Illas igitur parvipendens dissimulabat ; sed diligenter inquirens animarum languores, iis omnino mederi satagebat, quia de aniroarum salute tuper omnia gaudebat, non de prselationis culmine, ut plures ; suas, nedum aliorum aninuis, parvipeoden- tes. Quid plura? Lnx haec coelestis, quampromoodi illuuiinatione, ejus misertus, claritatis clemens Con- ditor accenderat, in hiyus eremi obscuritate latere voluerat } sed omnipotens Deus, cujus conailinm manens in aetemum, immutat consilia homioumy quia aliter disposuerat, jam ejus radios longe late- que diffuderat, tantique lumiois splendore orbem irrfidiabat, 129. Excitati igitortam clarissinu viri opioione famosa, diversarum natiooum innumerabiles popu- Ji properabant ad eum, taoqnam ad lomen, aibi in eandelabro sanctae Ecclesiee a Deo erectom. Quos admirabilis Dei famulus yerbi divini gratia reficiens interius, vitae hujus labilis vanitates et moodanas vecordias declinare praeroonebat, dicens, non sanae mentis hominem esse, qui minima pro roaximis, vi- lia pro pretiosis, traositoria pro sempitemis com- mutare dubitaret. Dicebat enim fogitiviB brevis vi- tae gaudia evanescere» velut somoia ; et eztremam diem homioi iosidiari, taoquam hostem ; qm son- tes et incredulos io baratbrum demergeret, arsuros perpetuo cum diabolo et aogelis ejus ; saocto vero de hvuus vitte exsilio aroitteret io libertatem gloriae filiorum Dei. Haec itaque et consimilia viro Dei pro- loquente, jam tot illi adhaeserant, mundi vaoitale relicta, ot de els bene commutaiis non immerito dici posset : Basc est mutatio dexterce Excelu{lsa. Lviu). Quid mirum? Ipse namque, joxta qnod m Isaia legitur, erat quasi hortus irriguus, et quasi fons aquarum, cujus non deficiunt aquas. Et aedifi- (102) Souchetos hic inseruit aliquem sermonem, in quo comparatur cum patriarchis, apostolis et raartyribus. Deest hic serrao in utroque nostro ecgrapho, in quo lamen ante num. 128 invenitur hic lilulus scriptus : Sermo. Deest etiam in aliis mss. apud Souchelura, qui ex codice Papiriano supplevit, apud quem legi potest. Videtur autem fuisse exordium, cui consequenter subneciebantur sequenlia de Bernardi virtutibus Anatecta. (103) Id est eo loco quo senex sessurus erat i habent enim in monasteriis suum singulae Eoeom secundura aetatem professionis. (104) Idem plenius attingitur n. 93 unde et ex aliis similiter sequentibus ac supra factis magis confirmaraur ad credendura, non historias supple- mentum conlineri hoc capite, sed partem sermonis encomiasiici : cujus nihilominus finis qoam ioitium, utpote ad historiam nihilo plus faciens, in iisd^ mss. desit. }3jm. lywpiMiJ ■^^m? 144i VITA B. BERNARDf TIRONIENSIS. \Ui cabanUir in co deserta sseculorum, et iundamenta A triiici mensuram. Spiriiuali itaque cibo paupertatis generationis et generationis suscitabat. Jure ergo vocatur sediGcator sepium avertens semitas in quie- tem. Habitabat igitur in eremo jam quasi quidam magnus cccleslis exercitus, excubando » dum veniat rex eorum cum hymnis et laudibus. 130. Dicat qui potest, si unquam ant legit aut audivit, in cujusquam hominis pectqre tam inaudi* tam chariiatis latitudinem abundasse : ego enim non salis admirari suHicio, nedum possem promere verbo. Neminem namque ad se venientem repelle- bat, nullum secum cohabitart volentem rejiciebat ; noD caecum, oon claudum, non loripedem, non gib- bosum, non mancum ; sed omnea pariter sinu mi- sericordie dllalato colligebat ; viros cum mulieri- mopiam ssepe lemperabat, qiiae vehementer, ut su- pra dictum est, eos noununquam opprimebat. Sk- pius namque nunliabalur et panem deesse, infantes- que snos victu carere, nec non adventaniium tur- bas adesse, quas venientes de longe oportebat jcju- nas non dimittere. Quid igilur ? Putasne, qui legis, fidelissimum Dei f&mulum, cui panis deerat, et po- pulus pascendus aderat, putas vel ad modicum quasi anxium dubitasse quid ageret? Non dubitavit ; non heesiUvit : fides namque ejus mira de Dei largiute prsesumere assneverat. Promittebat ergo securus, quod non habebat ; quia de Omnipolentis bonitate conflsus, se habiturum yere credebat. Si enim ali- qaando corde sollicitus pro turbis afnuenlibus Do- hus, lactentes saos in humeris gestanlibus, susci- ^ ™"°* rogaverit iUud, quod apostoli cum lurbae pere non dubitabat ; nullus d^bilis, aut contempti biliSy nullus pauperrimus abiit repulsus. Quod pu- pilli et orphani audientes, victum sibi mendicando quaerilantes, vel aliena pecora per mra pascentes, cohortabantur sese metuo, dicentes : « Eamus et nos ad portum qui recipit omnes. » Gumque sedens eorum medius (non pudeat me, fratres, dicere nec vos audire, qnod illum clementissimum Dei virum non puduit facere nihil enim pudendum duxit prse- ter peccalum), dicamus igitur : Cum sederet eorum medius, et videret istos loripedes, illos claudos vei semihomines, sive cascos aut strumosos, seu man- cos vel distortos, tacite secum recogitons, in ani- mo dicebat : Hi fortasse sunt illa vilia, quibus Do- properarent ad Dominum, non habentes unde pasce- reni, rogasse referuntur, dicentes : Domine, dimitte turbas, ut eant in castella et villas emcre sibi escas, quia hic in deserto loco sumus, quibus ait Domi- nus : Vos date illia manducare {Matth. xiv); ai, inquam, aliquando multitudini diversorum un- dique afHuenii uon dissimilitcr compatiens, Domi- num rogaverit corde contrito, dicens : Domine, di- miite eos, ut eant ad ditiora loca, ubi habere pos- sint necessaria, quia hic in deserto et arido loco sumus : continuo intellexit Dominum sibi divinitus inspirando suggerentem, quod ait,apostoIis : Tn da illis manducare. i33. Fiducialiter igitur invitabat omnes ad pran- minus confringit fortia, et talium dicitur fore re- C ^*"'"' **"^ ^®*^ ^®'"'^^"? Condiiorem habebat dis- gnum ccelorum. Infirma enim mundi elegit Deus, ut fortia quseque confundat. 131. Consolans autem eos hortabatur, vitsebre- vis ineommoda aequanimiter ad modicum tolerare, dicens : « Filioli mei, sustinete, parumper non defi- cientes, et confortamiui spersntes in domino, qui nunquam derelinquit sperantes in se. Dominus enim solvit compedilos ; Dominus illuminat csecos, Do- roinus erigit elisos, Dominus diligit justos ; Domi- nus pauperem fecit et ditat, humiliat et sublevat ; suscitat de pulvere egenum, et de stercore elevat pauperem, ut sedeat cum principibus, ct solium glorisD teneat : Dominus solus est refugium paupe- rum, adjutor in opportunitatibus, in tribulatione. pensatorem. 0 ter felix anima, templum Dei Pa- tris, sedes Sapientue, requies Spiritus sancti, man- sio sanctjssimse Trinitatisl Credere fas est, quiadi- yina gratie, qu8e te inhabitabat, ea quse factura per te erat, antequam fierent tibi revelabat. Qua enim mente, qui panem non haberes, adventantes toties ad prandium inviUres, nisi citoad futurum, Domino procurante, oculis spiritualibns considerares. Igitur qui dat jiuDentis escam ipsorum, et pullis corvo- rum invocanlibus eum ; putas daturus non esset militi suo stipendium , suisque commilitonibus ? Dabat equidem, et iu afQuenter, ut mirarentur om- nes, maxirae autem increduli et infideles. Continge- bat namque persepe fieri, quod semei factum est Timete, charissimi, Dominum : nihil enim deest D ^«'"PO^"* Klisei. Clausa ut legitur in libro Rcgum timentibus eum ; et scitote quia melius est modi- cum justo super divitias peccatorum multas, qui thesaurizant et ignorant cui congregant eas. Psal- lite ergo in cordibus vestris Domino dieentes : Do- mine, ante te esl omne desidcrium nostrum, et ge- roitus noster a te non est absconditus. Exaudi pre- ces nostras, et educ nos de lacu miseriae et de luto fsecis . Et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis vestris, tristitiaque vestra vertetur in gaudium, et satiabimini cum apparuerit gloria ejus. > 132. Tali pane tuos pascebat, 0 Christe, pupillos iste tuus fidelis servus et prudens, quem constitue- ras super familiam Hiam, ut daret illis in tempore obsidione Samaria tenebatur ; sed gravius fame af- ilicU pericliubatur. Condolens ergo rex civibus ino- pia deficientibus, venit ad Eliseum ; qui non igno- rans causam adventus ejus, mox ail illi : Audi ver- bum Domini : Cras^ inquit, eodem tempore in porta SamarUgy statereuno modius similiB, et duo modii hordei slatere uno (IV Reg, vii). Cui unus de du- cibus, super cujus manum rex iocumbebat, incre- dulus verbo ejus respondit : Si Dominus etiam cata^ ractas in cofXo faceret^ nunquid boc esse posset,'9U(?(i tu loqueris ? VidebiSf inquit bomo Dei, oculis tuif^ et non inde comedes, Haud aliter nonnuIH, agilati curiosiutc videndi, accedcbant ad virum Dei, redar- Hi3 - eAUPRItt GROSSl. tiu gnentes eum quasi coDsnleDdo cur tot ac talea su- A tos, seu quos miserrima peccandi consaetudine li- sciperet, qui unde pasceret, nihiime haberet : cum eis fideli ac constantissima voce responderet, Domi* num, non se, illos procuratorera habere. Qui enim, aiebat, bestias lerrse coelique volatilia pascit, puta. tis hominum, ad imaginem et similitudinem suam formatorum, obliviscipossit? Uli autem, tanquam qui modicas essent fidei, despcrabant hoc posse fieri, quod promittebat bomo Dei, etiamsi faceret Dominus cataractas in cobIo . 134. Ne indign^mini, fratr^ cliarissiini, ^e ^s humilitate ac deleQtaliooe 'm paiy^^rtat^ tAtifiS fe- plicanti. frediteinihi, ipultfi sual |M pfKclara, quas virtute divinft operatps est miracula : qn^ quamvis curjosius stpduit tegere, quam fiagitioaiis faeii^ra sua abscondere, non omnia taH|eD poluit, qui«( vina bonitas plusiia^ poaleris preCiitura celari qo- luit. Sed ego, fratres, chfoissinii, quidquid sentienl alii, anoplius admiror h^jus glorioaisaimi viri humi- lem ioter pauperes Christi CQnversatioD«m, qugm sibi diviQi^us d&tam virtntem, quatumlibet mira- culis CQruscan^^m. HffiG namque de culffline aoge- licse vita muUos praecipitavit ; ill(| vero humilea quosquead altioc^ aublin^avit. Noveritt hoc homo Dei : ideo iilam dilig^bati atque colebat ; banc autem, in quc^ntum sibi lieebat, exercere fugie- b«^t et declinabat. Sad quid non extorqueret a visce- ribus charitatis ejus , infirmorum j^tqiii 4QleDtiiim compfissio? 135. Ut igitur, sicol decet, de spiritualtbua priu^ gatos, vel opinione fetenti ceu terra obrutos invc- niebat, ad suscitandos omnes de hujuscemodi mor- tuorum sepnllura , coelestis gratifle virtus divina ei bon deerat. 136. Haec igilur sunt^ quae per eum Gonditor om- nipotens divina operabotur miracala, juretanto ma- gis admiranda quanto plus salubria. Hsc namque suhty quae animam cum corpore a morte liberant perpetua, atque vita vivificaot stema. H^ ig^itor llla salutifera mundo potestas, quam apoatolis et apostolicis yiris Salvatorem sermo evaogclicns tra- didisse testatur. flanc docnit, faanc exhiberl mando languido prsecepit, dicens discipulis auis : Ite, infir- mos curate, leprosos mundate, esscos illuminate, B mortuos suscitate, daemones e^icite. IgttursldeDo- mioo recte septimtts, plane intelligimus, enm ma- luisae discipulos suos ista in anlmabus exercere quam in corporibus. Nam ut alias Bvangelhmi in* dicat, iUis quadam die com gaudio, quia dsemonia ipsis subjicerentur, redeuntibus ad ipsum videns illos coenoddxia etatione dejectos, quasi indignatus dixtt ac iHos : Videbam Sat^nam quati fuigur ca- deniem de emlo (Lue^ %). Illis quoque cui de morborum curaiione, et de daemonum expnlsione extolluntur, dicturos est in fine : Netcio vas {Luc. XIII). 