1411114 + 141 \ 1६\^ 1.2 (7 188 (04 ४4 -377070पि + ¶107.4 0864 8.8 1171 ए. ^ ोपणप्रोप -, पाद - एदा) र गाप लाद 49, । 707. 9. 1.7 तिरि ९028805 +न 0 नि. त. ^ 110 , 3. एएा.^0 एए छए0षपप्त^ 71.016 085 फ ^ 15 घ+ 088 1902 1.4 1,11.4 # 191 ^ 1 ^ प^ 86.868 #*१ 0 07. 9. 1.14 20728807 ^+ एए ए प817147 01.568 2.97 (0: (ए प ^11 „^. 8. प्य .46 एर एप ^ प्ण. एप6 028 फ 18 पपत ^ ए878 1902 तम 512 - 0) 144] त की 4 ~ + ~ + ) 1 {/‡ 5 (- ४ (. ट & < 4 ह ६1} -८ + | 2 ~ हत, 10 7 46१5 19775 6 3300 |\ | ;{ ^ € १० [10ा128€ (0 707. 9. [क्षा ५५10 1885 744€ 2 &1€8द (८०ाप्रएपप्णा (0४४य।त [तकल १५ 3०९१1०1० $ = पात्व = 115 लवाकन्ा) ५ 1115 11{0९८17751460€ 6 0175477 4 ९21. ग 01€ 30, 19774. ({ २१६६|)}६ [६०६८६ ६160-६ ^ ॥१.- 48806 अ ्णा {07 2711817 ९८०१६1८ २8६९१ 1९८९8 1944 71116 1 वेगा 2-13 ^220प-व प्रभा, #11712.10 वा, {०४4४० 9, ० 815 क क ऊषा मी भरन्तिर, ओ प शि ग स्थन । {शि । त. [+ 4, 5 ऋ) 0 च |~: 47 ट । 0 2 0) नुक ५ ॐ । 1२. 280) करि 6 2 0. प्र 5 ८ © गर ८ 795८5 5० - तरिणी व ^< . ६223811 122 ए) ऋक दी, द 0 ९ ~. 1 ]. 2 |. श ~, अ५८० 2 ८ > 80) (4६0 ~ 2 (= # 2८. न. म ठ 11 श्रु 2 6 1 1-19८-0८ ६ 40. रः 2 > 2-1]0 ॐ ॐ190 र 11८८2 द. ८२ रत! £, 2 ॥ ठै # ८# 5. ¢ 0 22 (7. [रिटिं 2 (04 द्र ३4 ~ |" " {^‰८ॐ4 2 1. 0171221 ~: १ ८ 2. = 0 श्ण) छं = ५ ८6. क्र 1 ^7 1. 7 7)“ £ त] 0) £ ८ श्ना = 112 ` 5^ 5 दा-"071.78तप (त्रै „^ }- -~- } 1 ~, + 27८2 * प-कर 7 ी, £| (8 द ० ~ 0. अन्न! < 2 ८,८2.47 6 "218५. & २५३८५) = (2 ८ ‰ ¬ 7८ (. त. , [वः दु 14 21 - क र. 3111-5 ठ 4 . २ कधी ह (7 21237 = 0 2! =+ ¬ ८ ति 1/7 नि 42. 70-04-51. क 161 00८ 2 1 0 7 0) ८ # & ० ठ ^ ¡८ 7 प्रा ® ~ 04 ८4 5 (7. #६ ~ 1४ 711 (0 नं -5॥ दरा. ्0रि परा [प वार 4551: (वरै >} * ^<} 1 ८ दरि & 71131) 11}. ८ 0 2 ~¬ 0772170 ठ 117 ~ ८ (409. +~ 21}. | गि 4९ -४. क २ 01413. ~ 2 ~ < 40४1-1 (1 7-० ट ८ ८012 < कअ 1. ट. 4117 ऋ | 2 गि ।८ ऋत 2० 3 ग लकत्र (८ (वष. 7 - ८ 2 क्न द. -2 -2 ८.८ £. 21८7 - ऋ -[पि3(ाा0)5ऽ 07 ^+501८4“ ह मरः 7 ८ 7 क > 1-1| -88101प्८५ उा00ता८ +“ शर 7० < 1८4 ८} " 014६1 44 1 श्र ८ # 58 ८ ५12. 9/० 0 511८552. € ८ ॐ 57. ८107 2 | ५ [भव 5. (८ ¬ -८ | 0 ~^ "517^^“ ॐ 210. ८ ८1-11-0८ 25० ¢> 125 क ८, ८040 क 0: ४ 0 ॐ।< ॐ 82 र 0 ८9 5० 7/1 ८ 115 कु (00) 1६४ ८ = ८, ¬? ८} {/॥ ‰ ऋ 0) 1 ° तु (रयु 7-7-5४ 01८ दी ८52 > ८ ० ह (ट 7 द ८३. रिः [7 51८27 0, कक ।- क्लं त्‌ु € 0 5 < 7 ठ ~ "वदा 4. 4. ॐ 19 1 ८.० त क. ८ < > ठि ~ ~ 1 9 5 + 207 1८ क्र कक. > [न शरकरः 19775 6 4 2 1 2 री ^|. व ‰& अथ चीटट्ितविस्तरो नाम महापुणणं ॥ ओं नमः सवेबुद्धनोधिसचेभयः ॥ । ओं नमो द शदिगनन्तापयेन्तलेाकध्यातुप्रतिष्ठितसवैवुद्धबाधिस- त्वायेश्रावकंप्रेकबुद्ेभ्येा ऽतीतानागतप्रह्युल्पद्वभ्य : । एव मया श्ुतमेकसख्िन्समये भगवान्‌ श्रावस्त्यां विहरति ख । जेतवने ऽनाथपिण्डदस्यारामे महता भिलुसंघेन साधं दादशमि- ५ जिच्ुसह खै: । तद्यथा । आयुष्मता च ज्ञानकैण्डिन्येन । आयुष्मता चाश्चजिता । आय॒न्मता च वाष्प । आदष्मता च महानान्ना। आयुष्मता च भद्भिकेण । आयुष्मता च यशेदेवेन । आयुष्मता च विमलेन । आयुष्मता च सुबाङना । आयुष्मता च पणेन । अयुष्मता च गवाम्पतिना । आयुष्मता चेारूवि्वाकाश्चपेन । % आयुष्मता च नदीकाश्चपेन । आयुष्मता च गयाकाश्चपेन । आयुष्मता च शारिपुबेण । आयुष्मतां च महामैद्ब्यायमेन । आयुष्मता च महाकाश्चपेन । आयुष्मता च महाकाल्यायमेन । आयुष्मता च कफिलेन । आयुष्मता च कैण्ड़िन्येन । आयुष्मता च चुनन्देन । आयुष्मता च पणेभेवायणोपुचेण । आयुष्मता चानि- १५ रदेन । आयुष्मता च नन्दिकेन । आयुष्मता च करस्फिलेन । आयुष्मता च सुभूतिना । आयुष्मता च रेवतेन । आयुष्मता च 1 २ ॥ खलितविस्तर : ६ | अण खदिरवनिकैन । आयुष्मता चामाघराजेन । आयुष्मता च महा- पारणिकेन । आयुष्मता च वङ्कुलेन । अयुष्मता च मन्देन । आपुष्मता च राङलेन । आयुष्मता च स्वागतेन । आयुष्मता चानन्देन ॥ एव॑ प्रमुवेदैदशमिभिंचुसहैः साधे दाविंशता च वा- ५ धिसन्सहनरैः सवैर कजातिप्रतिबचचैः सवेवोाधिसत्वपारमितानिजतिः सर्वबाधिस्वाभिन्नताविक्रीडतः स्वंबाधिसत्वधार णीप्रतिभानय्रति- लवः सर्वबाधिसत्वघारणीप्रतिलब्धेः सर्वबोधिसत््प्रणिधानसुपरिप्रशैः सर्वबाधिसत््प्रतिसम्यङ्तिङ्गतैः सवंबाधिसतत्तसमाधिवसिताप्रारैः सर्वबाधिसत्रवशिताप्रतिलयैः सर्वंबाधिसत्वचान्यवकीर्णैः स्व॑वोा- १ धिस्छश्रूमिपरिपर्णेः । तदयथा । भेचेयेण च बाधिसत्वेन महासत्त्वेन । धरणौश्वरराजेन च बोधिसत्वेन महासत्त्वेन । भिंहकेतुना च जाधिसन्तेन महासत्तेन । सिद्धाथेमतिना च बाधिसत्वेन महासत्त्वेन । प्रशान्तचारिचमतिना च बोधिसत्त्वेन महास्वेन । प्रतिरसवित्मराप्रन च बोधिसत्वेन महासेन । नित्योयुक्तैन च बोधिसत्त्वेन महासत्वेन । १५ महाकर्णाचद्धिणा च बोधिसत्वेन महासत्त्वेन । एव॑ प्रसुवेदा्चिशता च बोाधिसन्तसहसैः ॥ तेन खख पुनः समयेन भगवान्‌ अवस्त महानगरीमुपनि- जिह्म विहरति सख । सत्तो गुरुतो मानितः पूजितश तसृणां परिषदां । राच्नां राजकुमाराणां राजमन्तरिणां राजमहामाचाणां २० राजपादमूलिकानां ्षचियत्राह्मण गृहपत्यमात्यपाषंयानं पौर जनपदानां अन्यतीधिकश्रमणव्राह्मणचरकपरित्राजकानां । लाभी च भगवान्‌ प्रम्रतानां खादनीयं भोजनोयमाखादनीयाकल्िकानां चीवर पिण्डपा- १। ॥ जिद्‌ानपरिवतंः ॥ ३ जशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिखताराणां लाभाग्ययशऽम्यप्राप्तख्च भगवान्‌ सर्वं चानुपलिप्तः पद्य ईव जलेनाद्‌रञ्च भगवतः कीतिशब्द- शाके लेके ऽग्युत्रतो ऽहन्‌ सम्यक्सं बुद्धो वियाचरणसंपत्नः सुगतो जेकवित्परः पुरुषदम्यसारथिः शासा देवानां च मनुष्याणां च बद्धो भगवान्‌ पञच्चचक्ु समन्वागतः । सं इमं च लाकं परंचलेावं सदवकं ५ समार कं सब्रह्मकं सञ्रमणब्राह्मणीन्‌ प्रजान्‌ सदेवमानुषान्‌ स्व्यं विक्नाय सालात्कृत्योपसंपद्य विहरति सख । सभं देणयति ख । आदौ कल्याण मध्ये कल्याणे पर्यवसाने कल्याणं स्वर्थं सुव्यज्ञनं केवल परिपूणं परिशु पर्यवदातं ब्रह्मचर्य संप्रकाशयति सम ॥ तेन खलु पुन: समथेग भगवान्‌ राच्यां मध्यमे यामे बद्धा- १० लकार व्यहं नाम समाधिं समापतनाऽभत्‌ । समनन्तरसमापन्नस्य च मगवत इम बुद्धालकारब्यूहं नाम समाधिमथ तत्लणमेव भगवत उप- रिष्टान्मूभैः संधावुष्णीष विवरान्तरात्‌ पूरवबु्ानुखत्यसङ्गान्नानालेा- कालैकारं नाम रश्मिखचार। सा सवा शुद्धावासान्‌ देवभवनान्यवभास्य महैश्चरदेवपुतप्रसुखानप्रमेयान्देवपुचान्‌ संचोदयामास ॥ तत तथा- १५ गतरभ्ममिजालान्‌ | निखार्येमा (संचोदना) गाथा निखरन्ति ख । न्नानप्रभ हन्ततमसं प्रभाकरं शखप्रभं शुभविमलाग्रतेजसम्‌ । प्रशान्तकार्यं शुभशान्तमानसं मुनिं समासिष्यत शाक्यसिंहम्‌ ५ ज्ञानादधिं शद्महानुभावं धममेश्चरं सर्वविदं सुनीशम्‌ । दैवातिदेवै नर टैवपज्य धमे सखर्यभुं वशिनं अयध्व ॥ २० या दूदेम चित्तमवतंयद्रशै था मारपाशैरवमुक्तमानसः। यस्वाप्यबन्ध्याविह दश्रैनश्वा स्त्ययान्ततः शान्विमाच्पारगः ॥ | . ४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० अवेक्यभूतं तमतुच्छधभ तमोनुदं सन्नयवेदितारं । शान्तत्रिर्यं बुद्धममेयवु्धिं भक्तया समसा उपसंक्रमष्व ॥ स वैद्यराज ऽमुतमैषजप्रदः स वादिशूरः कुगणिप्रतापकः। स धर्मबन्धुः परमा्थेकाविदः स नायके ऽनुत्तरमागेदे शकः ॥ इति॥ ५ समनन्तरखष्टाञ्च खलु पुनस शुद्धावासकायिका देवपुचाः । तस्या बानुखव्थसङ्गान्नानालाकाया रज्या अभिशचैवैरूपाभिभेाधाभिः संचीदिताः समन्ततः प्रशान्ताः समाधिव्युत्थाय तान्‌ बद्धानुभावैनाप्रमेया- संस्येयागणनासमतिक्रान्तकल्यातिक्रान्ताम्‌ बद्धान्‌ भगवन्ता ऽनुखख्रन्ति सम। तैषां च बुद्धानां भगवतां यानि बृद्धक्तेचगुणब्यूहात्य षन्मण्डलानि १० याश्च धर्मदेषशनास्ता आसन्‌ तान्‌ सवाननुस्मरन्ति सख ॥ अथ खलु तस्यां रात्रौ प्रशन्तायामीशखरश्च नाम शुद्धावामका- यिको देवपुची महेश्वरो नाम नन्दञ्च सुनन्द चन्द्नश्च महित प्रशामञ्च प्रशान्तविनीतेखरश्चेते चान्ये च संबङलाः शुद्धावासका- यिका देवपुचा अतिक्रान्तातिक्रान्तरवर्णैः सर्वावन्तं अजतवनं दिचेना- १५ वभासेनावभाखख येन भगवस्तिनेपसंक्रामनुपरसक्रम्य भगवतः पादौ शिरसामिवन्ैकान्ते तख्यु:। एकान्ते खिता ते शुद्धावासकायिका देवपुरा भगवन्तमेतदवोचन्‌ । अस्ति भगवन्‌ ललितविस्तरो नाम धमं- पेयः सुचान्ता महाविपुच्छनिचथा बोाधिसत्वकृशलमुलसमुद्ावनस्तु- वितवरभवनविरकिरणसंचिन्यावक्रमणविक्रीडनगर्भस्थानविशेषसंद शंनो २० ऽभिजातजन्मभूमिप्रभावसंद शेन: सर्वबालचयागुणविशेषसमतिक्रमसरवं- बकिकशित्यसखानवमेख्थानलिपिसंखव्यामुद्रागणनासिधनुकलापय॒दसा- खम्मसवंसन्त्वप्रतिविशिष्टसंद शेनान्त : पुरविषयेपभेागसंदर्थनः सर्व॑बोा- १] ॥ निदानपरिवतेः ॥ ५ धिसत्तचरि निष्पन्द निष्यत्तिफलाधिगमपरिकीतना बाधिसत्लविक्री- डितः सवेमारमण्डलविध्वसनस्तथागतबलवैशार व्याष्टाद शविनिकस- समुच्चये ऽप्रमाणवबुद्धघमंनिरदे शः पू वंकेरपि तंथागतैभाषितपरवंः। तव्यथा । भगवता पय्यैत्तरेण च ध्मकेतुना च दीपड्करेण च गुणकेतुना च महाकरेण च ऋषिदेवेन च श्रीतेजसा च सत्यकेतुना च वज्नसंहतेन ५ च सवाभिभृवा च हैमवर्णेन च अल्युच्चगामिना च प्रनाडसागरेण च पुष्पकेतुना च वर रूपेण च सुलाचनेन च ऋषिगुप्तने च जिनवक्रैणं च उन्नतेन च पुष्पितेन च ऊणेतेजसा च पुष्करेण च सुरश्मिना च मङ्गलेन च सुदंशेनेन च महासिंहतेजसा च स्थितवबुदधिदत्तेन च वसन्तगन्धिना च सत्यधमेविपुलकीर्तिना च तिध्ेण च पुधेण च १ लेाकसुन्दरंण च विस्तीणेभेदेन च रत्रकीतिना च उग्रतेजसा च ब्रह्मतेजसा च सुधेषेण च सुपुष्पेण च सुमनोन्नघोषेण च सुचेष्टद्पेण च प्रहसितंगेच्ेण च गुणराशिना च मेधखरेण च सुन्दरवर्णेन च अआयुसेजसा च सलोलगजगामिना च लेाकामिलाषितेन च जितशञच्रणा च संपूजिर्तेन च विपशिना च शिखिना च विखभुवां १५ च क्रकुच्छन्देन च कनकंसुनिना च काश्चपेन च तथागतेनाहेता सम्य- क्स बुधेन भाषितपूरवंस्तं भगवानेतहिं संप्रकाशयेत्‌ ॥ बडजनहिताय बङजनसुखाय लेाकानुकम्पायै महतो जनकायस्याथोाय सुखाय रैेवानां च मनुष्याणां चास्य च महायानेाद्धावनाथं स्वपरप्रवादिनां च नियहाथं सर्वबाधिसत्तानां चेद्धावनाथं सवेमाराणां चाभिभवनाधं २० स्वैजेाधिसत्वयाजिकानां च पुङ्लानां वीयारर्सजननार्थं सडर्मस्य चानुपरियहाथं चिरनवंशस्यानुपरि यहाथं चिरत्रव॑शस्यानुपच्शेदनाथं ६ ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० बद्धकार्यस्य च परि संद शंनाथेमित्यधिवासयति ख भगवां लेषां देव- पुराणां तृष्णीभाषेन सदेवकस्य लेकस्यानुकंम्पामुपाद्‌य ॥ अथ खलु रैवपुचरा भगवतस्तुष्णोभावेनाधिवासनां विदिखा तुष्टा उदया ओआत्तमनसः प्रमुदिताः प्रीतिकीमनस्यजाता भगवतः ५ पार शिरसाभिवन्य भगवन्तं ॒चिग्रदररणीकछत्य दियेखन्दनचूणिर गुरचूर्ैमान्दार पुधैश्चभ्यवकीयं तवैवान्तदे भु: ॥ अथ खलु भगवांसस्यामेव राव्यामत्ययेन च करौरो मण्डल- माचयहलिनेपसंक्रामदुपसंक्रम्य भगवान्प्रन्नप्त एवासने न्यषीदद्वोचधि- सतत्रगणपुरस्कतः ओआ्वकसंघपुरस्छता निषद्य भगवान्भिचूनामन््र- ५१० यति ख ॥ इति हि भिक्वो रात्री प्रशान्तायामीश्वरो नाम शुदधावासका- यिक्ष देवपुत्र महेश्चरख नाम नन्दख (अनन्दख) सुनन्दख चन्द्नख महितख्च प्रशान्त विनीतेश्वरैते चान्ये च संबङलाः शुचावासका- यिका देवपुचाः पूरवंवावत्तचैवान्तदेश्चः॥ अथ खलु ते बाधिसलास्ति १५ च महाश्रावका येन भगवांस्ेनाज्ञलिं प्रणम्य भगवन्तमेतद्‌ वोचन्‌ । तत्सा भगवतं ललितविस्तर नाम घमेपयोायं देशयतु । तद्ध विष्यति जङजनहिताय बहुजनसुखाय लेाकानुकम्पायथै महतो जनकायस्याथाय हिताय सुखाय देवानां च मनुष्वाणां च । एतहि चागतानां च बाधिसत्वानां महासत्ानामधिवासयति सख भगवांसतेषां बेाधि- २० स्वानां महासत्त्वानां तैषां च महाशथ्चावकाणां तूष्णीभावेन सदे वमा- शुषासुरखख लाकानुकम्पासुपादाय ॥ तजेदसुच्छते । १ ॥ निदनपरिवतंः ॥ | राच्यामिहास्यां मम भिचवो ऽद सुखापविष्टस्ये निरङ्णस्य । प्रविष्टमानसख शुभेरविंहारिर्‌ एकायचित्तस्य समाहितस्य ॥ अथागमन्‌ देवसुता महर्ेथः प्रतीतवशेविमलश्चिथाञ्वलाः । थियावभाखेह च अतसाङय वनं मुदा मे ऽन्तिकमश्छुपागताः॥ महिश्चरखन्दन रशनन्दौ प्रशान्तचित्ता महितः सुनन्दनः। ५ शान्तादयखाघ्युतदे वपुचस्‌ तास्ताख बद्धो ऽथ च देवकेावय्ः॥ प्रणम्य पादौ प्रतिदक्षिणं च छलेव मां तश्युरिहाग्रतो भे। परगृह्य चैवाज्ञलिमङ्गलीभिः सगारवा मामिह ते ययाचुः ॥ इद मुने रागनिसूदनार् वैपुच्धसूच हि महानिदानम्‌ । यद्धाषितं स्व॑तथागतेः प्राग्‌ जेाकस्व सर्वस्य हिताथेमेतत्‌ ॥ १ तत्साध्विद्‌ानीमपि भाषतो मुनिः स जेाधिसत्तौषपरिग्रहेच्छया । परं महायानमिदं प्रभाषयन्‌ परं प्रवाद्‌्नमुच्धिं च छर्षयन्‌ ॥ अध्येषणा देवगणस्य तूष्णीम्‌ अगृहदेवानधिवासनं च । सवे च तुष्टा मुदिता उदयाः पुष्पाणि चिशषेपुरवाघ्रहषेम्‌ ॥ तद्धिचवो भे शृणुतेह सर्व वैपुव्यसूचै हि महानिद्‌ानम्‌ । १५ यञ्चाषितं सर्व॑तथागतेः प्राग्‌ लेाकस्य सर्व॑स्य हितार्धमेवम्‌।इति। ॥ इति ओीललितविस्र निदानपरिवती नाम प्रथमो ऽध्यायः ॥ तच भिच्चवः कतमत्सुललितविस्तरो नाम धमपयायः सूचान्ता २० महावैपुव्य इह भिक्षवो गाधिस्तस्य तुषितवरभवनावखितस्व पुज्यप्रजितस्याभिषेकप्राप्तसखच टरेवशतवहस््दुतस्तोमितवणिंतप्रशंसितस्व - ॥ ललितविस्तर: ॥ |अ० लब्धाभिषिकस्य प्रणिघधानसमुद्रतस्य सवेबद्दधमंसमुद्‌ागतवचैः सुवि- पलपरि शु्धज्ञाननयनस्य सखतिमतिगतिघुल्युत्तप्तविपुलवुदै: । दानशी- लचान्तिवीर्चध्यानप्रज्ञामहापायकशल्यपरमपारमिताप्राप्नस्य महभ चीकरुणामुदितेपेचाब्रह्मपथकाविदस्य महाभिन्नासंगणावर णक्नानसं- ५ दशेनाभिमुखीमूतस्य सखयद्यपस्थानसम्यकूप्रहाणए्छदि पारे द्धि यबलबेध्य- ङ्मा्मसर्वबाधिपच्धममसुपरिप्रणकेरिग्राप्तस्य । अपरिमितपुखसंभा- रलचषणानुव्यज्ञनसमलकृतकायस्य दीधोानुपरिवर्तिनो यथावादितथा- कार्यवितथवाङ्कर्मसमुदाहारक्स्य ऋञ्वकुरिलावङ्ाप्रतिहतमानसस्य सवमानमददपभयविषादापगतश्य सर्वंसत्वसमचित्तस्य । अपरिमितवद्- १० कारिनयुतशतसहस्रपयुपासितस्य बजङबाधिस्वकेारिनयुतशतसहखा- वलोकितावलाकितवदनस्य शक्रब्रह्ममहेश्चरलेाकपालदेवनागयचगन्धवोा- सुरगरूडकिन्नरमरारगराक्षसगशैरभिनन्दितियशसः स वेपदप्रभेद निद शासङ्गप्रतिस्विदवतारज्ञानकुशलस्य सर्ववुद्धभाषितधारणस्मतिभाज- नाविक्षैपानन्तापयेन्तघधारणीग्रतिलब्धस्य । महाधमेनैस्य॒त्युपस्थानस- १५ म्यक्प्रहाणऋछडिपदेद्धियबलनाध्यङ्मागेपारमितापायक्ाशल्यधमरन- पुण्यसमुदानीतमहासाथेवाहस्य चतुरोघपारगामिनाभिप्रायस्य निहत- मानम्रत्यथिकस्य स्वंपरप्रवादिसुनिगृहीतस्य संग्ामशीषसुप्रतिषठितस्य क्ञेशरिपुगणनिसूदनस्य न्ञानवरवज्रदृटप्रहरणस्य बाधिचित्तमूलमहा- करुणाद्ण्डाध्याशयेद्रतखखय गम्मीरवीयंसलिलाभिषिक्रस्य उपायकी- २० शलकणिंकस्य बेध्यङ्ध्यानकेशरस्य समाधिकिज्ञस्कस्य गुणएगणविम- लसरसिसुजातष्य विगतमदमानपरिवाहशशिविमलविस्तीणपचस्य शीलश्रुताप्रसाददशदिगप्रतिहतगन्धिने लेके ज्ञानवृद्धस्थाष्टाभिलौक- २] #॥ ससुत्साहपरि वर्तः ॥ ९ धमेरनुपलिप्रस्य महापुरूषपद्यस्य पुण्यन्नानसंभार विसुतसुरभिगन्धिन: प्रज्नःज्ञानदिनकरकिरणैविंकसितसुविशुद्धशतपचपद्यतपनस्य चतुच्छडि- याद्‌ परमजापजपितस्ये चतुरायेसत्यसुतीचएनखर्दष्स्य चतुत्रह्य विह एर - निथितद्‌ शंनस्य चतुःसग्रहवस्तुसुसंगृहीतशिरसः दषदशाङ्गप्रतीत्यस- म॒त्पादानुवेाघानुप्रवसमुद्नतकायस्य सक्रवचिशद्रोधिपक्धर्मसंप्रतियूणे- ५ सुविजातिनाविद्याज्ञानकेशरिणस्तरिविभेाक्मुखविजुम्मितस्य समथेविद- श्रनासुविशडनयनस्य व्यागविरेकसस्ाधिसमापत्तिभिरिदरीगुहानि- वासितस्य चतुरौ यापयविनयनैापवनसुवर्डिततसिरैशएवलकैशारव्याभ्या- सीभावितबलस्य विगतभवविभवभयलामहषेस्यासकुचितयराक्रमस्य ती- ध्यैशशमुगगणसंघसमथनस्य नेराव्यघेाषोद्‌ाहारमहासिंहनाद नादिनः % पृरूषसिंहस्य विमुक्तिध्यानमण्डलग्रज्ञप्रभरर्मितीयेकर खबेतमणनिःम्र- भकरस्य अविद्यातमेोाऽन्धकारतमःपरलवितिमिरकरणसयात्तप्रवलवी- यस्य दैवमनुष्येषु पुण्यतेजसेजितस्य महापुरुषदि नकरस्य छष्एपक्तापग- तस्य शुक्तयकप्रतिप्रणेस्य मनापप्रियद्‌ शेनस्य अगप्रतिहतचवुरि द्धि यस्य देवशतसहस्ज्यातिगेणप्रतिमण्डितस्य ध्यानविभेचज्ञानमण्डलस्य बेा- १ च्यङ्गसुखर परिमिशशिकिरणस्य बुद्ध विवुद्धमनुजकुंमुद विोधकस्य महापु- रुषचन्द्रसमचतुष्यषंद्वीपानुपरीतस्य सप्नबेध्यङ्गरत्रसमन्वागतस्य सवंस- ्लसमचित्तप्रथागस्याप्रतिहतवुद्ध। द शएकुशलकमेपथत्रततपसः सुसमृद्धम्र- तिपणैविशेषगमनाभिप्रा्सय अप्रतिहतघमेराजावरप्रवरधमेरत्रचक्रमर- वत॑कस्य वक्रवर्तिवंशकलकुलेादि तस्य गग्भीरदुर वगाहप्रतीत्यससुत्याद सर्वं - २० धर्मरत्नप्रतिपूणैस्य अतुप्रश्ुतविपुलविस्तीणौरम्भज्ञानशीलवेलानतिक्रम- णस्य महापद्यगभैक्णस्य सागरवरघरविपुलवुद् : पुथिव्यग्रैजोवायुसमचि- १० ॥ ललितविस्तर: ॥ | ° नतस्य भेरुकल्यद्ृटबलाप्रकम्यमानस्यानुनयप्रतिघापगतस्य गगणतलविम- लविपुलासद्यविस्तीणे वदेः । अध्याशएयमुपरिशुद्स्य सुद ततद्‌ानस्य सुकत- पूर्वयोगस्य सुषछटताधिकारसय दत्तसत्यकारस्य पयेषितसवंकृप्रनमूलस्य वासितवासनस्य नियाणमिवसवंकशलम्रलस्य सप्तसंस्येयेषु कन्येषु ५ समुदानीतसवंकशलम्लस्यन्द्स्य सप्तविधद्‌ानस्य पद्चविघयपुखयक्रियाव- स्त्वसेवितवतस्त्रिविधं कायिकेन चतुविध वाचा चिविधं मनसा सुचरितवतो दश्कृशलकरममपथादानसेवितवतः । चत्वारि शद इसमन्वा- गतसम्यकृप्रयागमासेवितवतः । चत्वारिंशद दसमन्वागतसम्यकृप्रणिधा- नप्रणिहितवतः । चलाररिश्दङ्गसमन्वागतसम्यगध्याश्यप्रतिपन्न वतः । १० चल्ाररिंशएदङ़समन्वागतसम्यग्िमाकपरिप्रूरितवतः ! चत्वारिंशद्‌ दडसम- न्वागतसम्यगधिमुक्तिमुजीकतवतः । चलारिं शत्सु बुदकारीनियुतशत- सहखेष्वनुम्रत्रजितवतः। पञ्चपञ्चाश्त्सु बुद्ध कारीनियुतशतसहसेषु दानानि दत्तवतः । अधेचतुर्थेषु॒प्रयेकवुद्धकारीशतेषु कताधिकारवतः । अगप्रमेयासंस्येयान्‌ सतान्सखगमाकमागगेप्रतिपादितवतः । अनुत्तरां १५ सम्यक्स बोधिमभिसबेद्धुकामदयैकजातिप्रतिवद्स्य । दतश्यत्वा तुषित- वरभवने सितस्य शेतकेतुनाम्ना देवपुोत्तमस्य सवेदेवसंचेः संप्रज्यमानस्य रश्म्यायमपरमितश्युतो मल्येस्य लेकेत्पत्नो न चिरा- दनुत्तरां सम्यक्संबाधिमभिसभेत्छतीति ॥ तख्ि्महाविमाने सुखापविष्टस्य द्वार्चिशच्चमिसहस्रप्रतिसंख्छिति २० वितदिनियूहतर णगवाच्कूटागार प्रासाद तलसमलकुते उच््रितष्टच- ्वजपराकरलकिङ्धि नीजालवितानवितते मान्दारवमहामान्दारवपु- ष्पसंस्तरणसंस्तृते अप्सरस केारीनियुतशतसहसखसंगीतिसप्रचलिते अति- २| ॥ समुत्साहपरि वतं ॥ ११ मुक्तकचम्पकपारलकाविद्‌ारसुचिलिन्दमहासुचिलिन्द्‌शाकन्यगघति- न्द्‌ कसनकर्णिंकारकेशरसालरलवुक्चयशेभिति हेमजालसंकतरे महता पणेकुमपशाभिति समतलब्यूहौपशाभिते च्यातिमालिकासुमनावाते देवक्रारीनियुतशतसहस्राभिमुखनयनावलाकितालेक्ै महाविपुलघमं- सगीतिस्व॑कामरतिवेगक्तेश च्छेदने व्यपगताखिलकरेधप्रतिघमानमदरद- पोपनयने प्रीतिप्रसादप्रभिवयोत्तप्रविपुलस्स॒तिसंजनने सुखोपविष्ट तस्थिन्महाधमेसांकध्ये प्रवृत्ते तेभ्यञ्चतुर शी तिभ्यस्तयंसंगीतिसहस्रनिनां- दितेग्या बाधिसत््वस्य पूवंशुभकमौपचयेनेमाः संचादना गाथा निखरन्ति सख । स्मर विपुलपुणखनिचय सखतिमतिगतिमनन्तप्रन्नाप्रभाकरिन्‌ । अतुलबलविपुलविक्रम व्याकरणं दौीपसंहेनासि ॥ स्मर विपलनिमलमनस्‌ चिमलमलप्रहीनशान्तमद दषं । शुभविमल शृ चित्ता द्‌ामचरौ यादृशा ति पुरे ॥ स्मर कुलकृलोना शमथं शोलव्रतं समादम चेव । वीयैवलध्यानप्रन्ञा निषेविता कल्प(कोरी)जियुतानि ॥ स्मर स्मर अनन्तकोते संपूजिता ये ति बुद्धनियुतानि। सवन्करूणायमानः काला ऽय॑ मा उपेक्तस्व ॥ च्यव च्यव हि च्युतिविधिक्ना जरामरणक्ञेशम्दना विरजा । समुदौ रन्ते बहवो देवासुरनागयक्तगन्धवा ॥ कंल्यसहस्ररमिल्वा तुच्तिनेोस्त्यम्भसौव समुद्रे । साधु भव प्रज्ञातुप्त तपय जनतां चिरतुषात्तौ ॥ कि चष्यनिन्दितियश (स्त्व) घमेरतिरतोा न चासि कामरतः। १० १५ २० 4१० १५ २० १२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ अथ च पुनरमलनयना अनुकम्पा सदेवकं ल्क ॥ किं चापि दैवनयुताः रुला घमं न वते वितुपयन्ते । अथ च पुन रक्षणगतानप्रायरसंस्थानपेक्तस्त ॥ किं चापि विमलच्ो, पसि वद्धान्दशादिशि नेक; धरम शुणेाषि च ततस्‌ त धमेवरं विभज लेके । किं चापि तुषितभवन तव प्रण्यथियाभिग्मते यौीमान्‌। अथ च पन करूणमानसं प्रवषं जगम्बुध्वजे वषेम्‌ ॥ समतीत्य कामघातु देवा ये खूपधातुकानेके सवं त्यभिनन्दन्ते स्युशेय सिद्धित्रतो वधि ॥ निहता ति मारकमा जितास््यन्ये कुतीर्थिंका नाथा । केन सकलगत ति वेधी कालो ऽय॑ मा उपे्स्व ॥ क्तेशाग्रिना प्रदौप्र लाके त्वं वीर मेघवद्याषय । अभिवषोमुतवषं शमय क्ेशान्नरमरूणान्‌ ॥ त्वं वेव्यघातुकुशल चिरात॒रान्‌ सत्यवैय सत्यवान्‌ । चिविभेोक्ञागदयेोगेनिवाएसुखे स्थपय शीघ्रम्‌ ॥ अश्रु सिंहनादं करेष्टुकनादं नद्‌ न््यनुचष्टाः। नद बुद्धसिंहनादं चासय परतीधिकशगालान्‌ ॥ प्रज्ञाप्रदीपहसा बलवीयंबलादित धरणिमण्डे । करतलवरेणए धरणी परा हनित्वा जिनहि मारम्‌ ॥ समुदौचन्ते पालाश्चतुरो ये तुभ्य दास्यते पाचम्‌ । शक्राय ब्रह्मनयुता ये जातं ला यहोष्यन्ति ॥ व्वलेाकयाभियशा कुलरत्रकुलादिता कुलकुलोना । ३। ॥ कुलपरिशुद्धिपरिवतेः ॥ १३ यच सिला सुमते दरेष्यसि बाधिसत्तचरिम्‌ ॥ यश्चैव भाजनेस्सिन्‌ मणिरत्नं तिष्ठते भवति श्रीमान्‌ । मणिर विमलवुै प्रवषं जम्बुध्वजञे वषेम्‌ ॥ एवं बङप्रकारा सगोतिरवानुनिश्रा गाथा । चेदेन्ति करुणामनसं अयं स कला मा उ्ेक्तस्व ॥ इति ॥ ५ दति ्रीललितविस्तरे समुत्साहपरिवतौ नाम हितीयो ऽध्यायः॥ दति हि भिक्त बाधिसत्त एवं धमकालस्चादितः सस्तत महाविमानाचिष्कम्य धमीच्या नाम महाप्रसादो यच निषद्य १ बेाधिसत््वस्तुषितिभ्ये रेकेभ्यो घम देश्यति सर । तं बेाधिसत्ता ऽभिरोाहति सख । अभिरुह्य च सुध्मे सिंहासने निषीदति सख ॥ अथ ये देवपुचा बाधिसत्तस्य सभागाः समयानर्सप्रखितासे ऽपि तमेव प्रासादमभिरोहन्ति स्म, ये च दशदिक्संनिपतिता बोधिसत्वाः सभागचरिता बाधिसत्वस्य टैवपुचाख ते ऽपि तं प्रासादमभिरुह्य १५ यथा प्रत्येष सिंहासंनष॒ खकस्वकषेष निषीदन्ति सम । अपगताप्सरोगणा अपगतप्रारूतदटेवपुचाः समानाध्याश्यपरिवारा अष्टष्टिकारिसहस्रप- रिवाराः॥ इति हि मिक्वौ दादशभिर्वेषैबाधिसवे मातुः कुकिमिवक्रमि- ष्यतीति ॥ २0 अथ शुद्धावासकायिका देवपुचा जम्बुद्धीपमागत्य दिव्यं वणेमन्त- धाप्य ब्राह्मणवेषेण तब्राह्मणान्वेरानध्यापयन्ति सख । यदेवषख्पा गभा- १४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ वक्रान्तिभवति स द्राचिशता महापुर्ूषलेर्णः समन्वागतो भवति । चैः समन्वागतख दै गती भवता न तुतीया स चदगारमध्यावसति राजा भवति चक्रवर्तीं चतुरङ्गा विजितवान्‌ घार्मिकेा धमराजः सप्ररल्नसमन्वागतः । तखेमानिन सप्ररत्ानि भवन्ति! तद्यथा | ५चक्रररत्ं हस्िरलं अश्र स्त्रीरत्नं मणिर्न गृहपतिरत्ै परिणा- यकरत्रमेव सप्तम । क्थसट्पेण राजा चक्रवर्ती चक्ररत्नं समन्वागतो भवति ॥ दूह राज्ञः रचियस्य मधाभिषिक्तस्य तदव पोषधघेय च पञ्चदश्यां शिरः सातदापवासाषितस्यापरिप्रासाद तनगतस्व स्त्यागारपरि वृतस्य परव॑स्यां १%० दिशि दिव चक्ररत्नं प्रादुभेवति । सहस्रारं सनेमिकं सनाभिकं सुवणेवणैकमालुकुतं सप्ततालमुच्चैः समन्ताहृष्टान्तःपुर्‌ रान्न: चियस्य मूधोाभिषिक्तस्य तदव्य चक्ररत्रमेव भवति ॥ भुतं लु मया यस्य किल राज्ञः रचियस्य मधाभिषिक्तस्य तदेव पोषधेयं पश्चदश्यां शिरःस्रातस्यापवासेषितस्यापरिप्रासाद्‌तलगतसखय स्व्यागारपरिवुतस्य १५ प्वस्यां दिशि दिव्यं चक्ररतरं प्रादुभवति स भवति राजा चक्रवतीँ। नूनमहं राजा चक्रवर्ती यन्वहं दिव्यं चक्ररत्नं मीमांसयेयम्‌ । अथ राजा ्षचिधे मधाभिषिक्त एकांसमुत्रासङ्कं छता दङ्िणजानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य दषिणेन पाणिना तद्दिव्यं चक्रं प्राथयेदेवं चावेदयेत्‌ । प्रवतेयसख भट दिव्यं चक्ररत्नं धमेण माघर्मेण ॥ २० अथ तदहिव्यं चक्ररलं राज्ञा चिधेण मूधाभिषिक्तेन प्रतितं सम्यगेव ऋद्धौ विहायसा पूर्वेण व्रजति । अन्वेति राजा चक्रवर्तीं साधं चतुरङ्गेण बलकायेन । यच च पुथिवीप्रंदेशे तदिव्यं चक्ररतं संतिष्ठते ३। ॥ कुलपरिशुद्धिपरिवतेः ॥ १५ तच राजा रिया म्धाभिषिक्ती वासं कल्पयति साधं चतुरङ्गेण बलकायेन ॥ अथय ये ते भवन्ति पवेस्यां दिशि राजाना मण्डलिनल्ते रूप्यपातचीं वा सुवणेचणपरि प्रणामादाय स्णेपाचीं वा रूष्यच्रृणेपरि- पणौमादाय राजानं चक्रवर्तिनं प्रह्युत्तिष्टन्ति । एहि देव स्वागतं देवा्ेदं रैवस्य राज्यमुद्धं च स्फीतं च केम च सुभि च रमणीयं चाकी णौबङजनमनुष्ये च अध्यावसतु टेव स्वकं विजितमनुप्राप्रम्‌ ॥ एवमुक्त राजा लचिया मघाभिषिक्तस््राता तान्‌ राज्ञा मण्डलिन एतद वा चत्‌। कारयन्तु भवन्तः स्वकानि राज्यानि धमेण । हन्त भवन्ता मा प्राणिनं घातयिष्यय मादत्तादास्यथ मा कमेषु मिथ्या चरिष्यथ मा मुषां वच्यय यावन्मा मे विजिते अधमसुत्पव्यतं माधघमेचारिशणेए १ रोाचेथ ॥ एवं खलु राजा चचिये म्रधाभिषिक्तः पवां दिशं विजयति। पवौ दिश विजितः पूवै समुद्रमवगाह्य पूवै समुद्रमवतरति । पव समुद्रमवतीयं सम्यगेव ऋद्धा विहायसा दक्षिणेन व्रजति । अन्वेति राजा चक्रवर्तीं साधं चतुरङ्गेण बलकायेन पूवंवदेवं दक्षिणां दिशं विजयति ॥ यथा दक्िणामेव पञशिमासुत्तरां दिशं विजयति । १५ उत्तरां दिश विजित्य उन्तरसमसुद्रमवगाहते। अवगाद्यत्तरात्समृद्रात्म- ल्युत्तरति म्रह्युत्तीये सम्यगेव द्या विहायसा राजघानीमागलथापरि अन्तः परद्वारे ऽचतमेवास्थात्‌ ॥ एवं रूपेण राजा लचिया मूघाभिषि- क्थक्ररतेन समन्वागता भवति ॥ क्थरूपेण राजा चक्रवती हस्तिरतेन समन्वागते। भवति ॥ २० दूह राज्ञः चचियस्य म्रधाभिषिक्तस्य पूवंवच्चसिरलसुत्पव्यते ¦ सवै रेतं सप्राङ्सुप्रतिष्ठितं खणंच्रूडकं सखणेष्वजं खणालंकारं हेमजालप्रतिच्छत्न १६ ॥ ललितविस्तर: ॥ 6.9 ऋद्धिमन्तं विहायसा गामिनं विकृवंशघमभिण यदुत वाधिनाम नागराजा ॥ यद्‌ च राजा चचिये मूघामिषिक्रसदशिरतं मीमा- सितुकामा भवति ! अथ मूयंस्याभ्युद्रमनवलायां तदसिरत्रमभिरुह्य दमामेव महापृथिवी समुद्र परिखां समुद्र पर्यन्तां समन्तत -न्वाहिर्डय ५ दाजघानीमागल्य प्रशासनरतिः प्र्नुभवति ॥ एवरूपेण राजा चक्रवर्ती हस्तिरत्रिन समन्वागता भवति ॥ कथखूपेण राजा चक्रवती अद्रनेन समन्वागता भवति ॥ अथ राज्ञः चचचियस्य मूधाभिषिक्रस्य पूवंवद्रत्नमुत्पव्यते । सवं नील छष्णशिरसं मुज्ञकेशमादतवदन स्वणष्वजे स्वणानलेकारं १० हेमजालप्रतिच्छन चछद्धिमन्तं विहायसा गामिन वविकुर्वणघर्मिणी यदुत बालाहकौ नामाश्राजम्‌ ॥ यद्‌ च राजा चऋचियेः मघाभिषिक्त ऽररत्र मीमांसितुकामे भवति । खय सूयस्याभ्युद्रमन- वैलायामश्चरतरमभिरु्य दमामेव महापुथिवीं समुद्रपरिखां समुद्रप- यन्तां समन्ततो न्वाहिणए्म राजधानीमागलत्य प्रणसनरतिः १५ प्रत्यनुभवति ॥ एवंखूपेणए राजा चक्रवर्तीं अश्चरत्ैन समन्वागतो भवति ॥ कर्थरूपेणए राजा चक्रवर्ती मशिरतेन समन्वागता भवति ॥ दह राज्ञः चजियस्य मरूधाभिषिक्तस्य प्वंवन्मणिरलरमुत्य व्यते । शुद्नील- वैड़यंमष्टांशं सुपरिकमेरृतं तस्य खल पनर्मणिरतेस्याभया सर्वमन्तः २० परमवभाखेनस्फुरं भवति । यदा च राजा चजियेा मूधाभिषिक्गस्तं मणिरल मीमांसितुकामे भवति । अथ राव्यामधरावसमये ऽन्धका- रतमिखायां तं मणिरितं ध्वजाथे उच्छरापयिता उव्यानभूमिं नियाति ३। ॥ कुलपरिशुद्धिपरि वतः ॥ १७ सुभरमिद शेनाय । तस्य खलु पनर्मशिरलस्याभया सवावन्तं चतुर ङ्ग- बलकायमवभासेन स्फ़रोभवति सामन्तेन याजनं । ये खलु पुनस्तस्य मशिरलस्य सामन्तके मनुष्याः प्रतिवसन्ति ते तेनावभासेनास्फुर- समाना अन्यो ऽन्यं संजानन्तयन्यो ऽन्यं पश्चन्त्यन्यो ऽन्यमाङ्न : । उत्तिष्ठ भद्रमुखाः कमान्तानि कारयत आपणानि प्रसारयत दिवा मन्यामहे सूयंमभ्यु्रतम्‌ ॥ एवंरूपेण राजा चचिये सूधाभिषिक्तौ मणिरत्नेन सम- न्वागतोा भवति ॥ कर्थरूपेण राजा चक्रवर्तीं स्त्रीरत्रेन समन्वागतो भवति ॥ दह राज्ञः ्षचियस्य सचाभिषिक्तस्य पवेवत्स््रीरलस॒त्पव्यति । सदृशी विया नातिदीघा नातिहृस्वा नातिस्थूलां नातिक्षशा नातिगरी १० नातिकृष्णा अभिखूपा प्रासादिका दशेनीया । तस्याः सवंरोमकू- पेभ्यश्चन्द्‌ नगन्धं॒प्रवाति मुखाच्चेात्यलगन्धं प्रवाति । काचिलिग्दिकि- सुखसंस्पश । शोतलकाले चास्या उष्णानि संस्शानि गाचाणि भवन्ति, उष्णकाले च शीतसंस्यशानि । सा राजानं चक्रवतिनं मुत्वा नान्य- स्छिन्यनसापि रागं करोति किं पुनः कायेन ॥ एर्वरूपिण राजा चक्रवर्तीं १५ स्त्रीरनेन समन्वागतो भवति ॥ क्थरूपेण राजा चक्रवती गृहपतिरनेन समन्वागतो भवति ॥ दह राज्ञः रुचियस्य मूधोभिषिक्तस्य पूवेवद्वुहपतिरलरसुत्यव्यते। पण्डित व्यक्त मेधावी दिव्यचन्लुः। स तेन दियचक्तुषा सामन्तेन याजनं सस्वामिकानि निधानानि पश्यति अस्वामिकानि निधानानि पश्यति । स यानि तानि २० भवन्ति अस्ामिकानि तै राज्ञखक्रवतिनेा धनेन करणीयं करोति॥ एव॑दपिण राजा चक्रवर्तीं गृहपतिरत्िन समन्वागतो भवति ॥ 2 त ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० कथरूपेण राजा चक्रवर्ती परिणायकरलेन समन्वागतो भवति ॥ दह राज्ञः चषियस्य मूधाभिषिक्तस्य परवंवत्परिणायकरल्नमुत्पद्यते | पण्डितो व्यक्तो मेधावी राज्ञख्क्रवतिनखिन्तितिमातेण उद्याजयितव्यै सेनास॒चेजयति सम ॥ एवंरूपेण राजा चक्रवर्ती परिणायकरतेन ५ समन्वागतो भवति ॥ एभिः सप्ररतिः समन्वागतो भविष्यति । चास्य पुचसहस्ं भवति शराणां वीराणां वराङ्गरूपिणां परसन्य- प्रमदेकानां। स इमां महापुथिवीं ससागरपयेन्तामखिलामकण्टकाम- दण्डेनाशस्नेणभिनिजित्याध्यासयति ॥ से चेदगाराद्नगारिकां प्रत्रजिष्यति वान्तक्न्दरागो नेता अनन्यदेव. शास्ता दवाना च १० मनुष्याणां चेति ॥ तथान्ये ऽपि देवपुचां जम्बुद्रीपमागत्य म्रलेकवुदेभ्य अराचयन्ति स्म । रिश्वत मषा बद्धकवचं दतो द्राद्‌शवत्सरे बाधिसत्वौ मातुः कुक्षिमिवक्रमिष्यति ॥ तेन खलु पुनभिंक्तव : समेन राजगृहे महानगरे गोलाङ्गुल- १५ परि वतेने पवेते मातङ्खो नाम प्रिकवृद्धी विहरति स्म! स त॑ शब्द खुला कदंम इव शिलायां प्रस्थाय विहायसा सप्रतालमाचमल्युद्नम्य च तेजोधातुं समापथेाल्केव परिनिवाणोऽयम्‌ । यत्तस्य पित्त्ेष्मखा- ख्चख्िमांसरुधिरं चासीत्तत्सवै तेजसा पयेवद्‌ानमगच्छ च्छ दशरीरा- येव भूमै प्रापतन्नवदयापि च तानि ऋषिपद्‌न्येव संज्ञायन्ते ॥ २० तेन खलु पुनभिक्षवः समयेन वाराणस्यां छषिपतने मृगदावे पञ्च प्रलेकवबुद्धशतानि विहरन्ति सम । तेऽपि तं शब्दं श्रुला विहायसा सप्रतालमाच्रमल्युद्गम्य तेजाधघातं समापयेल्केव परि ३। ॥ कुलपरिशद्धिपरिवतः ॥ १९ जिवान्ति सम । यत्तेषां पित्तञ्चेष्ममांसास्थिसलायुरुधिरं चाभूत्‌ तत्सवं तेजसा पयंवद्‌ानमगच्छच्छुदशरीराणयेव भूमी प्रापतन्नस्मिन्ुषयः पतिता इति । तस्माव्मरभुति ऋषिपतनसंज्ादपादि । अभयदत्ताश्च तस्खिन्य्रमाः प्रतिवसन्ति इति तदग्रेण मुगद्‌वस्य मुगद्‌एव दति संन्नादपादि ॥ ५ इति हि भिकच्वो बोधिसत्वस्तुषितवरभवनस्थितश्चत्वारि महाविलेाकितानि विलाकयति सख ॥ कतमानि चल्ारि । तद्यथा । कालविलोकितं द्ीपविलाकितं देश्विलोकितं कंलविलाकितं ॥ किं कारणं भिक्तवो बोधिसत्वः कालविलाकितं विलाकयति स ॥ न बोधिसत्त आदिप्रवृत्ते लोके सत्वसंवतनीकालसमये १ मातु: कृठ्िमिवक्रामति । अथ तहिं यदा व्यक्ती लीकः सुखिता भवति । जातिप्रनज्ञायते जराप्रज्ञायते व्याधिप्रन्ञायते मरणप्रन्ञायते । तदा काधिसत्नो मातुः कुल्लिमिवक्रामति ॥ किं कारणं गोधिसत्वो द्रौपविलाकितं विलाकयति सम ॥ न बोधिसल्लाः प्रत्यन्तद्दीपा उपपव्यन्ते न पूवविदिहे नापरगेोद्‌नीये १५ न चेात्तरकुरा । अथ तहिं जग्बुद्रौप एवोपपव्यन्ते ॥ विं कारणं भिचवो बोधिसत््लौो टरश्विलाकितं विला- कयति सम ॥ न बाधिसत्वाः प्रत्यन्तजनपंदे षूपपद्यन्ते । येषु मनुान्धला जडा णएडमूकजातीया अभव्या: सुभाषितदुभाषिताना- मथ ज्ञातुम्‌ ¦ अथ तहिं बोधिसत्वा मध्यमेष्वेव अनपे षूप- २० पद्यन्ते ॥ % 3 ॥ २७ ॥ ललितविस्तर; ॥ । अ० किं कारणं भित्वा वधिसत्वः कुलविनौकित्‌ वविनाकयति स ॥ न वाधिसत्तला हीनकृलेषपपव्यन्ते । चण्डालकुलेष वा । वेणकारक्ले वा रथकारकुने वा पष्कसकुले वा । अथय तिं कुनदये एवौपपवन्ते ! ब्राह्मणकुले चचियकुने च । तच यदा ब्राह्मणमुरुको ५ लोको भवति तद्‌ा त्राह्मणएकले उपपद्यन्ते । यदा कर्रियगुरूकौ लोको भवति तद्‌ कषियकुने उपपद्यन्ते ॥ एतहि भिक्नवः चचियगुरुको लोकः । तस्माद्रौधिसत्वाः चचियकुने उपपद्यन्ते । समं च संप्रतीत्य बोधिसत्वस्तुषितवरभवनस्थद्यत्वारि महाविनौ- कितानि विलोकयति स्म ॥ १० एवं चावलोक्य त्प्णीमभूत्‌ ॥ दति हि भिन्वसते दवपुचा बाधिसत्त्वस्यान्यो ऽन्यं परिपुच्छन्ति स्म । कतमस्मिन्कुनरति कियद्‌ पायां जनन्यां बोधिसत्वः प्रतिष्ठतेति ॥ तव केचिदाद्रः । दरदं वेदहीकुन मगधेषु जनपदेषु छदं च स्फोतं च क्तेमं सुभिक्तं चेदं प्रविरूपमस्य धिसत््वस्य गभस्थानम्‌ ॥ अपरे लाङ्गः । न तत््रतरूपं । १५ तत्कस्मात्‌ । तथा हि । तत्न मातु शुचं पितुशुर्दं असतं चञ्चनमनवस्थि्तं परित्तपण्णाभिष्यन्दितं न विपरलपाभिषिक्तं सत्कुलप्रद्‌शेपचारं नादयानसरसडागाकीशं कवैटभिव प्रत्यन्तवासं । तेन न तत््मरतिषूयं ॥ अपरे ल्ग: । इदं पुनः कैाशलकुलं महावाहर्न च महाप- रिवारं च महाघनं च । तत््रतिखपमस्य बोधिसत्वस्य गभप्रतिसं- २० स्थानायधेति ॥ अपरे प्या: । तदष्यप्रतिरूपं । तत्कस्ममादेताः । तथा दहि । कोशलकुलं मातङ्गच्यु्युपपन्ने न मातुपितुशुं हीनाधिसुक्तिकं नच कृलादितं न चापरिमित्तधनरतनिधिससुत्यितं । तेन न तत्मतिरूपं ॥ ३। ॥ कुलपरिशुद्धिपरि वतेः । २१ अपरे ऽप्याज्गः । इदं वंशराजकुलं ऋद्धं च स्फोतं च सेम च सुभिक्तं चेदं प्रतिरूपमस्य बोधिसत्वस्य गभेस्थानमिति ॥ अपर एवमाङ्ः । इदमण्यप्रतिरूपं । किं कारणं । तथाहि । वंशराजकुल प्राकृतं च चण्ड च न चौञ्ज्वलिततेजसं परपुरूुषजन्मावुतं च न मातुपितुसखतेजः कमाभिनिवृत्तं चोच्छेदवादी च तच राजा । तेन ५ तदष्यप्रतिरपं ॥ अपरे ऽप्याङ्नः । इयं वैश्ाली महानगर द्धा च स्फीता च हेमा च सुभिक्षा च रमणीया चाकोणेवङजनममुष्या च वितदि नियूहतौरणगवा्षहम्ये कूटागार प्रसाद्‌ तलसमलंछता च पृष्पवारिका वनराजिसकुसुमिता च । अमरभवनपृरप्राकाश्चा सा मतिरूपाष्यं १० बोधिसत्वस्य गभग्रतिसंस्थानयेति ॥ अपर अहः । साष्यप्रतिरूपा । किं कारणं । लथा हि । तेषां नासि परस्रन्यायवारिना नासि धमाचरणं नोाचमध्यवृद्धज्येष्ठानुपालिता । एकैक एव मन्यति । अहं राजा अहं राजेति । न च कस्यचिच्छिष्यत्वमभ्युपगच्छति न धमत । तेन साप्यप्रतिरूपा ॥ १५ अपरे वेवम: इदं प्रयोतकुलं महाबलं च महावाहनं च पर- चम्‌शिरसि विजयलब्धं च । तत्मतिरूपमस्य बोधिसत्वस्य गभ॑प्रति- संस्थानायेति ॥ अपरे लेवमाङ्ः। तदष्यप्रतिरूपं । किं कारणं । तथा हि । ते चण्डाश्चपलाञ्च राद्राख्च परुषाश्च साहसिका न च कमेद- शिनिः । तेन तदष्यप्रतिषपमस्य बोधिसत्वस्य गभेप्रतिसंस्थानाथेति ॥ २० अपर एवमाडः । इयं मथुरा नगरी ऋद्धा च स्फीता च केमा च सुभिचा चाकोणेवडजनमनुष्या च । राज्ञः सुबाहाः र्‌ ॥ ललितविस्तर : ॥ अ कंसकुलस्य शरसेनेयरस्य राजधानिः। सा प्रतिरूपास्य वोधिसत्वस्य गर्मप्रतिसस्थानायेति ॥ अपरे ताङ्:। सष्यप्रतिषटपा । कि कारण। तथाहि । स राजा मिध्यादृष्टिकुलर्व॑शरप्रसमूता दस्युराजा न युज्यते चरममविकस्य बाधिसत्छस्य मिध्यादृषटिकुने उपपत्तुं । तेन साप- ५ प्रतिरूपा ॥ अपरे ऽप्याज्नः । अयं हस्िनापरे महानगरे राजा पाण्डव- कलवंशम्रसूतः शूरे वीयैवान्वराङ्गूपसंपन्नः परसन्यप्रमदं कानां तत्कुलं प्रतिूपमस्य बौोधिसत्छस्य गभ॑प्रतिसंस्ानायेति ॥ अपरे ऽप्याङ्ः । तदप्यप्रतिरूपं किं कारणं । तथा हि । पाण्डवकुलप्रसूतः कुलवंभा १० ऽतिव्याकलीकतो युधिष्ठिरो धमंस्य पच दति कथयति भीमसेनो वायारजुंन इरद्रस्य नकुलसहदेवावधिनारिति । तैन तदपि कुलम प्रतिरूयमस्य बोधिसत्वस्य गभेसंस्थानायेति ॥ अपर आकः । दूर्यं मिथिला नगरो अतीव रमणीया भैथिलख राज्ञः सुमित्र निवासभ्रूमिः। स राजा म्रभूतहस्त्यश्चरथ- १५ पदातिवलकायसमन्वितः प्रभूतहिरखसुवणेमणिसुक्तावैड्‌ यश द्ध शिल- प्रवाडजातशूपरजतवित्तापकरणः सवंसामन्तराजाभीतवलपराक्रभे मिच्रवान्मवत्सलः। तत्कुलं प्रतिरूपमस्य बोधिसत्वस्य गभंप्रतिसंखा- नायेति ॥ अन्य ऊचुः । तदष्यप्रतिष्पम्‌ । अस्त्यसा राजा सुभिच एवंगुणयुक्तः किं लतिवृद्धा न समथः प्रजामुत्पाद्‌ चितुमतिवङपुचश्च । २० तस्मात्तदपि कुलमप्रतिरूपमस्य बोधिसत्वस्य गभग्रतिसंस्थानायेति ॥ एवं भिचवसि बोधिसत्वा देवपृचाञ्च सवखि जस्ल्दीपे षोड- शजानयदेष यानि कानिचिदुचाच्चानि राजकुलानि तानि सवशि ३। ॥ कुलपरि शुद्धिपरिवतः ॥ २३ व्यवलाकयन्तः (तानि) सवाणि सदोषाणद्राक्त॒ः ॥ तेषां चिन्तामन- सकारप्रयुक्तानां ज्ञानकेतुष्वजा नाम देवप॒चो ऽवैवतिका बोधाय कछतनिखयो ऽस्मिन्महायाने स तां महतीं बोधिसत्वदेवपषेदमेतद- वोचत्‌ । एतन्याषा एतमेव बोधिसक्त्वसरपर्सक्रम्य परिप्रच्यामः । कीदृरगुणसंपत्रे कुले चरमभविकेा बोधिसत्त्वः प्रत्याजायत इति ॥ साध्विति ते सवं कताज्ञलिपरा बोधिसत््वमुपसंक्रम्य पयंप्रा्तुः । कीद्ग्गुण संपत सत्परुषकुलरते चरमभविकेा बाधिसत्वः प्रत्याजायत दति ॥ ततौ बोधिसत्वसं महान्तं बोधिसत्वगणं देवगणं च व्यवलेाक्य एतद्‌ वेाचत्‌ । चतुष्षथ्याकारेमाषाः संपच्तकुलं भवति यच चरमभविको % बोधिसत्वः प्रत्याजायते । कतमेख्चतुष्षच्याकारे :। तव्यथा । अभिज्ञातं च तत्कुलं भवति । अचुद्रानुपधघाति च तत्कुलं भवंति । जातिसंपन्नं च तत्कुलं भवति । गोचरसंपन्नं च तत्कुलं भवति । पुरूषधुगसंपतनं च तत्कुलं भवति । अलीनं च तत्कुलं भवति । प॒वेपुरुषयुगरसंपन्न च तत्कुलं भवति । अभिजातपुरूषयुगरसंपन्नं च तत्कुलं भवति । १५ अभिलक्ितपुरुषयुगसंपत्न च तत्कुलं भवति । महेशाख्यपुरुषयुगसंपन्न च तत्कुलं भवति । बङ्स््रौकं च तत्कुलं भवति । बङपुरुषं च तत्कुलं भवति । अभीतं च तत्कुलं भवति । अदोनालीनं च तत्कुलं मवति । अलुब्धं च तत्कुलं भवति । शोलवन्च तत्कुलं भवति । प्रन्नावच्च तत्कुलं भवति । अमाल्यावेकितं च तत्कुलं भवति भोगान्‌ २० परिभुनक्ति । अवध्यशिल्यन्विशनं च तत्कुलं भवति भागान्‌ परि भूनक्ति। दृढमिच्र च तत्कुलं भवति । ति्यग्योनिगतप्राणएानुपरोघकरं च २६ ॥ ललितविस्तर : ॥ अ तत्कुलं भवति । कृतज्ञं ॑च छत्वेदितं च तत्कुन भवनि ¦ अच्छन्द्‌- गामिनं च तत्कुलं भवति ¦ अद्‌पगमिन च तच्कुन भवति । अभाहगामिनं च तत्कुलं भवति ¦ अभेयगमन्‌ च तत्कु भवति । अनवद्यभीर्‌ च तत्कल भवति । अभमेाहविहारि च तत्कल भवति| ५ स्यूलभिचं च तत्कुलं भवति । क्रियाधिसुक्त च तत्न भेवति । त्यागाधिमुक्तं च तत्कुलं भवति । द्‌ानाधिसुक्तं च तत्कुन भवति । प्ररषकारमति च तत्कुलं भवति । दृटविक्रमं च तत्कृन भवति । बलविक्रमं च तत्कुलं भवति । शरेष्टविक्रम च तत्कु्न भवति छषि- पूजकं च तत्कुलं भवति । देवतापरूजकं व तत्कुलै भवति । चत्यपरजकर १० च तत्कुलं भवति । पवप्रेतपरूजकं च तत्कुलै भवति । अ्प्रतिवदवैर च तत्कल भवति । दशदि गिघुष्टशर्ब्दं च तत्कल भवति । महापर- वारं च तत्कुलै भवति । अभेयपरिवारं च तत्कुलं भवति | अन॒न्तरपरिवारं च तत्कुखं भवति ¦ कुलग्येष्ठं च तत्कुलं भवति । कुलश्रेष्ठं च तत्कु भवति । कुलवशिताप्राप्ं च तत्कल भवति १५ महेशाख्यं च तत्कुलं भवति । मातृज्ञं च तत्कुलं भवति ¦ पितुञ्ज च तत्कुलं भवति । ्रामण च तत्कुलं भवति । ब्राह्मण्य च तत्कल भवति । प्रभूतघधनधान्यकेाषकोष्टागारं च तत्कुलं भवति ।! प्रभूतहि- रण्यसुवणमणिमुक्ताजातरूपरजतवित्तापकरशं च तत्कल भवति । प्रभ्रूतहस्त्यशोष्रगवेडकं च तत्कुलं भवति । प्रभूतदासीदासकमकर- २० पौर्षेयं च तत्कुलं भवति । दु: प्रघ च तत्कुलं भवति । स्वाथं- सिद्धं च तत्कुलं भवति । चक्रवतिकृलं च तत्कले भवति । परव॑कुश- लम्ूलसहायेपचितं च तत्कुलं भवति । बोधिसत्चकुखकुजेादितं ३। ॥ कूलपरि श॒द्धिपरिवतंः ॥ २५ च तत्कुलं मवति । अनवद्य च तत्कुलं मवति सवेजातिवाददोषैः सदेवके लेके समारके सब्रह्मके सथमणतब्राह्मणिकाया प्रजायां ॥ एभिमोाषोश्वतुष्षध्याकारः समन्वागतं च तत्कुलं भवति वस्धिश्चरम- भविक बोधिसत्व उत्पद्यते ॥ दार्चिंश्ता माषा गुणकारः समन्वागता सा स्त्री भवति ५ यस्याः स्तरियाखरमभविकेा बाधिसत्वः कुक्ञाववक्रामति । कतमैदार्चि- ता । यदुताभिन्नातायां स्तिया कुक्षौ चरमभविकोा बोधिसत्ली ऽवक्रामति । अभिलक्तिताया अच्छिद्रोपचाराया जातिसंपन्नायाः कुलः संपत्चाया दूपसंपन्नाया नामर्संपन्नाया आरेहपरिणाहसंपत्ताया प्रसूताया: शीलसंपत्तायास्‌ त्यागसंपन्नायाः खितरखायाः प्रदकति- % णग्राहिणया व्यक्ताया विनीताया विशालद्‌ाया बङश्चुतायाः पण्डि- ताया अशटाया अमायाविन्या अक्रोघनाया अपगतिष्याया अमत्स- राया अचञ्चलाया अचपलाया अममखरायाः लान्तिसारभ्यसपत्राया ह्यपचाप्यससपत्ताया मन्द रागद्वैषमोहाया अपगतमातृग्रामदाषायाः पतिव्रतायाः सवाकारगुणसंपन्नायाः स्याः कु चरमभविके ५५ बाधिसत्त्वी ऽवक्रामति ॥ एभिमाषा द्वाचिंशताकारेः समन्वागता सा स्री यस्याः स्ियाः कुकौ चरमभविकेा बोधिसत््वी ऽवक्रा- मति ॥ न खलु पुनमाषाः कृष्णपक्षे बोधिसत्लौ मातुः कु्षाववक्रामति । अपि त॒ शुक्तपक्षे एवं पञ्चदश्यां पणायां पशिमायां पुष्यनक्षवथेगे २० पोषघपरिगरहीताचा मतुः कुकौ चरमभविका गोधिसत््वौ ऽवक्रा- मति ॥ २६ ॥ ललितविस्तर: ॥ (० अथ खल्‌ ते वौीधिसच्वासि च दैवपुचा बाधिसच्तम्यान्तिकादि- मामेवंरूपां कलपरि शुदि मतुपरिशुदि च शूला चिन्तामनस्कारा अभूवन्‌ । कतमं केवलं एव गुणसमन्वागत मन्यावद्िघमनेन सत्यरुषेण नि्दिं्टं॑तेषा चिन्तामनस्कारप्रयुक्तानामतदमरत्‌ । ददं ५ खस्वपि शाक्यकुलं ऋद्धं च स्फीत च कमं च सुभिक्तं च रमणीय चाकी- रौबड़जनमनुषयं च । राजा शृद्धदने मातुशुद्ः पितुशुउ. पनीशुद्ठो ऽपरिल्ृष्टसंपच्चाया : स्वाकारसुविज्ञापक : पुण्यतेजस्तेजितेा महासमतकृलें प्रसृतश्चक्रवर्तिवंशकलकृलेादि तो ऽपरिमितघननिधिरत्रसमन्वागतः कम॑- ढक्च विगतपापदृष्टिकख सर्वशाक्यविषये चकराजा परजितो मानितः % चरे्ठिगृह पत्यमात्यपारिषव्यानां प्रासादिका दपनीयेा नातिवृद्ठा नातितरुणेा ऽभिरूपः सवेगुणोपितः शिलन्यन्नः कालन्न अत्मक्नो धर्मन्नसत्वन्ना लाकन्नीो लक्षणङ्गो घर्मराजो धर्मेणगनुश्रास्ता अव- रोपितकृशलमूलानां च सत्वानां कपिनवस्तुमहानगरनिलयः । ये ऽपि तचापपन्नासि ऽपि तत्सभावा एव राज्ञश्च शुदैदनस्य १५ माया नाम देवी सुप्रबुद्धस्य शक्याधिपतेदुंहिता नवतरूणौ रूपया- वनसंपत्ना अप्रसूता अपगतपुचदुहितुका सुरूपा सलेख्यविचिचैव दशेनीया दैवकन्येव सवालंकारभूषिता अपगतमातुय्रामदेषा सत्य- वादिन्यककंशा अपरुषा अचपलानवद्या काकिलस्वरा अप्रलापिनी मध्युरप्रियवादिनी । व्यपगताखिलकराघधमदरमानदपेप्रतिघा अनीषुंका २० कालवादिनी त्यागरसपन्ना शीलवती प्रतिसंतुष्टा पतिव्रता परपुरूष- चिन्तामनसकारापगता समसहितशिरःकणंनासा भरमरवरसदृशकेशी सुललारी सुभव्यपगतमूकुरिका खितमुखी पवाभिलापिनी खच्णम- १। ॥ कुलपरि शुद्धिपरिवतेः ॥ २७ ध्युरवचना प्रदरिणग्राहिणी ऋज्वी अकुरिला अशठा अमायाविनी ह्यपचाप्यसंपत्ना अचपला अचञ्चला असुखरा अविकोणेवचना मन्दराग- देषमोहा क्षान्तिसरभ्यसंपनच्चा करचरणएनयनस्वारक्तितबुच्िः । मुदुत- रुणहस्तपादा काचिलिन्दि कसुखसस्पशा नवनलिमेन्दीवरपचसुविशु- दनयना र क्तत॒ङ्गनासा सुप्रतिषठिताङ्गी सेद््रायुघमिव यष्टिः सुविनीता ५ सुविभक्ताङ्गप्रत्यङ्गा अनिन्दिताङ्गो बिम्बोष्ठी चारूदश्ना अनुपूवंग्रीवा स्वलंक्रता सुमना वार्षिकी सुविशुद्धद श्ना सुविनीतांशा अनुप वेसुजा- तबाङ्खापोदरी अनुपहतपाश्चा गम्भीर नाभिमण्डला वृत्तसुविस्तीणैसख- चण कठिन करि व्॑संहननकल्यसदृ शगाचा गजभजसमसमाहितसदृशेरू एणेयमुगसदृशजङ्घा लाक्षारससदृ शपाणिपादा जगति नयनाभिरम्या % अप्रतिहतचक्ुरिद्धिया मनापप्रियदशेना स््रीरत्ररूपम्रतिविशि्टि मायानि्भिंतमिव विम्बं मायानामसंकेता कलाविचक्णा नन्दन इवाप्सरः प्रकाशा शूद्धाद्नस्य महाराजस्यान्तःपरमध्यगता सा प्रतिरूपा बोधिस्लस्य जननी ॥ या चेयं कुलपरिशुधिबोधिसन्ले- नादाहता सा शक्यक्रल एव संदृश्यते ॥ १५ तचैद मुच्यते ॥ प्रासादि धर्मोच्चयि शुद्धसत्वः सुध्मसिंहासनि संनिषखः सभागदेवैः परिवारिति ऋषिः संबोधिसतेभि महायशभिः ॥ तचरौपविष्टान अभूषि चिन्ता कतमत्कुल शुचमसुसंप्रजार्नं । यद्वधिसत्े प्रतिख्पजन्मे माता पिता कुच च शुद्धभावः ॥ २० व्यवलाकयन्तः खलु जम्बुसाङ्धयं यः चवियो राजकुले महात्मा । सवान्‌ सदोषाननुचिन्तयन्तः शाक्य कुलं चादृसु वीतदोष ॥ 40 १५ २० रए शुद्धोदनो राजकरुने कुलीन ॥ ललितविस्तर. ॥ ।अ° नरेन्द्रवशे सुविध्ाद्धगाच. । ऋं च स्फीतं च निराकुल च समारवां सन्जनधामिक च ॥ अन्येऽपि सत्वाः कपिलाद्धयें पुर डद्यान आरामविहरमण्डिता सर्वे महानम्रवलैरूपेता इष्वस््रशििथिष्र च पारमभिं गता भाद्धादनस्य प्रमद्‌ प्रघाना मनोरमा मायकछतैव विम्ब सुरूपरूपा यथ देवकन्या न साससिदेवौोनच मानुषो वा न रागरक्तान च दौषदुष्ट अकवंसा चापरूषा च सम्या प्रमा चपचापिणि घमेचारिणीौ अनीषेका चाप्यशडा अमाया कमेक्िणी मिथप्रयोगरहीना स्त्रीदैषजालं भुवि यत्प्रभूतं न विद्यते कन्य मनुष्यलोके मायाय दैवीय समा कृतोन्तरी जातीशतं पञ्चमनूनकारि पिता च शुदाद्नु त्च तच व्रतस्य सा तिष्ठति तापसीव रान्नाभ्यनक्नात वरप्रव्धा सवं सुशुद्वाप्रयधमयुक्ता. | कपिलाद्धये जाभति जन्मभूमिः विम्तीणेहस्तो नवरल्नर्वन्ति । न चापरं हिसिष जीवितां ॥ नारीसहषेष॒ हि साय्प्राप्रा । नामेन सा उच्यति मायादेवी ॥ सुविभक्तगाचा शुभनिमलाङ्खी । यो मायदृष्टा थ लभेत तुरि ॥ अचण मुदू साकजुस्िग्धवाक्या। समितीमुखा सा भुकुटीप्रहीणा॥ निमाण अस्तव्य अचञ्चला च । त्यागानुरक्ता सहमचचित्ता ॥ सले स्थिता कायमनःसुसंव॒ता । सवे ततो ऽस्या खलु नेव विद्यते ॥ गन्धवेलोके ऽय च देवलके । प्रतिप सा वै जननी महर्षेः । सा नोधिसत्तस्य भूव माता। प्रतिरूप तस्माज्जननी गुणान्विता॥ त्रतानुचारौ सहघमेचारिणौ । द्वा्चिस मासामव काम सेव्हिं ॥ ३। ॥ कृलपरि शुद्धिपरिवतेः ॥ २९ यच प्रदेशे श्िहते निषौदते शयागता च क्रमणं च तस्याः। ्नोभाषितो भोति सदेवभागेा अभाय तस्याः शुभकमेनिष्ठयाः ॥ न साऽस्ति देवासुरमानुषी वा या रागचित्तेन समथ प्रेक्षितुं । पश्यन्ति मातां दुहितां च मव इयापथेष्ठायेगुणोपपेता ॥ मायाय दयाः शुभकमेहेतुना विवञते राजकुलं विशालं । प्रदेशराक्ञामपि चाप्रचारो विवदते कीतिं यश पाथिदै ॥ यथा च माया प्रतिरूपभाजनं यथायंसत्लः परम विराजते । पञ्येत एवावधिकं गृणान्िता दयासुता सा जननी च माया ॥ जम्बध्वजेऽन्या न हि सासिनारी यसया समथा धरितुं नरोत्तमः, अन्यव देव्यातिगणान्विताया दशनागसाहस्रबरं हि यस्याः ॥ एवं हि ते रेवसुता महात्मा संबोधिसत्वा्च विशालप्रज्ञा । वशन्ति माया जननीं गुणान्विता प्रतिरूप सा शाक्यकुलनन्दनस्य [इति] ॥ इति ्रीललितविस्तरे कुलपरिप्राद्धिपरिवतों नाम तृतीयोऽध्यायः । इति हि भित्तवी बोधिसत्व जन्मकुलं व्यवलोक्य उच्चध्वजं नाम तुषितासये महाविमान चतु:षषियिजनान्याया- मविस्तरिण यस्सिन्वाधिसत्त्वः संनिषदय तुषितेभ्यो देवेभ्यो १५ धभ देश्यति सख । तं मह्‌ाविमानं गेाधिसत्वो ऽभिरोहति स । अभिरुह्य च सवान्‌ तुषितकायिकोान्‌ देवपुचानामन््रयति सख । संनिपतन्तु भवन्तश्युत्याकःर प्रयोगं नाम धमानृखूतिचयानुशासनीं पञ्चिमं बाधिसत््वस्यान्तिकाद्मेथवणं ओष्यथेति ॥ इदं खल्वपि वचनं 3० ॥ ललितविस्तर : ॥ (अ श्रुता सव तुषितकायिका देवपुत्राः साप्छरोगणगस्तस्मिन विमाने संनिपतन्ति स्म ॥ तच वोधिसचेन चतुमहाद्ीपके ने कघातुविस्तरप्रमाणौै मण्ड- लमाचाधिषितो ऽभूत्‌ । तावचिचस्ावद््‌ शंनीयस्तावत्स्वेनैकतम्तावत्सुर- ५चिरौ यावत्स कामावचरा देवा रूपावचराश्च देवपुदाः स्तेषु भवनब्यूहेषु ्मशानसंज्ञामुत्याद यामासुः ॥ तच बोधिसत्वः स्वपखविपाकनिष्यन्दपरिमण्डति सहासने निषीदति स्म । अनेकमणिरत्रपादप्रयु्रै अनेकपुष्पसंस्नरसंस्कृते अनेकदि व्यगन्धवासीपवासिंते अनेकसारवरगन्धनिधूपिति अरनेकवणंदि- १० व्यपुष्पगन्धसंस्तर सस्केते अनेकमणिरतकतशतसहस्रप्रभाज््चानिततेजसि अनेकमणिरतजालसंकते अनेककिद्धि निजालसमिरिताभिनादिते अन- करन्रघण्टाशतसहसखररणितनिघौषे अनेकरत्नजालशतसह स्रपरि स्फुर अनेकरत्रगणशतसहस्रसंच्ादिते अनेकपट़शतसहस्राभिप्रलम्बिति अने- कपट्दाममाद्यशतसहखसमलंछते अनेकाप्सर शतसह सखन्‌त्यगीतवादि त- १५ परिगीते अरनैकगुणशतसहसखव शिति अनेकलेकपालशतसहस्रानुपालिति अनेकशक्रशतसहस्रनमस्कृते अनेकत्रह्मशतसहखप्रणते अनेकनोाधिसल्व- कौरीनियुतशतसहसखपरि गृहीति द शदि गनेकबुदकोारीनियुतशतसहस- समन्वाहते अपरिमितकल्यकेरीनियुतशतसहस्रपारभितासेभारपुण्यवि- पाकनिष्यन्दसमुद्गते ॥ इति हि भिव एवंगुणएसमन्वागते सिंहासने २० निषद्य बोधिसत्लस्तां महतीं देवपर्षद मामन्तयते सम । व्वलाकयत माषौ बोधिसत्वस्य कायं शतपुणखलकणसमलंकृतं । व्यवलेाकयत परवेदकिणपशिमेत्राखघ ऊध समन्ताद्‌ शदिक्॒ अग्रमेयासंस्येयागण- ४| ॥ धमालोकसुखपरि वतेः ॥ 3१ नासमतिक्रान्तान्‌ बेधिसत्वान्‌ ये तुषितवरभवनस्थाः सवे चरमभ- वाभिमुखा दैवगणएपरिवुतास्चच्यवनाकारं देवतासंहषेणे घमालोकमुखं संप्रकाश्यन्ति । अद्राक्तोत्‌ सा सवा देवपषंट्‌ बोाधिसत्त्वाधिस्थानेन तान्‌ बाधिसत्तान्‌ दृष्टा च पन्येन धिसत्वसेन साज्ञलिं प्रणम्य पञ्चमण्डलैनंमस्यश्ति स्म । एवं चेादानसमुटरःनयन्ि स । साध्वचिन्यमिदं ५ वधिसल्लाधिस्थानं यच हि नम वयं व्यवलोकितमाचेणेयन्तौ बोधिस्तान्‌ पश्याम इति ॥ अथ ब्ाधिसत्त्व: पुनरपि तां महतीं दैवपषेद्‌ मामन्व्यैवमाह । तेन हि माषाः शण॒त च्युत्याकारं दैवतासंहषंणं चमालाकमुखं यदेति बाधिसत्वा एभ्यो देवपुचेभ्यौ भाषन्ते । अष्टोत्तरमिंदं माषा घमा- १० लाकसुसं शतं यद वश्य बोधिसत्वेन च्यवनकालसमये टेवपषदि संप्रकाशयितव्यं ॥ कतमत्तदशात्तरशतं । यदुत अद्धा माषो घमालो- कमुखमभेयाशयताधै संवतेते । म्रसादा घमालोकमुखमाविलचित्तप्र- सादनताथे संवतेते । प्रमाय घमालोकमुखं प्रसि संवतैते । प्रीतिघमालोकमुख चित्तविशुद संवतेते । काचरसंवरो घमालोकसुखं १५ चिकायपरि शुद्ध संवतेते । वाक्संवरो घमालोकमुखं चतुवाग्दाषप- रिवजेनतायै संवतेते । मनःसंवरो घमालोकमुखमभिध्यायापादमि- च्यादृष्िप्रहाणाय संवतते । वुद्धानुस्यतिघमालोकमुखं बुद्धद शेनषि शु सेवतेते । धमनुसुतिघमौलोकमुखं घमेदे शनाविशूुद्धै संवतेते । संघा- नुख्मतिधमालोकसमुखं न्यायाक्रमण तायै संवतेते । त्यागानुस्मुतिधमालो- २० कसमुखं सर्वोपधिप्रतिनिःसगेोयै संवतेते । शीलानुसखतिधमेालोकसुखै प्रिघानपरिपूर्य संवतेते । देवतानुस्पृतिधमेलोकमुखसृदारचित्ततायै ३२ ॥ लन्नितविस्तरः ॥ । अ सवपते ¦ मेदी घर्मालोकरम्व सवापधिकपृण्यक्रियावस्त्वभिमावनताय संवतेते । करुणा धमोजाकमुखमविहिमापरमताय संवतंत । मृदिता धमालोकमृखं सर्वारत्यपकर्षणतायथ सवतमे । उपन्ना धसनाकमुग्व कामज्ञगुष्सनतायै संवतेते । अनित्यप्रत्यवेल्ता घमानोकसुख कामरूष्या- ५ रूष्यरागसमतिक्रमाय सवर्तते । दु: खप्रल्यवेक्ला धमानाकमुख प्रणि- घधानससच्छेदाय सवतेते । अनाद्दप्रत्यवित्ता घमालोकसु वमात्मानभि- निवेशनतायै संवतेते ! शान्तम्रत्यवेत्ता घमालोकमष्वमनुनयासधघूननतायै संवतते । हीघधमालाकमुखमध्यात्मोपश्माय संवतते । अप्राप्य धमोाजलाकमखं वहिधाप्रशमाय संवतेते । सत्यं धमानोकम॒ण दैवम- १० नुष्याविसंवादरनतायै संवतेते । भूतं घमानेाकमुसखमाव्मविसवाद नता संवर्तते । धमचरणं धमोालाकस॒ख धमप्रतिशरणताद् संवतते । चिशरणगमनं घमालेाकमुखे ्यपायसमतिक्रमाय सवतते । कछ तन्नेता धमालोकसुखं कतकुशलमूलाविप्रणशाय संवर्तते । कछठ्वेदिता घमा- ला कसृखं पराभिमन्यतायैः संवतेते । अत्मन्नता धमौलौकम्‌ खमात्मा- १५ नुत्वषेणताये संवतेते । सत््वज्ञता धमलाकमुखं परापत्समानताथे संवतेते । घमेक्ञता घमालोकमुखं धमीनुधर्मप्रतिपच्यै संवतेते । कालज्ञता घमाजेकसम॒खममोघद शनताचै संवर्तते । निहतमानतः धमालोकडुखं ज्ञानतापरिपूर्े संवतेते । अप्रतिहतचित्तता धमा- लोकंसृखमात्मपरानुरक्णतायै संवतेते । अनुपनाहो घमालाकस॒खम- २० कौरृत्याय सेवतेते । अधिसुक्तिधमौाजाकमखमविचिकित्सापर मताय संवतेते । अशुभप्रत्यवेक्ता घमालाकसुखं कामवितकप्रहाणाय संवतते । अव्यापादो घमालोवमुखं व्यापाद वितर्व॑प्रहाणाय संवते । अमेहो £| ॥ घधमालोकमुखपरिवतः ॥ ३3 धमालोकमख सवाज्ञानविधमनताथै सवतेते । धमाधिकता धमेलोकसमखमर्थप्रतिशरणताथै संवतेते । ध्मकामता घमालोकमुख लोकगप्रतिलस्भाय संवतेते । य्ुतपयेंटिधमालोकमुखं येनिशोधघमंप्र- त्यवेक्तण तायै संवतते । सम्यक्प्रयोगो धमालोकमुखं सम्यक्‌प्रतिपत्ये संवतते । नामरूपपरि ज्ञा घमालोकसुखं सर्वसङ्गसमतिक्रमाय संवतेते । हेतुटृष्टिसमद्वारौी धमालोकमुखं विदयाधिसुक्तिप्रतिलखभाय संवतेते । अन॒नयमप्रतिघप्रहाणं घभालोकमृखमनुन्नामावनामनता्ै संवतेदे । सकन्धकाशच्यं घमालोकमृख दु: खपरिज्ञानताय संवतेते । घातुसमता धमालोकमख समद यप्रहाणाय संवतेते । अआआयतनापकषणं घमालो- कम॒खं मागेभावनतायै संवते । अनुत्पादक्ान्तिधमालीकमुखं १० निरोधसाकात्क्रियायै संवतेतै । कायगतानुस्म तिधमालोकमुखं काय- विवेकतायै संवतेते । वेद्‌नागतानुखतिधमालोकमुख सवेवेदितप्रति- प्र्रद्ै संवतेते । चित्तगतानुद्तिधमालोकस॒खं मायेपमचित्तप्र- त्यवे्तणताचै संवतेते । धमेगतानुखतिघमालोकमुखं वितिभिरज्ञा- नताय संवर्तते चलारि सम्यकप्रहाणानि घमालोकमृखं सवाकुश्ल- धर्मप्रहाणाय सवकुशलधमपरिपूर््थे संवतेते । चलार कष्धिपाद्‌ा घमालोकमृखं कायचित्तलघुत्वाय संवतेते । गदेद्धियं घमालोकम्‌- खमपर प्रणेय तायै संवर्तते । वीर्येन्दिय घमालोकमखं स॒विचिन्तितज्ञा- नता्चै संवतेते । स्मतीद्ियं धमौलोकसुखं सुष्तकमेतायै संवतेते । ५१५ समाधीद्धियं धमालौोकमसं चित्तविमुक्तयै संवतेते । प्रज्ञेद्दियं २० धमालोकम्‌खं प्रत्यवेरणन्ञानतायै संवतेते । अद्धाबलं धमालोकमुखं मारबलसमतिक्रमाय संवतैते । बीयंबलं धमेलोकमखमवेवतिकतायै र ३४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ संवर्तते । स्मतिवलं धमालोकमुखमसंहायंताये संवतेते । समाधिवले धर्मालोकमुखं सवंवितकेप्रहाणाय संवतेते । प्रक्ञावलं धमानोकमु- खमनवमूद्यताये संवतेते । स्मतिसंबोष्यङ्गं घमालोकमुख यथावद्- मंप्रजानता्य संवतेते । घमंप्रविचयसंवोध्यङ्ग धमालोकमुख सर्वधर्म ५ परिपूर्य संवतेते । वीयसंबोधष्यङ्गं घमेलोकमुखं सुविचित्रवदधिता्ं संवतेते । प्रीतिस॑बोध्यङ्कं धमालोकमुखं समाध्यायिकतायै संवर्तते । प्रथ्रसििसंबेाष्यङ्गं धमालोकमुख कतकरणीयतायै संवतैते । समाधि- संबोध्यङ्गं धमालोकमुखं समतानुबोधाय रसवतैते । उपे्नासवेाष्यद्ग धमालोकमुख सवोंपपत्तिजञगुष्छनतायै संवतेते । सम्यग्दु ्टिघमानो- १० कसुख न्यायाक्रमणशतायै संवतेते । सम्यव्सं कल्पो धमालोकमुख सवेकस्यविकल्यपरिकल्पप्रहाणाय संवतेते । सम्यग्वाग्धमालोकमुख सवौचर रुतधेषवाक्यप्रथप्रतिश्रुत्कासम तानुषीघनतायै संवते । सम्य- मान्तो धमालोकमुखमकमाविपाकतायै संवते । सम्यगाजीवो धमालोकमुखं स्वैषणप्रतिप्रश्रद्ै सवतेते। सम्यग्व्यायामो घधमालोकसुरखं ११ पर तीरगमनाय संवतैते । सम्यकृतिधनौलोकमुखमस्सत्यमनसिकार- ताध संवतेते। सम्यक्समाधिधमालोकसुखमकराषयचेतःसमाधिप्रतिलम्धाय संवतेते । बोधिचित्तं घमालोमुख चिरल्रवंशानुपच्छैदाय संवर्दते । अशयो धमालोकमुखं हीनयानास्पहणशताधे संवतेते । अध्याशया धमालोकमुखमुद्‌ारवद्धधमावयालम्बनतायै संवत । प्रयोज धमालो- २० कमुखं सवकुश्लध्मपरिपरथं संवतेते । दानपारमिता घमालोकसुखं लक्षणानुव्यजनवुद्धचचपरि शुध्ये मत्सरिसत्वपरिपाचनताये सवते । शीलपारमिता घमालोकमुखं स्वारुणापायसमतिक्रमाय दु :शौल- ४। ॥ घमालोकमुखपरि वतः ॥ ३१ सत्वपरिपाचनतायै संवतेते । क्षान्तिपारमिता धमालोकमुखं स्व॑- व्यापाद खिलदोषमानमदद प॑प्रहाणाय व्यापत्तचित्तसत्परिपाचनतायै संबतेते। वीयेपारमिता घर्मालोकमखं सर्वकुशलमूलधर्मारंगोत्तारणाय कुशोदस्तपरिपाचनताथै संवतेते । ध्यानपारमिता धमालोकम॒खं स्वज्ञानाभिन्नेत्यादाय वि्लिप्तरचित्तसत्लपरिपाचनताथै संवतेते । ५ प्रज्ञापारमिता घमालोकमुखमविव्यामोहतमोऽन्वकारोपलम्भद्ष्िप्रहा- णाय दुष््रन्नसत्वपरिपाचनताय संवतेते । उपायकशलं धर्मालोकमुखं यथाधिमुक्तसत्तेयोपयसंद शेनाय सवबुद्धधमाविघमनतायै संवर्तते । चत्वारि संग्रहवस्तनि धमालोकमुखं सत््वसंग्रहाय संबोधिप्राप्रसख च धरमसंप्रत्यवेरणताथै संवतेते । सत्वपरिपाको धमालोकसखमात्म- १० सुखानध्यवसानायापरि खेद्‌ तायै संवतेते। सद्धमपरि ग्रहो धमालोकमुखं सवसव संक्तेशप्रहाणाय संवतेते । पृण्यसभारा धमालोकमुखं सवंस- त्तोपजीव्यताचै संवतेते । ज्ञानसंभारो घमालोकस॒खं दशवलप्रतिपर्थे संवतेते । शमथरसभारो घमालोकमुसं तथागतसमाधिप्रतिलखाय संवर्तते । विदशेनासंभारो घमालोकसमुखं॑प्रज्नाचक्तःप्रतिलग्भाय १५ संवतेते । प्रतिसविदरवतारो चमालोकमुख धर्मचचुःप्रतिलम्भाय संवतैते । प्रतिशरणावतारो घमालोकम॒खं बड चकत: परि शु संवतेते । धारणीप्रतिलम्भो घमालोकमुखं सवेवुद्धभाषिताधारणतायै संवतेते । प्रतिभानप्रतिलम्मो धमालौकमृखं सवंसत्वसुभाषितसतोषणायै संवतेते। आनुलोमिकधर्मल्लान्तिधमालोकमृख सवेबद्धघमोानुलोमनताथे संवतेते। २० अनुत्यत्तिकधमेच्तान्तिधमालोकमुखं व्याकरणप्रतिलभाय संवतेते । अवैवर्तिंकभूमिधमालो कमुखं सवंवबुद्धधमंप्रतिपूर््ये संवतंते । ममेभूमि- 23 + ३६ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ संक्रान्तिन्नानं घध्मालोकसख सवेज्ञज्ञानाभिषेकनाये संवतेते । अभिषे- कमूमिधमालोकमुखमवक्रमणजन्माभिनिष्क्रमणदुष्करचयावोधिमण्डो- पसक्रमणमार ष्वंसन बोधिविबो धनधर्म॑चक्रप्रवतेनमहापरि निवाणसंद शं- नताय संवते । इदं तन्माषौा अष्टोत्तरं घमालोकमुखण्तं यद्‌ वश्यं ५ बोधिसतिन अवनकालसमधे देवपषंटि संप्रकाशयितव्यं ॥ ऋख्िन्‌ खलु पुन्भिक्वा धमालोकमुखपरिवते बोधिसखेन निर्दिंखमनि तस्यां देवपषेदि चतुरशोतेदवेएचसह स्राणामनु तराया सम्यक्स बोधौ चित्ताग्युत्पद्न्ते । दाचि्तेश्च टरेवपुचसहस्ाणःं पवपरि- कमेकरतानामनुत्प्तिकेष घर्मेष॒॒क्षान्तिप्रतिलभा ऽभूत्‌ । पर्‌ चिंश्तेद् १० दैवपुचनयुतानां विरजा विगतमलै धर्मेषु धमेचक्तविशुद्ं सवाव तृषितवरभवनं जानुमाच दिय: पृष्पेः संद्ादितमभ्‌त्‌ ॥ इति हि भिकवो बोाधिसत्वस्तस्या दैवपषेदेा भयस्या माच्या संहषणाथे तस्यां वेलायामिमां गायामभाषत ॥ तुषितवरभवननिलयाव्यद्‌ा चवति नायकः पृरुषसिंहः । १५ अमन्त्रयते देषान्‌ प्रमादमखिलं विसजेयत । यां काचि रतिविदहा दिव्या मनसा विचिन्िता श्रीमन्‌ । सवशुभकमहेतिः फलमिदं शृणुरस्य कर्मस्य ॥ तस्माच्ववत कृतज्ञा अपूवंशभसंचयं रपिविह । मा गच्छत पुनरपायानसाध्वसुखवेदना यच ॥ २० धर्मश्च यः भुतं ऽयं ममान्तिके गार वसमपजनिला । तत्र प्रतिपद्यथाः प्राप्सखयथ नियतं सुखमनन्तम्‌ ॥ सवैमनित्य कामा अध्रुवं न च शाता अपि न कल्याः । ॥ घमालोकमुखपरिवतः ॥ ३७ मायामरौीचिसद्शा विद्युत्फेनोपमां चपलाः ॥ न च कामगुणरतीभिः तुश्चिलंवणेदकं यथा पीला ते तप्त येष प्रज्ञा आया लाकोत्तरा विरजा ॥ न तरङ्खतुल्यकल्पराः संगीति च अष्सृरोमि संवासः । अन्यो ऽन्यगमयुक्ता यथेव सामायि कामं च ॥ ५ न च संस्छते सहाया न मिचन्ञातीजनोा च परिवाराः। अन्यच कमं सुषताद नुबन्धति युष्टतो याति ॥ तस्मात्सहितसमथा अन्यो ऽन्यं मैचचित्तहितचित्ताः। घमेचरणं चरेधाः सुचरितचरणा न तप्यन्ते ॥ वुद्धमनुस्सरेथा धमं संघं तथाप्रमार्द्‌ च । १ ुतशौीलदाननिरता क्षान्त्या सारभ्यसंपत्ताः ॥ दु; खमनित्यमनात्मा निरौीक््था योनिसो दमा घमा । इेतुप्र्यययुक्ता वतन्ते ऽस्वामिका जडावुद्या ॥ या काचि ऋद्धि मह्यं पश्यत प्रतिभां च ज्ञानगुणतां च । सवंश॒भकमेहेताः शौलेन शुतेन चाप्रमादेन ॥ १५ अनुरशिष्यष्वं मह्यं शौलेन अयुतेन चाप्रमादेन । दानदमसंयमेना सत्वाथं हिताथं मिचराथेः ॥ न च वाक्यरूतरवेणा शक्याः संपादितु कुशलधमान्‌ । प्रतिपत्तिमारभेथा यथया च वदथा तथ करोथा ॥ मा सलु परावकाशं खयं यतध्वं सद्‌ा प्रयतेन । ५ न च कि छत्व ददते न च!प्यक्ृला भवति सिद्धिः ॥ समनुसखरथा पूर्वे यहू खं ससारगिरमनुभ्रूतम्‌ । ३८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० न च निर्वृती विरागो समनुगतो मिथ्य नियतैव ॥ तस्मात्क्णं लभिला मिच॑ प्रतिरूपदे शवासं च । श्रेष्टं च धर्मश्वणं समेय रागादिकान्‌ केशान्‌ ॥ मानमददपैविगताः सदाजेवामन्द्‌ वाख अशढाञ्च । ५ निवौाणगतिपरायण युज्यत मागाभिसमयाय ॥ माहकलषान्धकारं प्रज्नाप्रदीपेन विधमथा स । सानुशयदटरोाषजाल विद्‌ारयत ज्ञानवच्रेण ॥ किमपि सुबह वदेयं घ्म युष्माकमथंर्सयुत्तं । न च तच्रवतिष्टेथा न तच धर्मस्य अपराधः ॥ १० बोधियेथा मि प्राप्ता (खाट्‌) घम च प्रवषयेदमुतगामि । पनरपि विशुद्धचित्ता उपेथ वरघमंश्रवणाय ॥ इति ॥ ॥ रति ्रीललितविस्तरे धमालोकसुखपरि वतो नाम चतुधों ऽध्यायः॥ इति हि भित्वा बोधिस्वस्तां महतीं देवपषदमनया धम्यया कथया सद्‌ श्वेमाद्‌ाप्य समुक्तेव्य संप्रह्यं चमापयिला मङ्गल्यं देव- १५ पथेद्‌ मामन्त्रयते स॒ । गमिष्याम्यहं माषा जखुद्धीपं । मया पएव- बौधिसत्लचया चरता स्लाघतुभिः सं्रहवस्तुभिनिमन्तिता दानेन प्रियवयेनाथेक्रियया समानाथेतया च । तदयुक्तमेतन्माषा मम भवेद- छतज्नता च चद्‌हमनुत्तरायां सम्यक्तं बोधौ नाभिसंवुद्चैयम्‌ ॥ अथ ते तुषितकाचिका देवपुरा रुदन्तो बेाधिसत््लसख चरणन २० परिगृह्यैवमाङः । इदं खलु सत्पुरुष त॒षितभवनं त्वया विहीनं ५। ॥ प्रचलपरिवतेः ॥ ३९ न भाजिष्यते ॥ अथ वाधिसत्वस्तां महतीं देवपषेदभेवमाह । अयं मेचेयेा बेाधिसत््लो युष्माकं धर्म देशयिष्यति ॥ अथ बोधिसत्वः स्वकाच्छिरसः पडमोलं चावतायं भेचेयस्य बोधिसत््स्य शिरसि प्रतिष्ठापयामास । (एवं चावौचत्‌) । ममन्तरण त्वं सत्पुर्षानुत्तरां सम्यक्स बोधिमभिसंभात्स्थसे ॥ प अथ बाधिसत्लो मेचेयं बाधिसत्वं॑तुषितभवने ऽभिनिषद पुनरपि तां महतीं देवपषंदटमामन््रयते सम । कीोदृशेनाहं माषा रूपेण मातुः कुक्लाववक्राभेयं ॥ तच केचिदाङः। माषा मानवकरूपेण ॥ केचिदाज्ञः । शक्ररूपेण ॥ केचिदाङः । ब्रह्मरूपेण ॥ केचिदाङः । महाराजिकरूपिण ॥ केचिदाङः । वैश्वणरूपेण ॥ केचिदाङ्नः । १० गन्धवेरूपेण ॥ केचिद्‌: । किन्नर रूपेण ॥ केचिद्‌ :। महौारगरूपेण ॥ केचिदराज्ञः। महर रूपेण ॥ केचिदा: । चन्द्र रूपेण ॥ केचिदाङः। सूयेरूपेण ॥ केचिदङ़्ः । गरूडखूयेण ॥ तच्रग्रतेजो नाम ब्रह्मका- यिक्रै देवपचः पवेधिजन्मच्युतो ऽवैवतिके ऽनुत्तरायाः सम्यक्स बेधेः स एवमाह । यथा ब्राह्मणानां मन्त्वेदरशास््रपाटेष्वागच्छति तादृशेनैव १५ रूपेण बोधिसत्वो मातुः कु्ाववक्राभितव्यः । तत्पूनः कीदशं । गजवरमहाप्रमाणः षड्दन्ता हेमजालसंकाशः सुरुचिरः सुरक्तशीषेः स्फुटितगलितरूपवान्‌ । एतच्छला रूपं तब्राह्मणएवेद शस्तरत्लन्ञा व्माकर्षिंतञ्ेतौ वै भावौ द्वार्चिंशज्नकणेपितः ॥ दति हि भिक्तवा बोधिसत्वो जन्मकालमवलेाक्य तुषितवरभव- २० नसः एवं रान्न: शुद्धदनस्य गृह वरे अष्ट पूवेनिमित्तान्युपद शेयति स ॥ कतमन्य्ा । तद्यथा । व्यपगततुणएलाणुकण्टकशकंर कटढल्नि्मलं ४० ॥ ललितविस्तर : ॥ अर सुषिक्तं सुशोधितमनाकरुलवाततमेारजेएविगतद्‌ गकम कापतगसरोसु- पापगतमवकीणैकुसुमे सम पाणितलजात तद्रृह संसखखतमभरत्‌ । इद्‌ प्रथमं पवंनिमित्तं प्रादुरभूत्‌ ॥ ये च हिमवत्पव॑तराजनिवासिनः पचगुप्रशकशारिकाकाकिलहस- ५ क्रोञ्चमयूरचक्रवाककृणालकलविद्धुजीवजीवकाद्येा विषिचरुचिरपक्ता मनैोज्नप्रियभाषिणशः शकुनिगणासे अआगव्य राज्ञः शुददनस्य गृहवर वितर्दिनियहतोर णगवाक्तहम्यं क्टागारप्रासाद तलेषु सिला प्रमुदिताः प्रीतिममनस्यजाताः स्वकस्वकानि रुतान्युद्‌ाहरन्तिस्म। इति इतीय पवेनिभित्तं प्रादुरभूत्‌ ॥ 40 ये च राज्ञः शद्धदनस्यारामरमणीयेष॒ वनरमणीयेपु चा्ा- नरमणीयेष॒ नानापुष्पफलवुक्षा नानर्तुकारिकासल सवं सपुप्पिताः संकुसुमिता अभूवन्‌ । इदं तृतीयं पवंनिमित्त प्रादुरभूत्‌ ॥ याच राज्ञः शुद्धदनसय पुष्करिण्यो जलपरिभेाग्यस्थास्ताः सवाः शकरचक्रप्रमारैरनेककारीनिय॒तशतसहसखपनैः पर्य: सच्छादिता १५ अभूवन्‌ । इदं चतुथं परवंनिमित्तं प्रादुरभूत्‌ ॥ ये च राज्ञः शु्धादनस्य गृहवरे भाजनविषये सपिंलिलमधुफा- णितशकंरायानौ ते परिभुज्यमानाः चय न गच्छन्ति स्म! परिपणीा एव संदुश्यने ख । इदं पञ्चमं पूवेनिभित्ते प्रादुरभूत्‌ ॥ ये च राज्ञः शुङ्धादनस्य गृहवरप्रधनि महत्यन्त.पुर २० भेरौमुदङ्गपणवत्एववीणएविणुवल्लकी संपताडप्रभृतयस्तयंभाण्डासि सवे संयमघड्टिता एव मनेाज्ञश्दं॑मुञ्चन्ि स । इदं षष्ठं पूर्वनिमित्तं प्रादुरभूत्‌ ॥ ५ ॥ प्रचलपरि वतं: ॥ ४१ यानि च राज्ञः शृद्धादनस्छ गृहवरप्रघाने सुवशेरूव्यमणि- सुक्तावेडर्यशङ्शिलाप्रवालादीनां रलनानां भाजनानि तानि सवखि निरवश्षं विवृतविमलविशडपरिप्रणन्येवं विराचन्ति स । इदं सप्तमं पूवेनिभित्तं प्रादुरभू्‌ ॥ विमलविश्रद्धया चन््रसूयैजिह्यीकरणया प्रभया कायचित्तौ- ५ द्विलयसंजनन्या तद्गहं समन्ताद्‌ वभासितमभूत्‌ । इदभष्टमं गवंनिमित्त प्रादुरभूत्‌ ॥ माया च देवी खातानुलिप्रगाचा विविघाभरणविष्कभ्ितभुजा सुञ्च्ठणसुलीडवस््रवरधारिणी प्रीतिप्राभेायप्रसादप्रतिलब्धा साधं दशाभिः स््रीसहसैः परिवृता पुरस्कतः राज्ञः शेदनसखय संगीतिग्रासदिं १० सुखोपविष्टस्यान्तिकमुपसंक्रम्य दकिणे पाश्च रलजालप्रल्युप्ै भद्रासने निषद्य खितमुखी चखपगतभुकुरिका प्रहसितवदना राजान शुैद्न- माभिगाधाभिरभाषत्‌ ॥ साधा श्रुणुष्व मम पाथिव भूमिपाला याचामि ते नृपतिरब्य वरं प्रयच्छ । अभिप्राय मह्य यथ चिन्तमनः;प्रहषं तन्मे शुणुष्व भव प्रीतमना उदग्रः ॥ गृहामि देव त्रतशौलवरोपवासं अष्टाङ्कपोषघमहं जगि मैच- चित्ता । प्राणेष॒ हिसविरता सद्‌ शुद्धभावा प्रम यथाद्मनि परेषु तथा २० कणामि ॥ 40 १५ २0 २ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ सैन्यादिव्जिंतमना मदजलेाभहीना कमेषु मिथ्य नुपंते न समा- चरिष्ये । सलथे सिता अपिशुना परुषप्रहीणा सधिप्रलापमशुभम न समा- चरिष्ये ॥ व्यापाददोषखिलमेहमदं प्रहीणा सवा अभिध्यविगता सखघनेन तष्टा । सम्यकृप्रयुक्त अकुहानिलया अनिष्युं कमा यथा दश इमे क्शला चरिष्ये ॥ मालवं नरेन्द्र मयि कामतुषां कुरूष्व शौलव्रतेष्वभिरताय सुर्सवु- ताय । मा ते अपुख नुपते मवि रीधेराचं अनुमेदया हि मम शील- व्रतौपवासं ॥ इन्दो ममेष नुपते प्रविश शीघ्र प्रासादहम्यशिखंरे स्थित- धातेराष्रे । सखिभिः सद्‌ा परिवृता सुख मेादयेयं पुष्पाभिकीणेशयने मुदुके सुगन्धे ॥ न च काञ्चकीयपुरुषा नपि दारकाश्च न च दस्ति प्रात ममा पुरत सिहेया । नो चामनाप मम रूप न शब्द्‌ गन्धान्‌ नान्यच इष्टमधुरा शृणुया सुश्रब्द्‌न्‌ ॥ ये रोधवन्धनगताः परिमुच्च सवान्‌ द्रवयाम्बराञ्च पुरूषान्धनिनः कुर्ष्व । ॥ प्रचलपरिवतंः ॥ ४३ वस्रात्रपान रथयुग्य तथाश्चयानं दद सप्रराचिकनमिदं जगतः सुखां ॥ नाचोा विवाद्‌कलहा न च रोषवाक्या चान्यान्यमैचमनसा हित- सेम्यचित्ता । अस्मिन्‌ पुरं पुरुषदशिक द्‌ारकाश्च दैवा नन्दनगताः सहिता ५ रमन्तान्‌ ॥ न च राजद्‌ण्डनभरा न तथा कृद्ण्डा नोत्पीडना नपि च तजंन- ताडना वा । सवोन्‌ प्रसन्नमनसा हितमैचचित्ता वीक्स्त दैव जनतां यथ एकपुर्च ॥ १0 श्युलेव राज वचनं परम उदर्य प्राहास्त॒ सवंभिदमेव यथा तवेच्छा । अभिप्राय तुभ्य मनसा स्वनुचिन्तितानि घव्याचसे तव वरः तदह ददामि ॥ आज्ञाप्य पाथिकवरः स्वकपारिषर््या प्रासादशरेष्ठशिखरे प्रकटाथ १५ रचिं । पुष्पाभिकीणैरूुचिरं वरध्रूपगन्धं छचापताक समलंकुत ता- लपर्ति ॥ विंशत्सहस्ररणसौण्ड विचिचवमा नाराचग्रूलशरशक्तिगृहीत- खन्ना । २० परिवारयाथ घुतराज्यमनोाक्गघाषं दैव्याभयाथें करुणास्ित रमाणा । ४४ ॥ ललि विस्तर: ॥ अ स्त्रीभि सा परिवृता यथ द्‌वकन्या स्रातान्‌ लिघ्नप्रवराम्बरभ्‌- पिताङ्गो । तथै सहस्तमनुगीतमनेन्नधेषिः अर्ह्य देव्युपतिरेष मस्‌- त्सतृषेव ॥ ५ दिर्महाथेसुविचिचसुरतपादेः स्वास्तीणं पप्पविविदः यने मनोज्ञे । शयने स्थिता विगलिता मणिरतन्रूडा यथ मिग्कावनगता खलु देवकन्या ॥ अथ खलु भिक्वश्चलारा महाराजानः शक्रख देवानामिद््रः १० सुयासञ्च दैवपुचः संतुषितख सुनिसितश्च परनिमितवश्रवर्तौ च सायंवाहश्च मारपुचब्रह्मा च सहापतिब्रह्योत्तरश्च पुरोहितः सुब्रह्मा च पराहतः प्रभाद्यूहाभास्वरश्च महेश्वरश्च शुडावासकायका निष्टागतञ्चाकनिष्ठख एतानि चन्यानि चानेकानि रैवशतसहस्राणि संनिपत्य अन्ये ऽन्यमेवमाङ़् :। अयुक्तमेतन्माषा अस्माकं स्याद्कछतेन्नता १५ च यद्वयमेकाकिनमद्ितीये बाधिसन््सृत्सुजेम । को ऽसमाकं माषो उत्सहते बाधस्व सततसमितमनुबद्धमवक्रमणगभेस्यानजन्मयैव- नभ्रूमिदार कक्रीडान्तःपुरनाटकसंद्‌ शेनाभिनिष्क्रमणदुष्करचय बा धिम- ण्डोपर्सक्रमणमारघषेणबोष्यभिसनोघधनघर्मचक्रप्रवतनं यावम्महापरि- निवाणाद्धितचित्ततया लिग्धचित्ततया प्रियचित्ततया भेच- २० चित्ततया सौम्यचित्ततया ॥ तस्यां वेलायाभिमां गाथाम- भाषत । ॥ प्रचलपरिवतंः ॥ का वोत्सहेत वरखूपधरं क: पुण्यतेज यशसा वचसा यसेष्ठितं चिदरशरेवपरे परमाप्छरोभिरिह कामगुणैः तथ मिश्रके वनवरे रुचिरे पुष्पात्करे कनकच्‌णनिभे यस्येष्ठितं रमितु चिचरथे मान्दारवः कुसुमपचचिति यामाधिपत्यमथय वा तुषितिर्‌ पजा रहे भवितु सवेजंगे यो इच्छति नि्भिंतपृरे रुचिरे मनसेव सवंमनुभोक्तिक्रिया मारेश्चरा न च प्रदु्टमना कामेश्वर वशितपारगतो तथ कामधातं समतिक्रसितुं चतुरप्रमाणप्रभतेजधर : अथ वापि यस्य मनुजेष॒ मति रत्ाकरमभयसीख्यददं पुथिवीश्चरस्तथपि श्रेशठिसुती परिवारवाच्चिहतश्चुगणे ्ह्पं च भोागमपि चेश्रता अदेय वाक्यभवि ग्राह्मरूतो ६५ अनृदन्धयितुं सततं प्रीतमनाः । स्वयमात्मनेच्छति विवद्धयितं ॥ दिये: सुखेहिं रमितं सततं अनुबदधितां विमलचन्द्र सुख ॥ दिव्याकरे रभितु देवपरे । ५ अनुबन्धतां विमलतेजघरं ॥ तथ नन्दने सुरवध्रूसहितः। अनु बन्यतामिस महापुरुषं ॥ अथ वापि प्रायेयति चेखरतां। अनुबन्धतामिम अनन्तयशं ॥ ५१० वसवतिदेवभवने रमितुं । अनुबन्धतामिमु गुणायघरं ॥ सवंविशरेश्चयंपारगतः । गच्छत्वसा हितकरेण सह ॥ मति यख्य ब्रह्मपुरमावसितुं । १५ सो ऽ्ानुबद्धतु महापरुषं ॥ वरचक्रवतिविषये विपुले । अनुबन्घतां विप्रलपृश्यघरं ॥ अद्यो महाधन महानिचयः । गच्छत्वसी हितकरेण मह ॥ २0 कोतिषेशश्च बलता गुणवती । ब्रह्मेश्वरं सम॒पयातु विदं ॥ ५० १५ ४६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० ये दिव्यकाम तथ मानुषका ध्याने सुखं च प्रविवेकसुखं रागमप्रहाण तथ राषमपी शान्तप्रशान्तडपशान्तमना शक्ता अशक्त तथ प्रयिकजिना दशमिवेलेनेदितु सिंह इव पिथितुं अपायपथ येष मतिर्‌ अष्टाङ्गमागंगमनेन गतिं या इच्छते सुगत पएजयितुं प्राप्तो गुणानपि च संघगतान्‌ जातिजरामरणदु :खचर्यं चरितुं विशुद्धगमनान्तस्म दष्टो मनापप्मिय् सर्वजंगे अत्मा पर च तथ मेचयितुं शीलं समाधि तथ प्रन्नमयी यो इच्छते षिदु विस॒क्तिलभे एतै च अन्य गुण नैकविधा सर्ैगणेमि प्रतिपृणीसिथ या इच्छती चिभवि सर्वसुखं । घर्मेश्वरं समन्‌वन्धयता ॥ या दच्छते तथ किनेशजहं | सौ दान्तचित्तमनुयातु लधु ॥ सवंज्ञन्नानमनुप्रापुरित्‌ं । गुणसागर समनुयातु विदं ॥ विवृतं च षद्ततिपर्थ ह्यमुतं । अनुबन्धतां गतिपथान्तकरं ॥ धमं च तेष श्रुति कारुणिक | गुणसागर समनुयातु द्म ॥ संसारवबन्धन विभमाकयितुं । सौ शुद्धसत्वमनुबन्धयतां ॥ वरलक्षणौ `: * गुशेपचितः । परियद शंन समुपयातु विदुं ॥ गम्भीरदुद्‌ शंदुरोपगमं स वैदयराजमनुयातु लघुं ॥ उपपत्तिसाख्य तथ निववतिचे । सिद्धत्रतं समनुयातु विदुं ॥ दति ॥ दरदं खल वचनं श्चल्वा चतुरशीतिसहसराणि चात॒मंहाराजिकार्नां २० देवानां शतसहस्रं चयर्चिंशानां शतसषहसं यामानां श्तसहसं तुषितानां शएतसहसतंनिमाणएरतीनां शतसह परनिभिंतवश्वर्तीनां देवानां षष्टिसहस्राणि मारकायिकानां प्रवशुभकमनियातानां अष्टषष्ठिसहस्राणि ५। ॥ प्रचलपरि वतेः ॥ ४७ ब्रह्मकाधिकानां बहूनि शतसहस्राणि यावदकनिष्ठानां देवानां संनिपतितान्यभ्रूवन्‌ । अन्ये च मयः परवेदल्लिणपथिमेत्तरेभ्या दिग्भ्यो बह्नि दवशतसह सराणि संनिपतितान्यभवन्‌ ॥ तभ्यो य उदारतमा देवपुचास्े तां महतीं देवपदं गायाभिरम्यभाषन्त । हन्त भ्रणेाथ वचनं अमरेश्वर अस्मिन्‌ विधानमति यादृशत- ५ स्वभूता । त्यत्कवाथिकामरति ध्यानसुखं प्रणीतं अनुबन्धयाम दममुत्तमशुच्ध- सत्त्वं ॥ ओक्रान्तपाद्‌ तथ गभख्थितं महात्यं पजारहं अतिश्यमभिपजयामः। पुणे: सुरकतितिमषिं परिर्चिसन्तो यस्यावतारलमति न मनः प्रदुष्टं ॥ १ संगीतितूयेर चितिश्च सुवाद्यकैश्च वणेागुणां कथयति गुणसागरस्य। कुवाम देवमनुजान प्रहषेणोयं यं श्ल बोधिवरचित्त जने ज- नेया ॥ पुष्पाभिकोणे नुपतेश्च करोम गेहं कालागुरूत्तमसुधरूपितसिम्यगन्धं य॑ घ्राल दवमनुजाश् भवन््यदया विगतज्वरा सुखिन भवनय १५ रोगाः ॥ मान्दारवैख कुसुभेस्तय पारिजति अन्धैः सुचन्द्र तथ सथालविरो- चमानैः । पुष्पाभिकीणे कपिलाद्वयतं करोम पजाथे पर्वशभकममसस॒द्रतस्य ॥ यावच्च गमिं वस्ते चिमलैरलिपि यावञ्जरामरणचान्तकरः प्रस्‌तः। 20 तावत््रसन्नमनसा अनुबन्धयाम एषा मतिमंतिधरस्य करोम परजा ॥ ५० १५ ४ ॥ ललितविस्तर : ॥ ख लाभा सुलब्धविपुलाः सुरमःनुषाणां द्रच्यन्ति जानु इम्‌ सप्रपद्‌ां क्रमन्ते ¦ पक्र ब्रह्मण करे: परिगृह्यमानं गन्धाद्‌ क: स्पियमानि सुग्र- स्त्वं ॥ यावच्च लोकि अनुवतेनतां करोति अन्तःपुरे वसति कामकिने- शधाती । यावच्च निष्क्रमति राज्यमपाश्य सवै तावत्म्रसत्तमनसे अनुवन्ध- यामः ॥ यावदुपेति सहिमण्डि तृणां गहीत्वा यावच्च वेएधिस्य एते वि निहत्य मारं । अथ्येषु त्राह्मणएयुतेमि प्रतिं चकन तावत्करोम विपृना सुगतस्य पजा ॥ यद्‌ बुद्धकायुं छतु भेष्यति विसहतरे सत्वान केाटिनयुता अमुत विनीता । निवोणमागेमुपयास्यति शीतिभावां तावन्महाशएयमुषिं न जहाम सवे ॥ इति ॥ अथ खलं मिक्तवः कामधालीञश्चराणां देवकन्यानां बोधिसत्वस्य खपकायपरि निष्पत्ति दृष्टा एतदभवत्‌ ! कीदृशौ लसी कन्या भविष्यति या इम वरप्रवरशुद्धसत्वं धारयिष्यति ॥ ताः कैत्रहलजाता वरप्र- २० वरपुष्य्रपदौपगन्धमाव्यविलेपनच्रूणेची वरपरि गृहीता दिव्यमनोमयः- व्मभावगप्रतिलब्धाः पुख्विपाकाधिखानाधिखितासलस्मिन्‌ कणे ऽमर पुर्‌- भवनाद्‌न्तहिंताः कपिलाङ्कथे महापुरवर उव्यानशतसहसरपरिमण्डिति ५ ॥ प्रचलपरिवतेः ॥ ४९ राज्ञः शुद्धादनस्य गृहे धृतरद्े महाप्रासदि अमरभवनप्रकाशे विगलिताम्बरधारिण्यः शुभविमलतेजप्रतिमण्डिता दिव्याभरणस्तमि- तुजा: शयनवरगतां मायदे वीमेकाङ्कलिकथेपद्‌ शेयन््ौ गगणतसल- गताः परस्परं गाथाभिरभ्यभाषन्त ॥ अमरपूरगतान अष्छराणां दूपमनीरम दृष्ट बोधिसक्े। मतिरियमभवत्तदा हि तासां प्रमद नु कीदृश बोधिसत्वमाता ॥ ताश्च सहितपष्पमाव्यहस्ता उपगमि वेस नुपश्च जातकाङ्भू । पष्प तथ विलेपना गृहीत्वा दशनख अजलिभिनेमसयमानाः ॥ विगलितवसना: सलीडरूपाः करतल दकिणि अङ्कलीं प्रणम्य । श्यनगत विद्शिं मायादेवीं साघु निरौीक्थ रूप मानुषीणां ॥ % वयमिह अभिमन्ययाम अन्ये परममनारमसुरूप अप्सराणां । इम नुपतिवध्च निरीक्माण जिह्यविपश्यथ दिव्य आत्मभावां ॥ रतिरिव सदृशौ गुणान्विता च जननिरियं प्रवरायपुङ्गलस्य । मणिरतन यथा सुभाजनस तथ इव भाजन देवि देवदेवे ॥ करचरणतलेमि चयावदूद्ै अङ्मनोरमदिव्य आतिरेकाः। प्रेरतु नयनान्न चास्ति तश्च भूय प्रहेति चित्तमानसं च ॥ शशिरिव गगणे विराजते ऽस्या वदनु वरं च विराज गाचभासा रविरिव विमला शशीव दौत्ना तथ प्रभ निखरतेऽस्य अत्मभावात्‌॥ कनकमिव सुजातजातखूपा वणे विरोचति देविये तथेव । खमरवरनिकाश कुन्तलानी मुदुकमुगन्धश्रवाख्य म्रधेजानि ॥ कमलदलनिमे तथास्य नेचै दश्नविशुद् नभेव ज्योतिषाणि । चाप इव तनूदरी विशाला पाश्च समुद्रत मान्ि नासि संधिः। 4 ध १५ २० ५१० १५ ५७ ॥ ललितविस्तर: ॥ ० गजभुजसद़शे ऽस्य ऊरूजद्घ करतलचरणा समा सुरक्ता एव बङ्गविधं निरीच्य देवीं सुपियचसवती जिनस्य माता अथ चतुरि चत॒दिशासु पालाः देवगणकृम्भाण्ड राक्षसाश्च गच्छत पुरतो नरोत्तमस्य मा कुरूत जगे मनःप्रदौषं यच गृहवरस्ि मायदेवी असिधनुशरशक्तिखद्गहस्ता ज्नाल च्यवनकाल रेवपुचा पुष्प तथ विलेपना गृहीता जानु सुजात्वनुपूरवंमन्नतास्य । व्यक्तमि्यं खलु देवकन्या नान्या ॥ कृमुम्लिप्खि प्रदक्षिणं च कत्वा । पुनरपि देवपुरं गता चणेन ॥ शक्र सुयाम तयेव निमिता । असुरमहौारगकिच्चराश्वाचन्‌ ॥ परुषवरस्य करोथ रक्तगु्धिं। माच करोथ विंहेठ मानुषाणा ॥ तच समय सपारिषद्य सवं । गगणतलस्मि स्थिता निरीक्याथ ॥ उपगमि मायसकाश दृ्टचित्ता । द शनख अञ्ञलिभिनंमस्यमानाः ॥ च्यव च्यव हि नरेद्र शुद्धसत्ता अयु समयो भवतो ऽव्य वादिसिंह । छंपं करण जनित्व स्व॑लाके अस्मि ्रध्येषम घर्मदानंहेतो:॥इति॥ अथ खु भिक्तवा बेाधिसत्लस्य चवनकालसमये पर्वस्या दिशौ बङ्नि बधिसत्वशतसहस्राणि स्वं एकजातिप्रतिबद्धासुषित- वरभवनवासिनौा यैन बाधिसत्त्व्ेनोपसंक्रामन्‌ बोधिसत्वस्य पजा- करमणे । एवं दशभ्यो दिग्भ्यो एकैकस्या दिशो बहनि बोधिसत्त्व- शतसहस्राणि सवे एकजातिप्रतिवद्धास्षितवरभवनवासिनो थेन २० बोधिसच्वकतिनोपसंक्रामन्‌ बोधिसत्वस्य पजाकर्मणे । चातुम॑हाराज- काथिकेभ्यो देवैभ्यश्चतुरशीत्यप्सर : शतसह सखायेवं चयर्चिंशतो यमेभ्य- ५। ॥ प्रच्लपरिवतः ॥ ५० स्तृषितिभ्यो निमाणरतिभ्यः परनिर्मितवशवतिभ्ये दे वेभ्यश्चतुर शौत्यप्सरः तसहस्राणि नानातूयेसंगीतिवादितिन येन वाधिसत्वसेनोपसंक्रामन्‌ बोधिसत्त्वस्य पजाकमंणे ॥ अथ खल्‌ बोधिसत्वः ओीगभेसिंहासने सर्व॑पण्यसम॒द्रते सवेदे- वनागसंद्‌ शेने महाकूटागारे निषद्य साधं तैबौधिसच्ेदेवनागयक्‌- कारिनियुतशतसहसैः परिवृतः पुरस्कृतस्तृषितवरमभवनात्‌ प्रचलति सखम । प्रचलता च भित्तवो बोाधिसचेनं तथारूपा कायात्‌ प्रभा मुक्ताभू्‌ यया प्रभयायं चिसाहस्रमहासाहस्रौो लेाकधातुरेवं विपलविस्तीणो महतोदरेण सुप्रचलितपरवेण दिव्यप्रभासमतिक्रान्ते- नएवभासेन परिस्फुटो ऽभूत्‌ ॥ चा अपि ता लाकान्तरिका अघा १० अघस्पटा अन्धकारास्तमिसखरा यत्रैमौ चन्दरसूयावेवं महिंकावेवं महानुभावाकेवं महेशाख्यो आभया अभा वर्णेन वणं तेजसा तेजो नाभितपतो नाभिविरोचतः। तच ये सत्ला उपपन्नासे स्वकानपि वाङ्नप्रसारिताच्र पश्यन्ति । तचापि तसन्‌ समये महत उद्‌ारस्या- वभाससय प्रादुभावो ऽभूत्‌ । ये च तच सत्त्वा उपपन्ना तेनैवावभासेन १५ स्फुटाः समाना अन्या ऽन्यं सम्यक्‌ पश्यन्ति स्म । अन्यो ऽन्यं संजानन्त स्म । एवं चाङ्गः । अन्ये ऽपि किल मोः सत्वा इहोपपन्नाः किल भ इति ॥ अयं च विसाहसखमहासाहस्रौ लोकधातुः षड्कारमष्टादश्म- हानिमिन्तमभूत्‌ । अकम्पत्‌ प्राकम्पत्‌ संप्राकम्पत्‌ । अवेघत्‌ प्रविधत्‌ २० सं प्रावेधत्‌ । अचलत्‌ प्राचलत्‌ संप्राचलत्‌ । अक्तृभ्यत्‌ प्राचतुभ्यत्‌ सं प्राचुम्यत्‌ । अरणत्‌ प्रारणत्‌ संप्रारणत्‌। अगजंत्‌ प्रागजेत्‌ संप्रागजत्‌ ॥ 4 + ५२ ॥ खलिंतविस्तर : ॥ ९ अन्ते ऽवेनमति सख । मध्ये उत्तरमति सम । मध्ये ऽवनमति स्म । अन्त उन्नमति स ॥ पव्या दिश्यवनमति स्र । पञ्िमाया दिश्युद्रमति स । पञ्िमायां दिश्यवनमति स । पूवस्यां दिश्युत्तमति स्म । दकिणस्यां दिश्चवेगमति सर । उत्तरस्यां दिश्यन्रमति स्म | उत्तरस्य ५ दिश्चवनमति ख । दक्तिणस्यां दिश्यन्रमति सस ॥ तस्मिन्‌ समथे हषंणीयास्तोषणीयाः प्रमणीयाः प्रसादनीया अवनाकनीयाः प्रद्ा- दनीया निवेणनीया असिचनीया अप्रतिकूला अनुच्ासकराः शब्दाः शरूयन्ते सख । नच कस्यचित्‌ सत्त्वस्य तस्मिन्‌ क्षणे विहेठा वा चासो वा भच वा स्तम्भित वाभूत्‌ ॥ न च भूयः सूयाचनद्र मसीर्न १० ब्रह्म श क्रलोकपालानां तस्मिन्‌ चणे प्रभा प्रज्ञायते स्म । सर्वनरकति- यग्योनियमलो कोपपन्नाखच सत्त्वासलस्मिन्‌ कणे विगतदु.वा अभूवन । सवंसुखसमरपिताः । न च कश्यचित्‌ सत्त्वस्य रागो वाधते स्म दषो वा महो वा द्रष्य वा मात्सय वा मानौ वा म्रौ वा मदो वा क्रोधौ वा व्यापादो वा परिदाही वा । सर्वसत्वास्तस्मिन १५ चणे भैचचित्ता हितचित्ताः परस्परं मातापितुसङ्धिनेा ऽभूवन्‌ ॥ अघट्टितानि च दिव्यमानुधकाणि तूयेकारिनियुतशतसहस्राणि मनोज्ञघोषमुत्सृजन्ति स्म । देवकोरीनयुतशतसहसखाणि पाणिभिर; श्रिभिसतं महाविमानं वहन्ति स्म । तानि चाप्छर :शतसह- सणि खां खां संगीति संप्रयु्य पुरतः पुष्टता वामद्र्िणिन च २० सिखा बाधिस्छं संगौतिरुतस्वंरेणाभिस्तुवन्ति स्म ॥ परवंकमंशुभेसंचितस्य ति दीघेराचर कुशलेादितस्य ते । सत्यधमनथशेधितस्य ते परजा अद्य विपुला प्रवर्तने ॥ ॥ प्रचलपरिवतंः ॥ पूवि तुभ्य बङ्काल्यकारियै तस्य दानचरितस्य तत्फलं अत्ममांसतुलयित् ते विभा तस्य द्‌ानचरितस्य तत्फलं पूवि तुभ्य बङकल्यकोटिथे तस्य शौलचरि तस्य तत्फलं पविं तुभ्य बड़ कल्यकारियेा तस्य चान्तिचिरितस्य तत्फलं पूविं तुभ्य बङुकल्पकारियोा तस्य वीयेचरितश्य तत्फलं पूवि तुभ्य बजकल्यकारिचोा तस्य ष्यानचरितस्य तत्फलं प्रविं तुभ्य बज़्कल्यकारिये तस्य प्रन्ञचरितस्य तत्फलं भेचवभितकिलेशस्श्टना मेादिप्राप्त परमा उपेच््का प्रज्ञउत्कप्रभतेजसेद्नता चल्लृभरत चिसहसखि नायका ऋदिपादरवर भिज्ञ काविद्‌ा तीणे तारयसि अन्यप्राणिनो सवोपायवरमिन्न केाविदा लोकघमभवनाभिवतेसे ५३ दानु दत्त॒ प्रिवपुच्रघीतराः। येन दिव्यकुसुमाः प्रवर्षिताः ॥ सोभिदत्त्‌ प्रियपक्तिकारणात्‌ । प्रतलोकि लमि पानभोजनं ॥ शलरक्षितमखण्डनव्रतं । ५ येन अक्तणए अपाच शाधिताः॥ ततान्ति भावित निदानबोघये। भेषचित्तं भृत रेवमानुषाः ॥ वीयं भावितमलीनसुत्तमं । येन कायु यथ मेर्‌ शोभति ॥ १० ध्यान ध्यायित किलेशध्येषणात्‌ । येन कैश जगतो न बाधते ॥ प्रज्ञ भावित किंलेशच्छेदनी । येन अभ परम विरोचते ॥ सवंसत्छक्रुणाय उन्नता । १५ ब्रह्मभूत स॒गता नभे ऽस्तु ते॥ सवेदेषतमभेाह शधका । मागेदेशिकं सुने नमे रस्त ते ॥ सत्यदशि परमाधथिं श्किता। द्‌ाशभ्रूत सुगता नमोस्तु ते ॥ २0 द शेयसि च्युतिमच्युतिच्युतिं । नोच लकि कचि अपलिप्यसे ॥ १० १५ ४४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अर लाभ तैष परमा अचिन्तिया येषु दशंन रवं च एष्यसे। किं पुनः श्रणएय यो ति धमता श्रद्ध प्रीति विपुला जनेष्यसे ॥ जिह्म सवंतुषितालयो मुतो प्राणिकारिनयुता अचिन्निर्या ऋद्ध स्फीत पूरमव्य मेष्यती अप्सराभि तुरिधैनिनादितं पुखखतिज भरिता शुभकमेणा यस्य पच अयमेव समुदः ना भुयो पुरवरस्मि देहिनां सवंमैचमनसः सगेारवाः राजर्वेश नुपतेः प्रवदते भेष्यते कपिलसाड्ूय पुरं यक्तराच्सकुम्भाण्डगुह्यका ये स्थिता नरवरस्य रक््काः पृण्युपाजित॒ सवित्र नायकं सवे बोधि परिणामयामंहे जम्बद्वीपि परि या उद्‌ागतः। बोघयिष्यसि प्रसुप्र केशतो ॥ रैवकारिनयुर्तः समाकुलं । राजगेहि मघुर श्रुणिष्यति ॥ नारि सा परमरूप उपेता | तिस्रलाकिं अभिभाति शरिये ॥ लेाभदाषकलहा विवादका । भाविना नरवरस्य तेजसा ॥ चक्रवतिकुलराजसंभवः । रत्रकेाषभरितं सुसमृर्द ॥ दवद्‌ानवगणाः सदृन्द्रकाः। तेष माकं न चिरेण भेष्यते ॥ प्रमगीर वमुपस्थपिस ना । किप्रभोम चथ लव नरात्तम।॥इति॥ ॥ इति ओीललितविसतरे प्रचलपरिवतों नाम पञ्चमो ऽध्यायः ॥ इति हि भिक्वः शिशिरकालविनिगेते वैश्खमासि विशा- खनक्चानुगते छतुप्रवरे वसन्तकालसमये तरूवरपचाकीशे वरप्रवर- २० पुष्यसंकुमुभिते शीतोष्णतमोरजोविगते मृदु शादले सुसंस्थिते चिलुषन- ६ ॥ गभावक्रान्तिपरि वतेः ॥ ५५ ग्या जाकमहिता व्यवलेक्य ऋतुकालसमये पञ्चदश्यां पणेमास्यां पोषधगृहीताया मातुः पष्यनक्तचयेगेन बोधिसत्चसुषितवरभवनाच्‌ च्युला स्मतः संग्रजानन्‌ पाण्डुरो गजपौतो भूत्वा षड्दन्त इन्र गोपकशिराः सुवणैराजीदन्तः सवङ्गग्रत्यङ्खो ऽदहीनेद्दरियोा जनन्या द्क्तिणियां कुक्ञाववक्रामट्‌ अवक्रान्तख् स दक्तिणावचंरा ऽभूत्र जातु ५ वामावचरः ॥ मायादेवी सुखशयनप्रसुप्रा इमं खप्रमपश्चत्‌ । हिमरजतनिमख षड्षिणः सुचरण चारुभुजः सुर क्तशीषः । उदरसमुपगतो गजप्रधानो ललितगतिदृंढ वज्गाचसंधिः ॥ न च मम सुख जातु एवरूपं दृष्टमपि शरुतं नापि चानुभूतं । कायसुखचित्तसीख्यभावा यथयरिव ध्यानसमाहिता अभूवम्‌ ॥ १० अय खलु मायादेवी अआभरणविगलितवसना प्रड्डादि तकायचित्ता म्रीतिप्रमोद्यग्रसादप्रतिलब्धा शयनवरतलादुत्याय नारौगणपरिवृता पुर स्कृता प्रासाद्‌ वरशिखराद्‌ वतीयं येनाशिकवनिका तेनोपजगाम । सा ऽशाकवनिकायां सुखोपविष्ट राज्ञः शुद्धैदनस दूतं प्रेषयति सखम अगच्छतु देवौ देवी ते द्रष्ुकामेति ॥ १५ अथ स राजा शुद्धाद्‌नस्तद्रचनं तला प्रहषितमना आक म्पितशरीरो भद्रासनादुव्धाचामात्यनैगमपाषेयवन्धुजनपरिवुतो येना- शोकवनिका तेनापसंक्रामदुपसंक्रान्तख न शकाति स अशाकवनिकां प्रवेष्टं । गुरूतरमिवात्मानं मन्यते सम । अशाकवनिकाद्वारे सितौ मद्वत संचिन्त्य तरस्य वेलायामिर्मा गाथाममाषत ॥ २० न स्मरि रणशाण्डि मूधेसंस्थस्य मह्यं एव शर्‌ शरोर मन्यमी यादृश ऽ । ५ 40 १५ २० ५६ ॥ ललितविस्तर: ॥ |अ० सखकुलगृहमव्य न ब्रभोमि प्रविष्टं किमिह ममभवेऽङ्गौकान्व पुच्छैेय चाहं ॥ इति ॥ अथ खलु शुद्धावासकायिका दैवपुचा गगणतलगता अधेकाय- मभिनिमाय राजानं गाथयाध्यमाषन्त । त्रततपगुणयुक्तसिसलेकेष॒ पूज्यो मेजकरुणलाभी पृखन्ना- नामिषिक्तः। त॒षितपरि चवित्वा बोधिसत्वो सहात्मा नृपति तव सुतत्वं माय- कु्तौपपन्नः ॥ दश्नख तद्‌ कछला सख शिरं कम्पयन्तो नृपतिरनुप्रविष्टश्िचिका- रानुयुक्तः । माय तद्‌ निरिच्य मानदपोपनीतां वदहि कुरुमि किंते कि प्रयोगो मणाहि ॥ देव्याह्‌ । हिमरजतनिकाशशवन्रस्‌यातिरेकः सुचरण सुविभक्तः षडधि- षाणि महात्मा । गजवरु दृटढर्सधि वच्चकल्यस्सुरूपः उद्रि मस प्रविष्टस्तस्य हेतुं शृणुष्व ॥ वितिभिरचिसहसर पश्चमी भ्राजमानां देवनयुत देवाचे स्त॒वन्ती सयान । नच मम खिलदोाषो नैव राषो न मेही ध्यानसुख समङ्खो जानमी शान्तचित्ता ॥ ॥ गभावक्रान्तिपरि वर्तः ॥ ५७ साध नुपति शोध ब्राह्मणानानयास्मिन्‌ वेदसुपिनपाराये गृहे विधिज्ञा । सुपिनं मम हि येम व्याकरी तत्त्वयुत्तं किमिद मम भवेया श्चेयु पापं कुलस्य ॥ वचनमिसु शुणित्वा पाथिवस्तत्लशेन ब्रह्मण कतवेदानानेयन्‌ ५ शास्रपाठान्‌ । माय परत खिता ब्राह्मणानामवेाचत्‌ सुपिन मयि ह दृष्टस्तस्य हेतुं शणेाथ ॥ ब्राह्मणा अाङ्नः। त्रहि देवि वया कोदृशस्वमरं दृष्टं शला ज्ञास्यामः॥ देव्याहं । १० हिमरजतनिकाशन्र सूया तिरेकः सुचरणं सुविभक्तः षड- षाणो महात्मा । गजवरू दृट संधि वच्रकल्यस्सुरूपः उदरि मस प्रविष्टस्तस्य हेतुं शृणोय ॥ वचनमिसु शुणित्वा ब्राह्मणा एवमाज्ञः प्रीति विपुलचिन्त्या नास्ति १५ पापं कुलस्य । पुर तव जनेसी लकरैभषिताङ्ग राजकुलकुलीनं चक्रवतिं महात्म ॥ स च पुरविजहितला कामराज्यं च गेहं प्रवजितनिर्पेक्तः सवं लेाकानुकम्पौ । २० बुद्ध भवति एषौ दक्षिणीयस्तिलेके अम॒तरसवरेणा तपेयेत्‌ सवंलोकं ॥ ५८ ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० व्याकरिल गिरं तम्यां मुत्वा पाथिवभाजन । अच्छादनानि चैद्य प्रकान्ता ब्राह्मणास्ततः ॥ दरति हि भिक्वा राजा श्द्दनेा त्राह्मणेभ्या नक्षणनमिन्ति- कवैपनच्चकेभ्यः खप्राध्यायीपाटकेभ्यः प्रतिग्युत्य हटसतुष्ट उदग्र आत्तमना: ५ प्रमुदितः म्रीतिसौमनस्यजातस्तान्‌ ब्राह्मणान्‌ प्रभूतेन खाद्‌्नीयभा- जनीयासवादनीयेन संतप्य संप्रवायाच्छादनानि च दत्वा विसजयति ख ॥ तस्यां वेलायां कपिलवस्तुनि महानगरे चतुषु नगरद्वारेषु सवनगर चत्वरशाङ्गारकेषु च दान दापयति स्म । अन्नमच्राथिकेभ्यः। पानं पानाथिकेभ्यः। वस््राणि वस्त्राधथिकेभ्यः। यानानि यानाथिकेभ्यः। १० एवं गन्धमाव्यविलेपनश्योपाग्रयं प्राजीविकं प्राजी वि कार्थिंग्या यावद्‌व बोधिसत्वस्य पजाकर्मणे ॥ अथ खल भक्तदा राज्ञः शुद्धदनखतद्‌भवत्‌ । कतमस्मिन्‌ गहे मायादेवी सुखमनुपक्िष्टा विहरेदिति ॥ अथ तत्क्णमेव चत्वारो महाराजानो राजानं शुद्धादनसुपसं- १५ क्रम्येवमाङ्न : । अच्यात्सुकौ देव भव सुखं तिषठ उपेक्षको । व्यं हि बोधिसत्लस्य वेप्म वे मापयामहे ॥ अथ खलु शक्रो देवानामिन्द्रो राजानं शुच्धादनमुपसंक्रम्यैवमाह । हीना विमाना पालानां चयत्रिंशानामुत्तमाः । २० वैजयन्तसमं वेप्म बोधिसत्वस्य द्‌ाम्यहं ॥ अथ खलु सुयामो देवपुत्र राजानं शूदधादनमुपसंक्रम्येवमाह । मदौयं भवनं दृष्टा विस्मिताः शक्रकारयः । ६| ॥ गभावक्रान्तिपरिवतेः ॥ ५९ सुयामभवनं ओीमद्वधिसत्लस्य दम्यहं ॥ अथ खलु संतुषितो देवप राजानं शुदाद्‌नमुपसंक्रम्येव- माह । यैव उषितः पूवं तुषितेषु महायसा । तदेव भवनं रम्यं बोधिसत्वस्य दाम्यहं ॥ ५ अथ खलु सुनिभितिा देवपुत्र राजानं शङधादनमुपसंक्रन्येवमाह । मनामचमहं ओीमद्रे्म तद्रतनाम्य । बोधिसत्वस्य पजाथेसुपनेष्यामि पाथिवे ॥ अथ खलु परनिमिंतवश्वतीं देवपुत्रौ राजानं शुद्धादनमुप- संक्रम्थेवमाह । १0 यावन्तः कामघातुसा विमाना: शाभनाः कचित्‌ । भाभिसले मदिमानस्य भवन्यभिहतप्रभाः ॥ तत्‌ प्रचच्छाम्यहं ओ्रीमहदेश्म रलमयं शुभ । बोधिसत्वस्य परजाथमानयिष्यामि पाथिव ॥ दिः पृथे: समाकोणशं दिव्यगन्धोपवासितं । १५ उपनामयिधे विपुलं यच देवी वसिष्यति ॥ दति हि भिच्तवः सर्वैः कामावचरर्देवेश्चरेबोधिसत्तस्य पजा कपिलाद्ूये महापुर वरे सखकस्वकानि गृहाणि (प्रदत्त) मापिता- न्यभरूवन्‌ । राज्ञा चापि शुङ्धादनेन मनुष्यातिक्रान्तं दिव्यासंग्रा्त्रं गृह तरं प्रतिरससकारितमभरत्‌ । तच बाधिसत्ता महासत्लौो महाय्यूहस्य २० समाधेरनुभावेन सर्वषु तेषु गृहेषु मायदेवीमुपदशंयति स्म । अभ्यन्तरगतश्च बीधिसचा मायदेव्याः कुक्षा दके पावे पयङ माभुज्य ६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० जिषे ऽभूत्‌ । स्वे च ते देवेश्वर एककमेवं संजानीते स्म मर्व गृहे वीधिसललमःता प्रतिवसति नान्यत्रेति ॥ तचेद मुच्यते । महाद्यहाय खितः समाधि अचिन्तिया निमिंतनिमिणित्वा । ५ सर्वेष देवानभिप्राय पूरिता नपस्य पणे तदा मनेारथय.॥ अथ खलु तस्यां दैवपषेदि केषांचिदेवपुच्ाणामेतद्‌भवत्‌ । ये ऽपि तावच्चातु्महाराजकायिका देवास्ते ऽपि तावन्मनुप्या्रय- गतवत निविदयापक्रमन्ति कः पनवंदा ये तदन्ये उद्‌ारतमा दवाः । चायिंशावा यमा वा तुषिता वा । तत्कथ हि नाम १० स वेलकाभ्युद्नतो बेाधिसत््व : । शुचिनिरामगन्धः स्वरतः सतुषितादे- वनिकायाच्‌ च्युला दुगन्धे मनुष्याश्रये द्‌ शमासान्मात॒. क्ल स्थित इति। अथ खस्वायुष्मानानन्दो बुद्धानुभावेन भगवन्तमेतदवेाचत्‌ आश्चयं भगवन्‌ यावञ््रगुप्पनीयख् मातु्रामस्तथागतेनोक्तो यावद्रा गचरितश्च । ददं त॒ भगवच्राश्चयतरं कथं हि नाम सवलेाकाभ्युद्रती १५ भगवान्‌ एवै बेाधिसच्वभूत एव त॒षितादेवनिकायाच्‌ च्यवित्रा मनु- ाग्रये (दुग्धे) मातुदेचिणे (पां) कृच्ाव॒पपत्र दूति । नाहं भयवञ्निदमुत्सहेत एवं वक्त यथैव प्रवे भगवता व्यारकृतभिति ॥ भगवानाह । दच्छसि लमानन्द्‌ रब वोधिसत्वपरिभेागं द्र यो मातः कुकिगितस्य बोधिसत्वस्य परिभागो ऽभूत्‌ ॥ आनन्द २० अहं ॥ अयमस्य भगवन्‌ कालोऽयं सुगत समयो यत्तयागतस्तं बाधि- सत्वपरिभेागसुमद श्येद्‌ य दृष्टा प्रीतिवेत्छयामः ॥ ६। ॥ यभावक्रान्तिपरिवतंः ॥ ६4 अथ खलु भगवांस्तथारूपनिसित्तमकरोत्‌ । यद्रह्या सहापतिः साधंमष्टषशिब्रह्मशएतसहचैब्रेह्यले कि ऽन्तर्हितो मगव॑तः पुरतः प्रत्यस्थात्‌ । स भगवतः पादा शिरिसाभिवन्य भगवन्तं अिप्रदजषिणीछलिकान्ति ऽस्थात्‌ प्राज्ञली भ्रूतो ममवन्तं नमस्यन्‌ । तच खलु भगवान्‌ जानन्नेव ब्रह्माणं सहापतिमामन्वयते स्म ॥ गृही तस्त्य ब्रह्मन्‌ स बाधिसत्ल- ५ परिभेगेा दश्मासिको चा मम यवै बाधिसत्छभरूतस्य मातः कल्िगतस्याभूत्‌ ॥ ब्रह्मा अह । एवमेतद्धगवत्नैवभेतत्‌ सुगतं ॥ भगवानाह । क्र स इदानीं ब्रह्मत्ुपदशंय तं ॥ ब्रह्मा अह । ब्रह्मलेकि स भगवन्‌ ॥ भगवानाह । तेन हि तं ब्रह्मच्ुपदशेय तं दशमासिकं बोाधिसत्वपरिभागं ज्ञास्यन्ति कियत्मं स्कृतमिति ॥ 40 अथ खलु ब्रह्मा सहापतिस्तान्‌ ब्राह्मणानेतद्‌वेाचत्‌ । तिष्ठन्तु तावद्ववन्तो यावदयं रत्रब्यहं बोधिसत्वपरिभागमानयिष्यामः ॥ अथ खल ब्रह्मा सहापतिभेगवतः पादी शिरिसाभिवन्दिला भगवतः पुरतो ऽन्तहिंतस्तत्लणमेव ब्रह्मलेके प्रत्यस्थात्‌ ॥ अथ खलु ब्रह्मा सहापतिः सुब्रह्माणं रेवपचमेतदवेाचत्‌ । गच्छं १५ त्वं माषा इतो ब्रह्मलाकसमुपादराय यावच्यतिंशद्धवनं शब्दस॒दीरय घोषमनु्रावय । रत्रव्यहं बोधिसत्छपरिभागं वर्यं तथागतस्यान्ति- कसुपनामयिष्यामः। या युष्माकं द्रष्टुकामः स शौघ्रमागच्छलिति ॥ अथ खलु ब्रह्मा सहापतिश्वतुरशीत्या देवकेाखखा नयुतशतसहसैः साधं तं रनरब्यूहं बोधिसत्वपरिभोगं परिगृह्य महति त्राह्ये विमाने २0 चियेाजनशतिके प्रतिष्टाप्यत्नेकैदे वकारीनयुतश् तसहैः समन्ततो ऽनुप- रिवायं जख्ब॒द्रीपमवतारयति सख ॥ ६२ ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० तेन खल पनः समयेन कामावचराणा दवाना महासनिपाती ऽभूत्‌ । भगवत्सकाशे गन्तुं ॥ स खलु पुन रत्रव्यूहोा बोधिसत्व परिभोगो दिवरवसैर्दिथेमादेदियेगंन्धदिव्यः पच्प्दिद्धवीय्दिश्च परिभैगिरभिसंस्कतो ऽभूत्‌ । तावन्हेशास्थेश्च देवैः परिवतो ऽभूद्‌ ५ यच्छक्र देवानामिद्धः सुमेरो (समुद्रे) खिला दूरत एव मुखे तालच्छचकं दत्ता शीषव्यवलाकनेनान्‌विलाकयति स्म । उन्मेषध्या- यिक्यावानवचभशक्रीति सख द्रष्टुं! तत्कस्मात्‌। महेशाख्या हि दैवा ब्राह्मणाः । इतरास्तराय्विंशा यामासत॒षिता निमाणरतयः परनिर्मि- तवशवतिनः । कः पनवादर्‌ः शक्रो देवानामिन्द्र. [माह ते च॑ १० यान्ति स्म| ॥ अथ खल्‌ भगर्वासं दिव्यं वाद्यनिघोंषमन्तघापयति स्म । तत्कस्मात्‌ । यात्सहश्रवणादेव जास्व॒द्रौपका मनुष्या उन्माद मापत्स्यन्त दति ॥ अथ खलु चत्वार महाराजानः शक्रं दरैवानामिन््रसुपसंक्रन्थे- १५ वमाङ्ञः । कथं॑देवानामिद्ध करिषामा न लभामहे रतब्यूहं बौधिसत्वपरिभोगं द्रष्टं ॥ स तानवीचत्‌ । किमहं माषाः करि- प्याम्यहमपि न लभे द्रष्टु । अपि तु खलु पुनमाषौा भगवत्समीपसु- पनीतं द्रच्यामः। ते (तदा) आङः ॥ तेन हि दैवानाभिनद्र तथा कुर्‌ यथाय क्सिप्रं दशने भवेत्‌ । शक्र आह ॥ आगमयत २० माषा सहते यावद्‌ तिक्रान्तातिक्रान्ततमा दैवपुचा भगवन्तं प्रतिसं- मोदयन्ते ख । तदेकान्ते खिला शीरषौञिजितकया भगवन्तमनुवि- लाकयन्ति स ॥ ६। ॥ गभीावक्रान्तिपरिवतंः ॥ ६३ ऋथ खलु ब्रह्मा सहापतिः साधं तैश्चतुर शीत्या दैवक्ारीनयुतश्‌- तसहसेस्तं रलब्यहं नोधिसत्लपरिभोगं गृहीता यैन भगवांसेनोपसं- क्रामयति सख ॥ स खलु पुन रतब्यूहौ वोधिसत्वपरिभोगो ऽभिदूपः प्रासादिका दशंनीयख्त्रसखश्चतुष्रणः । उपरिष्टाच्च कूटागारसमलं- कत एवं प्रमाणस्तद्ययापि नाम षण्मासजति दारक उचैस्वेन । तस्य खल पनः कूटागारस्य मध्ये पयद्धुः प्रन्नप्तस्तद्यथापि नाम षण्मासजातस्य दारकस्य भित्तीफलकः । स खलु पन रत्वा वौधिसत्परिभोगं एवं वशेसंस्थानौो यस्य न कथित्‌ सदेवके लेके समारके सब्रह्मके सदृशे ऽसि । आरत्या वा वेन वा । दैवाः खल्वपि तं दृष्टा आशयंप्राप्ता अभूवन्‌ । चषि तैषां विभ्रमन्ति स्य । स च तथागतस्यान्तिक उपनीतो ऽतीव भासते तपति विरोचते स्म । तद्यथापि नाम दििनिधीान्तं सुवणंकुशलेन कमकारेन सुपरिनि- शितमपगतकाचदाषं एवं (तस्मिन्‌ समये) स करटागारा विराजते स्म ॥ तस्मिन्‌ खलु पनर्बोधिसत्तपरिमेगे पयः प्रज्ञप्तो यस्य सदेवके लेके नासि कथित्‌ सदृशा वर्णेन वा संस्थानेन वान्यच कम्बुग्रीवाया बोधिसत्तस्य । यत्‌ खलु महाब्रह्मणा चीवरं प्रावु- तमभूत्‌ । तत्तस्य बोधिसत्तपयंद्स्याग्रता न भासते स्म । तव्यथापि नाम वातवृश्याभिहतः कृष्णकम्बलः ॥ स॒ खल्‌ युन: कूटागार उरग- सारचन्दनमये यल्धैकसुवणधरणौ साहसं लाकधातुं मूल्यं क्षमति ५40 १५ तथाविं्नारगसारचन्दनेन स कूरागारः समन्तादनुपलिप्नः । २० तादश एव द्वितीयः कूटागार: छतो यस्तस्मिन्‌ प्रथमे कटा- गारे ऽभ्यन्तरतः । असक्ता ऽबद्धख्ितः । तादृश एव ततीय ऽपि ६४ ॥ ललितविसलरः ॥ [अ क्रागारो यस्तस्मिन द्वितीये कूटागार ऽभ्यन्तरे ऽसक्तो ऽवद्रस्थित.। स च पयद्ुलस्मिन्‌ गन्धमये तुतीय कटागारे अवस्थितः सर््रति- चछत्रसलस्य खलु युनरूगसारचन्द नसधेवरूपो वणंस्तद्ययापि नामभि. जातसय नीलवैडयंस्य । तस खलु पनर्गन्धकूटागार स्योपरि समन्तादया- ५ वन्ति कानिचिहिव्यातिक्रान्तानि पुष्पाणि सन्ति तानि सबाशणि तस्मिन्‌ कूटागारे बौोधिसतत्ख परवकुशलम्लविपाकेनान्‌प्राप्राग्येव जायन्ते स्म ॥ स खल पुन रत्नश्यूहोा बोधिसक््परिभेगेा दृटसारा ऽभेदे वज्जापमः स्पर्शेन च काचिलिन्दिकसुखसंस्प्शः । तस्मिन खलं पन रल्रदयूहे बोधिसत्वेपरिभेगे ये केचित्‌ कामावचराणा देवाना १० भवनब्यूहासे सर्वे तस्मिन्‌ संद्भ्यन्ते स्म ॥ यामेव च रां बोधिसत्वो मातुः कच्िमवक्रान्तस्तामेव रात्रिमघ अआपसख्तन्यमुपादषय अष्टषष्ठियेाजनशतसहस्राणि महापुथिवीं भिता यावदद्य कं पञ्चमश्युद्नतमभ्‌त्‌ । न च कथित्तं प्यं पश्यति स्म । अन्यच सारथिनरोत्तमाद्‌श्शतसाहसिकाच महाब्रह्मणः । १५ चेह चिसाहसख्रमहासाहसरलाकधातावेाजो वा मण्डो वा रसो वा तत्सवं तस्मिन्‌ महापते मधरुषिन्दु : संतिष्टते स्म ॥ तमेनं महात्रह्मा शुभे वेद्ंभाजने प्रकिप्य वोधिसन्लस्योप- नामयति स्म । तं बोधिसत्वः परिगृह्य मुद्ध स्म महाब्रह्मणो ऽनुकम्पामुपाद्‌ाय । नासि स कञ्चित्‌ सत्तः सत्वनिकाये यस्य स २० ाजाविन्दुः परिभुक्त सम्यकवसुखेन परिणामेदन्यत्र चरमभविका- दवौ धिस्वात्‌ सवेवोधिसच््भ्रमिपरिप्रणात्‌ ॥ क्स्य च कर्मणो विपाकेन स अजोविन्दूबोधिस्लसापतिष्ते स्म । दौघेराचं खलस्वपि ६। ॥ गभावक्रान्तिपरिवेतः ॥ ६५ बोधिसत्वेन पूवै बोधिसत्लचयी चरता म्लानेभ्यः स्तेभ्यो भेषजं दत्तमासापराणां सत्लानामासाः परिप्ररिताः शरणागताश्च न परि त्यक्ता नित्यं चाग्रपृष्पमय्रफलमग्ररसं तथागतेभ्यस्तयागतचेवयेभ्यस्तथा- गतश्रावकर्सचेभ्यो मातापितुग्यञ्च दत्वा पञ्चाद्‌एव्मना परिभुक्तं । तख कर्मणो विपाकेन महाब्रह्मा बोधिसत्वस्य तं मघुविन्दुसुपनामयति ५ स्म ॥ तस्मिन्‌ खलु पुनः कूटागार यानि कानिचित्‌ सन्यतिक्रा- न्तातिक्रान्तानि मायागुणरतिक्रोडासमवसुतस्थानानि । तानि सवाणि तस्मिन्‌ प्रादुभावानि संदृश्यन्ते स्म बोधिसत्वस्य परतंकमेविपाकेन ॥ तस्मिन्‌ खलु पुनं रत्रब्यूहे बोधिसत्वपरिभोगे शतसह खब्यूहं १० नाम वासोयुगं प्रादुभूतं। नस कित्स्लः सत्तनिकाये संविद्यते यस्यं तत्रादुभेवेदन्यचे चरमर्भावकाद्वधिसत्वात्‌। न च ते कचन उद्‌ारौ- दारा रूपशब्द गन्धरसस्यशेा ये तस्मिन्‌ कूटागार न संदृश्यन्ते स्म॥ स चेत्कूटागारपरिभोाग (एवं सुपरिभेाग) एवं सुपरिनिष्पन्नः सान्त- वंहिरेवं सुपरिनिष्ठित एवं मुदुकश्च तद्यथापि नाम काचिलिन्दिक- १५ सुखसंस्पशो निदश्नमात्रेणए न तु तस्योपमा संविद्यते ॥ धर्मता खल्वेषा बोधिसत्वस्य पवेकेण च प्रणिघानेन इयं चेतना द्धाववश्चं बोधिसत्ेन महासेन मनुष्यलोक उपपत्तव्यमभिनिष्क्रम्य चानुत्तरं सम्यवसं बोधिमभिसंबष्य घमचत्रं प्रवतेचितव्यं । यस्या मतुः कुत्तावुपपन्तिभेवति तस्या दक्षिणे कु्तावादित एव रन्रद्यूहः कूटागारो २० ऽभिनिवतेते ॥ पश्चद्विधिसत्वस्तुष्तिम्य्यु्लाा तस्मिन्‌ कूटागार पयेद्धनिषखः संभवति । न हि चरमभविकसय बोधिसत्त्वस्य कलला- ५) क ६६ ॥ सलि तविस्तरः ॥ |अ० बंद घनपेशीभावं कायः संतिष्ठते स्म । अथ तहिं सवङ्खग्रत्यङ्लक्त- णएसंपन्नः संनिषख एव प्रादुभवति । सखप्रान्तरगता च । बोधिसत्व माता) मायादेवी महानागकुञ्चरमवक्रान्तं संजानीते स्म ॥ तस्य खलु पुनस्तथा निषरस्य शक्रा देवानामिन्द्रश्चतारख ५ महाराजानी ऽष्टाविशतिख्च महायक्षसेनापतयो गृह्यकाधिपततिश्च नाम यक्तर्कुलं यतौ वच्रपाणेरुत्पत्तिसे बोधिसत्वं मातुःकुक्तिगित विदित्वा सततं समितमनुबद्धा भवन्ति स्म ॥ सन्ति खलु पनञ्तस्रो बोधिस- त्वपरिचारका देवताः। उत्खली च नाम सम॒त्खली च नाम ध्वजवती च नाम प्रभावती च नाम । ता त्रपि बोधिसत्वं मातु.कुचिगतं १० विदिला सततं समितं रच्न्ति स्म । शकरा ऽपि देवानामिन््र. साधं पश्चमाचदेवपचश्तैकधिसत्वं मातुःकुक्तिगितं ज्ञात्वा सततं समि- तमनुबध्नाति स्म ॥ बोधिसत्त्वस्य खलु यनमीातुःकुक्तिगतस्य कायसलथाविधो ऽभूत्‌ । तद्यथापि नाम पवेतम्रधेनि राचावन्धकारतमिसखरायां महानमिस्कन्धो १५ येाजनादपि दृश्यते स्म । यावत्‌ पञ्चभ्य येाजनेभ्यो दृश्यते स्म । एवमेव बोधिसत्वख मातुःकृक्लिगतस्यात्मभावो ऽभिनिवृत्ती ऽभूत्‌ ॥ प्रभाखरो ऽभिरूपः प्रासादिका दशनीय: स तस्मिन्‌ कूटागार पयङुनिषका ऽतीव शेभते स्म । वेडूरयप्रलुप्तमिवाभिजातं जातर्पं । बोधिसत्त्वस्य माता च निध्याय स्थिता पश्चति स्म कुक्षिगतं बोधिसत्छं। २० तद्यथापि नाम महति ऽयकूटाद्विदयुती निःसृत्य महान्तमवभासं संजनयलेवभेव बोधिसष््वी मातुःकुक्लिगतः भिया तेजसा वशेन च तं प्रथमं रत्नक्ूटागारमवभासयति स्म । अवभास्य दवितीयं £| ॥ गभोवक्रान्तिपरिवतेः ॥ ६७ गन्धकूटागारमवभासयति स्म । दितीयं गन्धक्ूटागारमवभासय ततीयं रन्नकृटागारमवभासयति स्म । ततीयं रत्रकूरागारमवभासय सवोा- वन्तं मातुरात्मभावमवभासयति स्म। तमवभास्य यच चासने निषशेा भवति स्म तद्‌ वभासयति स्म । तद्‌बभास्य स्वै गुहमवभासयति स्म । सवं गृहमवभास्य गृहस्योपरिष्टाच्निःसुत्य पवौ दिश्मवभासयति ५ स । एवं दक्तिणां पञ्िमां उत्तरामध ऊध समन्ताद्‌शदिशः क्राशमाचभेकेकस्यां दिशि मातुःकुङितता बोधिसत्वः थिया तेज- सा वर्णेन चावभासयति स्म ॥ गच्छन्ति सम खल पुनभिंकरवख्त्ारो) महाराजानो ऽ्टा- विंश्च महायक्षसेनापतयः साधं पञ्चमाचैयं्तश्तैः प्रवाह कालसमये १० बोधिस्तस्य दशनाय वन्दनाय पयुपासनाय धर्मश्रवणाय च ॥ तदा बौोधिस््लस्तानागतान्‌ विदिला दल्लिणं पाणिमभ्युत्त्िप्य एका- ङ्लिकया असनान्युपद शयति स । निषीदन्ति स्म ते लीकपालादयोा यथा प्रजञधरेष्वासनेषु । पश्यन्ति सम बोधिसत्वं मातुःकुक्लिगतं जातरूपमिव विहं हस्तं चालयन्तं विचासयन्तं उलत्किपन्तं म्रति- १५ छापयन्तं । ते प्रीतिप्राभेयप्रसाद्‌प्रतिलब्धा बोधिसत्तं नमस्कुवेन्ति सख । निषलां् तान्‌ विदिला बोधिसत्नी घम्यया कथया संदशंयति सम । समादापयति स्म । समुत्तेजयति इअ । संप्रहषयति स्म ॥ यटा च प्रक्रमितुकामा भवन्ति तदा बोधिसत्व्ेषां चेतसैव विचिन्तितं विक्ञाय दक्िणिं पाणिमुत्त्िष्यि संचारयति स्म । संचायं विचा- २० रयति सखम । मातरं च न वाघते सखम ॥ तदा तेषां चतुणैीं महाराजानामेवं मवति सख । विसजितास्म वयं बोधिस्वेनेति । 8 ¬ & ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० ते बोधिसत्व बोधिसत्वमातरं च चिप्रदक्तिणीरत्य प्रक्रामन्ति स्म। अयं हैतुरय प्रलयो यद्वोधिसत्वौ राच्या प्रशान्तार्या द्‌्लिण पाणिं संचायं विचारयति स्म । विचायं पनरपि स्मृत. संप्रजान॑स्त पाणिं प्रतिष्ठापयति द ॥ एनरपरं यदा बोधितस्य केचिद्‌ शनाया- ५ गच्छन्ति सखम | स्रिय वा परुषा वा दारका वा दारिका वा। तान्‌ बौोधिसत््ः परवतरभेव प्रतिसमोदयति स्म । पश्याद्रौधिसत्व- माता ॥ इति हि भिक्तवी बोधिसत्वो मातुःकुक्िगितः सन्‌ सत्वान्‌ प्रति- संमोद्नः कुशलो मवति सख्ेति। नच कंखिदेवौ वा नागा वा यत्तौ १० वा मनुष्यो वाऽमनुष्यो वा यः शक्रति सख बोधिसत्वं प्रवतरं प्रति- संमोदितुं । अथ तहिं बोधिसत्व एव तावत्‌ पवतर प्रतिसमो- दते ख । पञ्चाद्रोधिसतत्तमाता ॥ निगेते खलु पुनः प्रवाहकालसमये मध्याहकालसमये प्रत्युप- सिते ¦ अथ खलु शकरा देवानाभिन्द्रौ निष्क्रान्तो ऽभिनिष्करान्ताञ्च १५ चायिंशदे वपुचरा बोधिसत्वस्य दशनाय वन्दनाय प्ंपासनाय धमंश्रवणाय चागच्छन्ति सख । तांश्च बोधिसत्लौ दूर एवागच्छतो दृष्टा द्क्िणं सुवणंवणेबाङ् प्रस्य शक्र देवानामिन्द्रं देवां चायिंशान्‌ प्रतिसमोदते सख । एकाङ्लिकया चासनान्युपद शयति स । न च शक्तीति स भिक्षवः शक्रौ देवानामिनद्रौ बोधिसत्व २० स्या्ञा प्रतिरेदुं । निषीदति सख शक्रो देवानामिनद्रलदन्ये च देवपुत्रा यथा प्रक्तत्ेष्वासंनेषु । तान्‌ बोधिसन्लौ निषखान्‌ विदिता ध्यया कथया संद्‌शंयति स । समादापयति ख । समुत्तेजयति &। ॥ गभावक्रान्तिपरि वतः ॥ ६९ सख । संप्रहषयति ख! येन च बोधिस्लः पाणिं संचारथति सख तन्मुखा बोधिसत्वमाता भवति स । ततत्तेषामेवं भवति स्म । अस्माभिः साधं बोधिसत्वौ संमीदति स्म । एक्तेकञचैवं संजानीते स्म । मथव साधं बोधिसत्व: सलपति मामेव प्रतिसंमोदते ख इति ॥ तद्खिन्‌ खलु पनः कूटागारे शक्रस्य देवानामिन्द्रस्य चाय- ५ चिंशानां देवानां च प्रतिभासः संदृश्ते स्म ।॥ न खलु पुनरन्यचैवं परिशद्धा बोधिसत्वपरिभोगो मवति यथा मातुःकुक्षिगतस्य बोधिसत्वस्य ॥ यदा च भिक्वः शकरा देवानामिनद््रस्तदन्ये च दवपुचः प्रक्रमितुकामा भवन्ति स्म । तदा बोधिसल्लसेषां चतस्षेव चेतःपरि वितकंमान्ञाय दकिणिं पाणिमुत्किप्य संचारयति स । १ संचायं विचायं पनरपि स्यतः संप्रजानन्‌ प्रतिष्ठापयति ख । मातरं चन वाघते स्म तदा शक्रस्य देवानामिनद्रस्थान्येषां च चायचिंशा्ना देवानाभेवं भवति सख । विसजिता वयं बोधिसन्लनेति। ते बोधि सत्वं बोधिस्रत्तमातरं च चिगप्रदक्िणीकत्य प्रकामन्ति सख ॥ निगेते च खलं पूनभिक्तवौो मध्याह कालसमये सायाह कालसमये १५ प्रह्युपर्खिति। अथय स्वल ब्रह्मा सहापतिरनेकैब्रह्यकािकेदंवप॒चशतसहसः परिवृतः पुरस्कृतस्तं दिव्यमोजोविन्द्‌ मादाच येन बोधिस्लस्तेनोप- संक्रामति सख । बोधिसत्व द्रष्टं वन्दितुं पयुंपासितं धमं च चरतु ॥ समन्वाहरति सख भिकवा बौधिसत्नौो ब्रह्माणं सहापतिमागच्छन्तं सपरिवारं पुनरेव च बोधिसत्वो दकिणं सुवणवणेपाणिमु- २० त्कलिय ब्रह्माणं सहापतिं ब्रह्मकाथिकांश्च देवपृचान्‌ प्रतिसमोदते सख । एवाङ्कलिकया चासनान्युपदशेयति ख । न च शक्तिरस्ति ७0 ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० सिक्तवौ ब्रह्मणः सहापतिबोधिसत्वस्याज्ना प्रतिरेष्धुं । निषीदति सख मिक्वी ब्रह्मा सहापतिस्तदन्ये च ब्रह्मकायिका देवपचा यथाप्रक्नत्न- ष्वासनेष । तान्‌ बोधिसतत्वौ निषखान्‌ विदित्वा धम्यया कथया संदरशयति सख । समादापयति दख । समुत्तेजयति स्म । संप्रहषंयति ५ । येन च बोधिसत्वः पाणिं संचारयति सम तन्मुखेव मायादेवी भवति सख । ततस्तेषाभेकैकस्यैवं भवति सख । मया साधं बोधिसत्त्वः सलपति मामिव प्रतिसंमादते खदति ॥ यद्‌ा च ब्रह्मा सहापति- स्दन्ये चं ब्रह्मकायिका देवपृचा गन्तुकामा भवन्ति स्म तदा बोधिसत्वसेषां चेतसैव चेतःपरिवितकमाज्ञाय दक्तिणं सुवणेवणैवाङ्ग १० उत्लिप्य संचारयति सख । संचायं विचारयात सख । संचायं विचायावसादनाकारेण पाणिं संचारयति स्म मातर च न बाधति ख । ततो ब्रह्मणः सहापंतेखलदन्येषां च ब्रह्मकायिकानां देवपचाणुमेवं भवति सख । विसजिता वर्यं बोधिसचनेति । ते बोधिसत्व बोधि- सत्नमातरं च चिप्रद्क्िणीछत्य पुनरेव प्रक्रामन्ति सख । बोधिसत्व १५ स्यतः संप्रजानन्‌ पार्णिं प्रतिष्टापयति स । अगच्छन्ति स खलु पनभिक््वः प्रव॑दक्तिणिपथिमेत्तराभ्यो दिग्भ्यो ऽधसादुपरि ्टात्समन्ताद्‌ शम्यो दिग्भ्यो ब्रहनि बोधिसच्च- शतसहस्ताणि बोधिसत्वस्य द शेनाय वन्दनाय पयपासनाय धर्मश वणाय च धमेसंगीतिसंगायनाय च । तेषामागतागतानां बोधिसत्वः २० कायात्‌ प्रभासुत्सुज्य म्रभाव्यूहानि सिंहासनान्यभिनिभिंमीते सख । अभिनिमाय तान्‌ बोधिस्वकिष्वासनेषु निषीदयति स्म । निषा चैनान्‌ विदिला परिपुच्छति स । परिप्रञ्चयति ख । यदुतादैव ६ ॥ गभावक्रान्तिपरिवतः ॥ ७१ बोधिसत्वस्य महायानस्य विस्तरविभागतासुपादाय । न च तान्‌ कञिद्न्यः पश्ति स । अन्यच सभागेभ्यो देवपुतेभ्यः ॥ अयं भिच्वो हेतुरयं प्रत्ययो येन बोधिसत्वः प्रशान्तायां राच्यां कायात्‌ म्रभा- सुत्सुजति स ॥ न खलु पनभिक्त्वो मायादेवी बोधिसत्त्वकुकिगते गुरुका- यतां संजानीते स्म । अन्यच लघृतामेव मुदुतामेव सैीख्यताभेव । न चोद्रगतानि दुःखानि प्रत्यनुभवति सख्। नच रागपरिदहिन वा दैषपरिदांहेन वा मोहपरिदांहेन वा परिदह्यति स । न च काम- वितकं वा व्यापादवितके वा विहिंसावितकै वा वितकंयति ख ॥ मच श्रोतं न चोष्णं वा जिघत्सा वा पिपासावा तमो वा रजो १ वा केशं वा संजानीते सख । पश्यति वा। न चासा अमनापा खूप शब्द गन्धरससखशा वा आभासमागच्छन्ति सम । न च पापकान्‌ स्वप्नान्‌ पश्यति सख । न चास्याः स््रीमाया न शर्य नेष्या न स्तीक्तेशा बाधन्ते स्म ॥ पञ्चशिष्यापदसमादत्ता खल पनः शीलवती दश्कुशलकमेपथे प्रतिष्ठिता तस्मिन्‌ समये बोधिसत््तमाता भवति १५ सखम । नच बोधिसतमातुः क्रचित्यरूषे रागचित्तसुत्पद्यते स्म | नापि कस्यचित्प॒रुषस्य बोधिसत्वस्य मात॒रन्तिके ॥ ये च केचित्कपिला- इये महापुरवरे अन्येष॒ वा जनपदेष्ठ दैवनागयक्तगन्धवासुरगर्ड- भूताविष्टाः स््रीपुरुषद्‌ारक्द्‌ारिका वा ते स्वे बोधिसत्वमातुः सह्‌- दशंनदेव सस्थाः स्य्तिप्रतिलब्धा भवन्ति सख । ते चामनुष्याः २ सिप्रमेव प्रक्रामन्ति स्र ॥ येच केषिन्नानारोगस्युष्टाः सत्वा भवन्ति स्म । वातपित्त्ेष्मसंनिपातजै रोगैः पीड्यन्ते सख । चक्तुरोगेण वा ७२ ॥ ललितविस्तर: ॥ |अ० ओओचरभेण वा प्राणरोगेण वा जिद्भारोगेण वा ओओषटरोगेण वा दन्तरोगेण वा कण्ठरोगेण वा गलगण्डरोगेण वा उरगण्डकु्टकिला- सशेषिग््ादापस्मारज्चर गलगण्ड पिर कविसपंविचचिकादय रोगः संपी- डयन्ते ख । तेषां बोधिसत्वमाता दक्तिणपाणि मृधि प्रतिष्ठापयति ५ । ते सहृप्रतिष्ठापिते पाणौ विगतव्याघयो भूता स्वकस्वकानि गृहाणि गच्छन्ति स्म ॥ अन्तती मायादेवी तुणगुलखमकमपि धरणित- लादभ्युत्किप्य ग्लनभ्यः सच्ेभ्यो नुप्रयच्छति स्म । ते सहप्रति- लम्भादरोगनिविकारा भवन्ति स्य ।॥ यदा च मायद्देवी स्वं दक्षिणं पाश्च प्रह्यवेकते स तदा पश्यति स बोधिसत्व कुल्षिगतं । तद्यथा १० ऽपि नाम सुपरिशुद्ध आदशंमण्डले मुखमण्टलं दृष्यते । दृष्टा च पृनसुष्टा उदया अत्तमना प्रमुदिता प्रीतिसौमनस्यजाता भवति सख ॥ बोधिसत्छस्य खलु पनभिक्तवो मातःकुक्िगतस्याधिषितं सततं समितं रार्चिदिवं दिव्यानि त॒याणि अमि निमाय) प्रनदन्ति स्। दिव्यानि च पुष्पाणि अभिप्रवषेन्ति स । कालेन देवा वषैन्ति १५ स्न । कालेन वायवो वान्ति ख । कालेन ऋतवो नक्तचाणि च परिवतन्ते ख । क्षेमं च राज्यं सुभिचं च सुमनाकुलमनुभवति स्म । स्वे च कपिलाद्ये महापुर वरे शाक्या अन्ये च सत्वाः खादन्ति ख। पिवन्ति सम । (रमन्ते ख) क्रीडन्ति स्य प्रविचारयन्ति स्म । दानानि च ददन्ति ख । युखानि च कुवेन्ति ख । कैमोदयामिव चातुमास्या- २० मेकान्तरे क्रडासुखविहरि विहरन्ति स । राजापि शदौोदनः संप्राप्त बरह्मचयौ ऽपरतराष्रकायो ऽपि सुपरिशुदस्तपोवनगत दव धर्म मेवानुवतेते स्म । ६। ॥ गभावक्राज्तिपरि वर्तः \ ७३ एवंरूपेण भिच्व द्धि प्रातिहार्येण समन्वागतो बोधिसत्वो मातुःकृकिगतौ ऽस्थात्‌ ॥ तच खलु भगवानायुष्मन्तमानन्द्‌ मामन्लयंति द्य) द्रकर्सि त्वमानन्द रन्नब्यूहं बोधिरत्वपरिभोगं यच बोधिकत्वौ मातुःकुक्तिगितो चाहार्षीत्‌ ! आह ¦ पञ्चे भगवन्‌ पञ्चय सुगतं ॥ दशेति स्म तथागत आयुष्मत आनन्दस्य शक्रस्य देवानामिन्द्रस्य ५ चते च लोकपलाना तदव्येषां च टैवमनुष्याणं ) दृष्टा चते तुष्टा अभूवन्‌ उदयः! अत्तमनसः प्रमुदिताः ग्रीतिसौमनख्यजाताः ॥ स॒ च बह्मा सहापतिः पुनरेव ब्रह्मलेके समारोप्य प्रतिष्ठापयति स्म चैत्याथं ॥ तच खल भगवान्‌ पनरपि भि्तूनामन््ेयते स ॥ १0 इति हि भिकवो दशमासकक्िगतेन बोधिसत्वेन षरु्चिशत्नयु- तानि देवमनुष्याणां चिष यानेष्ठ परिपाचितान्यभूवन्‌ ॥ येद्‌ मुच्यते । यद्वोधिसत्व अग्रसत मातुः कुकिसंस्ितः प्रकम्पिता च षड्कार मेदिनी सकानना) सुवणवणे अभ मुक्ता सवापाय शधिता १५ प्रहषिताञ्च देवसंघ घभमेगज्ञु भेष्यते ॥ सुसंस्यिते महाविमान नेकरत्रचिचितो यच वीर्‌ आरूहित्व तिष्ठति विनायकः । गन्धोत्तमेन चन्दनेन परितो विरोचते यदैककषं चिसहसख मूव्यरत्रपरिता ॥ २० महासहखलोकधात॒ हेष्वि भिन्दियिलना उद्‌ागतौ गुणाकरस्य पञ्च ओजविन्दुको । १० १५ २० ७ ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० सो सप्रराच पुण्यतेज ब्रह्मलोक उद्गतौ गृहीत ब्रह्म अजविन्द बौोधिसत्वनामयी ॥ न असि सवंसत्वकायि भुक्त यो जरेय तं अन्यच भूरि बोधिसत्त ब्रह्म कल्यसंनिमे । अनेककल्य पुण्यतेज अजविन्द्‌ संस्ितो मुजितल्व सत्तं कायचित्त ज्ञानशुद्ध गच्छिष ॥ शक्रब्रह्मलोकपाल पजनाय नायकं चीणि काल आगमित बोधिसत्वअ्न्तिकं । वन्दयित्र पजयित्व धमं ्ुणुते वरं प्रदक्षिणं करित सवं गच्छिष॒ यथागता ॥ बोधिसत्व धमेकाम एन्ति लोकधातुषु प्रभावियूह अआसनेष॒ ते निषख दृखिषु । परस्परं च शुत धमं यानयेष्ठमुन्तम प्रयान्ति सविं हृष्टचित्त वणेमाल भाषतो । ये च इष्िदरारकासु दुःखिता तदा अभूत्‌ भूतस्युष्ट क्लिप्रचित्त नम्रपांशुख्रक्िता । ते च सवं दृष्ट माय मोन्ति लब्धचेतना स्यतीमतीगतीडपेत भेहि गेहि गच्छिषु ॥ वाततौ वा पित्ततो वा सेष्मसंनिपातक्तैः ये च च्तुरोग ोतरोग कायचित्त पीडिता । नेकर्टपनेकजाति व्याधिभिश्च ये हताः स्थापि सम माय मूध्ि पाणि भोन्ति निर्जरा ॥ ६। ॥ गभावक्रान्तिपरिवतंः ॥ अथापि वा तृणस्य तूलि भूमितो मृहीत्ना ददाति माय अआतुराण सविं भोन्ति निजंरा । सौस्यप्रात्चि निविंकार गेहि गेहि गच्छछिषु भेषनज्यभरूति वैेव्यराजि कृकिं संप्रतिष्ठते ॥ यसि कालि मायदेवि स्वातनुं निरी क्ते अटृशाति बौधिसत््त करक्ियि प्रतिष्ठितं । यथेव चन्द्र अन्तरौक्त तारक परिवृतं तथेव नाथ बोधिसत्व लच्णिर ले क्रतं ॥ नो च तस्य रागदोष नेव मोह बाधते कामक्छन्र नैव तस्य इषि नेव हिंसिता । तुष्टचित्त हृष्टचित्त प्रीतिसौोमनस्थितां क्षुधा पिपास शौतडष्ण नेव तस्य बाधते ॥ अचङड्धिताञ्च नित्यकाल दिव्यतूयं वादिषु प्रवषेयन्ति दिव्यपुष्य गन्धथेष्ट शोभना । देव पथि मानुषाख मानुषा अमानुषां नौ विहेटि नो विहंसि तचरं ते परस्परं ॥ रमन्ति सत्त क्रोडयन्ति अन्रपानु देन्ति च अनन्द शब्द घोषयन्ति हृष्टतुष्टमानसाः । चमारजो अनाकृला च कालि देव वषेते तुणाख पुष्प ओषधीय तसि कालि रोहिषु ॥ राजगेहि सप्तराच रतवषे व्िती यतो दरिद्रसत््त गृह्य दन देन्ति भुज्ञते। ७५ १० १५ २० ७६ ॥ ललित्‌विस्त्र : ॥ [अ० नासि सत्व यी दरिद्र यी च आसि दुःखितौ मेरुमभ्चिं नन्द्नेव एव स्व नन्दिषु । सी च राज्ञ शाकियान पौषी उपोषितो राज्यकायु नो करोति धममेव गोचरी । ५ तपोवनं च सौ प्रविष्ट मायदेवी पुच्छे कीदृरेन्ति कायि सौख्य अग्रसत्वतधार ति ॥ इति ॥ दति ओीललितविस्तरे गभावक्रान्तिपरिवतौा नाम षष्ठमो ऽध्यायः ॥ इति हि भिक्षवो दश्मासेषु निगेतेषु बोधिसत्वस्य जन्मका- लसमये प्रत्युपस्िते राज्ञः शुद्धोदनस्य गृहोद्याने द्वािश्त्यू व॑निमित्तानि १० प्रादुरभूवन्‌ ॥ कतमानि द्वाचिंशत्‌ । सववंपुप्पाणि सङ्गीभूतानि न पृष्मन्ति ख । पुष्करिणीषु चोत्पलपद्य कुमुद पुण्डरो काणभ्य॒त्र तानि कुरम- लौभ्रूतानि न पुष्यन्ति स्म| तद्‌ा च पुष्यफलवृक्ञा धरणीतलाद्‌भ्युत्रम्य त्तारकजाता न फलन्ति स्म । अष्टौ च रत्नवृक्ताः प्रादुरभरूवन्‌ ¦ विशति च रतनिधानशतसहसराणत्श्ुत्य व्यवस्ितानि दृश्यन्ते सख । अन्तः- १५ पुरे च रलाङ्कलाः प्राढुरभूवन्‌ । सुगन्धितिलपरि वासिताश्च गन्धोदक शीतोष्णाः प्रञ्चवन्ति सख । हिमवत्यवंतपाश्चाच्च सिहपोतका अगत्या गत्याभिनन्दन्तः कपिलाद्भयं पुरवरं प्रदक्षिणीकत्य दारम्‌लेष्ववतिषठन्त स्म । न च कंचित्स विहेठयन्ति स । पञ्चशतानि पाण्डराणां हसिशावकानामागव्य राज्ञः शुद्धोदनस्याग्रकरेश्चरणावभिलिखन्ति २० सख ॥ मेखली बद काञ्च देवद्‌ारका राज्ञः शुद्धोदनस्यान्तःपुरे उत्सङ्ग ७| ॥ जन्मपरि वतेः ॥ ७७ नत्सङ्गमनुपरि वतमानाः संदृश्यन्ते स्म । गगणतलगताधेकाया ना- गकन्या नानापजोपकरणपरि गृहीता अध्यालम्बमानाः संदृश्यन्ते स्य । दश च नागकन्यासहस्राणि मयूराङ्हस्कपरिगृहीता गगणतले ऽवस्थिताः संदृश्यन्ते स्म । दश च पणेकुम्मसहस्राणि कपिलवस्तुमहानगरं प्रदकचिणौोकुवेन्ति संदृश्यन्ते सख । दश च दवकन्यासहस्रणि गन्धो- द कभृङ्गारपरिगृहीता मूच्धिं धारयन्त ऽविस्थताः संदृश्यन्ते ख । दभ च देवकन्यासहस्राणि कचध्वजपताकापरि गृहीता अवस्थिताः संदृश्यन्ते स्र । बल्डनि चाप्परःशतसहखाणि शङ्कभेरौमृदङ्गपणवेः घण्टावसक्तैः प्रतोक्माणान्यवस्थितानि संदृश्यन्ते सम । स्वे वायवश्चावखिता न वान्ति स्म, सवेनदौो च प्रसवणानि च न वहन्ति स्म। चन्रसूयैवि- मानानि नक्जज्योतिगेणाश्च न वहन्ति स्म । पुष्यं च नक्चयुक्तमभूत्‌। रनजालपरिस्फुरं च राज्ञः शुद्धोदनस्य गृहं संस्थितमभूत्‌ । वैश्वानरश्च न ज्वलति स्म । कटागारप्रासाद्‌तोरणदारकतलेषु च मणिरता- न्यभिप्रलम्बमानानि च संदृश्यन्ते सख । दूष्यगज्ञाश्च विविधरत्रगज्ञाख प्रावृता: संदृश्यन्ते स्म । काकोल्‌कगृधवृकशुगालशब्दाश्चान्तर्हिता अभूवन्‌ । सुजातजातशब्दाञ्च श्रूयन्ते स्म । सवंजनपद्‌कमान्ताख समुच्छिन्ना अभूवन्‌ । उत्वूलनिकूलाञ पुधिवीप्रदेशः समाः सम- वसिताः सवैवीधीचल्ररशङ्गाटकरथ्यान्तरापणमुखानि च पाणितल- मृष्टानीव पुष्पाभिकीणानि विरोचन्ते स । सवाञ गुविण्यः सम्यवसु- खेन प्रसूयन्ते स । सवेशालवनंदेवताश् पतेष्वधकायानभिनिमाय नम्यमानाः स्थिताः संदृश्यन्ते स ॥ इमानि दा्चिशत्यु वेनिमित्तानि प्रादुरभरूवन्‌ ॥ ५५ २० ७ ॥ ललितविस्तर : ॥ | अ० अथ खलु मायादेवी बोधिसत्वस्य जन्मकालसमय॑ं ज्ञाला बौोधिस््रदैव तेजो ऽनुभविन राव्यं प्रथमे याभे राजानं शुदोद- नमुपर्सक्रम्य गाथाभिरभ्यभाषत ॥ देव शृणु हि मह्यं माषतो य॑ मतंमे | अचिरचिरवचिरेणा जात उव्यानवुद्धिः। यदि च तवं न रोषो नैव दोषो न मोहः किप्रमहू त्रेया क्रीडउब्यानभूमिं ॥ त्वमिह तपसि खिन्नो धमचित्तप्रय॒क्तौ अह च चिरप्रविष्टा शुद्धसत्वं धरेन्ती । १० द्ूमवरप्रतिवुद्धाः फलिता शालवुक्ताः युक्त भविय देवा गन्तुमुद्यानभूमिं ॥ ऋतु प्रवर वसन्तो योषितां मण्डनीयो भरमरवरविधुष्टाः कोकिलबरहिगीताः। मुचिरूचिरविचिचा ब्राम्यते पुष्यरेणुः १५ साघु दरहि आज्ञां गच्छमो मा विलम्बः ॥०॥ वचनमिमु शुणिल्रा देविये पार्थिवेद््रः तुष्टो मुदितचित्तः पारि षव्यानवोचत्‌ । हयगजरययपङ्ा वाहना योजयध्वं प्रवरगुणसमुच्चां लुम्बिनी मण्डयष्वं ॥ २० नौलगिरिनिकाशां भेघवणोनुवद्धा विंशति च सहसरन्योजयष्वं गजानां । ७ | ॥ जन्मपरिवतेः ॥ ७९ मणिकनकविचिचां हेमजालोपगृढां घण्टरुचिरपाश्ान्‌ षड्ड्षाणां गजन्द्रान्‌ ॥ हिमरजतनिकाशां मुञ्जकेश सुकेशा विंशति च सह सखान्योजयध्वं हयानां । कनकरचितपाश्चा किद्धिनीजाललस्बा पवनजवितवेगा वाहना पाथिवस्य ॥ नरगण रणसौण्डान्‌ शुरसंग्रामकामान्‌ असिधनुशरशक्तिपाशखङायहस्तान्‌ । विंशति च सहसखान्योजयष्वं सुशौध्र माय सपरिवारं रक्षथा अप्रमत्ता ॥ मणिकनकनिषिक्तां लुम्िनीं कारयध्वं विविधवसनरति: सववा प्रवेथा । विविधक्रुसुमचिचं नन्दनं वा सुराणां वदथ च मम शीघ्रं सवंमेतं विघाय ॥०॥ वचनमिस निशम्या पारिषथे कशेन वाहनक्रतसञ्जा लुम्बिनी मण्डिता सा। पारिषद आह । जय जय हि नरेन्द्रा आयु पालेहि दीधे सवं छतु यथोक्तं कार्‌ देव प्रतीक्त ॥ सो च नरवरेन्द्रो हृष्टचित्तो भविता गृहवरमनुविष्टो इ ष्टिकानेवमाह । यस्य अहु मनापो याच मे प्रीतिकामा सामि कुरुत आज्ञां मण्डयिवल्ात्मभावं ॥ १0 १५ २० ५० १५ ?२० ८० ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० वरसुरभिसुगन्पां भावरड्ां विचिचा वसनमुद्मनोक्ञा व्रावृणौोया उदग्रा. । उरक्ि विगलिताना मुक्तहारा भवेया अआभरणविभूषं दश्येथादय सवो: ॥ तृणपणवमृदद्धा वीणवेणमुकुण्डां तूयंशतसहसखान्योजवष्व मनोज्ञा । भूय कुरुत हषे देवकन्धान यूयं श्रुल मधुरघोधं देवतापि स्पुहेयुः ॥ एकर थवरेस्िन्‌ तिष्ठतां मायदेवी माच परुष दस्त्र अन्य तचारूहेया । नारि विविधवमा तं रथं वाहयन्ता मा च प्रतिक्रलं मामनापं शणेष्या ॥ हयगजरथपत्तीं सेन्यश्चीमद्धिचिचां दारि खित नुपखा श्यते उच्चघोषाः । तुभितजसलनिधिवेा श्रूयते एवे शब्दो ॥ ०॥ माय यद्‌ गृहातौ निगेता द्वारमूलं घण्ट शतसहस्रा लाडिता मङ्गलाथं ॥ सो च रथविचित्ो मण्डितः पार्थिवेन अपि चमरुसहस्ै दिवयसिंहासनेभिः । चतुरि रतनवृक्ताः प्रपुष्योपंपेता : अभिनदि तमनोज्ञा हंसक्रोञ्चाव्मयूरान्‌ ॥ ७| ॥ जन्मपरिवतेः ॥ च चध्वजपताकाथोच्छिता वैजयन्त्यः किद्धिनिवरजालैश्च्ादितं दिव्यवस्तैः। मरुवधु गगशेख्िन्ते रथं प्रेर्यन्ते दिव्यमध्युरघोषं श्रावयन्त्य स्तुवन्ति ॥ उपविशति यदा सा माय सिंहासनाय प्रचलितं निसहस्रा भेदिनी षड़्कारां । पुष्प मरू क्तिपिंस्‌ अम्बरां भामर्चिस्‌ अव्य जगति ष्ठो जायंते लम्विनीये ॥ चतुरि जगति पालास्तं रथं वाहयन्ते चिदश्पतिरपीद्रो मागंशदधिं करोति । ब्रह्म पुरत गच्छी दुजेनां वारयन्तो अमरशतसहस्रा : प्राज्ञलोका नमन्ते ॥ नृपति मुदि तचित्तौ वीकत्ते तां विचूहां तदय भवति एवं व्यक्त य॑ देवदेवो । यस्य चतुरि पाला ब्रह्म सेद्राश्च देवाः कुरुत विपुलपजां व्यक्त यं शुद्धभावी ॥ नासि चिभवि सत्तो यः सहेत्यजमेतां देव अथ च नागाः शक्र ब्रह्मा च पालाः) मधे तद फलेया जीवितं चास्य नेत्‌ अयु पन अतिदेवः सवेपजां सहाति ॥ ८१ ५१० १५ २0 अथ खलु भिक्तवौ मायादेवी चतुरशीत्या हयरथसहसषैः सवालंकारविभूषितिः परिवृता चतुरशीत्या गजरथसहसैः सवालंका- 6 ८२ ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० र विभूषितैः चतुरशीत्या च पत्तिसहशरैः शररर्वीरिवंराङ्गखूपिभिः सुसंन- इटृढवर्मकवचितिरनुपरि गृहीता । षष्या च शाक्यकन्यासहसेः प्र कता । चत्वारिंशता च सहस्रै राज्ञः शुद्धोदनस्य ज्ञातिकुलप्रसूतैः शादयः वृद्वदहरमध्यमैः संरक्षिता । षथ्या च सहसे राज्ञः शुलोद्‌ नस्यान्तःपु- ५ रेण गीतवाद्यसम्यक्तयंताडावचर संगी तिसंप्रवादि तने परिवृता । चतु- रश्ीत्या च देवकन्यासहसरैः परिव॒ता। चतुरशौत्या च नागकन्यासहसतेः। चतुरशील्या च गन्धवंकन्यासहवै:ः। चतुर शत्या च किन्नर कन्यासहसैः। चतुरशीत्या चासुरकन्यासहसरैः । नानाच्यूहालकारालकताभिः । नानागीतवाव्यवणंभाषिणीभिरनुगम्यमाना नियाति सख ॥ सवं च १० जुम्िनीवनं गन्योद कसिक्तं दिव्यपुष्पाभिकीर्णोरतमभूत्‌ । सवंवुक्ताञ्च तस्िन्वनवरे अकालपचपुष्पफलानि ददन्ति सम । देवे तथा तद्रनं समलैकृतमभरूत्‌ । तद्यथापि नाम सि्रकावनं देवानां समर्लछतं ॥ अथ खलु मायादेवी ज्ञम्िनीवनमनुप्रविश्य तस्माद्र थवरादवतीयं १५ नरमरुकन्यापरिवृता वृकेण वुचं॑पयेरन्ती वनादनं चङ्कम्यमाणा द्रुमाद्ुम निरोकमाणा अनुपूर्वेण येनासौ स्तो महाद्रु मरलवरप्रवरः सुविभक्तशाखः समपचमज्ञरोधरो दिव्यमानुष्यनानापुष्पसंपुष्पितौ वरप्रवरसुरभिगन्धिनानागणश्धिनानारङ्गवस्त्राभिप्रलम्ितौो विविध मणिविचिच्प्रभोज्जलितः सवेरत्नमूलदरण्डशाखापचसमलेक्तः सुविम- २० क्तविस्तीणंशाखः करतलनिभे भूमिभागे सुविभक्तविस्ती णनीलतुणमयू- रग्रौवासंनिभे काचिलिन्दिकसुखसंस्पशें धरणीतले संस्थितः पूर्वजि- नजनेव्याभिनिवासितः देवसंगीत्यनुगीतः शुभविमलविशु्धः शुदा- ७ | ॥ जन्मपरि वतः ॥ ८३ वासदे वशतसहसैः प्रशान्तचित्तैरभिनतजरामक्ुटावलम्बितावनतमूधे- भिरभिनन्यमानस्तं सक्तवृक्षसुपजगाम ॥ अथ स सलक्वृ्तो बोधिसत्वस्य तेजो ऽनुभावेनावनम्य प्रणमति स्म ॥ अथ मायादेवी गगणतलगतेव विदुष द्किणं बाङ्गं प्रसाये लक्षशाखां गृहीता सलीलं गगणतलं प्रेक्तमाणा विजुग्भमाना सिता- ५ भूत्‌ ॥ अथ तस्िन्समये षच्यष्परःशतसहस्राणि कामावचर देवेभ्य उपसंक्रम्य मायदेव्या उपस्ाने परिचयं कुवन्ति स्म ॥ एवंरूपेण खल ॒पनकछेदधि प्रातिहा्येण समन्वागतो बोधिसत्तो मातुःकुक्तिगतो ऽस्थात्‌ । स परिपणोानां दशानां मासानामत्ययेन मातुदेक्िणपाश्चात्निष्रमति स्म । स्मुतः संप्रजानन्ननुपलिप्तो गभमले- १० येया नान्यः किदु च्यते ऽन्येषां गभेमल इति ॥ तस्मिन्‌ खलु पनभिच्वः समये शक्रो देवानामिन्द्रो ब्रह्मा च सहापतिः परतः स्ितावभरवतां । यौ बोधिसत्वं परमगौरवजातौ दिव्काशिकवस्त्रान्तरितं सवोङ्गप्रत्यङ्खैः स्मृतौ संप्रक्ौ प्रतिगृहाति स्म। यस्मिश्च कूटागारे बोधिसत्लो मातुःकुक्तिगितौ ऽख्ात्‌ । तं १५ ब्रह्मा सहापतित्रेह्य कायिका देवपुचा अभ्युत्क्िप्य ब्रह्मलोकं चैत्या प्रजां चोपनामयामामुः। अपरिगृहीतः खल पुनर्बोधिसत्लः केनचि- न्मनुष्यभूतेन । अथ तहिं बोधिसत्व देवताः प्रथमतरं प्रतिगृहून्ति स्म ॥ अथ बोधिस्लो जातमाचः पुथिव्यामवतरति स्म । समनन्त- रावतीणैस्य च बोधिसत्त्वस्य महासतचस्य महापृथिवी भित्वा २० महापद्ं प्रादुरभूत्‌ । नन्दोपनन्दौ च नागराजानौ गगणतले ऽघेकायौ सिला शतौष्एद्वि वारिधार ऽभिनिभिंतल्ला बोधिसन्ल सापयतः स्म। 6 - (>, ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ श्रक्रब्रह्मलोकपालाः यर्वैगमा्चन्ये च बहवो देवपुत्राः शतसहस्रा चे बोधिसत्वं जातमाचं नानागन्धोद कमुक्तकुसुमं: स्वापयन्त्यभ्यवकिरन्ति स्म । अन्तरिक्ष च दे चामरे रत्रच्छव च प्रादुभत ॥ स तस्मिन्‌ महापथे स्थिला चतुदिशएमवलोकयति स्म । (चतुदिंशमवलोक्य) ५ सिंहावलोकितं महापरुषावलोकित व्यवलोकयति स्म ॥ तस्मिन्‌ खलु पनः समये बोधिसत्वः पवंकशलमूलविपा कजेना- प्रतिहतेन दियचनुप्रादुभूतेन दरियेन चकुषा सवावन्त निसाहस्रं महासाहखं लोकधातुं सनगरनिगमजनपद्‌रा्रराजधानीं संदे वमानुषं पश्चति स्म । सवंसत््वानां च चित्तचरितंच प्रजानाति स्म। ज्ञाला १%० च व्यवलोकयति स्म असि त्वसौ कथित्सत्तलो यो मया सदृशः शौलेन वा समाधिना वा प्रज्ञया वा कुश्नमूनचयंया वा ॥ यद्‌] च बोधिसत्तः चिसाहसख्रमहासाहस्रलोकधातौ न कचित्सत्वमाल्मतुच्ं पश्यति स्म । अथ तस्मिन्समये बोधिसत्वः सिंह इव विगतभयः भैरवो ऽसंचसलः। अस्तम्भी सुचिन्तितं स्मता चिन्तयित्वा सवंस््वानां १५ चित्तचरितानि ज्ञाला अपरिगृहीतो बोधिसत्वः पूव रदिशमभिसुखः सप्तपदानि प्रक्रान्तः । पूवैगमो भविष्यामि सवेषां कृशलमूलानां धमाणां ॥ तस्य प्रक्रमत उपर्यन्तरीकते ऽपरिगृहीतं दिव्यथेतविपुल- कवं चामरशुभे गच्छन्तमनुगच्छन्ति स्म ।॥ यच यच च बोधिसल्लः पद मुत्किपति स्म । तच तच पद्यानि पादुभवन्ति स्म ।॥ दर्िणां २० दिशमभिमुखः सप्तपदानि प्रक्रान्तः । दक्षिणीयो भविष्यामि दैवमनु- ष्याणां ॥ पञ्चिमां दिशमभिमुखः सप्तपदानि प्रक्रान्तः सप्तमे पदे खिला सिंह इवाद्धादनाल्मिकां वाच भाषते स्म। अहं लोकते श्यष्ठो ऽहं ७ | ॥ जन्मपरि वतः ॥ ८५ लोके श्रेष्ठः, द्यं म पिमा जातिः करिष्यामि जातिजरामरणदुःख- स्यान्तं ॥ उत्तरां टदिशमभिमुखः सप्रपदानि प्रक्रान्तः । अनुत्तरो भविष्यामि सवंसत्वानां ॥ अचस्तादि शमभिमुखः सप्रपद्‌ानि म्रक्रान्तः। निहनिष्यामि मार च मारसेनां च। सवेनेरयिकाणां च निरयामि- प्रतिघाताय महाधमेमेघवृष्टं वधिष्यामि । येन ते सुखसमपिता ५ मविष्यन्ति ॥ उपरिष्टादिश्मभिमुखः सप्नपदानि प्रक्रान्त ऊधं चाव लोकयति सख । उल्योकनौोयो भविष्यामि रवेसत्वानां ॥ समनन्तरभा- षिता चेयं बोधिसच्ेन वाक्‌ । अय तस्मिन्समये अयं चिसाहख- महा साहसरलोकघातुः स्वरेणाभिविज्ञाप्नो ऽभ्दियं बोधिसत्त्वस्य कमे- विपाकजा अभिनज्ञाधमेता ॥ १ यद्‌ बोधिसत्वश्चरमभविकं उपजायते ¦ यदा चानुत्तरं सम्य- क्स बोधिममिसंवुध्यते । तद्‌ाखेमानयेवंरूपाणि ऋडधिप्रातिहायाणि भवन्ति ॥ तसख्िन्‌ खलु पुनभिक्तवः समये संहषितरोमकूपजाताः सवेसत्ला अभूवन्‌ । महत पुथिवीचालस्य लेके प्रादुभावो ऽभूत्‌ । भैरवस्य रोमहषणम्य ¦ अघट्टितानि च दिव्यमानुष्यकानि तूयाणि १५ संप्रवादि तानि। सर्वतुकालिकाश्च वुर्ासस्िन्समये चिसाहस्रमहासाह- सलोकधातो संकृसुमिताः फलिता विशुद्धाच्च गगणतलान्मेघशन्द : श्रूयते स्म । अपगतमेघाच्च {गगणाच्छवैः सूच्छसूच्मो देवः प्रवषेति स्म । नानावषेदिव्यकुसुमवस््राभरणगन्धचूणेव्याभिश्राः परमसुखसंस्य- शाश्च सौम्याः सुगन्धवाताः प्रवायन्ति स । व्यपगततमोरजोधघूमनीहा- २० राञ्च सवा दिशः सुग्रसघ्रा विराजन्ते ख। उपरिष्टाच्चान्तरि्तादद्भ्या गस्मीरा महाब्रह्मघोषाः संश्रयन्ते सख । सवंचद्दर सूयं शत्रब्रह्मलो कपा- ८६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० लप्रभाश्वाभिभूता अभूवन्‌ ॥ परममुखसस्य शया च सवेसत्व कायचिनत्तसु- खसंजनन्या लोकोत्तरयानेकशतसह सवणे प्रभया सवंचिसाह्‌ खमहासाह्‌- सलोकधातुः परिस्फूरो ऽभूत्‌ ॥ समनन्तर जातस्य खलु पुनवाधिसत्वय- कान्तसुखसमरपिताः सर्वसत्वा बभूवु: । सवरागद्रेषमोहद पौारतिविषा- ५ दभयालोमेष्यौमात्सर्चविगताः । सवाकुशलक्रिया प्रतिविरता। वया धितानां स्लानां वयाघधय उपशान्तः । स्ुत्पिपासितानां सत्वानां स्ुत्पिपासा प्रखनब्धाभूत्‌ । मदयमदमत्ताना च सत्वानां मद्‌ापगतः संव॒त्तः। उन्मत्ते स्म्रतिप्रतिलब्धा । चन्तुविकलैश् सत्व्यक्तु: प्रतिलब्धं । ओओचविकलैथ सेः श्रो । अङ्कप्रत्यङ्गवतिकलेद्दरियाथ्चाविकनेद्धियाः १० संवुन्ताः । दरिद्र धनानि प्रतिलब्धानि । वन्धनबद्धाख बन्धनेभ्यो विसुक्ताः। अवीचिमादिं कछला सवनैरयिकाणां सत्वानां सवेका- रणाहूःखं तखिन्समये प्रसन्धं । तियम्योनिकानामन्यो ऽन्यभक्तणा- दिदुःखं। यमलोकिकानां सत्वानां ुत्यिपासादिदुःखं व्युपशान्तममूत्‌ ॥ यदा च बौधिसत्लो जातमाचः सप्तपदानि प्रक्रान्तो ऽभूत्‌ । १५ असंख्ययाकल्यकोरिनयुतशतसहसै सुचरितचरशै्महावीर्यमहास्थाम- धमेताप्रतिलक्रेन तसखिन्समये दश्दिग्लोकधातुख्िता वद्धा भगवन्तस्त पुथिवौप्रदेशं वज्रमयमचधितिष्टन्ति स्म । येन महापृथिवी तस्छिन्म्- देशे नावतीर्यत तावन्महावलवेगसमन्वागतो हि भिक्वो जातमाचो बोधिसत्वः सप्तपद्‌नि प्रक्रान्तो ऽभूत्‌ ॥ स्वलोकान्तरि काश्च तस्िन्‌ २० समये महतावभासिन स्फटा अभूवन्‌ ॥ मर्हा्च तस्िन्समये गीत- शब्दौ ऽभूतर्यशब्दो ऽप्रमेयाश्च॒ तस्िन्समये पुष्यचूणेगन्धमाल्यरल्ना- भरणवस्त्रमेधा अभिप्रवषेन्ति सम ) परमसुखसमपिंताश्च सर्वसत्वा ७ | ॥ जन्मपरिवतः ॥ ८७ अभूवन्‌ । संक्षेपाद्‌ चिन्तया सा क्रियाभृत्‌ । यद्‌ बोधिसत्वो लके प्रादुरभूत्‌ सवंलोकाभ्युद्नतः ॥ अथ खत्वायुष्मानानन्द्‌ उव्यायासनादे कांससुत्तरासङ्ग कछला दकिणजानुमण्डलं पुथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगववासेनाज्ञलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत्‌ । सव॑सत्वानां भगवंस्तथागत आञख््यंभूतो ऽभूत्‌ । ५ बोधिसत्वमूत एवाद्धतधमेसमन्वागतश्च कः यपुनवोाद्‌ एवं ह्यनुत्तरां सम्यक्स बोधिमभिरसबद्ध: । एषो ऽहं भगवंखतुष्पञ्चकृत्वौो ऽपि द्‌ शक्तवो ऽपि यावत्पञ्चाशत्छत्ो ऽपि शतक्ललो ऽपि यावदनेकशतसह सशो प्यहं भगवन्‌ वबु भगवन्तं शरणं गच्छामि ॥ एवमुक्ते भगवानायुष्मन्तमानन्द्‌ मेतदरवोचत्‌ । भविष्यन्ति खलु १ पूनरानन्द्‌नागते ऽध्वनि केचिद्धिचवो ऽभावितकाया अभावितचित्ता अभावितशौला अभावितप्रज्नञा बाला अपण्डित अभिमानिका उच्चता उन्नता असंवृता वि्तिप्तचित्ताः काड्कापरौत्ता विचिकित्सा बहला अश्रद्धा; अमणमलाः अमणप्रतिरूपकासे न अद्ास्यन्ति इमाभेवंरूपां बोधिसत्त्वस्य गमावक्रान्तिपरि शुद्धिं । ते ऽन्योन्यमेकान्ते १५ संनिपादयैवं वच्यन्ति। पश्यत भो चूयभेतदपज्यमानं बोधिसल्तस्य किलं मातुःकुक्तिगतस्योच्ारप्रसावमण्डोपरिमिश्रसखय इदृशौ विभ्रूतिरासीत्‌ । स च किलामिनिष्क्रामन्‌ मातुदक्िणाया कुक्षेरनुपलिप्तौ गर्भमलेना- मभूदिति । कथमेतद्योज्यते ॥ न पुनसे मोहपरुषा एवं जास्यन्ति । न सुक्रतकर्मणां सत्वानामुच्ारभ्रसावमण्डे कायः संभवतीति ॥ भद्रिका २० खसखपि तथाशूपाणां सत्वानां गभोावक्रान्तिभवति । गभावस्थितञ्च +~ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ सत्वानुकम्यया हि वोधिसत््वौ मनुष्यनाके उपपद्यते । न देवभूत एव धर्मचक्रं प्रवर्तयति । तत्कस्मात्‌ । मा ष्वल्वानन्द्‌ सत्वाः कौ- सीयमापत्छन्ते । देवभूतः स भगवान्‌ तथःगतो ऽहन सम्यक्स वुदठो वयं त॒ मनुष्यमातच्रा न वयं समथाल्त्स्यान परिप्ररयतुमिति । ५ कीैसीव्यमापथेरन्‌॥ न खल्‌ पनसेषा मोहपुरुषाण? धमंस्तिन्यकानामेव मविष्यति । अचिन्यो हि स सत्ली नासावस्माभिः प्रामारिकः कर्तव्य दति ॥ अपि त॒ खल्वानन्द 'वृद्'छरहिप्रातिहायमपि ते तख्िन्‌ काले नावकल्ययिष्यन्ति । किमद्ध पनवधिसत्तभरतस्य तथा. गतस्य वोधिस्तप्रातिहायाणि ॥ पश्यानन्द्‌ कियन्त ते मोहपुरूषा १० बह्पुण्याभिसंखकारमभिसंख्रिप्यन्ति । य बृद्धघमान प्रतिक्तेप्स्यन्ति लाभसत्कार खो काभिभूता उच्चारलम्रा लाभसत्काराभिभूता इतरजा- तीया: ॥ अनन्द आह! मा मैवंरूपा भगवन्ननागते ऽघ्वनि भिक्तवो भविष्यनि च इमामेवं भद्रिका सुचान्तां प्रतिेष्स्यन्ति । प्रतिपक्त १५ पक्तन्ति च ॥ भगवानाह । एरवंरुपाख ते अनन्द सूचान्तां प्रपिक्तेष्खयन्ति प्रतिवच्यन्ति चनेकप्रकारान्‌ चान्यान्पापकानभिरसस्कारानभिससखरि- ष्यन्ति । अनिका ते यमण्यो न भविष्यन्ति ॥ अनन्द आह । का पृनभगवन्‌ तेषां तथारूपाणामसत्परुषार्णा २० गतिभविष्यति । कौ ऽभिसंपरायः ॥ भगवानाह । या गतिबृद्धबोधिमन्तघाया ऽप्यतीतानामतप्र- ह्युत्प््नाञ्च बद्नान्भगवतो ऽत्याख्याय तां ते गतिं गमिष्यन्ति ॥ ७| ॥ जन्मपरि वतेः ॥ ८९ अथ खत्वायुष्मानानन्दः संहर्षिंतरोमकूपजातौ नमो बुद्धाय इत्युत्वा भगवन्तमेतदवोचत्‌ । मच्छ मे भगवन्‌ कायस्याभ्रूदिमं तेषामसत्पुरुषाणां समुदाचारं श्रुता ॥ भगवानाह । न तेषामानन्द्‌ समाचारो भविष्यति । विषमसभुदरा- चाराः खलु पृनस्ते सा भविष्यन्ति । ते तेन विषमेन ससुद्‌ाचा- ५ रेणावीचौ महानरके प्रपतिष्यन्ति ॥ तत्कस्य हेतोः । ये केचिदानन्द भिच्वो वा भिच्रुणयो वा उपासको वा उपासका वा दमानेवं- रूपान्सचान्तान्ावच्छत्वा ना ऽधिमोच्यन्ति न अद्वास्यन्ति न प्रतिवे- व्छन्ति । ते चयुताः समाना अवीचौ महानरके प्रपतिष्यन्ति ॥ मा आनन्द तथागताप्रामाशिकं अकाषृः ॥ तत्कस्मद्ेतोः ¦ अप्रमेयो १ ह्यानन्द तथागतो गम्भीरो विपरलो दुरवगाहः। येषां केषां चिदानन्द इमनेवंरूपान्प्‌ चान्त च्छरुत्वोपपत्छन्ते प्रीतिप्रामो्यं॒प्रसादलाभासतिः स्तवै: सुलब्धा: । अमोघं च तिषां जीवितं अमोघं च तेषां मानुष्यं सुचरि तचरणाख ते अदत्तंच तेः सारं मुक्ताश्च ते चिभ्योऽपायेभ्यो भविष्यत्ति च ते पुचास्तथागतस्य परिप्राप्ं च तैः सवंकायं अमोघ १५ तेषां अद्ाप्रतिलम्भः सुविभक्तंच ते राषपिण्डं प्रसन्नाश्च ते ग्रस्तैः संकित्नालेमारपाशा निस्तीणेख तेः संसाराटवीकान्तारः समुच्रुतश्च तैः शोकशल्यो ऽन॒प्रापघ्रं च तेः प्रामोयवस्तु सुगृहीतानि च तैः शरणगमनानि दक्िणीयाश्च ते पजाह दुलंभप्रादुभावाश्च ते लोकं दक्िणीयाख्च ते धारयितव्या ॥ तत्कस्य हतः । तथा हि ते स्वे- २0 लोके इममेवं स्वंलोकविप्रत्यनीकं तथागतघभं अह्‌घत्ति ¦! न ते आनन्द सत्वा अवरकेण कुशलमूलेन समन्वागता भवन्ति । ते ९० ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ चानन्द सत्त्वा ममैकजातिप्रतिवद्धानि मिताणि भविष्यन्ति ॥ तत्क- स्माद्ैतीः । कश्चिद्‌ानन्द श्रवणादेव प्रियो भवति मनापञ्च नतु दशनेन । कश्चिद्‌ानन्द दशेनेनापि म्रियो भवति मनापञ्च नतु खलु पुनः श्रवणेन । कथिद्‌नन्द दभनेनापि वणेनापि भ्रियो ५ भवति मनापञ्च । तेषां केषांचिदानन्दाहं दशनेन वा अवशेन वा प्रियो मनापौ भवेयं निष्ठाल्व तच गच्छेया न तानि मभमेकजा- तिग्रतिबद्वानि मिचराणि । दृष्टासि तथागतेन मोचयितव्यासे तथा- गतेन ति समगुणप्रत्यंशासे तथागतगुणप्रत्यशासे तथागतेन कर्तव्या उपासकास तथागतं शरण गता उपान्तास्ते तथागतेन । ममान्तिकात्‌ १० खस्वप्यानन्द प्रवे बोधिसत्वचयामेव तावचचरतो ये केचिञ्चयादिताः सल्ला अगत्या ऽभयं प्रतियाचन्ते सख । तेभ्यो ऽहं सत्तेभ्यो ऽभर्य दत्तवान्‌ । किमङ्ग पुनरेतद्येनुत्तरा सम्यक्स बोचिमभिसंवद्वः ॥ अद्धायामानन्द्‌ योगः करणीयः । ददं तथागतो विक्लापयति । यद्‌ानन्द तथागतेन युष्माकं करणीय कतं तत्तथागतेन शोधितो १५ मानशच्यः। अवेणशेनाप्यानन्द भिचस्य ननु योजनशतान्तरमपि गच्छन्ति गल्ला च सुखिता भवन्यदृष्टपूवे मिचं दृष्टा । कः पनवौादोयेमां निःिल्य क्रुशलमूलान्यवरोपयन्ति । ज्ञास्न्त्यानन्द तथागता अर्हन्तः सम्यक बुद्धाः। प्रवेमिच्र्येते सतत्वासलथागतानामसाकमधते मिचाणि भवन्तौ ति ॥ तत्कस्मात्‌ । खलु प॒नरानन्द मिचं मिचस्य परिय च मनापं २० च भवति । तस्यापि (तदपि प्रियमेव भवति) भिचस्य यस्मिं सिचं तदपि प्रियमेव भवति मनापं च । तस्मात्तद्यानन्दारोचयामि च प्रतिवेदयामि च । अ्र्वामाचकसुत्पादयथ अनुपरिग्दिष्यामो वययना- ७ | ॥ जन्मपरिवतः ॥ ९१ गतानां तथागतानाम हतां सम्यक्स बुद्धानामन्तिके ते ऽस्याकमपि भिचा- णोति विदिला यथाभिप्रायं परिपूरयिष्यन्ति ॥ तयथापि नाम आनन्द कस्यचिदेव पृरुषसेकपचको भवेत्‌ । सुवयाः प्रदरिणिग्राही स च पुरूषो बङमिचो भवेत्‌ । स॒ तस्िन्‌ पितरि कालगंते न हि विहन्येत पितुमिनचसुपरि गृहीतः । एवभेवानन्द ये केचिन्मम द्वास्यन्ति ५ तानहसुपाददामि । भिचाणौीव मम तानि (ते) मम शरणं गताः ॥ बङ्मिचख तथागतः । तानि च तथागतस्य सिचाणि भूतवादरीनि न मृषावादौनि। अनुपरिन्द्‌म्यहं । भमूतवादीनां यानि तथागतसख मिचाण्यनागतासथयागता अहंन्तः सम्यक्सं बुद्धाः ॥ अच्चायामानन्द्‌ योगः करणीयः अचाहं युष्मान्‌ विज्ञापयामीति ॥ १ इति हि जाते बोधिसत्वे गगणतलगतान्यष्॒रःकोरिनयुतश्त- सहस्राणि दिथेः पुष्यश्रूपगन्धमाल्यविलेपनवस्त्राभर शैमायदे बीमभ्यव- किरन्ति सम ॥ तचेदमुच्यते। शुभविमलविशुद्धहेमप्रभा चन्र सूयेप्रभा षष्ठिद सहस्र दे वाप्परा मज्ञुघोषस्वराः । १५ तस्मि चणि उपेत्य तां लुम्बिनौं मायादेव्यन्रुवन्‌ मा खु जनि विषादु तुष्टा भवोपस्थायिकासे वय ।॥ भण हि तिं करणीयु किं कुमेहे केन कार्यच ते वय॑ तव सुसम्थोपस्थायिका प्रमभावस्िताः। अपि च भव उदग्र हषान्विता मा च खेदं जनेहि २० जरामरणविघाति वेयात्तमं अव्य देवी जनेषी लघु ॥ ९२ ॥ ललितविस्तर : ॥ अर यथ द्रम परिफुल् संपुष्िता शालवुक्ता इमे यथ चमरुसहस्र पे स्थिता भ्रामयन्तो भुजान्‌ । यथ च चलि ससागरा मेदिनी षड़्कारा दयं दिवि भुवि च विघृष्ट लोकोत्तरं त्वे जनेषौ सुत ॥ ५ यथ च प्रम विशुद्ध विभाजते खणंवणं शुभा तूयेशतमनोज्ञा चाघटडटिता घुष्ययन्ते ऽम्बरे । यथ च शतसहसख शुद्धा शुभा वीतरागाः सुरा नमिष॒ मुदितचित्ता अद्यो जने सवंलोकं हित ॥ शक्रमपि च ब्रह्म पालापिचन्याच या दवता १0 तुष्ट मुदितचित्ता पार््े सिता नामयन्तो मृजा । सो च परुषर्सिह शुद्त्रतो (भित) कुक्षि निधोवितो कनकगिरिनिकास शुद्धत्रतो निष्क्रम नायकः ॥ शक्रमपि च ब्रह्म तौ पाणिभिः संप्रतीच्छा सुनिं कैर शतसहस्र संकम्यिता अम सुक्ता शुभा । १५ अपि च चिषु अपायि सत्ता सुखी नास्ति दुःखं पन अमरशतसहसर पष्यां क्िपी रामय न्त्यम्बरान्‌ ॥ वीयंबलडंपेत वच्रात्मिका भेदिनी संस्थिता(ऽभूत्तदा पद्यु रुचिरचिच् अभ्युत्रतो यच (चक्राद्धचिचेभिः) पर्या स्थितो (ऽपि नायकः) । २0 सप्रपदक्रमिख ब्रह्मस्वरो सुचि घोषोत्तमे जरामरणविघाति वेव्योत्तमो भेथि स्तोतम: ॥ ॥ जन्मपरिवतंः ॥ ९३ गमणतलंस्थिहित्व ब्रह्मोत्तमो शक्रदे वोत्तमः सुचिरूचिरप्रसन्नगन्धोदकै विशलपी नायकं । अपि च उरगराजा शोतोष्णदे वारिधारे शुभ व्यसुञ्चतान्तरोकते स्थिताः अमरशतसहस्र गन्धोदके विखपी नायकं ॥ ५ लोकपालाश्च संभूान्त संधारयन्तौ करे: शोभनैः । चिसहसखा इयं ममि: कम्पते सचराचरा ॥ प्रभा च रुचिरा मुक्ता अपाया विशोधिताः । क्तेशदुःखाख्च ते शान्ता जाति लोकविनायके ॥ क्षिपन्ति मरूतः प्यं जाति ऽस्मिन्नर नायके । 40 क्रम सप्तपदां वीरः क्रमते बलवीयवान्‌ ॥ पारौ निकिपते यच भूमौ पद्यवराः शुभाः। अग्युत्रच्छन्ततो मह्यां सवैरतरविभरूषिताः ॥ यदा सप्रपदां गला ब्रह्मस्वरमुटाहरि । जरामरणविघाती भिषग्बर इवोद्गतः ॥ १५ व्यवलोकयित्वा च विशालदो दिशां ततौ गिरां मुच्चति अथंयुक्तां। ज्येष्ठौ ऽहं सवेलोकस्य अष्टो लोके विनायकः । दयं च जातिमेम पिमा इति) ॥ हास्यं च मुक्तं नरनायकेन स लीकपालैमेरुमिख्च सेने: । प्रसन्न चित्तैवेर यन्धवारिभिः संखकारितौो लोकहिताथेकारी ॥ २ अपि चोरगेद्ैः सहति: समथः गन्धोग्रधाराविसरेः लपिन्सु । अन्येऽपि दे वानयुता (स्थिता)ऽन्तरौके सपिन्सु गन्धाय्रजिने स्वर्यभं ॥ ५0 १५ २० ९४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ श्येतं च विपुलं कचं चामरांख शुभाम्बरान्‌ । अन्तरीक्े गता देवाः सापयन्ति नर्म ॥ (पञ्चकरुलिकशतानि प्रसूयन्ते स्म, पुरुष त्वरितु गत्व शुद्धोदनमव्रवीत्‌ हितो वृद्धि विपृल जात॒ देवा सुतो भूषितो लक्शिः। महकुलर तनस (वृद्धिभूता) व्यक्तौ असौ चक्रवर्तीश्विरः न च भवि प्रतिशव जम्बष्वजे एकको भवेत्‌ ॥ द्वितियु पुरुष गत्र (रान्न) शतोदने यचैषयिता क्रमे वुद्धि विपल देव जाता नपे शकियाना कने । पञ्चविंशतिसहस्र जाताः सताः शक्िया्नां गुर सविं वलड्पेत नम्राः समा दुष््रघषाः पर्‌. ॥ अपर पुरुष आह देवा शरणा नन्द्‌श्ब्दं ममा छन्द कप्रमुखानि चेरीसुता जात अष्टा शता । अपि च दशसहस्र जाता हयाः कण्ठकस्य सखा तुरगवरप्रधान हेमप्रभा मञ्ञुकेशावराः ॥ विंशति च सहस्र पयेन्तकाः कोड़राजासथा नुपति क्रमं तेभि चान्वाक्रमी साधु देवा जया। अज्ञा खलु ददाहि गच्छाम किंवा करोमो नुपा लमिह वशितु प्रापु भृत्या वयं भटुदेवा जया ॥ विंशति च सहस नागोत्तमा हमजालोज्वला लरितमुपगभिन्सु राज्ञो गृहं गजंमाना नभे । ७ | ॥ जन्मपरि वतेः ॥ ९५ कछष्णसबलवत्सगोपामुखा जात षष्टिश्रता इयमपि सुति देवदेवोत्तमे वृद्धि राज्ञो गृहे ॥ अपि च नुएति गच्छ ग्क्त स्वयं सवेभेव प्रभौ पृस्यतेज प्रमे । नरमरुतसहस्र ये हषिता दृष्ट जति गुरणा ५ बोधिवर अशोक संप्रस्िताः क्सिप्र मोमो जिनाः ॥ इति॥ इति हि भिक्तवौो जति बोधिसत्वे तत्क्णं दाननिसगेः पुनरुत्तरि प्रवतेते सख । पञ्च च कुलिकाशतानि प्रसूयन्ते सख । दश च कन्या- सहस्राणि यशोवतौप्रमुखानि । अष्टौटदासोशतानि अष्टौदासशतानि छन्द कप्रमुखानि । दश वडवासहस्राणि दश किशोरसहस्राणि 0 कण्डकंप्रमुखानि । पञ्च करेणुसहस्राणि पञ्च पिङ्गसहस्राणि प्रसूयन्ते स्य । तानि सवोाणि रान्ना शुद्धोदगेन पुस्तवरोपेतानि कुमारस्य करोडाथे दत्तान्यभूवन्‌ ॥ चतुणां च द्ीपकोरीशतसहस्राणां मध्ये पुथिवीप्रदशे अश्चत्ययष्िः प्रादुरभरूदन्तद्ींपे च चन्दनवनं प्रादुबंभूव । बोधिसत्लस्य परिभोगाथे बो धिस्लखयि वानुभवेन, पञ्च चोद्यानशतानि १५ समन्तात्रगरस्य म्रादुबेभूवुर्बोधिसच्स्य परिभोगाय । पञ्च च निघा- नसहस्राणि धरणीतलादुत्सुत्य मुखं दशेयन्ति स्र ॥ इति हि चे केचिद्राज्ञः शुद्ोदनस्याथाभिप्रेता अभूवन्‌ ते स्वै सम॒द्धाभिपरिता अभूवन्‌ संसिद्धाः ॥ ततो राज्ञः शुद्धोदरनेतदभूत्‌ । किमहं कुमारस्य नामधेयं २० करिष्यामीति ॥ ततोऽखैतद भत्‌ । असख हि जातमतरिण मम सवाथाः संसिद्धाः । यन्वहमस्य सवा थंसिद्ध इति नाम कुया ॥ ततो राजा ९६ ॥ ललितविस्तर: ॥ | अ बोधिशक्त महता सत्करिणए सत्छत्य सवायसिदो भ्यं कमारो नासा भवतु इति नामास्याकार्षीत्‌ ॥ दरति हि भिक्षवो जति बोधिसत्वे मातुः कुलिपा्ंमक्ततमनुप- हतममभवयथा पूव तथा पश्चात्‌ ॥ निततिषयन्दाम्बुकूपा. प्रादुरभूवघ्र ५ अपि च सुगन्धतिलप्रष्करिण्यः ॥ पञ्चाप्ठर.सदस्राणि दिव्यगन्धपरिवा- सिततेलपरि गृहीतानि बोधिसत्वमातरमुपसंक्रम्य सुजातजाति तामक्ञा- न्तकायतां च परिपृच्छन्ति स्म । पच्चाप्छरःसहस्राणि दि यानुलेपनप- रिगृहीतानि बोधिसत्वमातरमुपसंक्रम्य सुजातजति तामक्तान्तकाय्ता च परिपृच्छन्ति स्म| पञ्चाष्सरसहस्राणि दिव्यगन्धोदर्‌कपरिप्णंघरा- १० परि गृहीतानि बोधिस्तमातरसुपर्॑क्रम्य सुजातजाति तामक्तान्तकायर्ता चे परिपृच्छन्ति ख । प्राप्परःसहस्राणि दिव्यद्‌ारकचौवरपरिगृही- तानि बोधिस्वमातरसमुपसंक्रम्य सुजातजाते तामक्तान्तकायता च परिपृच्छन्ति सम । पञ्चाप्ठरःसहखाणि दिव्यद्‌ारकाभरणपरि गृहीतानि बौधिसत्वमातरमुपसक्रम्य मुजातजति तामक्रान्तकायता च परिपु- ११ च्छन्ति स्म । पञ्चाप्ठर.सहसख्राणि दिव्यत्‌यंसंगीतिसंप्रभणितेन बोधि- सत्वमातरमुपसंक्रम्य सुजातजति तामक्तान्तकायता च परिपच्छन्तिख। यावन्तश्चैह जख्बदधीपे बाह्याः पञ्चाभिज्ञा खषयते सवे गगणतलेनागत्य राज्ञः शुच्ोदनसछ पुरतः श्थित्वा जयविदधिशब्द्‌ मनुश्ावयन्ति स्म । इति हि भिक्तवो जातमाचो बोधिसत्वः सघ्रराच लुम्बिनीवने २० दि चमानुष्यकेस्तूयंताडाव्च॑रे: सत्क्रियते सर । गुरुक्रियते स्यम । मान्यति सख । पृज्यते सख । खायभोज्यस्वादनीयानि विशथ्रा्यन्ते स्म । सर्वग्रा- क्यगणाञ्च संनिपात्यानन्द शब्दमुदीरयन्ति सख ।! दानानि च ददन्ति ७| ॥ जन्मपरिवतेः ॥ ९७ स । पुण्यानि च कुवन्ति स । द्वा्चिशच्च ब्राह्मणशतसहस्राणि दिने दिने संतप्येन्ते ख । येषां च येनाथन तिभ्यस्तदोयति स्म । शक्र देवानामिन्द्रो ब्रह्मा च तस्यां ब्राह्मणपषदि मानवकष्पममिनिमे- याग्रासने निषव्येमां मङ्कल्यां गाथामभ्यभाषतां ॥ अपायाञ्च यथा शान्ता सुखी सवै यथा जगत्‌ । ध्रुवं सुखावहौो जातः मुखे स्थापयिता जग॑त्‌ ॥ यथा वितिमिरा चामा रविचन्रसुरप्रभाः। अभिभूता न भासन्ते ध्रुवं पुखप्रभोद्धवः ॥ पश्यन्यनयना यद्च्‌ द्रोचहीनाः श्णन्ति च । उन्मत्तकाः स्म॒तीमन्तो भविता लोक्चेतियः ॥ न बाधन्ते यथा केशा जातं मेचजनं जगत्‌ । निःसंशयं ब्रह्मकोरीनां भविता पजनारहः ॥ यथः संपुष्पिताः शाला मेदिनी च समा स्िता। ध्रुवं सवंजगत्यूज्यः सवेक्नो ऽयं भविष्यति ॥ यथा निराकुलो लोको महापद्यो यथोद्धवः। निःसंशयं मह तिजा लोकनाथो भविष्यति ॥ यथा च मृदुका वाता दिव्यगन्धोपवासिताः। शमेन्ि व्याधि स्तानां वेव्यराजो भविष्यति ॥ वीतरागा यथा चेमे रूपघातौ मरुच्छताः । करताञ्जलिं नमस्यन्ते दकतिणोयो भविष्यति ॥ यथा च मनुजा देवान्‌ देवाः पश्यन्ति मानुषान्‌ । हेटयन्ति न चान्योन्यं सार्थवाहो भविष्यति ॥ ५१० १५ २० ९८ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ यथा च उवलनः शान्तः सवा नव्यश्च विस्थिताः। मृच्छ च कम्पते भूमिः भविता तत्वदशंकः ॥ दति । दरति हि भिक्तवः सप्तराचजातस्य बोधिसत्वस्य माता मायदिवी कालमकरोत्‌ । सा कालगता चायचचिशति द्वे षुपपद्यत ॥ स्वात्‌ खल ५ यनभिं्वौ युष्माकमेवं बोधिस्तापराधेन मायदिवी कालगतेति । न खखेवं द्रष्टव्यं ॥ तत्कस््ाद्धेतो: । एतत्‌ परम हि तस्या आयुष माणमभूत्‌ । अतीतानामपि भिक्वो बोधिसत्वानां सपघ्रराचजातानां जनेच्यः कालमकुवेन्त ॥ तत्कस्मद्धेतोः । विवृद्धस्य हि बोधिसत्वस्य परिपर्णेद्धि यस्याभिनिष्करामतो मातुर्हदय स्फुटेत ॥ % दति हि भिच्वः सप्तमे दिवे यादृश्रनव दयूहेन मायादैवी कपिलवसतुनो महानगरादुद्यानमरूमिममिनिष्क्रान्तामत्‌ । ततः कोरी- शतसह खगुणोत्तरेण महाव्यहेन बोधिसत्वः कपिलवस्तु महानगरं प्राविक्तत्‌ ॥ तस्य च प्रविशतः पञ्च प्रण॑कु्मसहस्राणि गन्धोद्‌ कपरि- पणोनि पुरतो नीयन्ते ख । एवं पञ्च कन्यासहस्राणि मयूर हस्तका- १५ परिगृहौतानि पुरतो गच्छन्ति सख । पञ्च च कन्यासहस्राणि तालवुक्षक- परिगृहीतानि पुरतो गच्छन्ति स्र । पञ्च च कन्यासहस्राणि गन्धोद्‌- कमङ्गारपरिगहोतानि पुरतो गच्छन्ति स्र । मार्गमवसिश्चन्ति ख ॥ पञ्च च कन्यासहस्राणि विचिच्रपटलकपरि गृहीतानि पुरतो गच्छन्ति ख । पञ्च च कन्यासहस्ताणि नवविचिचप्रलम्बनमालापरिगृहीतानि ९० पुरतो गच्छन्ति सम । पञ्च॒ च कन्यासहस्राणि रल्रभद्रालकारपरिगृ- हतानि पुरतो गच्छन्ति ख । मागं शोधयन्ति स्म ॥ पञ्च च कन्धा- सहस्राणि भद्रासनपरि गृहीतानि पुरतो गच्छन्ति सख । पञ्च च ७| ॥ जन्मपरिवतेः ॥ ९९ ब्राह्मणसहस्राणि घण्टापरि गृहीतानि माङ्गल्यशब्दं श्रावयन्तः पुरती गच्छन्ति स्म । विंशति नागसहस्राणि सवालकार विभूषितानि पुरतौ गच्छन्ति स्यम! विंशति हयसहस्राणि सुवणलंकारसंकत्रानि सवालै- कारविभ्रषितानि पुरतौ गच्छन्ति सख। अशौतिरथसहस्राणि उच्छछित- कचष्वजपराकाकिद्धि नीज7लसमलंक तानि बोधिसत्वस्य पुष्ठतो ऽनुगच्छ- ५ न्ति द्म। चलारिशत्पद्‌ातिसहस्राणि शराणां वीराणां वराङ्गरूपिणां संनद्धदृढवमेकवचानां बोधिसत्वं गच्छन्तमनुगच्छन्ति सम । गगणतल- गतानि चाप्रमेयासंस्येयान्यभिज्ञातानि कामावचराणां खूपावचरदेव- पचकोरीनयुतशतसहस्राणि नानाप्रकारमने कब्यूहे बोधिसत्वस्य पूजां कवंन्तो ऽनुगच्छन्ति सख ॥ यसिंञ्च वरप्रवररथे बोधिसत्वः समभिरूढो १० ऽभूत्‌ स॒ कामावचरेरदेवैरनेकैमेहाय्यूहै : समलंक्रतो ऽभूत्‌ ॥ विंशति च देवकन्यासहस्राणि सवालंकार विभरूषितानि रतरसूचपरिगृहीतानि तं रथं वहन्ति सख । इयोश्चाष्छरसोमेध्ये एका मानुषौ कन्या दयोमो- नुषी कन्ययोमेध्ये एकाष्छरा। न चाप्परसो मानुषीणामामगन्धं जिघ्रन्ति स्म। न च मानुषा अप्सरसां ख्यं दृष्टा प्रमादमापद्यन्ते स । यदिदं १५ बोधिसत्वस्य तेजोऽनुभावेन ॥ दति हि भिक्षवः कपिलाद्ूये पुरर्वरे सवाथ॑सिद्धाय पञ्चमाः शाक्यश्तैः पञ्च गृहशतानि निमापितान्यभूवन्‌ बोधिसत्तमुिख । ते बोधिसत्त्व नगर प्रविशन्तं सखस्वगृहद्वारम्रले स्थिवा कताज्ञलिपुरा अभिनतकायाः सगौरवा एवमाज्ञः। इह भोः सवौाथेसिद्ध प्रविश । २० दूह भो देवातिदिव प्रविश । इह मोः शुद्धम्नत्ल प्रविश । इह मोः सारथिवर प्रविश । इह भोः प्रौतिप्रामोद्यकर प्रविश । इह भो | श १00 ॥ स्वलि तविस्तर : ॥ [अ अनिन्दितियशः प्रविश । दह भो. समन्तचत्तुः प्रविश । इह भो असमसम प्रविश | दह भो असदृप्रगुणतेजोधर लक्णनुव्यञ्ननसलं- छरतकाय प्रविशेति ॥ (ततञ्ोपाद्‌ाय कमारखह सवयसः सवाधै- सिद्व एति संज्ञामगमत्‌) ॥ ५ तत्र राजा शरुद्धोद्‌नस्तेषां स्वेषामनुवतंनाथं बोधिसत्तं सवंगृहेषु प्रवेश्य चत॒ण मासानामत्ययाद्रोधिसत्तं स्व गृहे प्रवेशयति स्म| तवच नानारतरद्यूहौ नाम महाप्रसाद स्तं बोधिसत्वः समारूढो ऽभूत्‌ ॥ तते वृद्धवृद्धाः शाक्याः संनिपल्यैवं मतं चारयन्ति स्म।का नु वल्‌ समधी बोधिसत्व गोपायितुं केलयितुं ममा्यितुं हितचित्ततया म॑चचित्ततया १० गुणचित्ततया सौम्यचित्ततया चेपति॥ तच पञ्च माचाणि ग्राक्यवधूशता- न्येकैका एवमाङः। अहं कुमारमुपस्यास्य इति ॥ तव महन्नकमहल्िकाः शाक्या एवमाह: । सवा एता वधूका नवा दहालर्ण्यः । खूपयौ- वनमदमत्ता नेताः समथो बोधिसत्वं कानेन कालमुपस्थापयितुं । अथ च पुनरियं महाप्रजापती गौतमी कुमारस्य मातुस्वसा ! एषा समथा १५ कुमारं सम्यक्सुसेन संवधेयितुं । राजानं च शद्धोदनमभिधार धितुं । दति हि ते सवं समया मूला महाप्रजापती गौतमीमुत्साहयन्ति स्म ॥ दति हि महाप्रजापती गौतमी कुमारं संवर्धयति स ॥ तच बोधिसत्त्वस्य दार्चिंश्चाच्यः संस्थापिता अभूवन्‌ । अष्टावङ्गधाच्य:। अष्टौ कौरधात्यः। अष्टौ मलघाच्यः। अष्टौ क्रीडाघाच्यः ॥ २० ततो राजा शुद्धोदनः सवै शाक्यगणं संनिपािवं मीमांसते ख । कि ज॒ खल्वयं कुमारो राजा भविष्यति चक्रवत्याहौखिदभिनिष्कमि- ष्यति प्रव्रज्यायै ॥ ७ | ॥ जन्मपरिवतेः ॥ १०१ तेन च समयेन हिमवतः पवंतराजस्य पाच असितो नाम महषः प्रतिवसति सख । पञ्चाभिज्ञ: साधं नरदत्तेन भाग्नियेन ॥ सं बोधिसत्त्वस्य जातमाचस्य बदन्याश्चयाडतग्रातिहायै यद्र कीत्‌ । गगणतलगता दे वपुचान्‌ बुद्धशब्दमनुश्रावयतो ऽम्बरणि च भामयत द्तश्ततः प्रसुदितान्‌ भ्रमतो ऽद्राकतीत्‌ ॥ तद्यैतदभत्‌। यन्वहं व्यवलो- कयेयमिति ॥ स दिथेन चक्षषा सवै जस्छुदीपमनुविलोकयत्नद्राचीत्‌ कपिलाद्भये महापुरवरे राज्ञः शु्ोदनस्य गहे कुमारं जातं शतपु- र्यतेजसेजितं सवंलोकम हितं दार्चिंशन्महापुरुषलचणिः समसंक तगाचं । दृष्टा च पुननेरदत्तं मानवकमामन््रयते स । यत्‌ खलु मानवकं जानीया जम्बुद्वीपे महारलमुत्पत्चं । कपिलवस्त॒नि महानगरे रान्न: %० शुद्धोदनस्य गृहे कुमारो जातः शतपुण्यतेजस्तेज्ितः सर्वलोकमहितो द्ार्चिंशहापुरुषलकणि : समन्वागतः ॥ स चेत्सो ऽगारमध्यावसिष्यति राजा भविष्यति चतुरङ्कखक्रवर्तीं विजितवान्‌ । धाभिको धमराजो जानपदस्थामवीयैप्राप्रः सप्ररत्रसमन्वागतः । तस्येमानि सत्र रत्नानि भवन्ति तद्यथा । चक्ररतै हस्िरतं अश्वरते मणिर स्तीरतं गृह- पतिर्न परिणायकरते। एवं सप्ररत्रसंपरणेख्ास्य पुजसहस भविष्यति । शाराणां वीराणां वराङ्गरूपिणां परसेन्यप्रमदेकानां । स इमं महा- पुथिवीमण्डलं समुद्रपरिखमदण्डेनाशस्तेण सेन (धर्मेण) बलेनाभि- भूयाभिनिजित्य राज्यं करि ष्यलेश्चयाधिपलेन । स चैत्युनरगारादन- गारिका प्रत्रजिष्यति । तथागतो भविष्यति अहन्‌ सम्यक्स बुद्धौ नेता २० अनन्यनेयः शास्ता लोके संवृद्ध: । तदे तह्य पसंक्रमिष्यावस्तद् षटुमिति ॥ १०२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ अथ ससखसितो महर्षिः साधं नरदत्तेन भागिंनेयेन राजहंस दव गगणतलादभ्युद्रम्य समुत्लुत्य येन कथिनवस्तु महानगरं तेनो- पसंक्रामदुपरसक्रम्य ऋषिं प्रतिसंहृत्य पद्यामेव कपिलवस्तु महानगरं प्रविश येन राक्नः शुद्धोदनस्य न्विशनं तेनोपसक्रामदुपसंक्रम्य ५ राज्ञः शुद्धोदनस्य गृहद्वारे ऽस्थात्‌ ॥ दति हि भिक्तवो ऽसितो महषिंः पश्यति स्म राज्ञः शुद्धोदनस्य गृहद्वारि ऽनेकानि प्राणिशतसहस्राणि संनिपतितानि ॥ अथ खलत्व- सितो महषिदैवारिकसुपरसक्रम्येवमाह । गच्छं त्वं भोः पुरूष रान्न: शद्धोदनस्य निवेदय दारे खषिव्यवस्थित दति ॥ परमेति दौवा 0 रिको ऽसितस्य महर्षेः प्रतिश्रुत्य येन राजा शुद्ोद्‌नस्तेनोपसंक्रा- मदुपसंक्रम्य कताज्ञलिपुरो राजानं शुद्धोद्‌ नमेवमाह । यत्‌ खलु देव जानीया छषिजीणौ वृद्धो महल्लको द्वारे स्थितः । एवं च वदति राजानमहं द्रष्टुकाम इति ॥ अथ राजा शुद्धोदनो ऽसितस्य महर्षेरासनं प्रन्नाप्य तं पुरुषभेवमाह । प्रविशतु छषिरिति ॥ अथ ५स पुरूषो राजकुलाचिक्रम्यासितं महषिमेवमाह । प्रविशेति ॥ अथ खस्वसितो मह षिर्येन राजा शुद्धोद नसेनोपसंक्रामदुपसंक्रम्य परतः खिला राजानं शु द्धोद नभेवमाह । जय जय महाराज चिर- मायुः पालय धर्मेण राज्यं कारयेति ॥ अथ स राजा शुद्धोदनो ऽसितस्य महषेरघेपाद्यमचेनं च कछला ) साधु सुष्टु च परिगृह्य आसनेनोपनि मन्त्रयति स्म । सुखोपविष्टं चैनं ज्ञाला सगौरवः सुप्रतीस एवमाह । न स्मराम्यहं तव षे द्‌ शनं । तत्क नार्थनेह भ्यागतौ ऽसि किं प्रयोजनं ॥ ७| ॥ जन्मपरिवतः ॥ १०३ एवमुक्ते ऽसितो महर्षी राजानं शु्धोद नभेतद वोचत्‌ । पुचस्ते महाराज जातस्तमहं द्रष्टुकाम इहागत इति ॥ राजा आह । स्वपिति महं कुमारो मुद्तेमागमय यावदुत्था- स्यतीति ॥ ऋषिरवोचत्‌ । न महाराज तादृशा महापुरूषाशचिरं स्वपन्ति ५ जागर शीलास्तादृ शाः सव्युपुरुषा भवन्ति ।॥ दति हि भिक्तवो बोधिसत्त्वो ऽसितसय महर्षेर नुकम्पया जा- गरणनिमितत्तमकरोत्‌ ।॥ अथ खल राजा शुद्धोदनः सवा्थसिचं कुमारमुभाग्यां पाणिभ्यां साघु च सुषु चानुपरिगृह्यासितस्य महर्षे रन्तिकसुपनामयति सख ॥ १० इति ह्यसितो महषिंबोधिसत्वमवलोक्य द्वाचिंशता महापुरुष- लक्षणे: समन्वागतमशीत्यनुव्यज्ञनसुविचिचगाचं एतक्रब्रह्मलोकपाला्तिरि- कवपुषं दिनकरशतसहखातिरि कतेजसं सवाङ्सुन्दरं दृष्टा चोदानसु- दानयति सख । आश्चयंपुङ्गलो वताचं लोके प्रादुभूतः (महाशर्यपङ्गलो वताय लोके प्रादुभूतः)। इल्युत्यायासनात्छताज्ञलिपुरो बोधिसत्वस्य १५ चरणयोः प्रणिप्य म्रदक्िणीकत्य च बौोधिस्लमंङ्कन परिगृह्य निध्या- यत्रवख्ितो ऽभूत्‌ ॥ सो ऽद्राचीद्रोधिसच्चस्य दार्चिंशन्महापुरूषलत्षणानि येः समन्वागतस्य पुरुषपुद्धलस्य दे गतौ भवतो नान्या । स चेदगा- रमध्यावसति राजा भवति । चतुरङ्श्चक्रवतीं परवेवव्यावदेवैश्याधि- पत्येन । स चेत्युनरगारादनगारि्कां प्रत्रजति तथागतौ भविष्ति २० विघुष्टशब्द : सम्यक्संबद्धः॥ सतं दृष्टा प्रारोदीदश्रणि च प्रवतेयन्‌ गभीरं च निःसति सख ॥ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ अद्रारीद्राजा शुदौदनो ऽसित महर्षिं रूद्न्तमश्रूशि च यमानं गम्मीरं च निःसन्त । दृष्टा च॒ सहर्षितरोमकूपजा- रितं त्वरितं दीनमना असितं महष॑मेतद वोचत्‌ । किमिद मुषे सि अश्रूणि च प्रवतेयसि गम्भीर च निःधससि। मा खल्‌ रस काचिदििप्रतिपत्तिः ॥ एवसुक्ते ऽसितो महर्षौ राजान शुद्धोद्नमेवमाह । नाहं राज क्रुमारस्यायेन रोदिमि नाप्यस्य काचिद्विप्रतिपत्तिः। कविं प्रानमहं रोदिमि ॥ तत्कस्मादेतोः । अहं च महाराज जीणौं महल्लको ऽय॑ च सर्वाथेसिद्धः कमारो ऽवश्यमनुत्तरां सम्यक्सं- थमभिसंभोत्छत्यभिसंवध्य चानुत्तर धर्मचक्रं प्रवतंयिष्यति । तितं अमेन वा ब्राह्मणेन वा दैवैन वा मारेण वा अन्येन पुनः केनचिह्लोके सहधर्मेणए । सदेवकस्य लोकस्य हिताय य घरमे देशयिष्यति । आदौ कल्याणं मध्ये कल्याण पयंवसनि णं स्वथं मुव्यज्ञनं केवले परिपणे परिशुदं पयंवद्‌तं ब्रह्मचर्यं गनां संप्रकाश्यिष्यति । अस्मात्तं घं अुता जातिघधमाणः सत्वा 7 परिमोकने । एवं जराव्याधिमरणशोकपरिरेवदुःखदौमेनस्यो- सेभ्यः परिमोक्तन्ते । राग्देषमोहामिसं तघ्रानां सत्वार्मा सद्धम- षेण प्रद्धादनं करिति ! नानाकुदृष्टि्हणप्रस्कन्धाना स्वानां प्रयातानामुज॒मागेण निवाणपथमुपनेष्यति । संसारपज्ञरचारका- वानां क्ञेशवन्धनबद्धानां सत्वानां बन्धननिमोकरं करिष्यति । नतमस्िमिरपरलपयेवनद्धनयनानां स्वानां प्रज्ञाचचुरुत्पा- ष्यति । क्ैशशल्यविद्धानां सत्वानां शल्योद्धरणं करिष्यति । तव्यथा ७| ॥ जन्मपरि वतेः ॥ १०५ महारज ओदुम्बर पुष्पं कदाचित्कहिचिज्ञीकै उत्पद्यते । एवमिव महाराज कट्‌ाचित्कहिंचिद्रङ्भिः कल्यकोिनयुतैवबद्धा भगवन्तो लीके उत्पद्यन्ते ॥ सो ऽं कुमारो ऽवश्यमनुत्तरां सम्यक्सं बोधिमनि- संमोत्छ्यति । अभिसंवुध्य च सत्वकोरीनिदुतशतसहस्राशि संसारणा- गरष्त्‌ पार सुत्तारयिष्यति । अमुते च प्रतिष्ठापयिष्यति ॥ व्यच तं बृ्रत्नं न द्रच्याम इवेव तदह महाराज रोदिमि परिदीनमना दौधे च जिश्वसामि । यदहभमिम नारोगये ऽपि रचयिष्यामि ॥ यथा द्यसख्नाकं महाराज मन्त्रतेदशास्तेष्वागच्छति । नार्हति सवाथसिद्वः कुमारो ऽगारमध्यावसितुं ॥ तत्कस्य हेतोः । तथा हि महाराज सवाथंसिद्धः कुमारो द्वाचिंशता मडापुरुबलक्षशिः १० समन्वागतः ॥ कतमैदहाचिंशतः । तदयथा । उष्णीषशौषोः महाराज सवाथेसिद्धः कुमारः । अनिन महाराज प्रथमेन महापुरुषलक्तशेन समन्वागतः सवाथेसिद्धः कुमारः । भिच्नाज्ञनमयूरकलापामिनीलव- लितम्रद दिणावतेकेशः । समविपुलललार : । ऊणा महाराज सवाथै- सिद्धस्य कुमारस्य मुवोमध्ये जाता हिमरजतप्रक्राशा । गोपच्छनेचः । १५ अभिनीौलनेनः ¦ समवल्ारिंश्दन्तः । अविरलदन्तः । शुक्तदटन्तः । ब्रह्मस्व रो महाराज सवौयेसिद्ध : कुमारः । रसरसायवान्‌ । प्रभूतत- नुजिड्क : । सिंहहनु: । सुसं वत्तख्कन्धः । सप्नोत्सद : । चितान्तरांसः । सुच्छसु व णंव णे विः । स्थितो ऽनवनतप्रलम्बवाङ् : । सिंहपवौर्धकायः। न्ग्रोष्यपरिमण्डलो महाराज सवाथेसिद्धः कुमारः । एकैकरोमा । २० ऊधाग्ाभिप्रदजिणावतेरोमाः । कोशोपगतवस्तिगुह्यः । सुविवर्ति- तोरुः । एेयमुगराजजक्ः । दौ घेङ्कलिः । आयतपा्णिपाद्‌ः । १०६ ॥ ललितविस्तर: ॥ | अर उत्सङ्पाद : । मृदुतरुणहलपाद्‌ : । जाला ङ्कलिहस्तपादः । दीघीङ्लि- रध.कमतलयोर्महाराज सवायथेसिदस्य कुमारस्य चक्रो जाति चिच (अर्चिष्मती प्रभास्रे सिते, सहस्रारे सनेमिके सनाभिके । सुप्रति- षितसमपादौ महाराज सवाधंसिद्धः कुमारः । अनेन महाराज ५ दाविंशत्तमेन महापुरुषलक्तणेन समन्वागत. सवाथसिद: कुमारः । न च महाराज चक्रवतिनामेवंविधानि लक्तणानि भवन्ति बोधि- सलानां च तादृशानि लक्तणानि भवन्ति ॥ संविद्यते खल्‌ पुनमेहाराज सवाथसिदस्य कुमारस्य काये ऽश्रीत्यनुव्यज्ञनानि । यैः समन्वागतः सवाथंसिद्धः कुमारो नार्ह्- १० गार मध्यावसितुं । अवश्यमभिनिष्क्रमिष्यति प्रत्रज्याय ॥ कतमानि च महाराज तान्यशीत्यनुव्यज्ञनानि । तदयथा । तुद्धनग्वद् महाराज सवा्सिद्धः कमारः । ताम्रनखद्च लिग्धनखय वुत्ताङ्खलिद्य अनुप वेचिचाङ्लि्च गूढशिरश्च गूढगुल्फञ्च घनसधि अविषमसमपादस आयतपाष्णिख महाराज सवाधंसिद्धः कमार. । लिग्धपाणिलेखश्च १५ तुल्यपाशिलेखञ्च गम्भी रपाणिलेखश्च अलजिह्यपाणिलेखख अनुपवंपाशि- लेखञ्च विम्बोष्ठ नोचवचनशब्दञ्च मुदुतरुणतास्रजिद्भञ्च गजगजिता- भिसनितमेषसरमघुर मज्ञुघोषञश्च परिएणंव्यज्ञनख महाराजे सवा्- सिद्धः कुमारः । प्रलम्बबाङ्ख शुचिगाचवस्तुसंपन्नश्च मुदुगाचश्च विशालगाचञ्च अदौनगाचरश्च अनुपर्वोत्नतगाचञ्च सुसमाहितगाचश्च २० सुविभक्तगाचञ्च पुथुविपुलसुपरिपणजानुमण्डल्च वृत्तगाचञ् महाराज सवा्थ॑सिद्धः कुमारः । सुपरिमृष्टगाचश्च अजिद्य वृषभगाचश्च अनुपूर्वं गाचञ्च गस्मीरनाभिश्च अजिह्मनाभिश्च अनुपूव॑नाभिख्च शुच्याचारख्च ७| ॥ जन्मपरिवतेः ॥ १०७ ऋषंभवत्समन्तप्रासादि क्श परमसुविशद्ध वितिमिरालोकसमन्तप्रभख नागविलम्बितगतिख महाराज सवाधथेसि्ध : कुमारः । सिंह विक्रान्तग- तिञ् ऋषभविक्रान्तगतिख् हंसविक्रान्तगतिख असिप्रदक्तिणावतेगतिश्च वृत्तकुर्तिख मृष्टकर्तिखच अजिह्यकुलचि्च चापोदरश्च व्यपगतदछन्द दौषः नीलकालकादुष्टशरीरञ्च वत्तदं्रश्च महाराज सवाथंसिद्धः कुमारः । तीच्शदं रख अनुपवेदंष्र्च तुङ्गनासख शुचिनयनश्च विमलनयनश्च प्रहसितनयनञ आयतनयनञ्च विशालनयनश्च नौलक्वलयदलसदृश- नयनख सहितभ्रूख महाराज सवाथेसिद्धः कमारः । चिचभ्रूञ्च असितभ्रूश्च संगतभ्रूश्च अनुपरवेभ्रूश्च पौनगण्डख अविषमगण्डखच व्यप- गतगण्डदोषञओ्च अनुपहतक्रुष्टञ्च सुविदितेद्धियञ्च सुपरि परे द्धि यख १० महाराज सवाथेसिद्धः कुमारः । संगतसुखललारख परि पूर्णो्तमाङ्गश्च असितकेशख सहितकेशश्च (सुसंगतकेशखख) सुरभिवेशख्च अपरूषके श ञ्च अनाकुलकेशख अनुपूवेकेशओ्च सुकृञ्चितंके शख ओीवत्सस्व स्तिकनन्दयावते- वधेमानसंख्थानकेशश्च महाराज सवोथेसिद्ध: कुमारः इमानि तानि महाराज सवाथंसिद्धस्य कुमार स्याशीत्यनुव्यज्ञनानि । यै: समन्वागत : १५ सवाथेसिद्धः कमारो नाहत्यगारमध्यावसितुं । अवश्चमभिनिष्क्रमि- ष्यति प्रव्रज्याये । अथ खल राजा शुद्धोदनो ऽसितस्य महर्षः सकाशात्कुमारसयदं व्याकरणं श्रुता संतुष्ट उदग्र आत्तमना: प्रमुदितः प्रीतिसौमनस्यजात उत्थायासनाद्रोधिसतत्स्य चरणयो: प्रणिपत्येमां गायथामभाषत । वन्दितस्त्वं सुरैः सद्धरः ऋषिभिख्ासि पजितः। वैव्यं सवस्य लोकस्य बन्दे ऽहमपि लां विभो । १०८ ॥ ललितविस्तर: ॥ |अ० दति हि भिक्षवो राजा शुद्धोदनो ऽसितं महषिं साधं नरदत्ेन भागिनेयेनानुरूपिण भक्तैन सतपयति स्म । सतणो- भिङ्ाय प्रदक्तिणमकरोत्‌ ॥ अथ खत्वसितो महिसत एवद्यौ विहायसा प्राक्रमत्‌ । येन स्वाश्मस्तनोपासक्रामत्‌ । ५ अथ (खल्‌ द्वयं संक्रम्य) तच खल्वसितो महधिनैरदत्त मान- वकभेतद वोचत्‌ । यदा लं नरदत्त शृणुया वुद्धौ लोके उत्पन्न इति तद्‌ा ले गला तस्य शासने प्रत्रजेः। तत्ते भविष्यति दीघंराचमधा हिताय सुखायेति ॥ तत्रेदमुच्यते । १० दृष्टा देवगणातच्तभसलगतान्‌ वुद्धश्रवोद्रारिणो देवर्षीरसितो ऽद्विकन्दरगतः प्रीति परा प्राप्रवान्‌ । बृद्धो नाम पद्‌ किभमेतदिह भोः हषावहं प्राणिना प्रद्धादं मम काय एति सुखितं शान्तं च चित्तं परं । किं देवो त्वमुरो ऽथवापि स भवेद्‌ गरुडो ऽयवा किन्नरः १५ बुद्धो नाम किमेतदश्रुतपदं प्रीतिकरं मोदनं । दिव्या चक्ुष प्रत्ते दशदिशः शेलान्‌ महीं सागरान्‌ भूयः पश्यति चाद्खुतं बविधं भूमौ गिरौ सागरे ॥ अआभेयं प्रविराजते सुरुचिरा प्रद्धादयन्ती तनुं जाताञ्चैव यथा हि शैलशिखरे सखिग्धाः प्रबाडाद्राः २० वृक्ञाञ्चैव यथा सुपुष्यभरिता नानाफनैमण्डिताः सुव्यक्तं चिभवे भविष्यति लघु रत्रोद्धवः शोभनः ॥ ७| ॥ जन्भपरिवतेः ॥ १०९ भूमिभाति यथा च पाणिसदृशा सवौ समा निमंला देवा्चैव यथा प्रहृष्टमनसः खे भामयन्त्यम्बरान्‌ । यदत्सागरनागराजनिलये रताः स्वन्ते ऽइताः सुव्यक्तं जिनरत्र जस्लनिलये धमाकरस्योद्धवः ॥ यद्रच्छान्त अपाय दुःखविगताः स्वाञ्च सौख्यान्िताः ५ यद्वदे वगणा नभस्तलगता गच्छन्ति हषान्िताः । यथ च ल्लिग्धरवं मनोज्ञ पणुवा द्वन संगौतिनां रतनस्या इव प्रादुभावु विभ्वे यस्या निमित्ता इमे ॥ असितः प्रेक्षति जम्ब॒सादयमिदं दिव्येन वे चक्षुषा सो <द्राक्तीत्‌ कपिलाद्भये पुरवरे शद्धोदनस्यालये । १० जातौ लक्णएपुणयतेजभरितौ नारायणस्थामवान्‌ दृष्टा चात्तमना उदग्रमनसः स्यामास्य संवधिंतः ॥ उद्यक्तस्त्व रितो ऽतिविखितमना चासौ स्वशिष्यान्ितः अगत्वा कपिलाद्रयं पुरवरं दारि खितौ भूपतेः। अनुबद्धा बङ्प्राणिकोरिनयुता दृष्टा ऋषि्जीणेकः १५ अवची सारथि राज्ञ वेदय लधु दारे ऋषिः तिष्ठति ॥ खता चाशु प्रविश्य राजभवनं रान्नस्तमाख्यातवान्‌ दरि देव तपस्वि तिष्ठति महान्‌ जीणो ऋषिजंजेर : । सी चापौ अभिनन्दति ऋषिवर: प्रविष्ट राज्ञो गुहं आज्ञा दीयतु ताव पाथिववरा देमि प्रवेशं तया ॥ २० स्थाप्या चासनमस्य चाह नुपतिः गच्छं प्रवेशं दद असितः सारथिवाक्य श्रुत सुदितः प्रीत्या सुखेनान्वितः। ११० ॥ ललित्‌विस्तरः ॥ [अ शीतं वारि यथाभिकाङ्धिः तुषितो सुत्कादितो चाशनं तद्रत्ुसख्यमिनन्दितो छषिवरः तं द्रष्ट सत्तोत्तमं । जय भोः पाथिव इत्युवाच मुदितौ चायु चिरं पालय वृद्धिं छल निषस द्‌ान्तमनसः शन्तेद्धियः सरतः । ५ राजा वै अभिवाद्य तं सुनिभृतं प्रोवाच किं कारणं आगामस्तव पाथिवेन्द्र निलये तद्रूहि शरोप्रं सुने ॥ पुनस्ते वर्प पारमिगतो जातो महतिजवान्‌ द्राविंशदरलक्णेः कवचितो नारायणस्थामवान्‌ । तं द्रष्टु हि ममेष्ठितं नरपते सवाथंसिद्धं शिर १ इत्यथं समुपागतो ऽस्मि नुपंते नास््यन्यकायं मम ॥ साधु स्वागतु याचसे किलमितः प्रीतोऽसि ते दर्शनात्‌ एषो ऽसौ शयितः कुमार वरदौ द्रष्टुं न शक्यो ऽधुना । साधू ताव सुद्भतेमागम इहा यद्रच्यसे निर्मलं चन्रं वा यथ पणंमासि विमलं तारागशैर्मण्डितं ॥ १५ यद्‌ चासौ प्रतिबुद्ध सांरथिवरः परिपणंचन्दरप्रभः तद्‌ राजा प्रतिगृह्य वह्िवपुषं सूयातिरेकप्रभं । हन्ता पश्च ऋषे नुदे वमहितं हेमाय्रविम्बोपमं असितौ दृष्ट च तस्य तौ सुचरणौ चक्राद्धितौ शोभनौ । प्रहयुत्याय ततः: कताज्ञलिपुरो चरणानि सो वन्दति २0 अङ्कु गृह्य महात्मशास्त्रकुशलो निध्यायतो प्रेरते । सो ऽपश्चद्रलकणैः कवचितं नारायणस्थामवं शीषे कम्थ स वेदशास्त्रकुशलो दे तस्य पश्द्नती ॥ ॥ जन्मपरि वतं: ॥ १११ राजा वा मवि चक्रवति बलवान्‌ बुद्धौ व लोकोत्तमः वाप्यं त्यक्तं सुटरीनकायमनसो गम्भीर निस्य च । उद्धिग्रञख्च बभूव पाथिववरः किं ब्राह्मणो रोदिती मा विश्च खलु पश्यते ऽयमसितः सवायंसिद्धस्य मे ॥ भूतं व्याहर किंतु रोदिषि षे श्रेयो ऽथ किं पापकं ५ पापं नास्ति न चान्तरायमिह भोः सवाथंसि्वस्य ते । आत्मानं बङ्‌ सोचमौ नरपते जीर्णो ऽस्मि यज्जजैर: यद्यं भेष्यति वृद्ध लोकमहितो घमं यदा वच्छति ॥ न द्रत्ते अङ लब्धप्रीतिमनसो इत्यथं रोदाम्यहं चस्या कायि भवन्ति लक्षएवरा दार्चिंशति निमेला । १0 द्वे तस्या गतयो न अन्य तुतिया जानीष्व एवं नुप राजा वा भवि चक्रवति बलवान्‌ बुद्धो ऽथ लोकोत्तमः॥ नायं कामगुशेभिरथिकु पुनः बुद्धो अयं भेष्यति श्रुला व्याकरणं षेः स नुपतिः प्रीतिं सुखं लब्धवान्‌ । प्रह्युत्याय ततः छताज्ञलिपुरौ चरणावसौ वन्दति १५ देवैस्त्वं स्वभिपजितः सुबलवान्‌ ऋषिभि संवणितः ॥ वन्दे तलां वरसाथवाह चिभवे स्वे जगे पूजितं असितः प्राह च भागिनेय मुदितः संश्रूयतां भाषतो । बुद्धाबोधि यद्‌ शुणोसि जगतो वर्तति चक्रं ह्ययं शीघ्रं प्रव्रज शासने <स मुनये तत्म्ाप्स्यसि निवृतिं ॥ २० वन्दिता चरणौ यमौ मुनिवरः छतल्ला च प्रादल्षिणं लाभा ते नृपते सुलब्ध विपुला यखेदृशस्े सुतः । ११२ ॥ ल्खितधिस्तर : ॥ [अ० एषो लोकं सदेवकं समनुजं धर्मेण तर्पेष्यति निष्क्रामं कपिलाद्भयाद्षिवरो ऽरखे स्थितः स्वाश्रमे ॥ इति। दरति हि भिक्षवो जातमाचस्य बोधिसत्वस्य मंहेश्रो देवपुषः शुद्धावासकायिकान्दे वपुचानामन्व्यैवमाह । यो ऽसौ माषो असंख्यय- ५ कल्यकोरिनियुतशतसहसरसुकतकमंदानशौलक्तान्तिवी यंध्यानप्रज्ञोपाय- श्ुतचरणत्रततपःसुचरितचरण : । महामेचीमहाकरुणमहामुदि तासम- न्वागतः । उपिक्तासमृद्रतचित्तः ! सवेसत्वहितसुखोयतः । दृढ वीयंक- वचसुसंनाहसनद् : । पूवंजिनछृतकुंशनमूलोदित : । श तपुण्यलकणएसम- लैकृतः। सुकतनिखययराक्रमः। परचक्रप्रमथनः। सुविसमनगरुदाशयसपत्नः १० सुचरितचरणो महाज्ञानकेतुध्वजः । मारवनान्तकरणः । चिसाह- सखरमहासाहसरसा्थवाहः । दै वमनुष्यप्रजितमहायज्ञयष्टः । सुसमृच- पुणयनिचयनिस्सरणाभिप्रायो जातिजरामरणान्तकरः सुजातजातः । इ च्वाकुराजकंलसं भूतो जगदहिबोधयिता बौोधिसच्ो महासत््ो मनुष्य लोक उपपन्नो न चिराद्‌सावनुत्तरां सम्यक्स बोधिमभिसंभोत्छति । १५ हन्त॒ गच्छामस्तमभिवन्दितुं मानयितुं प्रूजयितुमभिस्तोतुमनयेषां च मानाभिभूतानां देवपुच्ाणा मानमददपैच्छदनायं। ते ऽस्मानभिवन्द- मानान्दृष्टा ते ऽपि बोधिसत्त्व वन्दिष्यन्ति मानयिष्यन्ति पूजयि- ष्यन्ति च । तत्तेषां मविष्यति दीधेराचमथाय हिताय सुखाय खावद्‌मृताधिगमाय । राज्ञञ्च शुखोद्नस्य जयवुद्धिरनुश्राविता २० भविष्यति । तत्वव्याकरणेन च बोधिसत्वं व्याक्त्य पुनरप्यागमि- ष्याम दति ॥ ७| ॥ जन्मपरिवतेः ॥ ११३ अथ खसु मंहेख्रो देवपुचो द्वादशभिर्देवपुचशतसहकैः परि- वृतः पुरस्कृतः सवेकपिलवस्तुमहानगरमवभसिन स्फुरयिला येन राज्ञः शुददनस्य न्विशनं तेनोपसंक्रामदुपरसंक्रम्य दौवारिके निवेदय राज्ञाभ्यनुक्ातौ राजकुलं प्रविश्च बोधिसत्वस्य पादौ शिरसाभि- वन्ेकांसमुत्तरासङ्खं कछत्वानेकशतसह सरकत्वः प्रदक्षिणीरल्य बोधिस- त्वमद्धे समारोप्य राजानं शूुद्धोदनमाश्रासयति सख । तुष्टौ महाराज भव परमप्रीतञ्च ॥ तत्कसमा्ितोः । यथा महाराज बोधिसत्वस्य लकच्णैरनुव्यज्ननैश्च कायः समलंकतो यथा च कुमारो ऽभिमवत्ति संदे वमानुषासुरलोकं वर्णेन तेजसा च यशसा लच्म्या च निःसंशयं महाराज बोधिसत्वो ऽनुत्तरा मम्यकव्सं बोधिमभिसंभोत्खते ॥ दति हि भिक्तवौो महेखरो देवपुचः साधं शद्वावासकायि- कैर्देवपुैनोधिस्चस्य महत्पूजोपस्थानं कत्वा बोधिसत्वं तत्तव्याकरणेन व्याक्रत्य पुनरपि स्वभवनं प्राक्रामत्‌ ॥ तत्रेदमुच्यते । जातस्य तस्य गुणसागरसागरस्य ज्ञाला सुरेश्चरमरुदरूवते उदग्ः। यस्या सुदुल्लभशथ्रवो बङ्कल्यकौया हन्तेय तं ब्रजम पूजयितुं सुनीद्रं ॥ परि प्रणंद्वाद शसहसर मरुद्धिशुदधा मणिरत्रच्‌डसमलंछत द यंवन्तः । कपिलाय पुरवरं समुपेत्य शौघ्र दारि खिता नरपतेः सुविलम्बचूडाः ॥ १० ५१५ २० ११४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ ते दारपालमवदन सुमनोज्नघोषाः प्रतिवेद यस नुपते भवनं प्रविश्य । दौवारिकौ वचन श्रुत्व गृह प्रविष्टः प्रदकताज्ञलिपुरो नृपतिं बभाषे ॥ ५ जय देव नित्यमनुपालय दीघमायुः द्वारि सखिता विपुलपुण्यविश्रुद्धभासः। मणिरतचूडसुविभूषित दयंवन्तः परि पणैचदद्ध वदना शशिनिमलाभाः ॥ दायां न तेष नुपते क्चिदप्यपश्यन्‌ १ शब्दं न चेव चरणोत्द्पिणे शृणोमि । न च भेदिनीं विचरतो रजमुत्किपन्ति तुत्चि न यान्ति च जनाः समुदीक्षतां वे ॥ कायप्रभा सुविपुला च विभाति तेर्षां वाचा मनोज्ञ यथ नासि ह मानुषाणां । १५ गम्मीरसरणसुशिला च सुकरा च शङ्का हि मे सुरगणा न हि ते मनुष्याः ॥ वरपुष्यमाल् अनुलेपनपड़दामा पाणौ गुहीतल्न उदीदिषु गौरवेण । निस्संशयं नृपति द्रष्ट कुमारभेते २० देवाधिदेव मरूतागत पजनाधं ॥ राजा निशाम्य वचनं परम उदग्रो गच्छा भणाहि प्रविशन्त॒ गृहं भवन्तः । ॥ जन्मपरिवतेः ॥ न हि मानुषाण इयमीदश ऋद्धि काचि यथ भाषसे च गृण तेष यथावच दया ॥ दौवारिकः कतपुरो मरूतैवमाह प्रविशौ भवन्त अनुज्ञातु नराधिपेन । ते हृष्टतुष्टमनसो वरमाल्यहस्ता गैहं प्रविष्ट नृपतेरमरालयं वा ॥ दृष्ाच रतां सुरवरां प्रविशन्तं गेहं प्र्ुत्थितो नुपतिरज्ञलि संप्रगृह्य । सविद्ययन्त इम आसन रत्पादा अचा निषौीदत भवन्ननुकम्प्य बुद्या ॥ ते मानद पंविगता सित आसनेषु यस्याथिं आगत दहा नुपंते शृणुष्व । पुचस्तवातिपुथुपुखयवि शुद्धकायो जातः सुजातचरणं वय द्रष्टुकामाः ॥ अस्मो विधिज्ञ वरलक्षणलक्षणन्ञा येषां तथा भवति या गति च प्रयोगः| तत्साधु पा्थिंववर प्रजहस्व खेदं पश्याम लच्णविचिचरविभूषिताङ्ग ॥ स स्त्रीगशेः परिवृतो नुपतिः प्रहृष्टो गृह्य कुमारमसमं उ्वलनाचिवणं । उपनामयन्‌ सुरवरा सुविलम्बचूडा दारात्त॒ निष्रमतु कम्पित चिस्सहस्राः ॥ 8 +3 १५५ 40 १५ २० १० ०१५ २० ११६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० दृष्टैव ते सुरवरा क्रम नायकस्य तामा नखां विमलपच वि शुद्खतेजा । ते उत्थिता लरत रूपविलग्बचूडा मूध्राभिवन्दिषु क्रमा विमलप्रभस्य ॥ यथ लक्तणा यथ च दशिति लक्षिता च यथ पुष्तेजि शिरि मुधं विलोकितं च । यथ इयं नेच विमलाप्रभ ऊणकोशा नि.संशयं स्थशति बोधि विज्य मार्‌ ॥ ते तं स्तुवन्ति गुणभूत यथाथदर्शीं ध्यायी गुणां विगतक्घेशतमोनुदस्य । सुचिरेण सत्वर तनस्य हि प्रादुभावो जातीजरामरणक्ञशरणं जहस्य ॥ आदीपत्न सवेचिभवं चिभिरच्रितप्र संकल्यरागविषयारणि उच्छ्रितेन । लवं धमभेघ विसहस्त स्फरितं धौरा अमृतोदकेन प्रशमेष्यसि क्ेशतापं ॥ त्व भेचवाक्य करुणान्वितं सरटएवाक्य ब्रह्मस्वरारचितघोष मनोज्ञवाणि ¦ चिसहस्र आन्ञपरि विनज्ञपनी जगस्य किप्रं प्रमुञ्च भगवन्‌ महवृद्धघोषं ॥ भमा कृतीधिकंगणा विपरीतदृष्टि भवरागबन्धननिमम्रस्थिता भवा । ७] ॥ जन्मपरिवतंः ॥ ११७ हेतु प्रतीत्य भव शुन्य शुणित्व धमां सिंहस्य कोष्टुकगशेव पलायिनास्ति ॥ भिता अविद्यपरलं महक्ञेशधूम पययुत्यिता जनतये नियतप्रकाशे । नाचि प्रज्ञप्रभविदयु विसोकितेन सवं जगे विधमये महटन्धकारं ॥ लाभा सुलब्ध विपुला मरूमानुषाणां यचोद्धवो ऽदङ्ृत दहेदशि शुद्धसत्त्वे । पिथिता अ्पायपथ स्फीत मरत्यथानि भेष्यन्ति सत्वेरतनेन विबोघधकेन ॥ वर्धिंत्व दिव्यकृसुमां कपिलाङ्ूयेस्सिन्‌ छरत्वा प्रदक्षिण सवित्व च गौरवेण । वृद्ध सुबुद्ध इति वाक्यमुदौरयन्तः प्रक्रान्त ते सुरगणा गगणे सलीला: ॥ दरति ॥ ॥ इति ओललेतविस्तरे जन्मपरिवतों ताम सत्रमो ऽध्यायः॥ दति हि भिकवो चाभेव रारि बोधिसत्तो जातस्तस्यामेव राच्यं विंशति कन्यासहस्राणि चचियत्राह्मणनेगम गृह पतिमहासालकृलेषु जाताः । ताञ्च सवा मातापितुभिर्बोधिसत्लाय दत्ता उपस्थानपरि- चये । विंशति च कन्यासहस्राणि राज्ञा शद्धोदनेन दत्तानि बौोधि- सत्वस्योपस्थानपरिचयोाये ¦ विंशति च कन्यायहस्राशि मित्रामात्या- २० ११८ ॥ ललितविस्यरः ॥ |अ० व्मन्नातिसालोहितैद त्तानि बोधिसत््वस्योपस्थानपरिचयथे । विंशति च कन्यासहस्राणि अमात्यपाषंदं त्तानि वोधिसत्वस्योपस्थानपरि चयो । तदा च भिक्तवो महल्लकमह्चिकाः शाक्या: संनिपत्य राजानं शुद्धोदनमुपसंक्रम्येवमाज्ञ :। यत्खल्‌ देव जानीयाः। देवकुलं कुमार ५ उपनीयतामिति ॥ राजा अह । साघपनीयतां कुमार स्तेन हि मण्डयतां नगर मुपशोभ्यन्तां वीधिचत्वर शङ्धारकान्तरापणरध्यामुखानि । अपनी- यन्ताममङ्गल्याः काणएकुन्जबधिरान्धम्रकविसंस्थितविचूपरूपा अपरिप्‌- रद्ध याः। उपनाम्यन्तां मङ्गलानि । घुष्यन्तां पुणयभे्यस्ताद्यन्तां मङ्क- च्घण्टाः । समलैक्रियन्ता पुरवर दाराणि। वाद्यन्तां सुमनोक्नत्‌यंताडा- १० वचराणि । संनिपाल्यन्तां सवैकोड़ राजानः । एकीभवन्त॒ चरेशिगृहपत्यमा- व्यदौवारि कपारिषव्याः । युनज्यन्ता कन्यारथाः । उपानाम्यन्तां परणंकु- म्भाः। संनिपात्यन्तामघीयाना ब्राह्मणाः । अलंक्रियन्तां देवकुलानि। दूति हि भिक्तवौ यथोक्तपूवै सवै कछतमभूत्‌ ॥ ततो राजा शुद्धोदनः खगृहं प्रविश्य महाप्रजापती गौतमीमा- १५ मन्व्यैवमाह । अलक्रियतां कुमारो देवकुलसुपनेष्यत इति ॥ साधितिप्रतिश्रुत्य महाप्रजापती गौतमी कुमारं मण्डयति सम ॥ ततः कुमारो मण्डमानः प्रहसितवदनो व्यपगतभुकुरिकः परममधघरया वाचा मातुसवसारमेवमाह । अम्ब कुचाहमुपनेष्यत इति ॥ आह । देवकुलं पुरेति ॥ ततः कमारः सितसुपद शंयन्‌ २० प्रहसितवदनो मातुखसारं गाथाभिरध्यभाषत । जातस्य मह्यमिह कभ्पित चिसहखं शक्र ब्रह्म असुराय महोरगाश्च । | ॥ दे वकुलोपनयनपरि वतं: ॥ ११९ चन्द्रश्च सूयं तथ वेश्वण कुमारो म॒ध्राक्रमेषु निपतित नमस्ययन्ति ॥ कतमो न्यु देव मम उत्तरियो विशिष्टो यस्िन्मम प्रणयते त्वेमिहाव्य अम्ब । दे वातिदेव अङ उत्तम सवेदेवैः देवो न मेऽसि सदृशः कुत उत्तरं वा ॥ लोकानुवतेन प्रती इति अम्ब याखे दृष्टा विकुविंत ममा जनता उदग्राः । अधिमात्र गौरव करिष्यति चिचकारः ज्ञास्यन्ति देवमनुजा स्वय देवदेवः ॥ दति हि भिक्वः सर्ववर्णे सुतिमङ्गलैः प्रत्युपस्ितैरपरि- मितालेकारालं क्षतेषु वौधिचत्वर शृङ्गार कान्तरापणमुखेष्वन्तःपुरे कुमा- रस्य रथमलंृत्य राजा शुीदनौ ब्राह्मणनेगमभ्रेशिगृहपत्यमात्यकौ- डराजदौवारि कपारिषव्यमिचज्ञातिपरिवृतः पुरस्कतो धूपनध्रूपितेन सुक्तषुष्पाभिकीणेन हयगजरथपत्तिकलिलेनो च्छि तक्छचध्वजपट किन नानात्रयेसंप्रवादितेन मार्गेण कृमारं गृहीता गच्छति ख । देवताश्तसहसख्राशि बोधिसत्वस्य रथं वहन्ति सख । अनेकानि च दे वपुच्ाप्ठरःकोरिनियुतशतसहस्राणि गगणतलगतानि युष्पवषाणख- भिप्रवषेन्ति स्म । त्रयाणि च प्रवाद्यन्ति सम ॥ इति हि राजा शुद्धोदनो महता राजब्यूहेन महता राजच्या महता राजानुभावेन २० कुमारं गृहीत्वा देवकुलं प्रविशति स्म ॥ समनन्तरप्रतिष्ठापितश्च बोधिसत्वेन दक्िणञ्चरणयोः क्रमतलस्स्िन्‌ देवकुले ऽथ ता अचे १२० ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ तन्यो देवप्रतिमा: । तदयथा । शवस्कन्द्‌ नारायणकुवेर चन्द्र स॒यवे- श्रवणशक्रब्रह्मलोकपालप्रभुतयः प्रतिमाः। सवा सेभ्यः सेभ्यः स्थानेभ्यो दयुत्याय बोधिसत्वस्य प्रमतलयोनिपत्ति सम ॥ तच देवमनुष्यशत- सहस्राणि हीहीकारणिलकिलाप्रमुखेः भ्वेडितशतसहखाणि प्रासुश्च- ५ चैलविक्षिपणि चाकाषुः । सवं च कपिलवस्तुमहानगर षडड्िकारं प्राकम्पितं । दिव्यानि च कुमुमानि प्रावषेन्‌ । तूर्यंशतसहस्राणि चाघट्धितानि प्रणेदुः ॥ येषा च देवाना ताः प्रतिमासे सवे सखस्रूपसुपदश्येमा गाथा अभाषत । नो भेरू गिरिराज पवंतवरो जात्‌ नमे सषेधे 4० मो वा सागर नागराजनिलयो जात्‌ नमे गोष्पदे । चन्द्रादित्य प्रभकरा प्रभकरा खथ्योतंके नो नमे प्रज्ञापुण्यकलोदितो गुणघरः कस्मान्मे देवते ॥ यद्रत्‌ सषेप गोष्पदे व सलिलं खदयोतका वा भवेत्‌ एवं च चिसह खद वमनुजा ये केचि मानाथिताः । १५ नेखसागरचन्दर म्‌यसदृशो लीके स्यंभूत्तमो य॑ लोको ह्यभिवन्दय लाभ लभंते स्वगं तथा निवृति ॥ अख्िन्खलु पुनभिंक््वो बोधिसत्वेन महासत्वेन देवकुले प्रवेशे संदश्यमाने दाचिंशतां दे वपुचशतसहस्राणामनु रायां सम्य- क्स बोधौ चित्तान्युत्यव्यन्ते ॥ अयं मित्तवौो हेतुरयं प्रत्ययो येनो २० पक्षको बोधिसत्लो भवति सख । देवकुलमुपनीयमान इति ॥ ॥ इति श्रीललितविस्तरे देवकृलोपनयनपरि वतोः नाम अष्टमो ऽध्यायः ॥ ९| ॥ अभरणपरिवतंः ॥ १२१ अथ खलु भिक्व उद्‌ यनो नाम ब्राह्मणो राक्ञः पुरोहित उद्‌ा- यिनः पिता स पञ्चमाचैत्रोह्मणशतेः परिवृतो हसो तरे चिचानक्तपे राजानं शुद्धोद्‌ नमुपसंक्रम्ये वमाह । यत्खलु देवौ जानीयाद्‌ाभरणानि कुमाराय क्रियन्तामिति ॥ तं राजा आह । वाटं गाढं क्रियतामिति ॥ तच राक्ा शुद्धोदनेन पञ्चमाचैश्च शाक्वतैः पञ्चमाचाणा- ५ भरणशशतानि कारि तान्यभूवन्‌ । तव्यथा । हस्ताभरणानि पादाभरणानि मूघाभरणानि कण्डाभरणानि सुद्धिकाभरणानि कर्णिंकायाकियूराणि भेखलासुवणेसूचाणि किड्धिनीजालानि रत्रजालानि मणिप्रल्युघ्रानि पादुका नानारलसमलंछता हाराः करका हषौ मुक्ृटानि । कारयित्वा च पुष्यनकचयेगेनानुधुक्तैन ते शाक्या राजानं शुद्धो- १ दनमुपरस॑क्रम्थेवमाङ्ः। हन्त देव मण्डयतां कुमार इति ॥ राजा अह । अलमलंछतञ्च पूजितश्च भवद्धिः कुमारः । मयापि (कुमारस्य) स्वाभरणानि कारितानि ॥ ते ऽवोचन्‌ । सप्रसप्तरा- चिन्दि वान्यप्यस्माकमाभर णानि कमारः काय अआवध्रातु । ततो ऽस्मा कममोघो व्यायामो भविष्यतीति ॥ १५ तत्र राचौ विनिगेतायामादित्य उदिते विमलब्युहनामोयानं तत॒ बौधिसत्लौो निगेतो ऽभूत्‌ । तच महाप्रजापत्या गौतम्या बोधिसत्वो ऽद्खे गृहीतो ऽभूत्‌ । अशीतिश्च स्त्रीसहस्राणि प्रह्य्गम्य बौधिसन्लस्य वदनं प्रेरन्ते ख । दश च कन्यासहस्राणि प्रह्यु्गम्य बोधिसत्त्वस्य वदनं प्रेरन्ते ख । पञ्च च ब्राह्मणसहस्राणि प्रदयब्नम्य २० १२२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ बोधिसत्त्वस्य वदनं प्रेचन्ते स्म ॥ तत्र यानि भद्विकेण शाक्यरा- जेनाभरणानि कारितान्यभूवन्‌ । तानि बोधिस्तस्य काये अवध्यन्त सख । तानि समनन्तराबद्धानि बोधिसत्वस्य कायप्रभया जिद्मीकता- न्यभूवन्‌ । न भासन्ते ख । न तपन्ति स्म। न विरोचन्ते स्म तद्यथापि ५ नाम जाम्बूनदस्य सुवणंस्य पुरतो मसिपिण्ड उपनिक्तिप्तो न भासति ५0 ५१५ २० न॒ तपति न विरोचते । एवमेव तान्याभरणानि बोधिसत्वस्य कायमप्रभया पुष्टानि न भासन्ते न तपन्ति न विरोचन्ते ख ॥ एवं या याभरणविकृतिनोंधिसत््वस्य काये अआवध्यते स | सा सा जिह्यीभवति सम । तवद्यथापि नाम मसिपिण्डः ॥ तच विमला नामोव्यानदेवता सा अीद्‌ारिकमात्मभावमभिसंदश्व पुरतः स्त्वा राजानं शुद्धोदनं तंच महान्तं शाक्यगणं गाथासिर- मिभाषते सख । सरवेयं चिसहस्रमेदिनी सनगरनिगमा पणा काञ्चनसंचिता भवेत्‌ सुरुचिर विमला । एका काकिनि जाम्बुकाञ्चने भवति उपहता ना भासौ इतरः स काञ्चन प्रभसिरिरहितः॥ जाम्बुक्राञ्चन संनिमा पुनभवेत्‌ सकर इय मही रोमे अम प्रमुक्त नायके हिरिसिरि भरिते । नाभासीन तपी न सोभंते न च प्रभवति अआभाये सुगतस्य कायि नो भवति यथ मसिः ॥ खे तेजेन अयं खलंकछतो गुणशतभरितो नौ तसखयाभरणा विरोचिषु सुविमलवपुषः । ९। ॥ आभरणपरिवतेः ॥ १२३ चन्द्र स॒यंप्रभख ज्योतिषा तथ मणिञ्वलनाः शक्रब्रह्मप्रभा न भासते पुरत शिरिघने॥ यस्या लक्ष्णि कायु चिचितः पुरिमशुभफलैः कि तस्या भरणेभिरित्वरेः परलतकर णैः । अपनेथा भरणा म हेठता अबुध बुधकरं ५ नायं छत्तिमभूषणाधिंक परममतिकरः ॥ चैरस्याभरणानि देथिमे सुरुचिर विमला सहजातौ य सुभूषि छन्दको नुपतिकुलशुमे । तुष्टा शकिय विखिताख् अभवन्प्रसुदि तमनसो वचि : शाक्यकुलनन्द स्य चोत्तमा मविष्यति विपुला ॥ १० दत्युत्कवा सा देवता बोधिसत्वं दिथेः पुष्पेरभ्यवकीयं ततरैवा- न्तरधात्‌ ॥ ॥ इति ओ्रीललितविस्तरे अआभरणपरिव्तो नाम नवमो ऽध्यायः ॥ द्रति हि भि्तवः संवृद्धः कुमारः । तद्‌ा माङ्गल्यशतसहसरैः १५ लिपिशालामुपनीयति स्र । दशभिदेरकसहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतः । दशभिश्च रथसहसैः खादनीयभोजनीयसखाद नीयपरि परिहर ण्यसुव- णेपरिपर्णेख । येन कपिलवस्तुनि महानगरे वीथिचलररध्यान्तरा- पणमुखेष्वभ्यवकौयेते ख अभिविथाम्यन्ते । अष्टाभिख तर्यशतसहसैः प्रघृष्यमाणेमेहता च पुष्पवर्षेणामिप्रवष॑ता वितदिनियूहतोरणगवा- २० १२४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ त्षहम्य॑कूटागारप्रासाद तङेषु कन्याशतसहस्राणि सवालकारभूषिताः खिता अभूवन्‌ । बोधिसत्वं प्रेकमाणाः कुसुमानि च क्तिपन्ति स । अष्टौ च मरुत्कन्यासहस्राणि विगलितालंकाराभरणालंकतानि रत्रभद्र करेण गृहीतानि मागे शोधयन्त्यो बोधिसत्वस्य पुरतो गच्छन्ति ख । ५ दैवनागयक्षगन्धवौसुरगरूडकिन्नर महोरगाश्चाधेकाधिका गगणतला- तपुष्पपट्रदामान्यमिप्रलम्बयन्ि स्म । संवे च शक्यगणाः शद्धोदनं राजानं पुर स्कृत्य बोधिसत्वस्य पुरतो गच्छन्ति स्म । अनेनैवंसरूपेण वहेन बोधिसत्वो लिपिशालामुपनीयते स्म ॥ समनन्तर प्रवेशितश्च बोधिसत्तौो लिपिश्णलां। अथय विश्रामिचौ १० नाम दारकाचायों बोधिसत्वस्य र्य तेजद्ासहमानो घरशितले निविष्टो ऽधोमुखः प्रपतति स्म॥ तं तथा प्रपतितं दृष्टा शुभाङ्गो नाम त॒षितकायिको देवपुचो दक्षिणेन करतलेन परिगृह्योत्यापयति स्। उत्थाप्य च गगणतलस्थो राजान शद्धोदनं त च महान्तं जनकाय गाथाभिरध्यभाषत्‌ । १५ शस््राणि यानि प्रचरन्ति मनुष्यलोके संख्या लिपिश्च गणनापि च घातुतर्न््रं । ये शिल्ययोग पृथु लौकिक अग्रमेयाः तेष्वेषु शिक्तितु पुरा बहकल्यकोयः ॥ किंतु जनस्य अनुवतेनतां करोति २0 लिपिशालमागतु सुशिकचितु श्ष्िणाधे । परिपाचनाथे बहद्‌ारकं अग्रयाने अन्यांञ्च सत्वनयुतानमूति विनेतुं ॥ १०] ॥ लिपिशालासंद्‌ शंनपरिवतेः ॥ १२५ लोकोनरषु चतुसत्यपथे विधिज्ञो हेतुप्रतीत्यकृशलो यथ संभवन्ति । यथ चानिरोघधक्लय संस्थितु सीतिभावः तस्िज्िधिन्ञ किमथ लिपिशास्तमांचे ॥ नेतस्य अचरिय उन्तरि वा चिलोक ५ सर्वषु दे वमनुजेष्वचभेव जेष्ठ : । नामापि तेष लिपिनां न हि विव्य चूं यन्रेष शक्त पुरा बङ्कल्यकोयः ॥ सो चिन्तघार जगतां विविधा विचिता एकक्षणेन अयु जानति शुद्धसत्वः । १० अदृश्यरूपर हितस्य गतिं च वेत्ति किंवा पुनो ऽथ लिपिनो ऽत्तरद्ृश्यद्छयां ॥ इत्युत्वा स देवपुचो बोधिसत्व दिवेः कुसुमैरभ्यच्यं तज्नै- वान्तदेधे ॥ तच धाच्यश्च चेरीवगेाश्च स्थापिता अभूवन्‌ । परिशेषाः १५ शाक्याः शुद्धोदनप्रमुखाः प्रक्रामन्तः ॥ अथ बोधिसत्व उरगसारचन्दनमयं लिपिफलकमादाच दिव्ा- षेसुवणेतिर कं समन्तान्मणिरन्नप्रलयुघरं विख्चामिवमाचायेभेवमाह । कतमां मे भो उपाध्याय लिपिं शिक्तापयसि । ब्राह्मीखरोष्टीपुष्करसारिं । छङ्लिपिं वङ्लिपिं सगघधलिपिं मङ्कल्यलिपिं अङ्कलोयलिपिं संका- २० रिलिपिं ब्रह्मवसिलिपिं पारुष्यलिपिं द्राविडलिपिं किंरातलिपिं दाकिण्यलिपिं उग्मलिपिं संख्यालिपिं अनुलोमलिपिं अवमूधलिपिं १२६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ दरदलिपिं खा्यलिपिं चीनलिपिं लूृनलिपिं दनलिपिं मध्याक्षरवि- स्तरलिपिं पुष्पलिपिं देवलिपिं नागलिपिं यक्तलिपिं गन्धवंलिपिं किन्नरलिपिं महोरगलिपिं असुरलिपिं गरूडलिपि मुगचक्रलिपिं वायसरुतलिपिं भौ मंदे वलिपिं अन्तरीततदे वलिपिं उत्तरकुरट्रीपलिपिं ५ अअपरगोडानीलिपिं पवेविदेहलिपि उत्क्ेपलिपिं निक्ेपलिपिं विक्तेप- १० १५ २0 लिपिं प्रक्षेपलिपिं सागरलिपिं वच्रलिपिं लेखप्रतिलेखलिपिं अनुद्रूत- लिपिं शास्त्रावतां गणनावतंलिपिं उत्केपावतेलिपिं ( निक्तेपावर्तलिपिं) पादलिखितलिपिं द्विरुत्तरपदसंधिलिपिं यावद्‌ शोत्तरपदसंधिल्लिपिं मध्याहारिणीलिपिं सवंरूतसंग्रहणोलिपिं विद्यानुलोमाविमिधितलिपिं ऋषितपस्तप्नां रोचमानां धरणौप्रेक्तणीलिपिं गगणप्रेकिणीलिपिं सर्वीषिधिनिष्यन्द्‌ां सवंसार्संग्रहणी सवेभूतरूतयहणीं । असां भो उपाध्याय चतुष्षष्टीलिपीर्नां कतमा त्वं शिष्यापयिष्यसि ॥ अथ विश्चामिवो दारकाचायों विस्मितः पम्रहसितवदनो निहत- मानमददपं दूमां गाथामभाषत । आखय शुद्धसत्वस्य लोके लोकानुवर्तिनो । शिक्तितः सवेशास्त्रेषु लिपिशालासुपागतः ॥ येषामहं नामधेयं लिपौनां न प्रजानमि । तत्रैष शिषितसन्तो लिपिशालासमुपागतः ॥ वक्तं चास्य न पश्यामि मूघानं तस्य नैव च । शिष्ययिध्ये कर्थं दयेनं लिपिप्रज्ञाय पारगं ॥ देवदेवो ह्यतिदेवः सवेदेवोत्तमो विभः । असमञ्च विशिष्ट लोकेष्वप्रतिपुङ्कलः ॥ १०] ॥ लिपिशालासंद शेनपरिवतेः ॥ १२७ असेव त्नुभावेन प्रन्ञोपाये विशेषतः । शितं श्ष्ययिष्यामि सवेलोकपरायणं ॥ इति हि भिक्वो दश दारक्सहस्राणि बोधिसखेन साध॑ लिपिं शिष्यन्ते सख ॥ तच बोधिसत्लाधिख्ानेन तेषां दारका्णां मातुकां वाचयतां । यद्‌ अकारं परिकीतेयन्ति सख। तद्‌ अनित्यः ५ स्व॑संस्कार शब्दो निखरति स्म। आकारे परिकीत्यमाने आत्मपरहित- शब्दो निखरति स्म इकारे इद्दरियवेकन्यशब्दः। ईकारे रैतिब- जलं जगदिति । उकारे उपद्रवबहल जगदिति । ऊकरि अनस्तं जगदिति । एकरि एषणासमुत्यानदोषश्ब्दः । एेकार शेयौपथध्रेया- निति । ओकारे ओघोत्तरशब्दः । ओकारे अपपादुकशब्द : । १० अकारे अमोघोत्पत्तिशब्दः । अःकारे अस्तगमनरशब्दो निखरति स ॥ ककरि कमंविपाकावतारशब्दः। खकरि खसमसवंधर्मशब्दः । गकार गम्रीरघमंप्रतीत्यसमुत्पाद्‌ावतार शब्दः । घकारि घनपरलाविद्यामो- हान्यकारविधमनशब्द्‌ : । ङकारे ऽङ्गविरुदधिशब्दः । चकारे चतुरा- यंसल्यशब्द: । ऋकारे चन्द रागम्रहाणशब्दः । जकारे जरामरणसम- १५ तिक्रमणशब्दः । इकारे द्षध्वजबलनिग्रहणशब्दटः। जकारे क्नापन- शब्द :। टकारे परोपच्छेदनशब्द:। टकारे ठपनीयप्रञ्चशब्दः। डकरि डमरमारनिग्रहणशब्दः । ढकरि मोढटविषया इति। णकारे रेणक्े- शा इति । तकारे तथतासंभेदशब्दः। थकारे थामबलवेगवेशारद्य- शब्दः । दकारे दानदमसंयमसौरभ्यशब्दः । धकारे घनमायोार्णां २० सप्रविघमिति। नकारे नामशख्पपरिन्ञाषब्दः। पकारे परमाथंशब्दः। फकारे फलप्राप्चिसाक्तात्क्रियाशब्दः । बकांरे बन्धनमोकशब्दः । १२८ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ भकारे भवविभवश्ब्दः । मकारे मदमानोपशमनश्व्द. । यकर यथावद्ध्मप्रतिवेधशब्दः । रकार रत्यरतिपरमःथंरतिशब्दः। लकरि लताङ्दनशब्दः । वकारे दरयानशब्दः। शकारे शमय विपश्चन।शब्दः। षकारे षडायतन निग्रहणगसिन्ञन्नानावत्िश्ब्दः । सकारे सवज्ञन्नञा- ५ नाभिसंबोधनशब्दः । हकारे हतक्तश्विरागश्रब्दः। लकारे परिवी- व्यमाने चणपर्यन्तामिलाप्य सवधर्मशब्टो निख्चरति स्म । इति हि भिक्तवस्तेषां दारकाणा मातुका वाचयतां बोधिसत्वा नुभवेनैव प्रमुखान्यसंख्येयानि घमंसुखशतसहस्राणि निश्चरन्ति स ॥ तदानुपएवेण बोधिसतत्ेन लिपिशालास्ितेन इाचिंशद्‌ारक- % सहस्राणि परिपाचितान्यभूवन्‌ । अनन्तरायां सम्यक्स बोघ चित्ता न्युत्पादितानि द्ाचिंशदारिकासहस्राणि ॥ अय हेतुरयं प्रत्ययो यच्छिक्ितो ऽपि बोधिसत्वो लिपिशालामुपागच्छति सम ॥ इति ओ्रीललितविस्तरे लिपिश्लासदशंनपरिवर्तो नाम दशमो ऽध्यायः ॥ १५ इति हि भिक््वो चावद्धिवृद्धः कुमारः: । अथापरेण समयेन कुमारस्तद नेः कुमरिरमत्यपुतरैः साधं कषिग्राममवलोकयितु गच्छति स्र । अवलोक्य च छषिकमेन्तमन्यत उद्यानभूमिं प्रविशति सख ॥ संविग्रमनासलत बोधिसत्व एकाक अददितीयो ऽनुचङ्कम्यमाणो ऽनुवि- चरन्‌ जख्वृत्षमपश्यत्‌ प्रासादिकं दशेनीयं । तच बोधिसत््वश्च्छायाय)। २० पङ्केन निषोददि स । निषखख बोधिसत्वधित्तेकायतामासादयति ११। ॥ कृषिग्रामपरिवतेः ॥ १२९ सू | आसाद्य च विविक्तं कमेविविक्तं पापकेैरकुशलै्ध्मैः सविते सविचारं विवेकजं प्रीतिसुखं प्रथमं ध्यानमुपसंपद्य विहरति स ।॥ स॒ वितकेविचारणां व्युपसमादध्यात्मशंप्रसादाच्चेतस एकोति- भावादर्वितकेमविचारं समाधितं गीतिसुखं दित्यं ध्यानमुपसैपव्य विहरति स ॥ ५ स प्रीतेविरागादुपेक्षको विहरति स्म । स्मृतिमान्‌ संप्रजानन्‌ सुख च कायेन प्रतिरसवेदयति सर ॥ यत्तदाया अआचक्ते उपेक्षकः स्मतिमान्सुखविहारो निष्प्रौतिकं तृतीयं ध्यानमुपसंपद्य विहरति स्म॥ सं सुखस्य च प्रहाणाह्ूःखस्य च प्रहाणात्‌ पृवमेव च सौमनस्य दौ मनसयो र स्तंगमाद दुःखासुखमुपेक्तास्मतिपरि शुचं चलतुथै॑ध्यानमुप- १० संपद्य विहरति स्य ॥ तेन च समयेन पञ्च षयो बाह्या: पञ्चाभिन्ञाः ऋद्धिमन्तो विहायसंगमा दक्िणिाया दिश उत्तरां दिशं गच्छन्ति स्म । ते तस्य वनखण्डस्योपरि गच्छन्तः प्रत्याहता इव न शक्तवन्ति सख गन्तु । ते संविम्ररोमकरूपजाता इमां माथामभाषन्त । १५ वयमिह मणिवच्चकुटं गिरिं मेरुमभ्य॒द्रतं तियंगत्यथेवेस्तारिकं गज इव सहकारशाखाकुला वृचवुन्दा प्रदारित्र निधावि- तानेकश: । वयमिह मरूण पुरे चाष्यसक्ता गता चद्गन्धवेवेश्मानि चोधं नभे जिता २० इम पुन वनखण्डमासावय सोदाम भोः कस्य लच्छी निवतेति ऋडेवंलं ॥ दति ॥ १३० ॥ ललित विस्तर : ॥ [अ अथ या तच वनखण्डंदेवता सा तानृषीन्‌ गाथयाध्यभाषत्‌ । नुपतिपतिकुलोदितः शाक्चराजात्मजो बालसूयप्रकासप्रभः स्फ़रितकमलगभेवणेप्रभखा रूचन्द्राननो लोकजेष्ठो विदु: । अयमिह वनमाखितो ध्यानचिन्तापरी देवगन्धवंनागेन््रयक्षा्चिंतो ५ भवशतगुणएकोरिसं वधिंतस्तस्य लच्छी नि वतेति कि वेलं ॥ द्‌ति॥ ततस्ते ऽघसाद वलो कयन्तो ऽद्राचुः कुमार थया तेजसा चं जाज्वल्यमानं ॥ तेषाभमेतद भूत्‌ । को न्वयं निषसो मा हेव वैख्वणो धनाधिपतिभेवेत्‌ । आहौ स्विन्मारः कामाधिपतिः । अथ महोर- गेन्द्र: । अथेन्द्र वज्रधरः । अथ रद्र: कुम्ाण्डाधिपतिः । अथ १० छृष्णो महोत्साहः । उत चन्द्रौ देवपुचः। उत सयः सहस्ररश्मिः । उत राजा चक्रवर्तीं भविष्यति ॥ तरस्य च वेलायामिमां गाथाम- भाषन्त । दहेयं वै्रवणातिरेकवपुषं व्यक्तं कुबेलो ह्ययं अहो वज्रधरस्य चैव प्रतिमा चन्द्रौ ऽथ सूर्यो य्य । १५ कामाय्ाधिपतिश्च वा प्रतिकछती द्रस्य कछष्णस्य वा श्रीमान्‌ लक्तणशचिचिताङ्गमनघो बुद्धो ऽय वा स्याद्यं ।॥ इति। ततः सा वनदेवता तानृषीन्‌ गाथया प्रत्यभाषत्‌ । याची वैश्रवणे च वै निवसते या वा सहसेक्तणे लोकानां परिपालकेषु चतुष्‌ या चासुरेद्रथिया। २० ब्रह्य या च सहापतौ निवसते छष्णे च याच थिया साश्री प्राय इमं हि शाक्यतन्यं नेपिति काचित्कलां ॥ ११| ॥ छषिय्ामपरि वतेः ॥ १३१ अथ खलु ते छषयस्तस्या देवताया वचनसुपश्रुत्य धरणीतले प्रतिष्ठन्ते । ते पश्यन्ति सख बोधिसत्व ध्यायन्तमनिज्ज्यमानेन कायेन तेजोराशिमिव ज्वलन्तं ॥ ते वोधिसत्तसुपनिध्याय गाथाभिरभितु- ष्टुवुः ॥ ततचैक अह । लेके केशाम्रिसंतत्रे प्रादुभूतो ह्ययं हदः । ५ अयं तं प्राप्स्यते घरमे यञ्जगद्‌ हाद यिष्यति । अपरो ऽप्याह । अज्ञानतिमिंरे लेके प्रादुभूत: प्रदीपकं: । अर्यं तं प्राप्स्यंति घर्म यज्जगद्धासयिष्यति ॥ अपरो ऽप्याह । १ शौोकसागरकान्तारे यानध्रेष्ठमुपस्थितं । अयं तं प्राप्यति घभे यजञ्जगत्तार यिष्यति ॥ अपरो ऽप्याह । कैशवन्धनवद्धानां प्रादुभूंतः प्रमोचकः। अयं तं प्राप्यति घम यञ्जगद्योचयिष्यति ॥ १५ अपरो ऽप्याह । जराव्याधिकिलिष्टानां प्रादुभूतो भिषग्वरः । अय तं प्राप्खति घरमे जातिमृल्युप्रमोचकं ॥ अथ खल्‌ ते षयो बोधिसत्वमाभिगोाथाभिरभिस्तत्वा नि- प्रदक्तिणौकत्य विहायसा प्रक्रन्ताः॥ राजापि शुद्धोदनो बोधिसत्तल- २० मपश्चन्‌ बोधिसत्त्वेन विना न रमते स ॥ सो ऽवोचत्‌ । कुमारः क्क गतो नैनं पश्यामीति ॥ तच महाजनकायो निधावितो ऽभूत्‌ 9 2 १३२ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० कुमारं परिगवेषमाणः ! ततौ ऽन्यतम अमात्यो बोधिसत्वं पश्चति सम जम्ब्ायायां पयंद्धुनिषसं ध्यायन्त । सवंवृक्ञाणां च तस्िन्‌ समये दाया परिवृत्ताभूत्‌ । जम्बृच्छाया च बोधिसत्वस्य कायं न विजहाति सख ॥ स त दृष्टा आखयप्राघ्रसतृष्ट उदय आत्तमना: ५ प्रमुदितः प्रीतिसौमनस्यजातः शीघ्रं शीघ्र त्वरमाणरूपो राजानं शद्धोदनमुपसंक्रम्य गाधथाम्यामध्यभाषत । पश्च देव कुमारो ऽयं जस्बकायाहि ध्यायति । यथा शक्रो ऽथवा ब्रह्मा थया तेजेन शोभते ॥ यस्य वृक्षस्य छायायां निषखौ वरलक्षणः । % सैनं न जहते काया ध्यायन्तं पुरूषोत्तम ॥ अथ राजा शुद्धोदनो येन स जग वक्ततेनोपसंक्रामत्‌ । सो ऽद्राची- द्रोधिसत्वं थिया तेजसा च ज्वलन्ते दृष्टा चेमा गाथामभाषत्‌ । ङतासनो वा गिरिमू्धिं संस्थितः शशौव नक्तचगणानुचीणंः | वेपन्ति गाच्राणि मि पश्यतो इम ध्यायन्त तेजो नु प्रदौपकल्य । १५ स॒ बोघसत्वस्य पादावभिवन्येमां गाथामभाषत्‌ । यद्‌ चासि मुने जातो चद्‌ ध्यायसि चाचिमन्‌ । एकद्विरपि ते नाथ पादौ वन्दे विनायक ॥ तच बिफलवाहका दारकाः शब्दं कर्वन्ति सम । तानमा्या एवमाङ्ः । मा शब्दं मा शब्दं कार्टेति ॥ ते ऽवोचन्‌ ! किमेत- २० दिति ॥ अमात्या आज्ञः । व्यावुत्ते तिभिरनुदस्य मण्डले ऽपि व्यौमाम शुभवरलन्तणाय्रधारिं । ध्यायन्तं गिरिजनिचलं नंरेन््रपुचं सि्धाधं न जहति सेव वृचष्छाया। ११ ॥ कषिग्रामपरिवतः ॥ ततैदमुच्छते । गीष्मे वसन्त समुद्‌ागत जेष्टमासे संपुष्पिते कुसुमपल्लवसंप्रकीणे । क्रोच्चामयूरशकसारिकसंप्रधुषट भूयिष्टसाकियसुता अभिनिष्रमन्ति ॥ च्छन्दो ऽश्युवाच परिवारितु द्‌ारिकेभिः हन्ता कुमार वनि गच्छम लोचनां । कि ति गुहे निवसतो हि यथा द्विजस्य हन्त ब्रजाम वय चोदननारिसंघं ॥ मध्या कालसमये सुविशुद्धसत््वः पञ्चाएतैः परिवतिः सह चेरकेभिः । न च मातु नेव च पितु प्रतिवेदरयिला सो ऽबुद्ध निष्कमिति गच्छि छकषाणग्रा्म ॥ तस्िच्च पाथिववरस्य कषाणग्रामे जस्॒द् मो ऽभवद्नेकविशालशाखः । दृष्टा कुमार प्रतिबुद्दुःखेन चोत्तो धिकं स्कतेति बज्दुःख छषौ करोति ॥ सो जखुक्छएयमुपगम्य विनौतचित्तो तुणकानि गृह्य संय संस्तर्‌ संस्तरिल्ा । पड माभुजिय उच्ज॒ करित्व कार्यं चत्वारि ध्यान शुभ ध्यायि स बोधिसत्वः ॥ १३२२३ ५१० १५ २० १३४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ पञ्चा ऋषि खगपथेन हि गच्छमाना जग्बयमूध्धिं न प्रभोन्ति पराक्रमेतुं । ते विखिंता निहतमानमद्‌ा ख भ्रू्वा सवे समयसहिता समुदौलयन्तो ॥ ५ व्य मैर्‌ पवंतवरं तथ चक्रवाडान्‌ निर्भिद्य गच्छम जवेन असज्जमानाः । ते जम्बवृत्त न प्रभोम अतिक्रमेतुं कौ न्च हेतुरयमव्य भविष्यतीह ॥ अवतीयं भेदिनितले च प्रतिषठिहिला १0 पश्यन्ति शाक्यतनयं तहि जम्बमूले । जम्बूनद्‌चिसद्् प्रभतेजर श्रमं पयंड बन्ध तद्‌ ध्यायतु बोधिसत्वं ॥ ते विदिता दशनखा करियान मूध प्रणता छताज्ञलिपुटा निपतन्‌ कमेषु । १५ साधो सुजात सुमुखं करूणा जगस्य शीं विबुद्ध अमृते विनयस् सत्त्वान्‌ ॥ परिवृत्त सूयं न जही सुगतख द्छाया अलम्बति द्रुमवरं यथ पद्यपचं । देवा सहस बहवः स्थित अज्ञलौभिः २0 वन्दन्ति तस्य चरणौ कत निश्चयस्य ॥ शुद्धोदनञ स्वगृहे परिमागेमानः संपृच्छते क्नु गतःस हि मे कुमारः। ११। ॥ कषिग्रामपरिवतंः ॥ मातुस्वसा अवचि मागत नो लभामि संपुच्छता नरपते क्र गतः कुमारः ॥ शुद्धोद नस्त्वरितु पुच्छति काञ्चुकीरय दौवारिकं तथपि चान्तजनं समन्तात्‌ । दृष्टं कुमार मम केनचि निष्रमन्तो शराणुते वरूयगतु देव छषाणग्राम ॥ सो शीघ्रमेव त्रितं सह साकियेभिः निष्क्रान्त प्रेति छषि्ामगिरिं प्रविष्टं । यथ मयंकोरिनियुतानि समुन्नतानि तथ प्रेत्तते हितकरं शरिया ज्वलन्तं ॥ मुकटं च खद्ध तथ पादुक चोरयिता छत्वा दशाङ्गलि शिरे अभिवन्दिति तं । साधू सुभूतवचना ऋषयो महात्मा व्यत्त कुमार अभिनिष्रमि बोधिंहितोः ॥ परिपणेद्रादरशशता सुप्रसत्रदेवाः पञ्चाशता उपगता यथ साकियानां । दृष्टा च ऋद्धि सुगते गुणसागरस्य संबोधिचित्त॒ जनय दटअ्माशयेन ॥ सो कम्पयित्व विसहस्र अशेषभूर्भिं स्तु संप्रजानु प्रतिबुद्ध ततः समाधेः । ब्रह्मस्वर : पितरमालपते द्यतौमान्‌ उत्सुज्य तात छषिय्यामभतौ गवेष ॥ ५१३५ 40 १५ २० १३९६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ यदि खर्णकायं अङ्ग सखणंप्रवषेयिघे यदि वस्रकायं अहमेव प्रदाखि वस्त्रां । अथ धान्यकायं अहमेव प्रवषेयिधे सम्यकप्रयुक्त भव सवंजगे नरेन्द्र ॥ ५ अनुशासयित्र पितरं जनपारिषवयां तस्सिन्‌ कणे पुरवरं पुन सो प्रवेत्ती । अनुवर्तमान जगतः स्थिहति पुरेस्िन्‌ नेष्म्यय॒क्तमनसः सुविशुद्धसत्वः ॥ इति ॥ ॥ इति श्रीललितविस्तरे कछषिग्रामपरि वतो नाम एकाद शो ऽध्यायः॥ १० दूति हि भिक्षवः संवुद्ै कुमारे राजा शद्धोद्‌नो ऽपरेण समयेन शाक्वगणेन साधं संस्थागारे निषसणो ऽभत्‌ ॥ तच ते महलकमहल- काः शाक्या राजानं शुद्धोद्‌नभेवमाङ्ः । यत्खल्‌ देवो जानीयात्‌ अयं सवौथैसिद्धकुमारो नेमित्तिकेत्रोद्यणिः छतनिशयैख देवैयंद्लूयमैवं निदिष्टठो यदि कमारो ऽभिनिष्क्रमिष्यति । तथागतो भविष्यत्यहन्‌ १५ सम्यक्सं बुद्ध : ॥ उत नामिनिष्क्रमिष्यति । राजा भविष्यति चक्रवर्तीं चतुरङ्ो विजितवान्‌ धामिंको धमराजः सप्तरतसमन्वागतः ¦ तखे- मानि सप्तरलानि भविष्यन्ति । तद्यथा । चक्ररतरं हस्तिरतं अश्वरत मणिर स्त्रीरत्ने गुहपतिरत परिणायकरत्नं । एवं स्तरते संपू चास्य पुत्रसहस्रं भविष्यति । शूराणां वराङ्खूपिणां परसेन्यप्रमदे काना। २०स दरम पुथिवीमण्डलमदण्डेनाशस्तेणाभिनिजित्याध्यावसिष्यति सह १२ ॥ शिल्यसंद शेनपरिव्तैः \ १३७ धर्मेणेति ॥ तस्यात्तिवेशनं कुमारस्य क्रियतामिति । तच स्तरीगशपरि- वृतो रतिं वेच्छति । नाभिनिक्रमिष्यति एवमख्ाकं चक्रवतिंव॑श्य चानुपेदौो भविष्यति । मएनिताख भमकिष्यामो ऽनवव्याख सर्व॑कतैट- शजभिः ॥ ततौ रछा शु्धोद्न एवमाह ¦! यथेवं भेन हि ्छवलोकथत ५ कतमा कन्या कुमरस्यानुरूपा स्यात्‌ ॥ तत्र पञ्चमाचाणि शाक्यशतानि एकैक एवमाह । मम इुहितः- नुरूपा स्यात्‌ कुमारस्य सुरूपा मम दुहितेति ॥ राजा भ्राह । दुरासदः कुमार: । तत्‌ अ्रलिवेद्‌ चिष्यासस्तावत्‌ कुमारस्य कतमा ते कन्या रोचत इति ॥ १0 ततश्च ते सवे संनिपत्य कंमारद्यैनां प्रकछतिमारोचयन्ति स ॥ तान्कुमार उवाच । सप्तमे दिवि अ्रतिवचनं ओरौष्यधेति । ततो बोधिसत्वस्येतदरभवत्‌ । विदित मम अनन्तकामदोषः सरणसवैरसशोकदुःखमलाः । भयकरविषपचरसंनिकाशाः ज्वलननिभा असिधारतुच्यरूपाः ॥ १५ कामगुणि न मेऽसि दन्द्रागोन च अङ सोभमि इस्िगारमध्ये, यत्त॒ अङ वने वसेय तूष्णीं ध्यानसमाधिसुखेन शान्तचिन्तः। इति॥ स॒ युनरपि मौमांसोपायकोशव्यमामुखीकृत्य सततवपरिपा- कमवेक्तमाणो महाकरूणां संजानव्य तस्यां चेलायामिमां गायाम- भाषत । २० संकीणिं पद्ध पदुमानि विवृद्धिमन्ति अआकीणे राज नरमध्थि लभाति परजां । १३८ ॥ ललितविस्तर: ॥ | अ यद बोधिसत्व परिवारवलं लभन्ते तद सत्वकोरिनयुतान्यमुते विनेन्ति ॥ ये चापि पूवक अभूद्धिदुबोधिस्लाः सर्वेभि भायंसुत दशित इस्िगाराः। ५ न च रागरक्त नं च ध्यानसुखेमि भ्रष्टाः इन्तानुशित्तयि अहंपि गुणेषु तेषां ॥ न च म्रकृता मम वध्‌ अनुकूलया स्याट्‌ यस्या न दष्यतु गुणा सद सत्यवाक्यं । या चित्ति मह्यमभिराधयते ऽप्रमत्ता १० खूपेण जन्मकुलगोचवतया सुशचा ॥ सो गाथलेख लिखिते गुणञअ्थेयुक्ता या कन्य ईदृश भवे मम तां वंरेया । न ममाथ प्रातजंनेन असंवुंतेन यस्या गुणा कथयमी मम तां वरया ॥ १५ चा द्पयौवनवरा न च रूपमत्ता माता स्वसा व यथ वदतेति मैचचित्ता। त्यागे रता मणब्राह्मणदानशौला तां तादृशां मम वधं वरयस्व तात ॥ यस्या न मानु न खिलोन च दोषमस्ि २० नच शद दैष्ये न च माय न उच्जृभरष्टा। स्वघ्रान्तरे ऽपि पुरुषे नपरे ऽभिरक्ता तुष्टा स्वंकेन पतिना (सह) शयते ऽप्रमत्ता ॥ १२| ॥ शिल्दर्सद शंनपरि वतेः ॥ १३९ न च गर्विता नपि च उद्धत न प्रगल्भा निमान मानविगतापि च चेरिभूता । न च पानगुच्ध न रसेषु न शब्दगन्धे निलोभमिष्यविगता सखघनेन तुष्टा ॥ से खिता नपि च चञ्चल नेव भान्ता ५ न च उद्धतोन्नतस्िता हिरिवस्रहत्रा । न च दृष्टिमङ्गलरता सद धमयुक्ता कायेन वाच मनसा सद्‌ शुद्धभावा ॥ न च स्त्यानभिद्धबङला नं च मानमूढा मीमांसयुक्त सुकृता सद धमेचारौ । १० "सखथ्रौ च तस्य स्वशुरे यथशास्तुप्रेमा दासौीकलचजनि यादूशमात्मप्रम ॥ शास्त्रे विधिज्ञ कुशला गणिका यथेव पञ्चात्‌ स्वपेत्‌ प्रथममुत्यिहते च शब्यात्‌ । भेचानुवतिं अकुहापि च मातुभूता १५ एतादृशीं मि नृपते वधृकां वृणीष्व ॥ इति ॥ अथ खलु भिक्तवो राजा शुल्लोदन इमा गाधा वाचयिला पुरोहितमामन्तरयते सख । गच्छं त्वं महाब्राह्मण कपिलवस्तुमहानगरे सवंगृहाण्यनुप्रविश्च कन्या व्यवलोकय । यस्या एते गुणाः संविद्यन्ते । चचियकन्याया वा ब्राह्मणकन्याया वा वैश्यकन्याया वा शूद्र कन्याया २० वा। तां कन्यामस्माकं प्रतिवेदय ॥ तत्कद्मद्धेतोः। न हि कमारः कुलाथिंको न गोचाधिंको । गुणाधिकं एव कमारः ॥ १४० ॥ ललितविस्यरः ॥ [अ तस्यां च वेलायामिमा गायामभाषत । ब्राह्मणैः चचिखा कन्यां वेश्ां सद्र तथेव च| यस्या एते गुणः सन्ति ता मे कन्यां प्रवेद्य ॥ न कुलेन न गोषेण कुमारो मम विस्मितः) ५ गुर सले च धमे च तचाख्य रमते मनः॥ इति । अथ खलु भिक्तवः स पुरोहितस्तं गायालेखं गृहीला कपि लवस्तुनि महानगरे गृहाद्गहं व्वसलोकयन्‌ गत्वा हिण्डन्‌ कन्यां येषति स्य । एवंगुणयुक्तामपश्यन्‌ (न चैव गुणयुक्ता कन्यां) सो ऽनुपू्वेण विचरन्‌ येन दण्डपाणेः शाक्यस्य निवेशनं तेनोपसंक्रामत्‌ ¦ सतं १० निवेशनं प्रविष्टो ऽद्राक्ीत्‌ कन्यामभिरूपां प्रासादिकां दश्नीयां परमया शुभवणंपुष्करतया समन्वागतां नातिदौीघां नातिहस्वां नातिष्यलां नातिकशा नातिगौरां नातिकृष्णां प्रथमयौवनावस्थां स््रीरल्नमभिवाख्यायमानां ॥ अथ सा द्रिका पुरोहितश्च चरणौ गृहीता एवमाह । केन १५ ते महा व्राह्मण काये ॥ पुरोहित आह । ष्ुद्धोदनस्य तनयः: परमाभिरूपो द्वाचिंशलक्णएधरो गुणतेजयुक्तः । तेनेति गाथकल्िखिता गुणये वधूनां यस्या गुणासि हि दमे स हि तस्य पल्ली ॥ २० स तस्यास्तं जेखमुपनामयति स्म ॥ अथसा द्‌ारिका तं गाधालेखं वाचयित्वा स्ितमुपदश्ये तं परोहतं गाया ऽध्यभाषत्‌ । १२] ॥ शिल्यसंद्‌ शंनपरि वतै: ॥ १४१ मद्ये ति ब्राह्मण गुणा अनुरूप सवे सो भे पतिभ॑वतु सौम्य सुरूपरूपः। भणहि कुमार्‌ यदि कायं मह्न विलम्ब मा हौोनमप्राकृतजनेन भवेय वासः ॥ दति ॥ अथ खलं स पुरोहितो राजानं शुद्धोदनसुपसंक्रम्येव तमर्थ- ५ मारोचयति स । दृष्टा मयादेव कन्या या कमारस्यानुदपा स्थात्‌ । क~ क ८५ आह । कस्यासौ ॥ आह । द ण्डपाशे्देव शाक्यस्य दुहिता ॥ अथ राद: शुद्धोद्नेतदभवत्‌ । दुरासदः कमारः शभा- धिसुक्तञख प्रायेण च मातृग्रामो ऽसंविव्यमानगुणो ऽपि गुणानामा्मनि प्रजानीते । यन्वहमशोकभाण्डकानि कारयेयं यानि कुमारः सवेद्‌ा- % रिकाभ्यो ऽनुप्रयच्छैत्‌। तच यस्यां द्‌ारिकायां कुमारस्य चक्तुरभिनिवे- ष्यति तां कुमारस्य वरथष्यामीति ॥ अथ खलु राजा शुद्धोदनो ऽशोकभाण्डानि कारयति सम । सुवणंमयानि रूप्यमयानि नानारल्रमयानि । कारयिला च कपिल- वस्तूनि महानगरे घण्टाघोषणां कारयामास । सप्तमे दिवक्ञे कुमारो १५ दशनं दास्यति! अशोकभाण्डकानि च दारिकाभ्यो विश्रामयिष्यति। तत्र सवेदारि काभिः संस्थागारे संनिपतितव्यमिति ॥ दति हि भिक्वः सघ्रमे दिवसे बोधिसत्वः संस्थागारमुपर्सक्रम्य भद्रासने न्यषीदत्‌ ॥ राजापि शुद्धोदनो ऽदश्यपुरुषान्‌ स्थापयति ख । चख्यां दारिकायां कुमारस्य चक्षुः संनिविशेत्तां ममारोचयष्व- २० भिति ॥ १४२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ दति हि भिक्षवो यावन्त्यः कपिलवस्तनि महानगरे द्‌ारिकालाः स्वी येन संसखागारो येन च बोधिसत्वस्तनोपासंक्रामन्‌ । बोधिस्‌- त्वस्य दशंनाय अशोकभाण्डकानि च प्रतिगृहीतुं । इति हि भिच्वो बोधिसत्वो यथागताभ्यस्ताभ्यो दारिकाभ्यो ५ ऽश्ोकभाण्ड कान्यनुप्रयच्छति स्म ॥ ता दारिका न शक्तुवन्ति सख बोधिसत्वस्य त्रि्य॑तेजख सोढुं । ता अशोकभाण्डकानि गृहीला शप्र शीघ्रमेव प्रक्रामन्ति सख । अथ दण्डपाणेः शाक्यस्य दुहिता गोपा नाम शाक्यकन्या सा दासीगणपरिवृता पुरस्ता येन सस्थागारो येन च बोधिसत्वे १० नोपरसंक्रामदुपसंक्रम्ये कान्ते ऽस्थात्‌ । बोधिसत्वमनिभमेषाभ्यां नयनाभ्यां प्रेकमाणा । तव्या । बोधिसत्वेन सवेण्यशोकभाण्डकानि दत्तानि॥ तदा सा बोधिसत्वमु्मक्रम्य प्रहसितवदना बोधिसत्वमैवमाह । कुमार वि ते मयापनीतं यस्त्व मा विमानयसि ॥ अह । नाहं लां विमानयाम्यपि तु खलु पुनस्त्वमभिपखाद्‌ाग- १५ तेति ॥ स तस्यै चानेकशतसहसमूल्यमङ्गलीयकं निसु प्रादात्‌ ॥ सा प्राह । इदमहं कुमार तवान्तिकादहामि ॥ अह । दमानि मदौयान्याभरणानि गृह्यन्तां ॥ सा रह । न वयं कुमारं व्यलंकरिष्यामः। अलंकरिष्यामो वर्यं कमारं । इत्युत्वा सा कन्या प्रक्रामत्‌ ॥ २० ततन्तेगृह्य पुरूषः राजानं शुद्धोद नमुपसंक्रम्येष वृत्तान्तो निवेदितो ऽभूत्‌ । देव दण्डपाणेः शाक्यस्य दुहिता गोपा नाम शाक्यकन्या तस्यां कुमारस्य चचुनिविष्टं मुद्धतं च तयोः संलापो ऽभूत्‌ ॥ १२ ॥ शिल्यसंद शेनपरिवर्तः ॥ १९४३ दतथेतत्खज्ञ॒ वचनं लां राजा शुद्धोदनो दण्डपाणेः शाक्यस्य परोहितं दौत्येन प्रेषयति स्म। या ते दुहिता सा मम कुमारस्य प्रदीयतामिति ॥ द ण्डपाणिराह । आयेकुमारो ग्रहे सुखसंवुद्धः । अस्मावं चार्यं कुलघधमं: शिल्यज्ञस्य कन्या दातव्या नाशिल्यज्ञस्येति ॥ कुमारश्च न ५ शिल्यज्ञो नसिधनुष्कलापयुद्धं सालम्मविधिक्ञः ¦ तत्कथमशिल्यज्नायाहं दुहितरं दास्यामि ॥ दूत्ेतच्च राज्ञः प्रतिवेदितं ॥ ततौ राज्ञ एतदभवत्‌ । ददिरपी- दमहं सहधमेण चोदितः । यदापि मयोक्तं कस्माच्छाक्यकुमाराः कुमार स्योपस्थानाय नागच्छन्तीति । तद्‌ाहमभिहितः । किं वयं १ मण्डकस्योपस्थानं करिष्याम इति । एतद्यंप्येवमिति । प्रध्याय्निषखो ऽभूत्‌ ॥ बोधिसत्व्ेनं वृत्तान्तमश्रोषीत्‌ । ्ुला च येन राजा शुदौ- दनसेनोपर्सक्रामदुपसंक्रम्येवमाह । देव किमिदं दौनमनास्तिष्ठसि ॥ राजा अह । अलं ते कृमारा ऽनेन ॥ १५ कुमार आह । देव सवथा तावद वश्यमेवमाख्यातव्यं ॥ याव- चिरपि बोधिसत््नो राजानं शुद्धोदनं परिपृच्छति सख ॥ ततो राजा शुद्धोदनो बोधिसत्वाय तां प्रकछतिमारोचयति स्स ॥ तां श्रुत्वा बोधिसत्व आह । देव अस्ति पुनरिह नगरे कथिव्यो मया साधं समर्थः शिल्पेन शिल्यमुपद शयितुं ॥ २० ततो राजा शुद्धोदनः प्रहसितवदन बोधिरस्त्वमेवमाह । शक्यसि पुनस्त पु शिल्यमुपद शयितुं ॥ स आह । (वादं) शक्यामि १४४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ देव तिन हि सनिपाव्यन्ता सव॑ श्रिल्यक्नाः । चेषां पुरत. स्वं शि्यमुप- दशयिष्टामि ॥ ततो राजः शुद्धोदनः कपिलवस्तुनि महानगर वरे घश्टाघोषणां कारयति सखम । सप्तमे दिवे कमारः सख शल्परमुपदश्ंयति । तच ५ सर्वंशिल्यज्ञेः संनिपतितव्यं ॥ तच सप्रमे दिवसे पञ्चमाचाणि शाक्यकमारशतानि संनि- पतितान्यभूवन्‌ । द ण्डपाणेख शक्यस्य दुहिता गोपा नाम शाक्यकन्या जयपताका स्थापिताभूत्‌ । यौ वाचासिघनुष्कलाप॑युद्धसालमषु जेष्यति तस्यैषा भविष्यतीति ॥ १ तच सवंपुरतो देवदत्तः कमारो नगरादभिनिष््ामति ख । सेत हस्ती महाप्रमाणो बोधिस्छस्याधं नगरं प्रवेश्यते सद्म ॥ तच देवदत्तः कुमार ईष्येयः च शाक्यवलमंदेन च मत्तः स त हस्तिनागं वामेन पाणिना शुण्डायां गृहीता दक्तिणेन पाणिना चंपेरया एकप्रहारेणेव इतो ऽभूत्‌ ॥ १५ तस्यानन्तरं सुन्दरनन्दकृमारोऽभिनिष्क्रामति स। सोरद्रारीत्त हस्तिनागं नगरद्वारि हतं दृष्टा च पयंपृच्छत्‌ । केनायं हत इति । तच महाजनकाय आह । देवदत्तेनेति ॥ स आह । अशोभनभिदं देवदत्तस्य ॥ स त हस्तिनागं लाङ्गले गृहीत्वा नगरद्वारादप- कषेति सख ॥ २० तदनन्तरं बोधिसत्लौ रथाभिरूढो ऽभिनिष्क्रामति सख अद्रा च्ौद्रोधिसत्त्वसतं हसिनं हतं दृष्टा च पर्यपुच्छत्‌ । केनायं हत इति ॥ आङः । देवदत्तेनेति ॥ आह । अशोभनं देवदत्तस्य । वेन १२ ॥ शल्य सद्‌ शंनपरिवतंः ॥ १४५ पनरस्मात्तगरद्‌ाराद्‌पकषित इति ॥ अङ्गः । सुन्दरनन्देनेति ॥ आह । शोभनमिर्द्‌ सुन्दरनन्द्स्य विं तु महाकायो ऽय॑ सत्वः सौ भ्यं ज्ञिन्नः सवंनगरं दौगंन्धेन स्फ़रिष्यतीति ॥ ततः कुमारो रथस्थ एवैकं पादं भूमौ प्रसार्य पाद्‌ाङ्ग्ेन तं हसिनागं॑ लाङ्गले गृहीत्वा सप्त प्राकारान्सप्त च परिखानतिक्रम्य बहिनेगरस्य क्रोशमात्रे प्रकिपति सख ॥ यचच प्रदेशे स हस्ती पतितस्लस्िन्‌ प्रदेशे महद्भिलं संवृत्तं यत्सांप्रतं हस्तिगरतैत्यमिघीयते ॥ तच द्‌वमनुजाः शतसहस्राणि हाहाकारकिलकिलाप्रच्वेडित- शतसहस्राणि प्रासुद्यश्चैलविकेपाश्चाकाषुः ॥ गगणतलगताश्च देवपुचा दमे गाथे ऽभाषन्त । यथ मतततगजेन्द्रगतीनां पाद्‌ङ्छतलेन गजेन्द्रं । सप्र पुरापरिखा अतिक्रम्य चिप्र बहि षुपुरातु अर्यं हि॥ निःसंश्यमष सुमेधा मानवबलेन समुच्छ्रितकायःान्‌ । संसारपुरातु बहिधो एकं तपिष्यति प्रज्ञवलेन ॥ ५१० दति हि पञच्चमाचणि शाक्यकुमारशतानि नगरान्निष्क्रम्य १५ येनान्यतमः पुथिवीग्रदेशो यच शक्यकुमाराः शिल्पमुपद्‌ शेयन्ति स्य तेनोपसंक्रामन्‌ ॥ राजापि शुद्धोदनो महद्लकमहल्लकाञ्च शाक्या महांश्च जनकायो येनासौ पुथिवीप्रदे शस्ेनोपसंक्रामन्‌ । बोधिस्लस्व चान्येषां च शाक्यकुमाराणां शिल्यविशेष द्रष्टुकामाः ॥ तचादित एव ये शाक्यकृमारा लिप्यां पटुविधिनज्ञासे बोधि- २० सखेन साधं लिपिं विशेषयन्ति सख ॥ तच नतैः शक्येविंश्वामिच अआचाय॑ः साकी स्थापितो ऽभूत । स लवं व्यवलोकय कतमौ ऽच 10) १४६ ॥ लसितविस्तरः ॥ [अ कमारो लिपिन्ञाने विशिष्यते यदि वा नेख्यतो यदि वा बङलिपि- नियोणतः ॥ अथ विश्चामिच अचां प्रत्यक्ो वोधिस्छस्य लिपि ज्ञाने सखितसमुपद शेयत्निमे गाथे ऽभाषत । मानु्यलेकि ऽथ च देवलके गन्धवेलेके ऽप्यसुरनद्रलेकं । ५ यावन्ति कैचिल्िपि सवलोके तवैष पारंगतु शुडसत्वः॥ नाभिपि यूयं च अहे च तेषां लिपौन जानाम न चाक्तराणां। यागयेष जानाति मनुष्यचन््रौ अहमच प्रत्यक विजेष्यते ऽय ॥ शाक्या आङ्गः । विशिष्यतां तावत्कुमारो लिपिनज्ञाने संस्था- क्नाने कुमारो विशेषयितव्यो जिन्ञास्यश्च ॥ तचाजैनो नाम शाक्य %० गणको महामाचः संख्यागणनाु पार्गतः स सारौ सखथापितो ऽभूत्‌ । स त्वं व्यवलोकय कतमो ऽच कुमारो विशिष्यते संख्यन्नानत इति ॥ तच बौोधिसत्वद्योद्धिश्ति सख। एकञ्च शाक्यकुमारो निचि पतिस्म। नच परिप्रापयति स्म बोधिसत्लस्धैकद्रौ चयश्चत्वारः पञ्च दश विंशच्तिंश्चलवारिं शत्पञ्चाशच्शतं यावत्पश्चापि शाक्यकमारशतानि १५ युगपत्काले निक्षिपन्ति स्मन च परिप्रापयन्तिस्म॥ ततो बोधिसत् अह । उदिश्त चूुयमहे निक्तेप्स्यामीति ॥ ततेैक्षशाक्यकुमारो बोधिसत्वस्योदिशति स! न च परिप्रापयति स । द्वावपि चयो ऽपि पञ्चापि दशापि विंशत्यपि चिंशद्पि चत्वारिशद्पि पञ्चाश्दपि यावत्पञ्चापि शाक्यकुमारशतानि युगपदुदिशन्ति सम । न च २० परि प्रापयन्ति सम बोधिसन्तस्य निक्तिपतः ॥ बोधिसत्त आह । अलमलमनेन विवदिन सवं ददानीमेकी- भूता ममोदहि शता निर्ेप्खखयामीति ॥ तच पञ्चमाचाणि शक्वकमार- १२] ॥ शिल्यसंद्‌ शंनपरि वतं: । १४७ शतान्येकवचनोद्‌7हारेणापवचरितं समुदि शन्ति सख । नोधिसत्लश्चा- समूढो निक्तिपति सख ॥ एवमपयन्ताः स्वंशाक्यकृमारा अथ पर्यन्तश्च बोधिसत्न : ॥ ततो ऽजुनो गणकमहामाच आआशर्यप्राप्त इमे गाये ऽभाषत । ज्ञानस्य शीघ्रता साघु बु संपरिपुच्छता । ५ पञ्चमाचशतान्येते धिष्ठिता गणनापथे ॥ ईदृशी च दयं प्रज्ञा बुद्धिज्ञानं खतिर्मतिः। अद्यापि शिक्त चार्यं गणितं ज्ञानसागरः ॥ ततः सवैशाक्यगण आञ्यंप्राप्तः परमविस्मयापन्नो ऽभूत्‌ । एक- कंण्डाञ्चेमां वाचमभाषन्त । जयति जयति भोः सवा्थ॑सिद्धः कुमारः ॥ १० स्वे चासनेभ्य उत्थाय क्ताज्ञलिपूटा भूत्वा बोधिसत्व नमस्कृत्य राजानं शुद्धोद नमेतद वोचन्‌ । लाभासे महाराज परमसुलब्धाः । यस्य ते पुर एवं शध्रलघजवचपलपरिपुच्छाप्रतिभान इति ॥ अथस राजा शुद्धोदनो बोधिसत्वमेवमाह । शक्यसि पुचाञनेन गणकमहामाचेण साधं संख्याज्ञानकौशव्यगणनागतिमनुप्रवेषटुं ॥ बो- १५ चिस अह । शक्यामि देव ॥ अह । तेन हि गगस्यतां ।॥ अथाजेनो गणकमहामाचो बोधिसत्वमेवमाह । जानीषे लवं कुमार कोरिशतोत्तरां नाम गणनागतिं ॥ आह । जानाम्यहं ॥ आह । कर्थं पुनः कौरिशतोत्तरा गणशनागतिरनुग्रवेष्टव्या ॥ बौधिसत्त अह । शतं कौटीनामयुतं नामोच्यते । शतमयुतानां २० नियुतो नामोच्यते । शतं नियुतानां कड्करं नामो च्यते । एतं कड्राणां विवरं नामोच्यते । शतं विवराणमक्तोभ्यं नामोच्यते । शतमक्तोग्याणां 10 ५४८ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ विवाहं नामोच्यते । शतं विवाहानामुत्सङ्गं नामोच्यते । शतमुत्सङ्ानां बहल नामोच्यते | शतं बङ्लाना नागवल नामोच्यते | शतं नाग- बलानां तिरिलम्भं नामोच्यते) एत तिटिलम्भानां व्यवस्थानप्रन्नश्चि- नामोच्यते । शतं व्यवस्थानप्रज्ञप्तीना हेतुहिलं नामोच्यते । श्रतं ५ हेतुहिलाना करफुनेमोच्यते । शत करूणा हेखिद्िय नामो ्ते। भतं हेखिद्दियाणां समाघ्रलम्य नामोच्यते । शतं समाप्रलम्भानां गणनागतिनामोच्यते । शतं गणनागतीना निरवव्य नामोच्यते शतं निरवद्यानां सुद्राबल नामोच्यते । शत॑ मुद्राबलानां सव॑ंवलै नामो- च्यते । शतं स्व॑बलानां विसंन्नागती नामोच्यते एत विसंज्ञागतीनां १० सर्वसनज्ना नामोच्यते । एत सवंसन्नाना विभूतगमा नामोच्यते । शतं विभूतंगमानां तल्क्तणं नामोच्यते ॥ इति हि तल्लक्षणगणनया सुमेर्‌- पवेतराजो लक्निक्तेपक्रियया परिक्ष्य गच्छत्‌ ॥ अतौ ऽणुत्तरि ध्वजाग्रवती नाम गणना । यस्यां गणनायां गद्धानदौीवालिकासमा लक्षनिकेपक्रियया परित्तयं गच्छेयुः ॥ अतो ऽप्युत्तरि ष्वजायनिशामणी १५ नाम गणना । अतो ऽप्युत्तरि वाहनप्रज्नप्रिनाम । अतो ऽप्युत्तरि इङ्ग नाम । अतो ऽप्युत्तरि कुर्टु नाम । अतो ऽप्युत्तरि कंर्टावि नाम। अतो ऽप्युत्तरि सवेनिक्तेपा नाम गणना । यस्यां गणनायां रभ गङ्ानदौवालिकासमा लक्तनिकतेपक्रियया परिक्षयं गच्छेयुः ॥ अतो ऽष्युत्तरि अयसारा नाम गणना । यच कोरीशतं गङ्कानदीवालिका- २० समा लक्तनिकेपाः परि क्यं गच्छेयुः ॥ अतो स्युत्तरि परमाणुरजःप्रवे- शानुगता नाम गणना । यच तथागतं स्थापयिता बौोधिमण्डवरा- य्रगतं च सवेघमाभिंषेकाभिमुखं बोधिसत्वं नान्यः कं्ित्सत्लः १२। ॥ शिस्यसंद शेनपरिवतंः ॥ १४९ सत्वनिकाये संविव्यते य एतां गणनां प्रजानात्यन्यचाहे वायो वां स्यान्मादशः । एवं चरमभाविको विनिष्क्रान्तगृहवासो बोधिसन््त: ॥ अजनो ऽवोचत्‌ ¦! कथं कुसार परमाणुरजःप्रवेशगणनानुप्रवेष्टव्या ॥ बोधिसत्व आह । सपत्र परमाशुरजांसखयणुः । सप्राणवस्तुतिः । सप्रत्रुतेरेकं वातायनरजः सप्र वातायनरजांस्येकं शशरजः। सप्र ५ शशरजास्येकमेडकरजः। सत्नैडकरञांस्येकं गोरजः । सप्र गोरजांखिकं लिक्षारजः। सप्र लिख्या; सर्षपः! सत्रसषंपाव्यवः। सप्तयवाद्‌ङ्गलीपवं । दादशाङ्गलीपवाणि वितलसिः। दै वितस्ती हस्तः। चलवारो हस्ता धनुः । धनुसहस् मागेष्वजाक्रोशः। चत्वारः क्रौशा योजनं ॥ तच को युष्माकं योजनपिण्डं प्रजानाति । कियन्ति तानि परमाणुरजांसि १० भवन्ति ॥ अजनो ऽवोचत्‌ । अहमेव तावत्क मार संमोहमापद्तः । किमङ्ख प्रनयं चान्ये ऽल्यवृद्धयः ॥ निदिंश्तु कमारो योजनपिण्डं कियन्ति तानि परमाणुरजांसि भवन्तीति ।॥ बोधिसत्त्वो ऽवोचत्‌ । तच योजनपिण्डः परमाणुरजसां परि- १५ पणंमक्तोभ्यनयुतमेकं चिशच कोरीनयुतशतसहस्ाणि षष्टिश्च कोरी- शतानि दा्चिंशतिख कोखः पञ्च च दशशतसहस्राणि दादश च सहस्राणि एतावान्योजनपिण्डः परमाणुरजो निकषेपस्यानेन प्रवेशेना्यं जस्बद्रीपः सप्तयोजनसहस्राणि । गोदानीयो ऽष्टौ योजनसहस्राणि । परव विदेहो नव योजनसह स्राणि। उत्तरकृरूद्रीपो द शयोजनसहस्राणि ॥ २० अनेन प्रवशेनेमं चातुर्दीपिकं लोकधातुं प्रमुखं कछला परिपणंकोरीशतं । चातुर्ढौपिकानां लोकधातृनां यच कोरीशतं महासमृद्राणां । कोरी. १५० ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ गरतं चक्रवाडमहाचक्रवाडानां । कौरीशतं सुमेरूणां पव॑तरजानां । कोरीशतं चातुमेहाराजिकानां देवानां । कोरीश्तं चाय्िंशानां | कौरीशतं यामानां । कोरीशतं तुषितानां । कोरिशत निमाणएरतीनां। कोरीशतं परनिभमिंतवशवर्तीनिा । कोरी शतं ब्रह्म कायिकानां । कोरीशतं ५ ब्रह्मपुरोहितानां । कोरीशतं ब्रह्मपाषेयानां । कोरी शतं महाब्रह्माणां। कौरिशतं परीत्ताभानां । कौरटीशतं अअप्रमाणाभानां । कोरीशतं अमाखराणां । कोरीशतं परोत्तशुभानां। कोरी शतं अअरप्रमाणएशुभानी। कोटीशतं शुभक्ृत्लानां । कोरीशतं अनभ्रकाणां । कौरीशतं पुख- प्रसवानां । कोरीशतं बहत्फलानां । कौरीशतं असंन्निसत्तलानां । १० कोरीशतं अवृहानां । कौरीशतं अतपाना । कोरीशतं सुदृशानां । कोरीशां सुदशंनानां। कोरीशतं अकनिष्ठानां देवानां ॥ अयमुच्यति चिसाहस्रमहासाहसखरलोकधातुविपुलञ्च विस्तीणेख । स यावन्ति यो- जनशतानि (परमाणरजांसि चिसाहस्रमहासाहस्रलोकधातौ) यावन्ति योजनसहस्राणि । यावन्ति योजनकोयः । यावन्ति योजननयुतानि १५ पेयालं यावव्यावन्तो योजनाग्रसारा गणनाकियन्तयेतानि परमाणु रजांसि । इत्याह । संस्यागणना व्यतिवुत्ता देषां गणनां तदुच्यते ऽसंसख्येयमिति । अतो ऽसंस्येयतमानि परमाणुरजांसि यानि चि- साहस्रमहासाहसखरलोकघातौ भवन्ति ॥ अस्मिन्‌ खलु पुनगेणनापरि वते बोधिसत्वेन निर्दिंश्वमने २० अजनो गणकमहामाचः सर्वंश्च शाक्यगणस्तुष्ट उदग्र अत्तमनाः प्रमुदित अआश्चयैद्खतप्राप्तौ ऽभूत्‌ । ते सवं एककैरवसवैः स्थिता अभूवन्‌ । परि शिषटवेस््राभरशैबोधिसत्वमभिक्छादयन्ति स ॥ १२| ॥ शल्यसंद शंनपरिवतंः ॥ १५१ अथ खल्वजुनो गणकमहामाचर इमे गाथे ऽभाषत । कोरीशतं च अयुता नयुतास्तयैव नियुतानु कङ्करगती तथ बिम्बराश्च । अक्तोभिणी परमन्ञान्‌ न मे ऽस्त्यतो ऽं मत उत्तरे गणनमग्रतिमस्य ज्ञानं । ५ अपि च भोः शाक्याः। चिसाहसि रजाख्रयन्तका तुणवन ओओषधियो जलस्य विन्दन्‌ । ङुकरिण न्यसेय एकिनेषो को पुनि विस्य पञ्चभिः एतेभिः तच द वमनुजाः शतसहस्राणि हाहाकारकिलिकिलाप्रकेडित- षतसहस्राणि प्रमुञ्चन्‌ ॥ गगणतलगता देवपुरा इमा गाया %० अभाषन्त । यावन्त सत्त निखिलेन चियध्वयुक्ताः चित्तानि चैतसिकसंन्ि वितकिंतानि । हीनाः प्रणीत तथ संक्तिपविक्तिपा ये एकस्सि चित्तपरि वतिं प्रजानि सवान्‌ ॥ १५ इति हि भिक्षवो ऽभिभूताः स्वै शाक्यकुमारा अभूवन्‌ । बोधिसत्व एव विशिष्यते । तदनन्तरं लद्धिते सविते जविंते सर्वं बौधिसत्त एव विशिष्यते स्म ॥ गगणतलगताश्च देवपुचा इमां गाथामभाषन्त । व्रततपसगुशेन संयमेन त्षमद्‌ममेचबलेन कल्पकोव्यः । २0 अथ कछतुलघकायचित्तनेता तस्य जवस्य विशेषतां शृणोथ ॥ १५२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ दूह गुहगत युष्मे पश्या सत्वसार अपिच दशसु दित गच्छते ऽय॑ कचणेन । अपरिमितजिनाना पजनामेष कुवन्‌ मणिकनकविचिततै- लो वोघातुष्वनन्ता ॥ ५ नच युन गति अगतिंच अस्या यूयं प्रजानथ तावदृद्धिप्राप्नो। कौ ऽच जविति विस्मयो उनेया असदृश एष करोथ गौरवो ऽखिन्‌। एवं कलवा बौधिसत्न एवे विशिष्यते स्म ॥ तच शाक्या आह्नः । यु्रैषु तावत्कृमारो विरेषधितव्यो जिज्ञास्यञ्च ॥ तत्र वोधिसत्त एकान्ते स्थितो ऽभूत्‌ ¦ तानि चं १० पञ्चमाचाणि शाक्यक्मारशतानि युगपद्युष्यन्ति स्म ॥ दति हि दाचिश्च्छक्यकुमारा. सालम्भाय स्थिताः । तदा नन्द चानन्द ख बोधिसत्वमभिगता सालम्भाय ता समनन्तरं स्युष्टावेव बोधिसत्वेन पाणिना तौ बोधिसच्वस्य वल तेजखासहमानौ धर णीतले प्रपतितावभूतां ॥ तदनन्तर देवदत्तः कुमारो ग्विंतश्च १५ मानौ च वलवानेव तब्धः शक्यमानेन च तब्धो बोधिसत्वेन साधं विसखघेमानः सववन्तं रङ्गमण्डलं प्ररखिणोकत्य विक्रीडमानौ बोधिसत्वमभिपतति सय । अथ बोधिसत्वो ऽसंभ्रान्त एवात्रन्‌ दकिन पाणिना सलीडं देवदत्तं कुमार गृहीला चिगेगणतले परि वत्थे माननिग्रहाथमपिहिंसावुद्या भैवेण चित्तेन धरणीतले २० निक्िपति स । न चास्य कार्यं व्याबाघते स ॥ ततौ बोधिसत्त्वो ऽाह । अलमलं मनेन विवदिन सवे एव एकौ. मूला इदानीं सालम्भायागच्छेतेति ॥ १२ ॥ शिल्यसंद्‌ शेनपरि वतं: ॥ १५३ अथ ते सवै हषिताभूत्ा बोधिसत्तमभिनिपतिताः । ते समनन्तर स्पृष्टा बोधिसत्त्वेन बोधिसत्वस्य धियं तेजख्च कायवबलं श्याम चासहमानाः स्ुष्टमातचरा एव बोधिसत्वेन चर णितले प्रापतन्‌ ॥ तच मरुन्मनुजशतसहस्राणि हीहीकार किलि{किलाग्रक्ेडितशतसहसरा- खकाषुः ॥ गगणतलगता देवपुचरा महान्तं पुष्यवषेमभिप्रवृधेक- ५ स्वरिणेमां गाथामभाषन्त । यावन्त स्लनयुता दशम्‌ दिशासु ते दुष्टमल्लमहनमसमा भवेयु: । एकक्शेन निपतेयु नरषेभस्य संस्पृष्टमाच नियतेयु रितीतलेखि ॥ १ मेरुः सुमेरु तथ वजकचक्रवाडाः ये चान्य पवत क्चिद्धशस्‌ दिशास॒ । पणिभ्य गुह्य मसिचूणंनिर्भा प्रकुयात्‌ को विस्मयो मनृजच्ा्रयंके असारे ॥ एषो द्ूमेद्र प्रवरे महदुष्टमं १५ मारं ससेन्यसबलं सहयं ध्वजाथे । मेचौ बलेन विनिहत्य हि छष्णवन्धुं यावत्‌ पुसिष्यति अनुत्तरबोधिसान्तं ॥ इति ॥ एवं छता बोधिसत्व एव विशिष्यते स ॥ अथ दण्डपाणिः शाक्यकमारानेतदवोचत्‌ । जिन्नासितभमिदं २0 दृष्टं च हन्तेदानीमिषुक्षेपसुपद शेयतिति ॥ तचानन्दस्य दयोः क्रो- १५४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ शयोर यस्मयी भेरी लक्तं स्थापिताभूत्‌ । अस्यानन्तरं देवदत्तस्य चतुषु॑क्रोरेष्वयस्मयी मेरो स्थापिताभूत्‌ । सुन्द्रनन्दस्य षटू क्रोरेष्वयस्मयी भेरी स्थापिताभूत्‌ । दण्डपाणेयोजनदये ऽयस्मयी मेरी स्थापिताभूत्‌ । बोधिसत््रस्य दशसु क्रोशेष्वयस्मयी भेरी ५ स्थापितामूत्‌ । तस्ानन्तर सप्र ताला अयस्मयी वराहप्रतिमा यन््रयुक्ता स्थापितामूत्‌ ॥ तचानन्देन द्वाभ्यां कोशाभ्यां भेयहता- भूत्‌ । ततोत्तरि न शक्रोति स्म ॥ दवदनेन चतु.क्रोशस्था भेयाहतामृत्‌ । नोत्तरि शक्रोति स्म ॥ सुन्दरनन्देन षटोशखा मेर्याहताभूत्‌ । नोत्तरि शक्रोति स्र ॥ दण्डपाणिना ददियोजनय्था १० मेयेह ताभूत्‌ । निविद्धा च नोत्तरि शक्रोति स्म॥ तच बोधिसत्व यदयंदेव धनुरूपनाम्यते स्म । तत्तदेव विद्यते स्म ॥ ततो बौोधिसत्ते अह । अस्तीह देव नगरे किंचिद्‌न्यनु- येन्ममारोपण सहेत कायवलस्था्म च ॥ राजा आह । असि पुच। कुमार आह । क्र तदेव ॥ राजा अह । तव पुव पितामहः १५ सिंहहनुनामाभृत्‌ । तस्य यद्धनुस्तदेव तहिं देवकुले गन्धमाच्येमंहौीयते न पुनस्तत्वखिच्छक्रोति स्म तद्धनुरारोपयितुं प्रागेव प्रयितुं ॥ बोधिसत्त आह । आनीयतां देव तद्ध नुजिन्ञासिष्या मंहे ॥ तावव्यावत्तद्धनुरुपनामि तमभूत्‌ । तच स्वे शाक्वकुमाराः पर मेणापि प्रयतेन व्यायच्छमाना न शक्तुवन्ति ख तद्धनुरारोपयितुं २० प्रागेव पूरयितुं ॥ तत सदनुदेण्डपाणेः शाक्यस्योपनामितमभूत्‌ । अथ दण्डपाणिः शाक्यः सवंकायनलस्थाम संजनय्य तद्धनुरारोपयितुमा- रब्धो ऽभूत्‌ । न च शक्रोति स