137. Cavebat ^itur hic befttissimos Dei cultor pkcere homii^, ^e di&pliceret poceMori; talftumqae miraculorum gratiam , quam aibi evm reprobis morbis loquamur ; quia suporbus ant elstQB aoeeB- G cooEimunem i&lelligehat , exeroere parvi^ndebat ; sit ad eum, et non statim rediit demissus et humi- liatust Quis adulter aut Ibraicarius? quts avarus aut oupidus ? quia invidus aut malignus eo audito non cominuo ooavertit se et oommutavit? Raptores enim rapere desierunt, erodeles erudelitatem suam deposueront, tyraiwi a tyraonide cessavenrat, see- leraii saa soelera omiserunt ; divites divitias soas parvipendentes, pondus sibi fore nonsubsidiom eo- gnoveruat ; poteates sublimitatis cohneB non seeo- ritalem sibi esse, sed prasoipitium inteliexeruiit ; muadi amatetres sese vanitate deservivisse eompe- rerunt. Quid plura? G«ecorum oeotos, muiidanae fae- cis pulvere plenos, ut verum solem cernerepossent, aperi^bat ; aures, qu|is Domin^s in gencre humanq imo, ut pluribus noxiam, sicul dictum est, ^eelina- bat, nisi omnino miseranda vexatorum atque do- lentium eogeret ao competteret compassto. Non enim erat de illis, qni nituntur iocedere in magius et in mirabiiibus super se. Quid immoramur ? Jam tan- dem pandamus quse abscondit ; revelemQS qoie ce- kri voluit ; quia sapicntia abscondita et tbesanros invisus, quae utilitas in utroqoe? Disamos eiigo : Quts oaput vel membrum aiiud doluit, et non con- tinuo ad sacrae manus ejus tactum, tevamen sen- sit ? 0 quam phires hoc semetipsos probasse teslantes audrvif Quis perturbatus diaboKcts im- missionibus, confugiens ad ipsum, confileBsqte quibus tentatioBum perurgeretur stimolis, reme- clausas conqueritur, ccelesti carmine reserabat ;'D *™ *^P^"' ^**^ •'^*"^ coBqoievit? claudorum gressus in viam pacis et justitiae dirige- bat. Si quis haustu pestifero serpentinae suggestio- nis venenum susceperat, oraculi divini anlidoto cu- rabat ; aegrotos in fide, spe et charilate, ut spiritua- lis medicus, sanabat. Quis est qui fari possit, quot vexatos a daemonlbus potenli virtute liherabat ? quot ab antiqui serpenlis faucibus extrahebat, Deoque lidelis servus restiluebat? Hortuos denique, non biduanos tantem aut triduanos, verum eliam qua- triduanos ad vitam revocabat. Nam quos letha- lium cogitationum delectatione pemiciosa defan- ctos, adhuc tamen sub pectoris domicilio clausos ; aut quoB pestiferi operis perpetrationemonifera ela- 130. Frater quidam (e^jus, quia adhuc superest, nomen supprimo) infidelitalis ino^issioinibtts per a^gelos matos exc^itatua, ad vinm Dei perturbatus confuglt, animique iatoIerabUem confessus labo- rem , sanctissimifi ejus precibus si|)i subveniri expo- &(oIabat. Gujus a^xiae vexatiooi comjpiatieas miseri- eordissiws Pei servus : « ^quo, inqniit,, esto ani- mo,. lili : non enim haec, ut metuisi teotatio tihi ad perniciem sed ad probationem, Domino penoittente, contigit. Solet namque Gonditor piissimus suos mi- lites probare tentationibus. Sta igitur in certamine ut athleta streuuus, dc Dei juvamine indubius ; qaia non coronabitur, nisi qui legitime certaverit. » Gai i445 VltA B. BERNAfel)! TmONIfiNSlS; 1446 cum fraler, supra vires suas, ut sibi videbalur, len- A eo ad alium reverlebatur, docens illum aliquid de talum se cum lacrymis coQtestaretnr, ait ad eum vir beatissimus : « Si igitur i&ta via earera oude*- stia, vade, confidens quia mittet tibi DomiDus au- xilium de sancto. > Exilla ergo hora (ut ore pro- prio mihi frater referre solebat) ab impugnatione illa ita quievit, ac si minime unquam tentatus fuisset. 139. Contigit quoque tempore quodam eum cum fratribus suis per vicum iter habere; cujus in mcdio cuip mulieri cultu ornalq» compo^ifQ obvia- rcnt ; notavit Dei famulus ut paslor de o^rbus sol- licitus, quosdam incautius in eam oculos fiijecisse. GumperifmisisaeBt : < Pulcbra, inquitad eoa, molier illa foret, cui cjbviavfmus, nisi lusca esset. > Qui Scnpturis inter op«ra laboris. Quod videns alter in- videbat, iUomqna sibi praeferre ingemiscebat. Qui tandem ad venerabilem Dei virum accedens, con- querebalur cum lacrymis, cur se contemneret, aUumque sibi prseponeret ; illum consolans, illum docens, illum verbis divinis instruens, illum am- plius, se vero minus diligens. Cui vir prudens in- crcpando respondit, dicens : « Ad te autem, frater, cur qusereris me non ire, cui displicet totum quod possum facere. Tua namque monstrat impatientia, me tibi potins noeere quam juvare; iliius vero manauetado, cai boiittm est quod fttcere seio, me sibi non nocere testatur, sed subvenire. Non imm&- rito ergo te desero, cui noceo ; et vado ad illum. ^ . n quem me, ut gratulans ipse testatur, juvare oredo. » ignorantes cur hoc proposuisset. mpoDdenmt e,, B h ^ ^^ ^^^. ^^^^^.^^ ^^^.^. ^^^,^^ coinpuDCtus, ^d ejus pedes provolutus, rogavit i^eniam, colpam non eam esse hiseam ; sed duobus ocnlis clare in- tuentem vidisse, Quibus ipse : « Gredite, inquit, mibi, fratres cbarissimi, quia loa multum eurare siudui, an unun), v.el diios haberet pculos. > Quo illi audtto, taadem se aatutisaima Dei viri calHditate circumventos intelligentes, erubuerunt. 440. Si quis ilerum audire desiderat quapperiie mentes pFob^bat hqmaiias et probando comgebat« sequeBfia audiat. f>um mundanos fngiens strepitus, in illa resi^eret ips^Ia, q.u«e mari circumdala, nulli &e terrse contigua, prout dudum votis ingentibus ca- ptaverat, orationi atque lectioni vacans libere, (o- itts ccelesti in oontemplatione theoriis divinis inde- confessus ; quam non diffieile consecutus, deinceps est emendatus. Beof) quam caUidc pastor eximius oves erranles sen perditas de luporum faucibus eri* pere non ignorabat. 448. Leettoni etiam hsc inserarous, quod tacen- dum minime duximus. Servus in obsequio viri Dei fratrumque quidam famulabatur, qui ut oomederet, sicut ab hujusmodi sa&pe solet Beri^ victnalia fura- bi^tqr, Quo fratres compertq, victum sub serax po- "nebant ; sed cum sera non valeret famuli manns ra- paces arcere, Patri sapctissimo a fratribus indica- .,. , .,. ■» ai.cipuiobiainen, corpmie .^^^ ^^^ q^.^^^ valde virBeiimtus ait sibi sMbsjdwm roaftum hihoTilm ppoaurantes, ha- V ^^^ ^^^^^^ ^^ fratridda. ouid ecist bebat : ad quos laborantes, postoratiopem, contem- fessus animuin satiabat ; disclpuiostamen, corporale ^ .^^^ ^^^ q^j^us valde virBeiimtus ait : - Quid est, piatioDiem etleclionis meditationem^ visendps exibat. Horum unus spiritu mitis ; alter vero impatiens erat : qui non simul sed divisim operabantur. Arte ergo tali vir sapiens eorum spintus ppobando ex- aminabat. Ad primum veniens, Beuedicile, dicebat. D^inde qqgasi laborave voijsns, de fratris manibus ferramentum tollebat ; eumque inierduqi quiescere praecipiebat. Cumque fodiens glebas huc illueque projiceret, see quo loco vel ordiae ponere deberet observare curaret; interrogabat fratrem, si bene ageret : qui, ifuia sibi vaide placebat, quidquid vir sanctus agebat, ilinm peroptime facere respondeb^t. non fratres, sed fratricid», quid egististCur eum, quem vos ut vosraetipsos diligere oportuit, in bujus ruinse foveam homicidae immisericordes impuHstis ? Vos, ii^qqam, vos boc fecistis : vos fratrem esurien- tem ad furtum eoogistis, qni panem ne sumeret sub sera inclusistis, cui Christus panis vilae nunquam se denegavit. Yos nocentes atque rei, hujus noxoe culpa tenemini, nisi cito resipiscamini. » Quo fra- tres audito, paventes atque terrili, solo prostrati, veniam postulantes, quid agere debcrent, virum sanctissimum obsecr^ntes interrogabanl. Quj, pro ipsis primum precibus ad Dominum fusis : c Ite, in- quit, serisque omnibus remolis, fratrum sibi victum sumere licenter permittite ; quantum voluerit ut su- Deinde ad alium vadens cum iUdem feceret, ille ^^^ persuadete : hoc vestri iUiusque mali ; chari- glebas negligentius projiceret, ^ ^^ subveniente mipatiens, cum docere illum satagebat, quomodo eas poB^ro de- beret. 14i . Yidstts itaifae vtr beaiisaimtts, se n6n posse pro velle fratris illius quidquam facere, recediens ab tate subveniente, solum video r^medium. » 0 sa- pientia non humana, sed divina ; non terrestris, sed coelestis; non ab homi^e, s^aDeo; non 4e fnundo sed de coelo (105). (105) Sequebatur Oratio ad B. Bernardum, inslar rhythmi composita, aut instar 8e.quentise, quse solc' batin sacris recitari .♦ quae cum sit apud Souchctum excusa, brevitatis causa hic omittitur. ORDO RERUM QU^ IN HOC TOMO CONTINENTUR. HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. Notiti» historico-Utterarin de Tita et scriptis Honorii. 9 PARS PRIMA OPERUM HONORII. DE PH1L0S0PH1A. MUNDI LIBRI QUATDOR. LIBER PRIMUS. PrsBratio. 41 Cat. 1. — Quidsitpbilosophia. 43 Cap. II . » Qas sunt et non videntnr. 43 Cap. 111. — Qas santetessevidentar. 43 Gap. IV. — Qaid sitperfecte aliqaid cognoscere. 48 Cap. y. » Qaibus rationibos probetur quod sit Dens. 44 Cap. VI. — Qaare potcnlla dicatur Pater. 45 Cap. vn. — Qaare sapieoUa PiJlus. 45 Cap. Vlir. — De genitara Pilii. 45 Cap. IX. - Qoare volantas dicatar Spiritas sanctus. 45 Cap. X. — Qaare a Patre et Filio procedat. 45 Cap. XI. — Oe coffiternitate Ipsoram. 45 Cap. XII. ^ Qaare quasdam ani de personis attribnan- tor, cum sioe alia nibil operetnr. 45 Cap. XIII. — Qoare Filio attribuitur incamatio. 46 Cap. XIV. — Quare Spiritui sancto peccatomm remis- sio tribnta. 46 Gap. XY. — De aoima mundl. 46 Cap. XVI. — Quid sit coeleste anlmal et mtheream. 47 Cap. XVII. — Quid aeriam. 47 Cap. XVlll. ' Quid humeciam. 47 Cap. XIX.— Utrum corporasiotvel spiritus. 47 Cap. XX. — De dffimonibas . 48 Cap. XXI. -*De elementis. 48 Cap. XXII.— De creatiooe pisclum et aviam. 53 Cap. XXIII. " De creatione caBteroram animalinm et hominis, et quo iempore mundt creatio facta siL 55 LIBER SECUNDCS. Prsfatio. 67 Cap. I. — Quid sit aether et omatns illiiis. 57 Cap. II. — Quod aqttfiB coogelatn superiethera nonsint. 57 Cap. ni. ^ Qnomodo intelligendum sit, Diviiit aquas qu(B $urU $ub firtnamento. 58 Cap. IV. — Qood super ethera nihil videatur. 68 Cap. V. — Quod modis auctoritas loqaatur de superio- Tibus. 59 Cap. VI. — De flrroameoto et stellis. 69 Cap. VII. — De infliis stellis, utram moveantur. 59 Cap VIII. — Quotcirculi dicantnr esse in firmamento. CK) Cap. IX. — Qni sunl vlslbiles. (0 CAP. X. — Ubi incipiat galftiias. 60 Cap. XI. — De zodiaco §t nnde dicatnr. 60 Cap. xn. — De dispositlone signomm, oo Cap. XIII. — De invisibiiibus circnlis. 60 Gap. XIV. — De duobus coluris. . 61 Cap. XV. — De horizonte et meridionali circulo. 61 Cap. XVI. — DemotuflrmameoU etdepolis. 61 Cap. XVII. — De Saturao, et quare aliqna stella dicatur frigida, et quot modisnomina qaalitatum rebut attribuan- tur. 69 Cap. XVI II. — De Jove. 63 cap. XIX. — De Marte. ea Cap. XX. - De Veoere. 63 Cap. XXI. — Quomodo eadtm stella dicatur Lucifer et Bespenis. 68 Cap. XXII. — De Mercurio. 64 Cap. XXIII. — De statu et retrogradatiene prffidictaram steliaram, et quod veram sit solem esse sub Mercario et Yenere. et de circulis eoram. 6i Cap. XXIV. — Quando circuli Veneris et Mercurii ,11- berius appareant. 66 ^AP. XXY. — Utrum planet» moveantur cnm flrmamen- to vel contra. 65 Cap. XXVI. — Quare sol oblique movealur, et de hleme et vere. • 67 Cap. XXVII. — Unde-altius moTentur inflrmi fn Tere. et in autumno ; et de qnatuor anni temporibns. 68 Cap. XXVUI.— Quidsitnaturalisetusualis dles, et de divislonibns eoram. 70 Cap. XXIX. — Unde «qnalitates et insqiialitates die- ruro. 71 Cap. XXX. — Unde Ecclipsis solis sit, et qaod sfngniis mensibus non contingat. 71 Cap. XXXI. — Quare luna non habeat splendorem et calorem ; etde novilunio ot plenilunio. 72 Cap. XXXII. ^ De eclipsi Innn et qnare singolis mea- sibus noo cootingat, et de flgurls nmbraram. 73 LIBER TERTIUS. PrfiBfatlo. T5 Cap. I. — Deaere. 75 Cap. II. — Qualiter qninqne zonae sint in aere. 75 Cap. III. — QuflB diversitates ex aere in terra siot 7a Cap.1V. — Unde sint pluviee. 7f Cap. Y. — Quare solis radii et calor ad terram ten- dant 7« Cap. VI. — Quare 80l calefacil terram, et Ignfs snpe- rior non. 77 Cap. vit. — Qaod ante flnem mnndi gntta sanguinis cadent,vel quare sanguis dicatnr pluere. 77 CAP.VIII. — Undegrando etnix. 77 Gap. IX. — Quare nives nanquam conliogant fn ostate. cnm in ea contingat grando. 78 Cap. X. — De tonifrais et fttlmioibas. 78 Cap. XI. — Quare iii sola esstate contingant fnlmina. 79 Cap. — XII. ->De eoqnod stelleB videntur. aliquando ca- dere. ^* Cap. Xin. — Qnod cometa non sil ateUa. 60 Cap. XIV. — De refluxiooibos Oceani. so Cap. xy. — De ortu veotoram. 8i Cap. XVI. — Unde qnasdam aqna dnlcis.qnsdam salsa. Cap. XV u. « Quod aqna colata et attenuata fontes dol- ces gignat 8» Gap. xviiL— Unde pntei habeant hnmores. 8S Cap. XIX. — Unde aquaputei et fontis in «state sit fri- gida, in hieme calida. 88 Cap. XX. — Unde exnstlo vel dilnvinm. 6i Cap. XXI. — Unde sit quod in Junatione modocrescunt humores,modo decrescunt. 6« LlBER QUARTUS. PraBfatio. ^ Cap. I. — De terra et mnndo. 65 Cap. n. ^ De diversis qualitatibus terr«. 65 Cap. III. — De habitatoribus terrie. 6S Cap. IV. — De termiois Asie, Africse et Enrop«. 86 Cap. y. ~ Uode in qnibnsdam montlbns perpetuie sint nives. ^7 Cap. VI. — Quas qualitates contrahat terra ex dlversis ventls. *^ Cap. Vir. — De insertis arboribns. 6^ Cap. yiii. — Qnid sit sperma. 68 Cap. IX. — Quare in pueritia coitusnon contingat 88 Cap. X. — De matrice. 88 Cap. XI. - Qu» sit causa sterllitatls. 6» Cap. XII. — Si aliqua nolens potest concipere. 89 Cap. XIII. — De supernuitatibus. 89 Cap. XIV. — Quare bomo. cnm natns est, non graditar. Cap. XY.— De formatione hominis In ntero. 90 Cap. XYI. — Unde pner pascatur In ntero. ^ cap. xvii. — De naUvitate, et qnare natf in septimo menso vivant ^ ^mmm i44d ORDO RERUM QO^ IN HOC TOMO CONTINENTUR. 1450 Cap. XVIH. — De Inrantia et sensn. »i Cap. XIX. — De dif?psttnnibu8 ei iapid'^ nrinae. »1 Cap. XX. — Quod h(»mo naturftli^cr sit calidus el huml- dnp, el uude longus et |..arvu8, grftcilis e» gro8sus. 93 Cap. XXI — De soniiio. ^ Cap. XXII. — Uude somiiia, et de animall et spiritali yirluie. »* Cap. xxni. — De capite. »* Cap. XXIV. - De cerebro. 95 Cap. XXV. — De oculis. 96 Cap XXVI. — Qualitervisusflat. ^ Cap. XXVII. - De contuitione, et inloltioiie, etdo tui- li)ne. ^ CAP. XXVIII. - De audltu. «J CAP. XXIX. - Ouid sit nnima. »3 CAP. XXX. - Qum aciiones sint anlm» el corpons. 97 Cap XXXI. — Quomodo motus corporis contingaQt. 97 Cap. XXXII. — Oualiler anlma sit in liomine. 98 Cap.XXXIU. — De tempore conjuncUonis anlm» cum corpore. J2 CAP.XXXIV. -De virtutibua. . , * Cap.XXXV. — Quarenon discematet intelHgat infans. 99 Cap XXXVI.— Dejuventute, seneclute et senio. 99 Cap. XXXVII. — Qnalis quwrendus slt maglster. 99 Cap XXXVni. - QtiaAs disripulus. ,. ^ ^^ Cap. XXXIX. — Qnalis complexio conveniena Bit doc- trin«. ^^ Cap! XL. — QU9 «tas et quis termlnus dlscendi. 100 Cap. XLI. — Qttid sit ordo discendi . 100 LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS SEU AFFECTIONI- BUS. Cap. I. — De hemisph»rlo. 19S Cap. II. — De ortuei occasu solis. 108 Cap. UI. — De iiorls artlflcialibus. 108 Cap. IV, - AUitudo solls et climatis. I03 (^AP, V. — De lerra et magnitudine solis. 103 Cap. VI. — De aqu» lumore. 103 Cap. VII. — De solis virlnitale. 193 Cap. VIII. - Quod nibil ante solcm occidal, quod cum soie orfiur \^ Cap. IX. ~ Oaomodo fiat eclipsis. lOi Cap.X. — Delnnaesaltu. 104 r.AP. XI. — De oricnle et aliis. 104 Cap. XII. — De meridio. 105 Cap. XIII. — De cancro etcapricomo. 105 Cap.XIV. — Dehorlzonte. 105 Cap. XV. — De «quinxlio. 105 Cap.XVI.— Oedieetnocte. 106 Cap.XVII. — Deparallelis. 106 Cap. XVI II. — Horolofxlorum diversilas. 106 Cap. XIX. — Adinveniendum intervailum in horologio. 106 Cap. XX. — Quod sol medius numero dlcatur \cn Cap. XXI. — De stellflrura lumine. 107 Cap.XXII. — De di&llnctissphffiris. 107 Cap. XXIII. — lerra unde frigida. 107 Cap. XXIV. — De hnea zodiaci. 107 Cap. XXV. — Zodiacus quo ducatur. 108 Cap. XXVI. — Planetae quo vadant. lOB Cap.XXVII. -> Deflequinoctialilinea. 108 Cap. XXVIII. — De aolslitlo in cancram. 108 Cap. XXIX. — Unde visus reridat. 108 Cap.XXX. — Designis duodecim obscuraDtibus solem. 109 Cap. XXXI. — Quod planetse non semper sint sque ce- lorea. 109 Cap. XXXII. — De sole ascendente, et quid efllciat« 109 Cap. XXXIIT. — In ariete sol multiplicat diea. 109 Cap. XXXIV. — De linea tendente per centrum. 110 Cap.XXXV.— An 80i dintius 8ub tcrra sit, quam su- per n oequlnoctia. 111 CAP. XXXVI — De lucifero et hespero. lll Cap. XXXVII -- Quod horologium in prima et altimar hora non liahcat partcs. 119 Cap xxxvm. — Quod 801 duceDtesima sexta declma pars clr(*uli sui dieatur. 119 Cap. XXXIX. — Deplanoetalto. 119 Cap. XL - De gradlbus et climatibus. 119 Cap. XLI. — De solo hiemali 113 Cap. XLII. — .£quales possunt esse ortus, occasus non item. 118 Cap.XLIII. — Quodnon sint equales meridies et orra- «8. liS Cap. xliv. — Quod sol sit administrator edthereea lu- cls. • 113 Cap. XLV. — De corpore solari. US Patrol. CLXXU. '\\p.XLVI. — Dc in»»(lii8 peruslee. 114 Cap. XlVII - Dc o •tii inaMUino et vcfiperlino. 114 Caf. XLVlii. — (j. id siAiio niatntlna et vcspcrtina. 114 Cap. XUX — Cnde s'ellana creala sint. 114 DE I^: VGINE .MU.NH L.BKI TRES. Epistolj Christiani ad Honorlum solitarlum de imagtne niundi. 119 Epi:^toia Honorii ad Christianum de eodem. 119 LIBER PRIMCS. Cap I. — De forma mundi. — Etymologla et figura mundi qualis. 121 t AP. II. — De crcal'0iie mundi. — Quinque modi crea- tionis inundi. UL CAp. III. — De qu. luor elenienlis. — Unde elementa dicanlnr. isi Cap IV. — De septom nominibus terrfle. l«i Cap. V. — De forniti terrfle. — Terram esse rotundara. 19S Cap. VL -Dequlnque zonis. — Circuli slve zonae Inha- bltabiles. 133 Cap. VII. — Dc tribus partibusorbls habitabilis. 12d Cap. VIIL — De Asia. - Paradisus. 1S3 Cap. fX. — Oe Paradlso. — Fons paradisi. 123 Cap. X. -^ De quatuor Ouminibus. — Ganger, Nilus, Tigris. Euphraies. 123 Cap. XI. - De India. — Unde sic dicta. ejus termini, montes elc. 123 Cap. XII. — De monstris. — Arimaspi, Cyclopes, Scl- DOpudoe. Acephall. 1S4 CAP. XIII. — De Bestiis. — Cenrocroca, Taari indomiti, Boves tricornes, etc. 124 Cap. XIV. — De Parthia. - Unde dicta Aracusia. — MagiccB arlisorigo. 125 tap. X V. — Dc Mesopotamia. — Varlaa ejus urbes. 195 Cap. XVI. — De Syria. — Ejus urbes et provlncifia. 1?6 Cap. XVII. ~DePalestin&. — Ejus variffipartes. 126 CAP. xvill. — De iEgypto. — Buxia postea iEgyptus dicta. 126 Cap. XIX. - De Caucaso et regionibas Orientis. 127 Cap. XX. — De Asia Minore. 127 Cap. XXI. — De regionlbus Asia.. 127 Cap. XXII. — De Europa. — Ryphaei montes, MoBOti- dcs paludes. 126 Cap. XXIil. — DeScylhia. 128 Cap. XXI v. — De Germanla superiore. 198 C/p XXV. — De Gerniai fj inferiore. 125 Cap. XXVI. — De Thracla. 128 Cap. XXVII. - De Gr»c:a et ejus varlis partibus. 188 Cap. XXVIIl. — De Italia. — Varlae Italla appellatio- nes. 129 Cap. XXIX. — De Gallia. 190 Cap. XXX. — De Hispania. — Sex ejus provincied. 130 Cap. XXXf. — De Brilannia et partibus ejus. 130 Cap. XXXII — De Africa. 130 Cap. xxxm. - De .cihiopia. — Astrologia ubi de- scripta. 181 Cap. XXXIV. — De insulis, et doto, ut dicuDt, orbe. 131 Cap. XXXV. — De Siciiia. — TrlDacria dicta a trlbus monlibus. 132 Cap. XXXVI. - De Sardinia. 133 Cap. XXXVIl. — De Inferno. — De Dominlbiu lofemi^ Acheron, Styx, Phlegeton. 138 Cap. XXXVIll. — be aqua. 133 Cap. XXXIX. — De Oceano. 138 Cap. XL. — De »stu maris. 133 Cap. XLI. — De voragine. — Quomodo llat vorago. 134 Cap. XLU. — De terraa motn. — Quomodo fiant terrta motus. 184 Cap. XLIII. — De Hiatu. — Causa hiatuum terr». Tre- mor terr» quid. 131 Cap. XLIV. — De frigore. — Cur extrem» Oceani par- tes perpetuo frigore horreant. 134 Cap. XLV. — De aquis dulcibus et salsis. I3i Cap. XLVl. — De mari Rubro. — Mare unde dlctum. 185 Cap. XLViI. — De geniina aqu» natura. 135 Cap. XLVIII. - D } aqua calida. 135 Cap. XLIX. — De aquis mortileris. 13.S Cap. L. - De mari viortuo. — Bituminls natura. 135 Cap. LI,— De aniroahbus aquarum. — Cur aves in aere volent. . 138 Cap LII. — De sigiiisinmorc prognostlcis. 136 Cap. LIH. — De aere. — D»mones In aere commoran- tur. 136 Cap. lIV. — De ventis. - Ventus quid. *3« Gap. LV. — De cardiDalibus ventis. i^* 40 4451 ORDO ttERUrt. Hii cap. LM. — Do uubibus. — Nubea quoni(Mlo uascaiw tor ; unde dictae. 186 CAr. LVH. — De lonttru c( fiilntinibus. I3t Cap. LYHI. — Dc iride. — Iris quomodo flat. 137 Cap. LIX. - De pluria. — Quoniodo flat pluvia. 137 Cap. LX.^De grandine. — Grandinis generatio. m CAP. LXI. — De nive. — Nix qnoniodo flat. 137 Cap. LXII. «^ De rore. — Uade ros veniat. — Praina. 187 Cap. LXIlL — De nebula. >- Unde nebula fiat. i87 Cap. LXIV. — De fumo. — Qualis lignorum resolutio flat io iguo. 187 Cap. LXV. — De ignicnlls. 187 Cap. LXVi. — De pestileutia. — Unde nascatur peati- lentia acris et ubl. 138 Cap. LXVIL — De Igne. — Angelorum corpora ignea sunu 138 Cap. LXVIU. — De planetit. — Uude planete dican- tor. 138 Cap. LXIX. — De lana. — Cnr propriam lamen oon babeat 138 Cap. LXX. — De Mercurio. — Motus ejus. 138 Cap. LXXI. — De Venere. — Motus ejua. 188 Cap. LXXII. — De Sole. — Sol nnde dictus. — Magnitado et motna ejua. 139 CAP. LXXIIL — De signis solis prognosticis. 188 Cap. LXXIY. ~ De Marte. — Mutu« ejus. 189 CaP.LXXV. — DeJove. 189 Cap. LXXVI. — De Satumo. — Motus ejus. 189 Cap. LXXVII. — De absidibns planetarum. 189 Cap. LXXVHI. — De co;orlbtt8 planeiarum. 189 Cap. LXXIX. — De via planetanim. 140 Cap. LXXX. — De sono planeUrum. — Cur a nobis non exaudiatur. — Musira. 140 Cap. LXXXI. — De ccE^leati mnsica. - Proportiones planetarum. 140 Cap. LXXXlI. — De homine microcosmo. 140 Cap LXXXiii.*— De mensura, sive distanioplaneta- rum. 140 Cap. LXXXIY. — De cQBlo. — Ccelnm unde dictnm. — Pronostica tempostatnm. 141 Cap. LXXXY. - De cliraatibus 141 Cap. I.xxxyi. — De plagis. — Adn nomen e qaalnor plagis muodi compositum est. CAp. LXXXVII. - De flrmamento. Cap. LXXXVIII. — boaxe. 141 141 141 Cap. LXXXIX. - De sttfllis.^— Cnr steil» in dio non appareanl. — Uode dlctie. 141 Cap. XC. — Desideribus. — Sidus unde dicatur. 149 C.\p. XCI. - De zodiaco. — Unde sit dictus. 149 Cap. XCII. — De ariete. — Qnare aries pro signo po- nalur. CAP.XCiiL — Delauro. Cap. XCiv. — De gominis. Cap. XCV. — De cancro. Cap. XCVI. - De Lcone. Cap. XCVU. — DeVirgne. Cap. XCYllI. — De iibra. Cap. XCIX. - De scorpio. Cap. C— Desagitlario. Cap. CI. — De caphcomo. CAP.Cil. — Deaquarlo. Cap. Clll. — De piscibus. Cap. C»V.-Hyades. Cap. CY. — Pleiades. Cap. CYI. - Arctos. Cap. CYU. — Bootes. Cap. CYIII — Arcturas. Cap. CIX. - Pithon. Cap. cx. — Corona. Cap. cxi —Hercnies. cap. cxii. - Lyra. Cap. cxill. - Cygnos. Cap. CXIV. - Cepheos. Cap.CXV. — Pcrseus. cap. cxvi. — Deltoton. Cap. CXVII. — Serpentarias . CAP.CXVIIL— Pegasus. Cap. CXIX. — Delphinus. Cap. CXX. — Aqniia. Cap. CXXI. - Sagitla. Cap. CXXII. — Hydra. Cap. CXXIII. — Crater. Cap. CXXiY, — Gorvns. Cap. CXXY. — Orlon. Cap. CVXYI. — Procyon. Cap.cxxvii. — Canicnla.. Cap. GXXVIII. - Upiis. 14t 149 149 149 149 149 149 143 148 148 143 448 148 148 148 144 144 141 144 144 144 144 144 144 144 144 144 144 144 144 145 145 145 145 14S 145 145 Cap. cXXIX. - Bridanus. i<5 Cap. CXXX. ~ Cetns. 145 Cap. Cxxxi. — Centaanu. 145 Cap. CXXXII. - Ara. ><« Cap. CXXXIII.— Argo. 1« Cap. CXXXIY. - Pislrix. ^^ Cap. CXXXY. — Canopus. 1 <« Cap. CXXXVI. — Laclea zona, — cnr candida. 146 Cap. CXXXYII. — De cometa. 1»« Cap. CXXXYIII. - Aqueum coBluro. u« Cap. CXXXIX. *- Spirilnale coBlnm. 1 ic Cap. CXL. — CoBlnm coBlorum. iw LIBER SBCUNDUS. Cap. L » De evo.^ JEvom qnid slt. 14-> Cap. II. — Da Temporibns letcrnis. 443 Cap. III. — De temporibus mundi. 1 1« CAP. lY. — De atomis. H7 Cap. Y. — De ostontis. K" Cap. YI. — Deraomentls. 14" Cap. YII. — De partibus. 14? Cap. VIII. — De minutls. 147 Cap. IX. — De punctis. \*^ Cap. X. — Dehoris. U? Cap. XI. — De qoadrante. ^47 Cap. XII. — De die. — Undo dictas dies 1^7 Cap. XIII. — De Longis et brevioribus dirbuP. U7 Gap. XI Y. — De Zodioci siitnis, ct iiarailclis solis l IH Cap. XY. — De primo cir ulo. i4< Cap. XVI — Desecundocircnlo. I4< Cap. Xyii, - De tenio circulo. 148 Cap. XYIII. - De qnarto circalo. 148 Cap. XIX. — De quinto circnlo. 148 Cap. XX. ^ De sexto circulo. in^ Cap. XXI. — De septimo cinralo. '49 Cap. XXII. — De octavo circaio. Ud Cap. XXIII. — De qoatuor ^iolis clrcnlis. 149 Cap. XXIY. — De varia umbra dieram. 149 CAp. XXV. — De horizoote. l *9 Cap. XXVI. - De dieram divlsione. U9 Cap. XXVII. .- De initio et flnedieram. i.V) CAp. XXVI) I. — Denominibnt dieram. i'-0 Cap. XXIX. - De nocte. i'o Gap. XXX. -- Deumbra. i'>o CAP. XXXL ~ De eclipsi. L-O Cap. XXXII. — De septem temporibns noctis. loo Cap. XXXIII. — Dehebdomada. I5i Gap. XXXIY. — De mensibns. I5i Gap. XXXY. — Dft nomiuibns meusium. L'il (UP. XXXYI. - De menslbus Romanoram. 15^ Cap. XXXVII. ~ De Januario. I.'4 Cap. XXXVlii. - De Fcbruario. isi Cap. XXXIX. - De Martio. ifit GAP.XL.-De4prili. 159 Gap.XLL — DeMaio. ib^ CAP. XLIl. — De Jnnio. 1.^3 Gap. XLIII. — De Juiio. - Unde dlctns Quintilis. 153 Gap. XLIY. — De Augusto. — Uude Sexttlia. 15 1 Cap. XLY. — De Septembri. 153 Cap. XLYI. — De Octobri. ir.3 Cap. XLYIL — DeNovembrl. 1 3 Gap. XLYlll. — De Decembri. isi Cap. XLIX. - De Kalendis. 153 Gap. L.-DeNonis. isa Cap. LI. - DO Idibns. 153 Cap. LII. — De vicissitadinibos anni. * 153 GAP.LIIL-Devere. 154 Cap. LIv. — De nstate. lu Gap. L Y. — De aniumno. 1 54 Gap. LYI. * De hiemc. isi Gap. LYII. — De InaBqnaiitate temporis. I5i Cap. LYIII. — De elementis. 154 Cap. LIX. — De homine microcosmo. 154 Cap. IX. " De anno. 154 Gap. LXI. — De anno lunari. 1S5 Gap. LXII. — De solari anno. 155 Cap. LXIIL - De bissextili. 15S Gap. LXIY. — Dd Mercurii anno. 155 Cap. LXY. — Veneris annus. 155 GAP. LXYI. — Martis annus. 155 Cap. LXYII. — JOTiS. 155 GAP.LXYIIL-Satnrni. 155 Gap. LXIX.— Annns magnns. 155 Cap. LXX. — Deannocivili. 155 Cap. LXXI. -Debissexto. 155 Cap. LXXII. — Ueolynipiadibos. 166 CAP. LXXIII. - De iustris. 156 Cap. LXXIY. - De Indictionibus. 196 Gaf . LXXY. — De «9tate. — Hominis sex nlalM. 156 i4sa QUifi IN HOC TOMO CONTINENTUR. i4M Ca». LXXVl. — De «ertilo. Gap. LXXVII. ^ De decennovennali cyclo. Cap LXXViii. - De ogdoRde. Gap. LXXIX. — Do cycio «olari. Cap. LXXX. — Denninero articttloram. Gap. LXXXI. — De magno anno. Cap. LXXXII. — Do cyrlis. Cap. LXXXIII. — De aurtoribuft cycli. Cap. LXXXIV. ~ De aBqninoxlo et solstilio. Cap. LXXXV. ^ De saltu lunA. Cap. LXXXVI - De minatis. Cap. LXXXVII. — De reguiaribus reriaruro. Cap. LXXXVIII. — De concurrenljbus. Gap. LXXXIX- — De regularibus et epaclis. Gap. XG. -^ Quot horis luna luceat. Gap. XGI. — Qaot partibus iuna a sole distet. Cap. XGIL — In qoo signo !una sit. Cap. XGIII. — De annis Domini. Gap. XCIV. — De indictione invcnienda. Cap. XGV. — De epactis invenicndis. Cap. XGVI. ^ Soiaris annus quomodo invcniatur. Cap. XCVII. — Goncarrentcs quomoilo 157 157 157 137 157 158 158 158 158 159 159 159 ICO IGO 101 161 m 161 161 161 161 invenlantur. 163 Cap. XCVUr. — De invcnienilo blsscxto. 162 Cap. XCIX — De Inveniendo cyclo lunre. ir.2 Gap. G. — De annis et cyclis. m Cap. GI. — De clavibas terminorum inveniendis. 1^:2 Cap. CII. — De terniino pasrhaii. 163 Cap. GIH. — De termino soptuagesimaB. im Cap. CIV. — De quadragcsimali. 164 Gap. CV. — De Rosationibus. Ifii Gap. CVI. — De Pentecoste. 164 Gap. GVII. — De advenlu. 104 Gap. GVlil. — De embolismo. 164 Gap. CIX. -^ De diebus iEgyptlacis. 1)J4 LIBER TERTIUS. Exhortatio. 165 Prima «tas. 166 Secunda ntas. 166 Regnum Assyrioram. 166 — ^gyptiorum sub regibus. 167 — Arcadum. 167 Tertia setas. 168 Tempora judicam. 168 Primum betlum civile. 109 Regnum Idum(eorum. 170 — Arglvorum. 170 — Atheniensium. 171 -^ Amazonum. 171 — Trojanorum sub OtthOBicl. 171 — Thebanorum. 17i — Mycsnorom. I7i — Italonim snb lloyse. 179 Quarta aslaa mundi. 179 Regnum Jeresalem vel Juda. 17S — Israel. 173 — Maredonom sub Ozia. 174 — Albanorum snb Samsone. 174 Romanorum. 174 Quinta stas mundl. 175 Regnum Babylonioram. 175 — Persarum. 175 — AlexandrieB. 176 — Syria9. m Consules et dictatores Rom». 177 De sacerdotibos. 179 Sexta eetas mundf. 180 De Augustis et CnflUirlbas Romanis asque ad Frederi- cum L 180 Prfma cbristianorom persecatfo. 180 Secatida persecatio. 180 Tertia perserutio. 181 Quarta persecutfo. 181 Qainta persecutio. I8i Sexta persecutio. 181 Septima persecutio, 181 Octava persecutio. 18t Nona persecutlo. 183 Decima persecutio. 189 SUUMA TOTIUS DB OMNIMODA HISTORIA. DB SCRIPTORIBUS ECCLRSIASTICIS LIBELLI QUA- TUOR. Libcllus h ex Hieronymo soblectus. 197 Libcllos II, ex Gennadlo subiertus. m Libellus III» ex Isodoro sublectas. 991 Litiellus IV. 998 index scriptonim qaos Honorius Hieronymo, Gennadlo et Isidoro adjecit. 988 LIBKR DE n^KRESIBUS. Prf-cratio. De hwreticis Jud»Bonim. De bsereticis Pagnnorom. Catalogus Romnnorum ponttflcum. Commentartus in Tiinsum Platonis. 935 935 935 988 345 0PERU3I HONORII PARS SECUNDA. - EXE- GSnCA. HEXAEMERON. DE DECEM PLAGIS jCGTPVI S?1RITUALITER. EXPOSUIO SELEGTORUM PSALMORUM. Dedicatio anctoris. 9efl Quid sit et unde dicatur Psalteriom. 968 Qaod ad logtcam pf*rlineat. 97D De titulr), intentionc. matoria el auctore. 970 De ordioatione psalmoram. S71 De fornia stvr llgura p^alterii. ^i De nantero psaimorum. 97S De niystario psalmorum. 979 Prinios psalmus de loramatione Ghristi. 974 Applicatio psalnii primi ad quemcumqae fldelom. 979 Applicalio partis ejusdem psalmi ad impios. 980 De qnaluor ordinibus in Judicio. 981 Prolo^ns in psalraum quinquagesimum. 989 Do titulo historia ct flgura. 983 De divisione bujus psalml. 984 Esplicaiio ejusdem. 984 Prologus in quinquaglntale secundom. 968 Prologus in quinquaeeslmum primnm psalmum. 9 0 Expositio psalmi LI. 291 Protogus in psalmum centeiimam. l»i Expositio ejasdem psalmi C. SH Prologus in Quinquagintale tertiam. 987 Prologus in psalmum GI. 997 Expositio ejosdem psalml CI. 9»6 Prologos in psalmum GL. S05 Expositio ejusdem psalmi CL. 906 Epilogus Psalterli. 308 QU^STIONES, RESPONSIONES IN PROVEBBIA ET ECCLESIASTEN. Prefatio. 311 In Proverbia. 813 In Ecclcsiasten. 381 EXPOSITIO IN GANTiCA CANTICORUM. Bpistola Honoril doctoris super Cantica canticorum. 347 Proiogus fn f ibram Salomonis qoi dicitur Gantica cantl- corum. 347 Protogus alius super Cantica canticorum. fisa Tractaius primus. 357 Tractatus sccandos. 397 Tractatus tertius. 453 Tractatus quarios. 471 Sigillum Beatie Mari» ubi exponuntur Cantfca cantico- mni. 485 Appendix ad commentarium Ronoril, aactoris incerli expusttio in Gantica Canticorum. 619 OPERtM HONORII PARS TERTIA. — UTUR GIGA. GEMMA AMM£. Fratrcs Honorio solitarlo. 541 Uononi resiionsio. 541 LIBERPRIMUS. —Demii$m sacrifleio et de ministris EcelesUg. Cap. I. — Dicendorom summa Ubris qaataor. 543 Cap. it. — De missa. 513 Cap. III. *< De primo ofUcio. 543 Cap. IV. — De processione episcopi. b44 Cap. v. — De campanarum signiflcatione. 544 Cap. VI. — De carru Dei. 543 Cap. VII. - Ingressus episcopi qaid signifloet. 546 Cap. Vin. — Quid cereostata signiflcent. 546 Cap. IX. — Quld ministri designant. 547 Cap. X. — Quid designat sabdiaconof. 547 Cap. XI. — Quid acolytbi designant. 547 Cjvp. XII. -- De thuribulo. 548 caI». Xilt. — De Ecclesia et secondo offlcio. 548 Cap. XIV. — De subdiacono. 548 Cap. XV. — De episcopo. 549 Cap. XVI. ^ Docantoribos. 549 Gap. XVII. — De servo arante. 549 Cap. xviii. — De flgnra aiia. 5bo cap. XIX. — De tertio oflleio. 5So Cap. XX. — De diacono. 550 CAF. XXI. — Qnid da» eandela designant. $51 1155 ORDO RERUir. CAr. XXII. - Quid designet quod Eyangellum in am- bone Jegilur. 56i Cap.xxiu. - Dc signis et salutatione diaeoni. 551 Cap. XXIV. — De borulis. 5j2 Cap. XXV. — De sermonfi. 5S9 Cap. XXVI. - De quarlo offlcio et de Ecclesia. 552 Cap. XXVll. — De sacriflcio. 553 Cap. xxviii. De tri bus sacriflciis.' 553 Cap. XXIX. De septeni sacriflciis legalibus. 553 Cap. XXX. — De sacriflcio Christianorum. 554 Cap. XXXI. — De sacrificio panis. 554 Cap. XXXII. — De Ecclesia. ei significatione. 534 Cap. XXXIII. — De sacriflcio vini. 554 Cap. XXXIV. — De aqua vino misla. 655 Cap. XXXV. — De fornia panis. 655 Cap. XXXVI. ' cur quotidie missa cantetur. 555 Cap. XXXVII. — De subdlacono. 555 Cap. XXXVIII. — Be cantoribus. 655 Cap. XXXIX. -r- De oratione sacerdotis. 656 Cap. XL. - De secreto. 556 Cap. XLI. — De Praefatlone. 556 Cap. XLII. — De sacriflcio angelorum. 556 Cap. XLUI. — De quaiuor ordlnibus. 557 Cap.XLIV. — De quinlo ofllcio et de pugsa Ghristi 557 Cap. XLV. — Mysterium. 557 Cap, XLVI. — De passione CbrlstL 657 Cap. XLva — DeJoseph. 558 Cap. XLVIU. — De acolytho qai patenam tenet, quod Nirodemum flguret. 558 Cap. XLIX. - De cruce. 558 Gap. L. — De primo ordine, et de tttbus crucibus. 559 Cap. LI. — De secundo ordine, et de quinque crucibus. 559 Cap. LII. — De tertio ordine. B!>9 Cap. LIH. — De quarto ordine, et de qtiinque crncibus. 560 Cap. LIV. — De quinto ordine, et de tribus cmcibus. 5G0 Cap. LV. — De sexto ordine» et de quioque crucibns. 660 Cap. LVI. — De quinque ordinibus crucnm. 560 Cap. LVn. — De numoro signorum. 560 Cap. LVlll. — De septem sacriflciis. 561 Cap. LIX. — De quinque orationibus. 561 Cap. LX. — De sexto offlcio, et benedictione episcopi. 569 Cap. LXl. — De septimo oflScio , et de resurrectione Domini. 662 Cap. LXIl. ^ De pare Domini. 663 Cap. LXIII. — De fk-actione oblat». 563 Cap. lxIV. — De (ribus partibus oblatffi. 663 Cap. LXV. — De tribus communicationibus. 664 Cap. LXVI. — De Domlnico pane. 664 Cap. LXVII — De oratione super populum. 565 Cap. LXVIH. — De processione. 566 Cap. LXIX. — Signiflcatio processionum. 565 Cap. LXX. — Quid deslgnat processio ad aliam eccle- siam facta de patria. 666 Cap. LXXl. — De arca. 566 Cap. LXXII. ~ De pugna Cbribtlanorum spirituali. 666 Cap. LXXIII. - Quod episcopus spiritualiteragat vicem iniperatoris. 566 Cap. LXXIV. — Quod cantator sit signifer et tubicina. 667 Cap. LXXV. — De bello spiritaali. 667 Cap. LXXVI. — Quod cantores vicem dncum agant. 667 Cap. LXXVII. — De cantore quod vicem praiconis agat. 567 Cap. LXXVlli. — De David cum Christo, ct Goli.ith cuni dittbolo comparatis. 668 ( AP. LXXIX. — Mysterium. 668 Cap. LXXX. — Item de missa et de Judicio. 568 Cap. LXXXI. — De pugna Pbiilstaei. 669 Cap. LXXXII. — De arniis sarerdotis. 569 Cap. LXXXIII. — De ti agoediis. 570 Cap. LXXXIV. — Item de missa et de septcm Dominut vobiscum^ septemque donis S. Spiritus,et de mysterio miss89. 570 Cap. LXXIV. — Rabanus Maurus dc missa. 571 . Cap. LIXXVI. — Nnnc diccndum unde missa exordlum sumpserlt et quts eam auxerlt. 17S Cap. LXXXVii. — De Introitu misssB ct cateris parti- bus ; « fiuibus primuni sint institutiie. 579 Cap LXXXVllI. — De Epistola el Kvangelio. 572 Gap. LXXXIX. - Do yestibus ct calicibns. 578 Cap.XC. — Decanone. Cap. xci. — De mlssffl ofBciorora nominibus. Cap.XCIL - De Jryrie e/ct«on. CAP. XCIII. - Quid GloHa in excelsu. Cap. XCIV. — , De orartione. 1456 S73 574 674 674 UAf Ai-i^. - */^ x,.«..w-«. S74, Cap.XCV. — De sita oratlonis Tribus de caosis ad Orientem cum oramus nos convertimus. $75 Cap. XCVI.— Quid epistola. 573 Cap.XCVIL — De Evangelio. 575 Cap. XCVIII. — De sacriflcio. 576 Cap. XGIX. — De sacrfflcio panis et Tinl. 676 Cap. C. — De Alpha et Omega, et illins cpuce « -i- • d76 Gap. G1 . — De prafitione. 576 Cap. Gll. — Quare d icatur Sanehu. ^ Cap.GIII. -De Canone. . „ '" GAP. Civ. — De duodecim apostolis et de sancta Mana. 578 Cap . CV. — De duodeci m nominibua martynim. 678 Cap. GVl. — De calice. ^ Cap. CVII. — De nominibus. ^'^ Cap. CVIII.— Deordinibus. ^ Cap. CIX. — in Orationem Dominicam. 580 Gap. CX. - De pace. f^ Cap. CXI. - De Agnut Dei. »» Cap. CXII. — De quatuorspeciebosmlss». ^i Cap. CXIII. — De tribus horis missie. 581 Gap. CXiV» — Quod una missa debeatcelebran. 581 Gap. GXr. - De Gloria in excelsis Deo. W Gap. CXVI. — De nna oratlono in missa rel plunbas. 58« Gap. GXVH. — De genuflexlone in Quadragesima. 58J Cap CXVIII. — De lumine admissam. 583 Cap. GXIX. - De Credo in unum Deum, quando 8it can- tandum. ^ Cap. CXX. - De prffifationibus. . . * '? Cap. CXXI. — Quare pro defUnclis Glorta Patrt et Ai- leluia non cantelur. ^ Cap. CXXII. — De altari. 583 Cap.CXXIII. — De labernaculo Moysl. 684 Cap. CXXIV. — De labernaculo populi. 584 Cap, CXXV. — De tempio. 583 Cap. CXXVI. — De ecclesia habente septem vocabula. 585 Gap. GXXTII. — De basilica, c»terisqne temp^i nomi- nibus. ^ Cap. CXXVIII. — De capellis. S85 Gap. CXXIX. — De situ eccleslffl. 588 Cap. CXXX. — De fenestris ecclesl». 586 Cap. cxxxi. - Decolumnlsecdeslffl. 586 Cap. CXXXII. — De pictura. 586 Cap. CXXXIII. — De corona in ecclesia. 58i Cap. GXXXIV. — De pavimento. 586 Cap. CXXXV. — De croce. 5S7 Cap. CXXXVl. — De pn)pitlatorio. 587 Cap.CXXXVII. — De palliis. 58" Cap. GXXXVIU. — De OStiO. 587 Gap. CXXXIX. — De choro. 588 Cap. CXL. — De concordia chori. 588 Gap. GXLI. — De corona. 568 Gap. GXLII. — De campania. 588 Gap. GXLIII. — De turribus. 589 Gap. CXLIV. — De campanario. 589 Gap. CXLV. — De statione. 589 Gap. CXLVI. — De mulierlbus. 5h9 Cap. CXLVII. — Decoameterio. 590 Cap. CXLVIII. -- De claostro. 59«) Cap. CXLIX. -* Qnod claustrum sit paradisus. 590 Gap. CL. — De dedicatione ecclesiffl. roQ Gap. CLL — Do domo non consecrata. 590 Gap. CLII. — De portls. 59i Cap. CLIIl. — De alphabeto. 591 Cap. GLIV.— De quatuor angulis ecclesia. 591 GAP. GLV. — De dextro aognlo. S9i Gap. CLVI . — De illo : Deus in euijuiorium. &9i Cap. GLVII. — De sale et cinere. 599 Cap. CLVIII. — De vino et aqua. 59i Cap. CLIX. — De templo 593 Cap. GlJt. — De altari et crace. 593 Cap. CLXL — De ministris. 594 Cap. CLXII. — De oleo el altari. 5^4 Gap. CLXIH. — De chrismate. 594 Gap. CLXIV. — De Incenso. 595 Cap. G LXV. — De vasis et ornamentis. 5d5 Gap. GLXVI. — De reliquiissanrtonim. 595 Cap. CLXVII. — De veste animarum. 595 Cap. CLXVIII. — De die judicii. 596 Gap. CLXIX. — De cerlo loco et aacriflcio. 59^ ^457 QUiE IN HOC TOMO CONTINENTDR. 4459 GAP. CLXX. — De violata pcclesia. 596 CXf. CLXXi. — De coosinictlone ecclesie. 607 -Cap. CLXXII. — De ministris eccleslse. 697 Cap. Ci.xxiil. — De Christianis. Wf <:ap. CLXXIV. — De cleriris. »7 Cap. CLXXV. — De 08tiarii8. 698 CiP. CLXXYl. — De iecloribus. 698 Cap. C!.xxvn.-Deexoriisiis. 6»8 Cap. CLXXvm. - De acolylhis. 698 Cap. CLXXIX. — De subdiaconibas. 699 Cap. CLXXX - D3 diaconibus. 6»» CAP. CLXXXl. - De presbyteris. »99 Cap. CLXXXii. - De sacerdotibus ilerttm. 699 Caf. CLXXXIIL — De episcopis 800 Cap. CLXXXIV. ^ De summo sacerdote. 600 CAP. CLXXXY. — De manus imposttione. 600 Cap. CLXXXVI. — De arclilepisropiS. 801 Cap. CLXXXVII. - Dc patriarchis. 801 Cap. CLXXXVUI. - De papa. 801 Cap. CLXXXIX. - De consecratlone papsc. 80^ Cap. CXC. — Deordine ministrorum. 80-2 CAP. CXCI. — De presbyteris. 609 Cap. CXCII. — De virginibus. 802 Cap. CXCIII. — De tonsura clericorum. 802 Cap. CXCIV. — De Chhsto rege et sacerdote. 003 G4P. 6XCV. — Quod Petrus aposiolus tonsuram iovcnit dericornm primas. 803 Cap. CXCVI. — De tonsura magorum. " 803 Gap. CXCVII. - De clehcali corona. 603 Cap. CXCVIIt. — De sacris vestibus. 804 Gap. CXCIX. - De preBparatlone saccrdotis. 804 Gap. CC. — De lavandis manibus. 604 CAP. CCI. — De homerali. iOt Cap. CCII. — De alba. 605 Gap. CCIlI. — De cingnlo. GOo Gap. CCIV. — oe stola. cor» Gap. CCV. — Da inoocentia. 606 Gap. CCVT. — De subciogulo. C06 Cap. CCVII. ~ De casula. 6oc Cap. CCVIH. — De mappula. . coG Gap. CCIX. — De septem vesUbas episcopi. 607 Cap. CCX. — De sandaliis. voj Cap. CCXL — De daimatlca. 607 Gap. GCXIL - De dalmatica. et qold designct. cos Gap. CCXIIL — De ratlonali. 608 CAP. CCXIV. — De mitra episcopali. 601) CAP. CCXV. — De rhirolhecis. 600 Gap. CCXVL — De anouio. 609 fAP. CCXVIL — De baculo epfscopali. 60) GAP.CCXViiL — Item de virga et baculo epiacopl. 6io CAP. CC1X Dc genere bacuii. 610 Gap. CCXX. - De spheerula. 610 Cap. CCXXI. - De ornatn archiepiscopi. 6U Cap. GCXXII. — Do pallio archiepiscopi. eil Cap. GCXXlll. - De vestibus paiharchoe et aposloliri. 611 Cap. GCXXIV. - De corona Imperatoris. 612 Cap. CCXXV. — De diadcmate regum. 612 Cap.CCXXVI. — De vestibus ministronxm inrcrioris gradus. 61^ Cap. ccxxVII. - De capj.a. 612 cap. ccxxviii. - De piieis. eu Cap. CCXXIX. — De subdiaconomm vcstibus. 613 Cap. CCXXX. - De veste diaconorum. 613 Cap. CCXXXI. — De diaconi casula. 613 Cap. CCXXXll. — De indumentis clericorom. ou Cap. CCXXXIII. — De tunicis clericorom. 6U Cap. CCXXXIV. — De camisiis clericoruro. ou Cap. CCXXXV. ^ Clericus non debet arma deferre- 614 Cap. CCXXXVI. — Laici possunt portare arraa. 614 Gap. CCXXXVII. - CucuUa quid signiflcet. 614 Oap. Ct.XXXVIH. - Vlraa abbati concedilup 615 Cap.cCXXXIX. " Conversationis moiaiium initium. 815 Cap. ccxl. — De vestita mQDialiam. 616 Cap. CCXLl. ~ De VlduiS. 616 Cap. CCXLU. — De conversis. 616 Cap. ccxlUI. — Baptizaii albas veatea portant. 6I6 I.1BER SfiCUNDUS. — De horis cananieis. Cap. 1. — De nocturnoram offlcio. 616 Cap. II. '— De prima vlgiiia. 616 Cap. III. -- De socuoda bora. 617 Cap. IV. .- De tortia bora. 617 Cap. V. •>- Versieulvs. 618 Cap. VI. — De leeiioniban. 618 Cap. vii. ^ De secnnda vlgllia et secondo noctamo. 818 Cap. VIII. — De prima hora. 618 Cap. IX. — De secunda liora. 618 Cap. X. — De Gloria Patri et tertio ooctumo. 618 Cap. XI. — De tertla vlgilia et tertio noctarno. 619 Cap. XII. — Qqod Pauius vigll faerit 61» Cap XIII. — LaurentiusvifiiL 619 Cap. XIV. — rirogorius vlgii. 620 Cap. XV. — Do uiedia nocte. 620 Cap. XVI. — De auctoritate sanctoram. 821 Cap. XVIL — Dtspositio HieronymL 821 Cap. XVlII. — De vinca DoQJini. 621 Cap. XIX. — De sacerdote. 621 Cap.XX.— ManeAbeL 6g^ Cap XXI. — Tertia hora Noe. m Cap. XXII. — Sexta hora Abraham. 622 Cap. XXIII. — De versu. 623 CAp. XXIV. — Nona hora Moyses. 623 Cap. XXV. - Cnderima hora, apostoli. 62.*i Cap. XXVL — De versibus. 623 Cap. XXVII. » De restivitale sanctornm. 624 Cap. XXVIIL — De Matutinis monachorum. 624 Cap. XXIX. — De tertlo nocrurno. 62f» Cap. XXX. — De inclmationibod. gs& Cap. XXXI. — Nota dignitatem quie in matatlnis lau- liibUS esL 623 Cap. XXXII. — Prima causa. 62& Cap. XXXIII. — Secunda causa. 626 Cap. XXX IV. — Tertia causa. 626 Cap. XXXV. — Quarta causa. c^ig CAi-. VXXVI. — Dominus rrgnavit, Psalmus I LauOam Dominicffi. ^ Cap. XXXVll. - Jubilate, 626 Cap. XXXVI II. — Deus, Deus meus. esrf Cap. XXXIX. — Deus misereatur nostri. 697 Cap. XL;— Benedieifet omnia operaDomini, Domtno.627 Cap. XLI. — Laudate Dominum de calis et canale ct Laudaie, sub uno Gloria Patri. ear Cap. XLIl. — De hymno. 6^ Cap. XLIII. » De capitulo. en Cap. XLIV. — De cantico Benedietus Deus. , 6^8 Cap. XLV. — De oratlone et soITragiis. 6-.8 Cap. XLVI. — De privatis uoctibus. 628 Cap. XLVII — De duodeclm horis. 628 Cap. XLVIII. — De sex antiphoois snper nocturnam. 628 Cap. XLIX. — Viginti quatuor horse. 628 Cap. L. — De duodecim Psalmis. 6 ^^9 Cap. Ll. — Do privatis noctibus et de Loadibas rum cantamus Miserere mei. 629 Cap. LII. — Deus. Deus meus. 639 Cap. LIII. — Deui misereatur nostri. 630 ' Cap. Liv. — De horis etoetatibus. 683 Cap. LV. — Idem de boris dioi. 633 Cap. LVf. — De nocturoailDus horts. 634 Cap. LVlI. — De horis diei et noctls. 634 CAP. LVlll. — De prima Dominicis diebns. 634 Cap. LIX. — De flde quatuor temporibus edita. 634 Cap. LX. — De prima in privatis diebus. 634 Gap. LXI. — Deus, in nomine tuo. «55 Cap. LX 1 1 . — De vespera . 637 Cap. LXIII. — De cursu sanct» MAri». 637 Cap. LXIV. — De Completorio et de confessione sero et mane. 638 Cap. LXV. — De cnrsu monachorum. 689 Cap. LXVI. - priroa Dominica. 639 Cap. LXVII. — De iiocturais. 640 Cap. LXVIII. — Doniinica. 641 LIBER TERTIUS. — D9 solemnitatibus totius anni. Cap. I. — Dc Adventu Domini. 641 Cap. II. — De secunda Dominica In Adventa. 643 Cap. III. — De teriia Domimca. ots Cap. IV. ^ De quarla Dominica. 613 Cap. V. — De antipbonis 0. 644 Gap. VI. — De Vlgiliis saoctoram. 644 Cap.VII. — DeNalivitate Domlni. 644 Cap. VIII. — De uenma fabricn mandi, et cnr potlus In o, quam inalia vocall cantetar. 045 Cap. IX. — De secundo et terilo noctnroo. 645 Cap. X. * De neuma et veritate, et car in «• 646 Cap. XI. — De matatinis landibas. 648 Cap. XII. — De sancto Stepbano. 646 Cap. Xlll. — De sanito ioanne. 6 la Cap. XIV. — De Innocentibns. 6ii Cap. XV. — De octava Dominl. 647 GAP.xvi.—DeDofflinico» i>um meditm tiimtium iter haberet. 647 Cap. XVII. — De sanctis ot oclavia eoram. 647 Gap. XViy. — De Epiphania. «47 1459 ORDO UERUM. liCd aP. XTX.-De M6ffis. 617 Cap. XX. ~ Dc Matutinis, G48 Cap. XXI. — De octava Epiphani®. 048 Cap. XXII.— Doininica post Epiphanise restcm. «48 Cap. XXIll.— De 01'tara samra ARneli^. «49 Cap. XXIV. ~De pariflcatione S. Maris. 649 Tap. XXV. — De sancto Blnsio. 649 Caf. XXVI. — De calhPi ra S. Pelrf apostoli. 649 Cap. XXVll. — De conserr.iiiorie salis et aquae. e^o Cap. XXVUI. — Quare in Ailvento Isaias. ef post Nati- Titatem Dominl Paulus iegatur. 6&o Cap. XXIX. — De bistoria Domine, ne infarore. 6*0 Gap. XXX. — De spatio a Nailvitate Domini usqne ad Septaagesimam. 650 Cap. XXXI. — De Sabbato in quo Allcluia deponitur. 630 Cap. XXXII. — De Septaageslma, Pascha ct Pentecoste. 651 Cap. XXXIII. — De Pascha, quare Judaeorum more se- cnndam lanss cursum celebreiur. 651 Gap. XXXIV. — De sole, quod lypum Christi gc^it. 651 Cap. XXXV. — De stellis, quod desi^nent sauctos. 651 Cap. XXXVl. — De iuna, quod Ecclesiam designet. 659 Cap. XXXVII. — DeScptuagesiraa. 652 Cap. XXXVIII. — Oe historla Nabuchodonosor. «.-^i Cap. XXXIX. — De Sexagesiraa. 654 Cap. XL. — De quinquagesima. , 6.54 CAP. XLI. — De capite jcju lii. 654 Cap XLII. - De nomiiie Adam. 654 Cap. XLIII. — De feria iv in capite jejunii. 655 Cap. XLIV. — DeQaadr.if^esima. 695 Cap. XLY. -^ De jejunio Doinini et cur nos non jejuna - mus eo tempore quo ipse Jejunavit. 656 Cap. XLVI. — De velo quod suspenditur Quadragest- ma. 656 Cap. XLVII. — Do septem hebdomadls. 657 Cap. XLVIII. — De sex hebdoniadis. 657 Cap. XLIX. — De Quadragesima. 657 Cap. L. — De sex Domintcis Quadraepsim». 6.'i6 Cap. LI. ~ Dominica v Septuagesim». ^ 658 Cap. LII. — De media Quadragesima. 659 Cap. LIIl. — De scrutijilo. 659 Cap. LIV. - De qaarta feria. 659 Cap. LV. — De inf ntibus. 653 Cvp. LVi. — Derenantialione. ' 650 Cap. LVn. ^ De operibas. 660 Cap. LViiL — De pompis. 660 Cap. LtX. — De flde. 660 Cap. LX. — De crace. 660 CAP. LXI. — De aale. 660 Cap. LXir. — De symbolo. 660 Cap. LXIIL — Desaliva. 660 Cap. LXIV. — De lumine. 660 Cap. LXV. — De introductione. 660 cap. LXVI. — De statione. 661 Cap. LXVII. — De Credo in unum Deum. 661 Cap. LXVIII. — De daaboB lectionibus. 661 Cap LXIX. — De sab bato 661 Cap. LXX.— De passione Bomini. 661 Cap. LXXI. — De aabbatoante dicm Palmaram. 669 Cap. LXXII. — Dominica in die Palmarum. 669 Cap. LXXIII. — De feria secooda et tertia. 669 Gap. LXXIV. — De feria quarta. 669 Cap. LXXV. — De feria qainta. 669 Cap. LXXVI, LXXVll. — ue poenitentibas. 663 Cap. LXXVIII. — De excommunicatis. 668 Cap. LXXIX. — De poBnitentibus iterom. 663 Cap. LXXX. — De cbrismate. 663 Cap. LXXXI. — De olf o sancto. 664 Cap. LXXXII.— De oleo inflrmorom. 664 Cap. LXXXIII. — De Arapolla. 604 Cap. LXXXIV. — De cceaa Domini. 665 Cap. LXXXV. — Qood Gloria in exeeUii cantatar ad ebrisma. 665 Cap. LXXXVI. — De nodatione altariom. 665 Cap. LXXXVIL ~ De laminom exstlnctlone et nomero eorom. 665 Cap. LXXXVIII. — Qoare Inyitatorlom non cantator. 666 Cap. LXXXIX. — DeParasceTC. 666 Cap. XC. — De tractu Domine, audini, et qoare qoa- toor tantom habeat versos. 667 Cap. XCI. — De tracio Eripe me. 667 Cap. XCII. — De passione Domlnf. 667 Cap. XCUI. — De veste Domini. 667 CAP. XCIV. — De igne. . . 667 Cap. XCV. — De orationiboa pro omnibne ordioi- 667 668 r:8. Cap. XCIX. — De Sabbalo eaucto. Cap. C. — De novo igne. Cap. CI. - Do i*creo. «6 Cap. Cll. — Do annis Incarnationis Domini <;ai «*ri buiitur in cereo. 661 Cap. CIII. - Deleclionibus. Cap. CIV. — t»e qunfnor lectionlbas. Cap. cv. — De prinia leclione. 9e» Ca. CVI. — De nicnsa tabernaculi . 66$» Cap. CVIl.— Do prima lectione. 669 Cap. CVIIL— De duodecim lcclionlbns seconduni Ro- manos. ^i Cap.CIX. — Item alios ordo lectionom flecandum Ro- manoa. ^-j^ Cap. CX. — De litaniis ante et post baptlsmom. ers Cap. CXI. — De baptismo. ^7^ Cap. CXII. — De septem gradibos In baptismo. 673. Cap. CXIII. — De conflrmatione. 673 Cap. CXIV. — De bina unctiooe. 673 Cap. CXV. - De patriuis. «74 Cap. CXVI. — Quod tantum hls In anno canonire bap- tismus celebretor. ^74 Cap. CXVII. — De die Chrisii sepaltariB. 574 Cap. CXVIII. — De offlcio mlsse. 674 Cap. cxix. — Dc magno mysterlo, de prima dle s»cdIj et de die Palmarum. ^j^ Cap. CXX. — De aBqulnoctio et sole et lona. et teria quarla. ^75 Cap. CXXI. — De nniecimo Kalendas Apriiis, et ferla quinta. ^ Cap CXXII. — Dedecimo Kalendas Aprilis, et deferia sexta. CT6 Cap.CXXIII. — Oeoctdvo Kalendas AprilJs et de die Dominica. ^^ Cap. CXXIV. — De Pascha. «-« Cap. CXXV. — De umbra Pasch». ^rr Cap. CXXVI. — De processione in die Pascba. 677 Cap. CXXVII. - De tribus psalmis in Uatotinis per hebdomadam Pasc!iae. 977 Cap. CXXVill. — Quare non cantetor Quieunque per hanc hebdoniadam. ^77 Cap. CXXJX. — De vpsperls in die Pas h«. «ns Cap. CXXX. — De prima hebdomada s«cali. 678 Cap. CXXXI — De baplizatis. ^ Cap. CXXXII. — De Sabbaio. «3» Cap. CXXXm. ~ De mediis sex dlebas. 67S CAP. CXXXIV — De magno mysterio diei Palmanmi et totias hebdomadn. ^fj^ Cap. CXXXV. - De offlrlo dlel Resorrectlonls. 679 Cap. CXXXVI. Dequinquagestma Paache. em Cap. CXXXVII. -~ De Pascha annotino. 6Ba Cap. CXXXVIil. De Litdnia majore. e» CAP. CXXXIX. De tridoana Litania aote Aaeen8f88 Cap. CLIIII. — De sanrto Jacobo, dio S5 JulH. CS8 Cap. CLXIV. — De Kalendis Augusli. et de Ad fincula 5. Petri. r.ia Cap. CLXV.— De decolJatione Joannis Baptistic, 99 Au- fnsii. t89 Cap. CLXVL— De Nati?itate B. Mari» Virginis, 8 sep- temb. ^ Cap. CLXYU. — De festo S. Michaelis, 8 die Mali. — Ejus apparliio. 6'JO Cap. CLXVlli. ^ De festo Omniam Sanctorum, Ka)«n- disNovemb. 690 Cap. CLXIX. — De Dedicatione ecrlesias. 690 LIBER QU4RTUS. — De eoncordia of/iciorum. Cap. 1. — De coucordia orOciorum. 669 Cap. IL — De scpluagesima. 689 Cap. UI. — De Dominica Septaagesimse, cireumdede- Tunt. 690 Cap. IY. — De Dominica Bxeurge in Sexa.csima. 691 Cap.V. — De Domioica Etto mihi, U\ Quinquagesfma. Ci»l Cap. VI. — De Dominica prima Quadragcsimae. intoca- bU. 691 CAP.VII. — De Doniiniia secunda Quadragesimaj Hc- miniscere. 6:)i Cap. VIII. — De Dominica tertia Quadragesimie, oculi. m Cap. IX. — De Dominica quarla Quadragesimse, Latare, m Cap. X. — De duobus Dominicis &equentlba8. 699 Gap. XL — DeDomiuira Paschffl Resarrexi. 699 Cap. XII. — De duobus diobus. 69^ Cap. XIII. — Quure dicuntur diei mali Ab Apostolo. 693 Cap. XIV. — De ofliicio Quadragesimae. tws Cap. XV. — De officio Pasclf rtis Resurrexi. r.'M Cap.XVI. — Divcrtaiiulanoa. «94 Cap. XVIL — llcruni de Paschali dlc. C95 Cap. XVIII. — Le olTrio, Iniroduxit nos Dominus. 696 Cap. XIX. ^ De officio, Aqua Sapieniice. 696 Cap.XX. — De oflicio, renitet t>enedicti patrii m«V feria iv. 696 Cap. XXI. — De officio, vitricem manum^ ferla V poat Pascha. 696 Cap. XXII. — De offlcio, Eduxii eos Dominus. Garj Cap. XXIII. — be offieio, BduAit Dominut poputum tuum, sabbato in Albis. 697 CAp. XXIV. — Dominica in Albis. Quasimodo geniti infantes. 697 Cap. XXV. — Dominica II post Pascha. Miserieordia Domini 698 Gap. XXVI. — Dominica III post Pascha, Jubilate Deo, imnis terra. 698 Cap. XXVII. — Dominica lY post Pascha, cantate Domino. 6i)9 Cap. XXVIII. — De Dominica ▼. rocem Jucunditatis. 699 Cap. XXIX. ^ De Rogationibna et officio Bxaudivit. 699 Cap. XXX. — De yigilia AsceDSlonis et officio, omnes gentes. 700 Cap. XXXI. — De Ascenalone et offieio, riri Gatilcei. 700 Cap. XXXII. — DomiDica intra octavas Ascensionfts BMudi, Domine. 700 Cap. XXXIII. - De Vigilia Pentecostes. 70l Cap. XXXIV. — De sancio die Peutecostes. et officio Bpiritus Domini. 701 Cap. XXXV. — De officio cibavit eos Dominus, feriie secandfle. 70*i Cap. XXXVI. — De offlcio ferlae terliie, Aceipite Jucun- ditatem. 703 Cap. XXXVII. — De ofllcio feriffl quarttt.rfus dum $gredereris, 70* Cap. XXXVIII. - De ferit quinta. 70B Cap. XXXIX. — De officio Repleatur feri» VI. 70.i Cap. XL. — De officio charitas Dei in S4bbato. 703 (Ha. XLI. — Dominica 8S. Trinitatis. Benediela. 703 Cap. XLU. — De capite a Septuagesima osque post pentecosten. 703 Cap. XLIII. — Dominica prima a Pentecoste nsquc ad Adventnm Domlni. 704 Cap. XLI V • — Sub gratit . 704 Cap.XLV •» Dominica secnnda post Pentecosten : FQCtus est sab )ege. 705 Cap. XLVI. — Sub gratia. 70s . Cap. XLVil — De Saucto Joanne Baptista. 706 QUiE ri^ HOC TOMO CONTINENTUR. \m Cap. XLVIII. - De Vigiiia S. Joannis Baplistae et offl- clo ejus. "05 Cap. XLIX. — Doninica tcrlla post Pentccosten : Jie- spice in me, sub le gratla. 718 Cap. LXXIV. — Item de eadem Dominica. 718 Cap. LXXV. — De Qualuor Temporibus. 718 Cap. LXXVI. - Deferlasexla. 719 Cap. LXXVII. — De sabijato. 719 Cap. LXXVIII. — Dominica XV, melina, snb lege. 719 Cap. LXXIX. — Sub gTfatia. 790 Cap. LXXX— Domioica XVI, Miserere imei, snb lege. 720 Cap. LXXXT. — Sub gratia. 721 Cap. LXXXII. — Dominica XVII, Justus es, Domine, sub lege. 791 Cap. LXXXIII. — Sub gralia. 793 Cap. LXXXIV. — Dominica XViil, Da pacem. sob lege. 7^ Cap. LXXXV. — Snb gratia. 728 Cap. LXXXVI. ^ Dominica XIX, SaluspopuU sub lege. 7:3 Cap. LXXVII. — Snb gratia. 794 Cap. LXXXviii. — Domlnica XX, Omnia qum feeisti, snb lege. 734 Gap. LXXXlX. ^ Snb gralia. rsi Cap. XC. — Dominica XX, /n voluniate, snb l3ge. 724 Cap. XCI. — sub gralia. 725 Cap. XCII. — Dominica XXH. 8i iniquitates, sub lege. 72^ Cap. XCIH. " Snb gratia. 725 Cap. XCIV. -^ Dominica vacat 72« Cap. XCV. — Dominica varaL 7*6 Cap. XCVI. — Dominica XXIV post Pentecosten, oicil Domtnus sub lege. 796 Cap. XCVii. — Sub gratia. 7«7 Cap. XCViii. - Ordo de Alletuiu Dominicalibus apnd quosdam. 727 Cap. XCIX. — Dominlca prima in Adveotu Donilni. 728 Cap. C. Dominica secnnda in Advento , Populus sion. 728 Cap. CI. - Dominica tertia, Gaudete in Domino. 728 Cap. Cli. — Dominica quarta, Memento nostrt, Lomine. 729 CAP. CIII. - De vif ilia NaUviUtls Domini, Hodie scietU 719 Cap. CIV. — In Natali Domlni, In nocte prior missa^ Dominusdixii adme. 729 Cap. CV. — 1n mane missa, Lux fulgebii hodie. 730 Cap. CVI. — Major missa, puer naius esi noOis. 739 Cap. CVU. " Quare Evangellum de Abel , de sancto Stephano legitnr. 781 Cap. CVlll. — Dominica Dum medium silentium. 781 Cap. CIX. — De Bpiphania, Bcce advenii. 731 1463 ORDO RERUW. 4 464 Cap. CX. —Dominica, /n exeeUo throno. 731 Cap. cxr. — De torlia Domiiiica, omnit terra» 731 Cap. r;xil. — De Doannica quarta, Adorate Deum. 731 Cap. CXIII. — De aadem quarta Domiiiica. 73S Cap. CXIV. — De offlclo aanctonim Gervasii et Prota- »n. > 732 CAP. CXV. — QuareYersasiQ nocte S. Paoll ad antl- phonas dicantar, et de sancto Laarcntio similiter. 73S Cap. CXVI. — De olficlo mortuoram. 732 Cap. CXVil.— Exrerptom de Roroano Ordlne. 782 Cap. CXVlir. — Quomodo sit lcgendum per annum. 736 SACRAMBNTARIUM SBO LlBBR DB CA08I8 BT SIONIFICATn MYSTICO BITDOM DIVINI OFFICII IN ECCLBSIA. Prologus. 787 Cap I. — De Sepluagesima. 787 Cap. II. -* De Sexaffesima. 739 Cap. ni. — De Quinq sagesima. 740 Cap. IV. — De dlc Ciaeruin. 741 Cap. V. — De Qaadrag.'Sima. 742 Cap. VI. — De fcria quart • hebdomadffi quartid. 743 Cap. VII. — De Sabbato aiite Palmas. 744 Cap. VIII. — De dioPalmarum. t^ Cap. IX. — De feria quarta neb(!omrJflB Majoris. >45 Cap. X. — Dedie Cosn» Do.uini. . . 749 c.Ap. XI. ^DedieParascevea. * 746 Cap. XII. — De Sabbato Sancto. 747 Cap. XIII. — De Paschali lcmporo. 758 Cap XfV. ~ De octo dJMbus tieophytomm. 753 cap. XV. — De Ipsa die Paschae et sez seqaentibus. 754 Cap. XVI. — De quinqoaginta dlebus aboctava Pascba ad octavam Pentecostcs. 764 Cap. XVII. — De Do*^inici8 a Septuageslma uBque ad Pascha. 755 Cap. XVIII. — De Peiitecostali tempore. 755 Cap. XIX.— Dedie^us Ho^^aiionum et Litaniis. 7&5 Cap. XX. — De vigilia Pentorostes. 756 Cap. XXI. — De tempore sacros ordlnes conferendi. 7trr Cap. XXII. — Dc Jcjunlis Quatuor Tempomm. 758 Cap. XX in. - De ordiriaUone. 759 Cap. XXIV. - De ordinandls eornmqne dignitate ae Officlls. "^ 760 Cap. XXV. . De vestlbus Bacerdotnm episcoporum. 760 Cap. XXVI. - De dalmatica. 761 Cap. XXVU. — De pallio archiepiscopi. 761 Cap. XXViii. — De sandaliis. 762 Cap. XXIX. — De vestibns presbyteri. 762 Cap. XXX. — De campanis. 7W Cap. XXXI. — Dcecclesla. 768 Cap. XXXII. — De velo mulierum. 764 CAP. XXXIII. - De choro. 764 ; CiP. XXXIV. —DecflBremoniisinmissaepiscopi. 764 Cap. XXXV. — De KyHe eleison. 766 i Caf. XXXVI. — Decerels. 766 : Caf. XXXVII . — De Gloria costen. 800 Caf. C. — De dedicatione ecclesi». 881 6PEC0LUM ECCLBSIA. Incipiunt capitula. 807 Fratres Honorio. «i^ Responslo Honoril. 813 instrncUo loquendi. sis DeNativitate DominL 815 In festo innocentinm. 83.'» In OctavIsDomlDl. 83» De Epiphania Dominl. 843 In Purlflcatione Sancts Mari». 849 Domioica in Septuagesinu. 85i De sancto Sebastiano. 867 Sermo generalis. 861 — Ad sacerdotes. 86I — Ad Judices. 861 — Ad divitcs. 861 — Ad pauperes. 864 — Admilites. 865 — Ad mercatorei. 86r» — Ad agricolas. 866 — Ad conjngatos. 867 Dominica in Qninquagesima. 869 Incapitejejunii. g» Dominica in Qnadragesima. 879 Dominica II in Quadragesima. iss Dominica III In Qntdragesima. 889 Dominica in media Quadragesima. 883 In Annnntiatione Beat» Mari». 899 Dominica In Passlone Domini. S07 Dominica in Palmis. 913 In Coena Domini. 991 De Paschali die. 987 De Inventione Sanct» Cracis. 941 in Bogationibus. 949 De Ascensione Domini. 965 In Pentocosten. 9S9 De sanrto Joanne Baptlfltt. ^— 965 De SS. Petro et Paolo. 989 De sancta Maria Magdalena. 979 De sancto Jacobo aposioio. 981 Ad vincula sancti Petri. t 985 Desanrto Laureniio 987 De Assumptione.^aiictslfari». 991 De Joannis Baptis»» decollatione. 99« De N •> . ^ sanctdB Mariee. De E. .^., ne SanciiB Grucis. De SAnrtu Matrh^eo. De sancto Mauricio et sociis ejus. Desanco Micnaele. De sanclo Dionysio et.socii^ ejus. De sancto Luca. die Dominico. IQ Dominica de Simone et Juda. De omnibus sanctis. De snneto Martino episcopo. DesancloBrictio. De sancta '".flecilia. De sanc* • • atc. De sancr ..lutttaapostolo. De ^aucto Nicoiao. De sancta Lucia, die Dominica. Dorainicn 1 post Pentecoslen. Dominicali post Pentecosten. Dominica X posl Penteeosten. Dominica XI posl Penterosten. Dominica Xlll post Penlecosten. Dominica XX post Penlecostc . DommicaXXII post PenlecosieD. Dominict XXII I post Pentecosten. ID adrentu Domini. Commendaiio hujus operis. In conveniu frairum. 1n cofirentupopuii. Sermo de dedicatione. QU^ IN HOC TOMO CONTINKNTUR. 44G6 1001 1005 1O05 1007 1011 loid 1013 lOU 1021 1025 10-27 1029 lon 103) 1C31 \m 1043 1019 1003 10o9 1063 1067 1071 1077 1065 1087 1093 10^9 OPERUM HONORII PARS QUARTA. — DOGMA- TICA ET ASCdniGA. ELUCIDARiUM SIVE DIaLOGUS DE SUMMl TOTIUS CHR1STIAN.E THEOLOGIjE. Prfleraiio. 1109 LIBER PRIMUS. I.— Quid sitDeus? et quomodo unus ac trinus, solis comparationeoslf^ndilur. 1109 II. — De nominibus Patris, FiUi et Spiritus sancti. 1111 III. — De Dei liabitatione ac ioro. 1)11 IV. — De Dei scientia et locutiono. 1112 V. — cur et quonrado condilus umndus, et quatenus omnla ueum sentiant. 1112 VI. . De angelorum eleclione atque nominibus. 1113 VII. — D.e casu diaboJI et satellitibus cjus. II 14 VIII. — curqui ceciderunt noa adjiciantutrajBOt^^ant; et cur non redempti, aut facti impeccabiles. liu IX. — De daenionum scieiitia ct potcstale, et bonorum aofcclorum eonlinnatione, forma et doUbus ? 1115 X. — De bonorum angclorum conflrnialione, forma, scientia et potesiate. 1115 XI — De ho inis formatione ; quomodo sit (larvus mundus et ad imagtnera Del. 1116 XII. — De animulibus ad i.ominis bonum condills. 1117 XIH.— DeParadiso in quo homo a Deo locatusest; et formata mulier, et curulcrque peccabiiis. 1117 XIV.— Do generationc in siaiu inno.cntiaB ; et pluscu- la deeo stalu, ctdo lentalioue accasu primorum paren- tum. 1118 XV. — De eorum expulsionc a paradisoi ct dc gravi- tate peccati obquod expulsi >uut. 11:9 XVI. — De saiisfacUone Deo ezhibenda pro ea injuria. 1121 XVII. — Necessllas Incarnaiionis Verbi ad eam satisfa- ctionem exhibendam. 1129 XVIII. — Cur verbum sit incarnatura, et c\ Vlrgine, el in temporis plenitndine. 1122 XIX. — De Aalivilatis Chrisli circumstantiis, ctpatratis in ea mirabilibus. 1123 XX. — De Magis, defuaa christi in iKgyptum, et reli- qua ejus vita usque ad bapiisnium. Ili4 XXI. — De Cbristi pulchritudiiie , passibilitalo et fflorte. 1195 XXII. — Quidde hamanitatis partibus factuni, dlssoluta compositione. 1126 XXIII. — De clrcnmstantiis resurrectionis Dominicd) 1U6 XXIV. — De apparitionibns Cbristi 1 ost rcsurrectio- nem. 1127 XXV. — De ascensione et sessionc Chrisli ad dexte- ram Patris; et quomodo ibi oret pro nobis. 1127 XXVI.— De missione Spiritussancli, et de Christl gau- dio. 1128 XXVII. ^ De mystico Christi corpore, hoc cst Ecclesia. -* 1128 XXVlli. — De corpore Christl in Euchariatia. 11*9 XXIX. — De digne aut iudigne communicantibuSj aut sacriflcantibus. I120 XXX. — Malos sacerdotes vere Chrlsti rorpus conficere, qnamviseorum oratioet benediclio llat in percalum \im .VXXI. - Quomodo malis sacerdotibus parendum, on solvere queiint, et an vitandi. 1132 XXXII. — De cuipa prielatorum roalis sarerdotibus (ooniveotium, deqne non ordinandis sacerdoium filiTg XXXIIL— Exitus vit® maloruffl sacerdolum; et an monendl ac tolerandi. 1134 LIBER SECUNDUS. I. — Quid sit malum, et an a Deo. 1135 II. — Peccati gravitas. et quod tandem cedat in Dei ' gloriam. 1135 UI. — De libero arbitrio, et rctrocessione a liono. 1133 IV. — Quomodo diaboius Deo scrviat . et mali bonis 1136 V. — Quare via impiorum prosperatur et in annos plurimos; non sic autem vitapiorum,nisiquandoqne. 1136 VI. — De bono tribulationis; etquod malis nihil boni contingat; bonis autem nihil maii. 1137 VII. — Unde dignitates : et quod cas ve\idere vel emere nefas cst ; et quale dcbeal essc praelatoruro regi> men. j 138 VIII. — Curclecti patiuntur cnmreprobis ; deque Dei polentia ct providentia. 1139 IX. — Dc preedestinatione, et de permissione peccati inelcctis. 1140 X. — De ignoratlone Dei. lUl XI. — Quid sit origlnale peccatum. Ui9 XII.— Quomodo Deus iu qnaitam generationem pec- cata punit. 1143 XIII. — Quid est concuplscentia. U43 XIV. — De auimarnm orlgine et quales sint In infanti'- bus. 1144 XV. — Quoraodo peccatum transftmdltnr etiam a pa- rentibus baptizatis- 1145 XVI. — Do connubiocum consanguinea, et commatre, ac fliiola, et de polygamia. 1146 XVII. — De Ecclesiae ministris ac monachis. 1147 XVI II. — De variis laicorum statibus. ni% XIX. — De salvandorum pancitate, et quomodo Ghri- stus pro omnibus roortuus. 1149 XX. — De bonorum a malls internotione, et mnltiptici remissione peccatorum. U^ XXI. — Ad quid sacriflcia legalia; et de origlne idolo- latriffi. 1151 XXII. — Utrum altarla anro vel gemmis preparanda •int; etquibus modis propitiatur Deus. ilM .KXIII. — Peregrinationes sacr» an probandtn. 115S XXIV. — De frequenti cibi indigeniia, eivit» termino. 1152 XXV. -> Dejusta reornm nece, etdeeornm salnte, de- que puerorum dlsripiina ; de arca et de prophetis. U5i XXVI. - Cur modo sigoa non flunt. llss XXVII. ~ De propbeiis et Scriptura sacra. 1158 XXVIII. — De angelis custodibus. 1154 XXIX. ^ Dedsmonibus insidiantlbus etobsidentlbus. 1154 XXX. — De unctione» ac pcenitentia in extremis, ac de morte. 1155 XXXI. — De reditu peccatonim; et de peccato irremis- siliili. 1155 XXXII. — Do morte, et de eepnltnra bonorum et ma- lorum. 1156 . LIUKR TERTIUS. I. — De deductione jnstomm in paradisum, et quid sit paradisus. 1157 II.- De perfectis etjustis qui in coBlum deducuntur, et de purgandis. 1157 III. - De pnrgatorio. * 1168 IV. — De malorum deductione ad inferos, et de poenis quas ibi sustinent. 1U9 V. — Quomodo beati erga damnatos se hal>eant. II6I ^ VI. — Quis infernus Justorum animas ante Christi adventum exciperet. 1161 VII. — Quomodo beati se invicom cognoscant, et pro nobis interredant. 1161 VI]I, _ De gaudio et mansionibus, scientla et appari- tione beatorum; itemque de spectris per damnatos exlii- bitis. nc3 IX. — Unde somnia. iir>3 X. — De Antichristo, et adventu Bnoch ac Eli». ii64 XI. — De novissima tuba, et resurrectionc. U65 XII. — De judiclo ejusque circurastantiis. U6A XIII. — Dejudlce et aceesHorfbus. 1166 XIY — De judicandis et stne Jndicio perituris, de ira Dei et de apertione libronim. uce 1467 ORDO RERUM. i468 xv. — De snbsecDturis noiversale jndiclam, et mnndi conflagratione ac de rerormatione. ' 1168 XYI. — De corporibus beatornm, et eomm acUnnctis. 1168 XYIl . — De oppratione et gandio beatomm. 1169 XYIIl. — De corporam doiibua in bcatis. 1169 XIX. De Tolnptate beatoram. 1171 XX. — Dotes aniroarum in beatis ; et quod de peccatia rite expiatisnonerabescant, deque pleno oroninm gau- dio. 1173 XXL — Antilbetses beatomm et damnatoram. 1175 UBER DUODBCIM QUiBSTIONUM. Prologus. 1177 6umma duodecim qusestionum. wn Cap. I. — Qusestio prima : Quod Deus Pater Omnia si- mnl in Filio fecit, etquod bic mnndus sensibilis illius ar> cbelypi umbra sit. 1178 Cap. II. ~ QuoBStio secunda : Quod nniversitas in mo- dam citbars sit disposita, in «vna diversa reram genera in modum chordaram sint consonanfia. 1179 Cap. III. — Qufiestio tertia : Quod sicut nullum genus pro altero, sed pro seipso sit conditum ; ita homo non pro apostatata angelo, sed pro seipso sit conditus ; et ideo si nulins angelus cecidisKet, bomo tamen suum locum in nni- versliate habuisset. 1179 Gap. IV. — Quiestio quarta : Quod electi homines non pro apostatis angelis, sed pro ipsis in ccelum assuman- tur : reprobi antem vel angeli, vel bomines ut dissonn cborde apto loco ad consonantiam ponantur. 1180 Cap. ▼. — Quffistio quiota : Quod de singnlis angelo- rum ordinf bns aliquf ceciderint ; et quod electi bomines stantibus angelis pro meritis assonianUi sint : similfter et reprohi aingulls ordinibus lapsorum pro meritis aggre- gandi sint. 1180 Cap.. yi. — Qnsatio scxta : Quod Cborus apostoloram seraphlm associandus, sit, et ideo Petras superior Ml- chaele sit in cobIo, quem Christus Deus homo piincipem Ecclesia constituii, etcui Boma, qnas est caput mundi, primatum obtulit. 1181 Gap. YII. — Quaestio septlma : Quod bomo sit angelo dlgolor, sed angelus homine felicior. eo quod angelf ado- rentbominem Deum. non homines angelum. 1189 Cap. VIII. — QuflBStio octava : Quod In Ecclesia sint novem ordines justoram secuodum oovem ordfnes ange- loram. 1189 Cap. IX. — Quffistio nona : Quod Deus, et animae, et angeli non babeant corpora, sicut justitia et sapientia, et quod sola mente videantur. 1189 Cap. X. Qusestfo decima : Quod corporaifa corporeo visUi imagines splrltu. voiuntates intellectu discernantar. 1183 Cap. XI. — Qusestio nndecima : Qnod angeli ntherea, doemoD^s aerea. bomines terrea corpora habeant. 1188 Gap. XII. — Quffistio dnodecima : Quod animabus cor- pore eiutisrorma corporis adhflereat, et qnod Dominus post rGsorreGtioitem suam suum corpus prout voluit, exhibuerit. Besolvantur objectiones adversas dicta. 1183 LIBELLUS OCTO QU^STIONUM DE ANGELIS ET BOMINB. Gap. L— Utramhomo crearetnr, si angelus in coelo perstitisset. 1185 CAP. II. — Utrum Cbristns fncarnaretur, si homo fn pa. radlso perstitisset. 1187 Gap. III. — Quomodo angeli ex igne creati sint. 1188 Gap. IV. — Quare creator Deus corpns non de igne, sed de terra suropsit. 1189 Cap. V. — Utram lapsus angeli ideo irreparabllis ftie- rit. quia ftiit immortalis ; homlnis contra. 1190 Gap. VI. — Quomodo cuncii morianiur, cum mors de- structa per Ghristum prsediretur. 1191 Cap. VII.— Gur resurrectiomortuoram fUtura sit. 1191 Cap. VIII. — Cur Deus non omnes homines post resur- rectionem ad beatam vitam transferat, niaxime infantes sinocolpadecedentes 1193 INEVITABILE SIVE DB PRiEDESTINATIOXE ET LIBERO ARBITRIO DIALOGUS. Prefatio ad lcctorem . 1 199 Incipit dialogns. 1197 LIBELLUS DB LIBERO ARBITRIO. Proiogus. 1293 Cap. I.— Occasfo bujus opusculi fuit vetus error eo- rum, qui omnia homini necessitate quadam ovenlre asse- raerant. 1923 Cap. II. — Conftitatar relatus error, probaturque ratio- nalem creaturam natnraliter liberum arbitrium habere. 1993 Gap. iiT. — Exponitur in quo libertas arbitrfi consistat. Cap. lY. — Qnffinam sit in Deo, angelft, bominibus jn- stis, dsemonibusve liberlasarbitrii. f^i Gap. V. — Quomodo liberam arbltrinm a bono ad ma- Inm deficlat. vel quomodo libertas servitus 0at. 1SS5 Cap. VI. — Quid sit voluntas bcatitudlnis, qnfd voluntas justitiffi, quarom hanchomo peccando amisit, illam reti- nuit. 199& SGALA CGELI MAJOR. Prologus. IS99 Incipitdialogns. 1330 SCALA GCELI MINOR. Cap. 1. — Scala coeli cbaritas est. cojns gradns diverse virtutes. ls3o Gap. II. — Primi tres bujus scals gradns, patientfa be- nignitas et pielas. Ise39 Cap. 111. — Alii gradns, simpllcitaa, bnmilftas, contem- ptus mnndi, et voluotaria paupertaa. 1940 Cap. IV. — Alii gradus, pax, bonitas, gandfnm 8piri> tuale, sufTerentia. itfto Gap. V. — Postremi gradns hujns scal», fldes, spes. longanimitas, et perseverantia. mi Gap. VI. — Hffic £cala per tlmor^m erlgitnr. quo ad snmmum perducta charitas fpsa fn bnreditatem Domini introdncitnr. 1912 DE ANIM^ EXSILIO ET PATBIA. Prologns. 1949 Cap. 1. — Exsiliom hominis fgnorantfa ; patria est sa- pientia, ad qnam per artes liberales, veluti per totidero civitates pervenitur. i?4d Gap. II. — De prima civftate» grammatica. 1943 Cap. III. — De rhetorica, altera civitate. 1943 Cap. IV. — Dialectica, tertia cfvitas. 1944 Cap. V. — Quarta civitas, aritbmetlca. 1214 Cap. VI. — Quinta clvitaa pergentinm ad Mplentiam musica. 1944 Gap. vti. — civftas sexta, geometria. 1944 C*p. VIII. — De asiroDomia, civltate septima. 1945 Cap. IX. — Physica, civitaa octava. 1945 Cap. X. — De mechanica, clvitas nona. 1945 Cap. XI. — ^conomica, civitas declma. 1945 Gap. XII. — Decursis artfbus liberalibns pervenitur ad patrlam. seuveram sapfentiam. indivinisScriptnrisreln* centem, et in vlslone Dei perfectam. 194L Cap. XIII. — Deus a sanctis secnndum aingnloram vlr- tntes videbltur. 1246 Cap. XIV. — Deus a nemine comprehendi nfaf a sefpso potest Beatos Def visio recreabit in «teranm ; fmpios patratornm sceleram recordatio sfne flne torqnebit 1946 DE VITA GLiUSTRALI. EUCHARISTION, SIVE LIBER DE CORPORE ET SAN- GUINE DOMINl. Prologus. 1949 Gap. I. — Quod tribusmodis corpus Domini Intelligatnr- 19S0 Gap. IT. — Cur Deus Incaraatus sit, et qnomodo eJQs corpus minni non possit. 1950 Cap. III. — Utrum hoc comedatnr, qnod Maria gennit. 1951 Cap. IV. — Quod homo per hunc cibnm Cbrlsto incorpo- retur. 1999 Cap. V. — Quod non aliud qnam snbstantivnm Cbrisli corpus sumatur. 1959 CAP. VI. - puod tam mali quam bont aacerdoies Cbristi corpns eonflciant, sed soli Justi hoc accluiunt. 19S3 Cap. VII. — Quod mali non corpusChristf sedjndicinm sumant, et quid sit Judicium sumere. 1954 Cap. yih. — Quod species ct non virins pacraroenti a roalis acciplatnr et cur sacramentnm dicatnr, vel atrnm verllas an flgura credatur. 1954 Cap. IX. - Utrum corpns Doroini alind sit in ore bono- ruin, alidd in ore maloram. l9Sb Cap. X. — Quid inde seotiendnm sit, qnod vetustas vel quonibct aniroal consumpserit. 1955 Cap. XI. — Utram Judflei corpus Domlni comederlDt, qui manna manducaverunt. 1956 Cap. XII. — Cur de pane et vino et aqna boc sacra- mentum flat. 1956 SUMMA GLORIA DE AP08T0L0 ET AUGUSTO. Prologns. 1937 Cap: I. — Exponitur statosqnaestionis : ntram sacerdo- tium regno, an regnum sacerdotio Jure ac dfgnitate pre- cedat? Osteodiinrex flgura Abel et Gain, horamqne po- sleroram. sacerdotium regno prsecellere. 1958 Gap. II. — Idem probatnr ex flliis Noe, et Abnham. infertnrqueregem summo pontlflcf fndfvfnis, poDtificem regi in sfficnlaribns esse subjectum. 1960 Cap. III. — Quanto bdnore apud Israelitas, eoromqne reges, ipsosque gentlles sacetrdotiam ftierit. 1989 U69 CAP. IV. - Sicul anima dlgnior est corpore, ita regno sacerdotium, a quo iHud jure ordinatur. 1268 Cap V. - Christus ipse regno priBtulit sacerdoiium ; tametsi et per se, el per apostolos suos docuerit regibus honorem in rebus seecularibus deferendum esse I26a Cap VI — Reges sedi Roman» non obedienies patien- ter quidem tolerandi sunt, sed ab eorum communlone deciinanduiii ; nec horum est ecclesiasticas dignitateSj sed seeculares dare. ^, ., ? Cap. VII. - Cnde prayus mos inoieverit, ul dlgnitai^ ecclPS>astir.8B a principibus conferrentur ? 1268 CaP VIII. - Hespondetur ad objectionem ab unctione regum petitam, concluditurque. ei in Veleri.et in Novo Testamento scmper regno sacerdotium anteisse. 1270 STEPBANUS DE DALGIACO AUGUSTODUNEN- SIS EPISCOPUS. 1S71 Notilla historica. TR ACTATUS DE SACRAMENTO ALTARIS. Prologns. ^**® CAP. I. - Ostiariorum offlcium. 1£J6 Cap. II. — De iectorum offlcio et ordinatione. 1276 Cap. lU. — De exorcistarum offlcio et ordinatione. 1S76 CAP. IV. — De acolytarum offlcio ei ordinatione. 1877 Cap. V. — De offlcio, ordinatione et continentia sub- QUiE IN HOC TOMO CONTINENTUR. ^^70 VIII. — Litter» Ermengardis comitiss» ad Gerardum Engoiismeiisem legatum. 18W IX. — Ad Gislebertum Turonorum archicpiscopum lit- terro Conani comiiis. ^38i X. — Gisieberti Turonorum archiprwsuiis litterfie ad Conaoum comitero. l^^* XI. — Lugdunensis et Bisuntlnae Epclesifie archiepl- scopi ad Eogohsmensem episcopum. 1896 XII. — Exenjplar litterarum Paschalis papwad Engolis- mensem lefralum. — Afflictura consolatur; inlerdicium ahbati Rotonensi illatum conflrmat. 1336 Xin. — Ejusdem ad couanum comilem : — Horlaturoo- gat monnchos Rotonenses ut Bcliam Insulam monachis Kemperiegiensibus restituant. 1^27 XIV. — Exemplar chartulae Conani comilis de reddi- tione et conflrmatione Beile insulse. 1927 XV. — Relalio seu notitia controversiae prffidictte facla a Gurhedeno roonacho Kemperlegiensi. 13^ Charta Gerardi quacontroversiam interBernardum vice« comiteu de Combom et abbatem Usercensem de loco de Amanzenas ortam dirimit. 1339 ODDO ABBAS S. REMIGII REMENSIS. Epistola Oddonis ad Thomam comitem. 1331 Charta Oddonis de fundatione Carthnsi» Montis Dei. diaconorum. 1377 Cap. VI. — Quod Gbristus ecclesiasticas administratio- nes susceperit. ^^ ^ ^^^ Cap. VII. — De ordine diaconl seu diaconatus. 1278 Cap VIII. — Quando ChristuB levilarum offlcinm sus- cepit.* ^^® Cap. IX. — De ordine presbyteraius. 1280 Cap.X. — De slgnificatione veBtlmentorum sacerdota- lium. ^S' Cap. XI. — De ornamentls episcoporum. l«a Cap. XII. — De observandis in missn celebratione. 1288 Cap. XI IL — De canonis declaratione. 1287 Cap. XIV. — Qu»8tio circt benediclionem panis a Chri- 8to in coena factam. 12^ Cap. XV. — Ouid credendom circa verba Bacramenta- lia . . , l«»3 Cap. XVI.— Qiuestio circa h«c verba : acctpite et man-- ducate. '^^^ CAP. XVII. — Triplex quawtio circa materiam sacra- menti altaria. 1295 Cap. XViil. — Alia canonis declaratio. 1801 Gap. XIX. — Expositio orationis Dominic». 1803 Gap. XX. — De additis ad offlcium miss« per summos pontifices. 1807 SrBPHANI CHARTJE. Cap I. — Transactio cum Hugone de Gisselo per Ste- phanum M6ntB episcopum. 1107 Cap. II. — Cbarta Stephani jEduensis episc. XXVIII in gratiam Ungiaci. 1308 Gap. 111. — Charta Stephani Augustodunensls episcopl pro monasterio S. Benigni Divionensis. 130« G^p. lY. . privileginm pro Cistercieosibus. 1309 Cap. V. — Notitia de malis consuetudinibus quas Hugo dnx Bnrffund. dimisit Stephano episcopo in villa Canavis. 1309 GERARDUS ENGOLISMENSIS EPISCOPUS. NotlUa. 1311 CONCILIDM LAUSDUNENSE, DE STATU ECCLESLE. I. — Ecclesia Sancti Petri Trenorciensibus vendicatur adversus eplscopum et canonlcos Nannetenses. 1817 II. — capella Sancti Stephani monachis Ifajoris Mona- steril adjudicatur adversus canonicos Camiliacenses. 1819 EPlSTOLiE ET DIPLOMATA IN CAUSA BELLE IN- SULJE. Monitum. 1819 I. — Litter» Gerardi legati, Engolismensis episcopi, ad Conannm comitem pro causa Belln Insuln. 1331 II. — Litler» Gerardi Engolismensis episcopi ad Cori- sopitehsem episcopum. 13S1 III. _ Datum el deflnitum Judicium de controversia su- per Bellam Insuiam inier Rotonensera et Kemperlegien- sem abbates, a Gerardo Engolismensi episcopo et S. Ro- manse Ecclesiae Legato. 139S IV. — Litteras Item legati ejusdem ad Morvanum Ve- netensem episcopu m . 1 3S3 V. — Item ejusdem littern ad omnes Britannifle epi- scopos. 13S8 VI. — Item litter» ejasdem ad Herveum Rotonensem abbatem de invasione Beli» Insulfle et de inot>edientia. 1394 VII. •«. Ad MorYanom Venetenaem episcopiim. im Epistola Oddonis ad wibaldum abbatem Stabulensem. 1835 ADALBERTUS MOGUNTINUS ARCUIEPISCOPUS. Notitia. 1336 EPlSTOLiE ADALBERTI. I. — U. — Ad Callxtum papam. 1337 ai. — Ad Innocentlum II papam. 1837 IV. — Ad S. Ottonero Bambergensem. 1337 V. — Ad cierum Ecclesl» Halberstadensis. — Dolet de morio Raynardi eorum episeopi, quod eoinconsulto pro- cesserint ad electionem, et ex alia Ecclesia assumpserint 8ibi pastorem. 1837 VI. - EpistoIaAdalberti,ad H. episcopum et canoni- cos Patherbrunenses. 1839 RAINALDUS II REMENSIS ARCHIEPISCOPUS. NOtitla. 1889 EPISTOL£ RAINALDI. I. — Ad Robertum archidiaconum Tomacensem. — Ut in ecclesia Petingensi monachos snbstituat. 1841 II. — Ad cierum Atrebatensem. — De electione epi- scopi. 1343 DIPLOMITARAINALDL I.— Conflrmitio fundationis S. Jndoci de Nemore. 1343 II. — Gharta fUndationis monasterii IgniacenBis. 1845 III. -' Pactum inter Ratnaldum II et Alberonem I epl- scopumLeodieusem, pro BuIIioneusi beneflcio. 1346 IV. — Litters Rainaldi de exrommunicattone et abso- lutione Guitcrii comitis Regitet»tensi8. 1317 V. — Institoti in abbatia S. Martini Spamacensis cano- nici regulares. 1349 VI. — Gbarta Rainaldi Remensis archiepisoopi dequita- tione gestarum et procurationum monasterio S. Nfcasii concessa. i34t VII. — Gonflrmatur fundatio monasterll Igniacensis. 1350 VIII. — Gharta Rainaldi de confirmatione S. Weimari. 185S IX. — Rainaldus conflrmat omnes possessiones mona- sterii Silincurtis. 1354 X. — Rainaldl archiepiscopl privilegium de aqua Vidu- Iffi, maresco, herbagio et Juridictione S. Tbeodoricl usque adcracem Haymonis. 1365 XI. — Rainaldi Charta de compositione pacis facta inter Bccleslam S. Theodoricl ex una parte, et Gerardum Ro- ceiensem Aldricum Malet ex altera. 1356 OLDEGARIUS TARRACONENSIS ARCHIEPISCO- PUS. Notltia. 1357 Epistola Oldegarii ad Innocentlom II papan. 1359 Epistola ejusdem ad Raymundum epfscopum Ausonen- sem, sutnraganeum suum. — Respondet consultationl cir- ca puemm ludentem qul alium impedivit, ita ut caput ejus Itangeretur, an irregularis habendus sit. 1859 Charta Oldegarll per quam dat paoperibns lectoset pan- nos Glericoram defUnctornm. 1361 GAUFRIDUS GROSSUS MONACHUS TIRONIENSIS. NotiUahistorica. 1361 ORDO RERUM Q\]JE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 1411 YITA B. BERNARDI FUNDATORIS CONGREGATIONIS DE TIRONIO IN GALLTA. Observationes praevi» 1363 Inripit vita. Prologus. 1 67 Cap. I. — B. Bernardi educatio et vita nionasUca in cob- nobio S. Cypriani. 1373 Cap. II. — Prioratns monasterii S. Sabini administra- tus, disciplina restaurata. et alia prseclare gesta. 1876 Gap. III. — Vita eremitica in solitudine Cenomanina 1380 Cap. IV. — Vita solilaria iu causeo Insula. Piratas emendati. 13S4 Cap.V. — Reduclio B. Bernardi ad priores eremitas, dein ad primum monasterium S. Cypriani. 1380 Cap. VI. — Abbas S. Cypriani conslituilur : ob perse- cationem ad prsdicandum convertitur. Mores clericorQm 1412 reformati. 1391 Cap. VII. — Pro defensione abbati» iter Romanum bis susceptum ; ea relicta, alibi discipull collecti. \W9 Cap. VI'I. - Mooastf»rium in Perchensi comitatu cx- strurtuni : benetlcia an epta, et in alios rollata. 144)6 Cap. IX. — Monasteriunt ad fluvjum-Tyronum constni- clum. Benolioia romiti Rotroco prsstita. u\i Cap. X. — Revelatio de satute «terna, secunda mono- i;horum. Miracula alia. uie Cap XI. — Hospltalitas. Spiritas propbeticus. Fama sanctitatis. usi Cap. XII. — Morbus extremas : dapiex ad soos exhor- tatio. Extrema sacramenta sumpta. 1^39 Cap. XIII. — Reliqoa ad mortem pradparatio. Revela- tlones. obitus. sepultura. 1434 Cap. XIV. — Aualecta de variis in vita gestls. 1 439 FINIS TOMI CENTESIMI SEPTUAGESIMI SECUNDI. 5503 008 Imp. de la Dordogne. THIS vgl:j'.:£ DOES NOT CllU.WTE (HJTSIDE ThE Li.;:.A:;Y 3 2044 054 760 293 THis vgl.:.':;:E DOES NOT CllJ..LflTE OUTSIDE Trih" V.c'.^:^ 3 2044 054 760 293 THis vgl:;:/:£ DOES NOT Cnj.XftTE ouTSiDE THE UlKa:;;/ 3 2044 054 760293 L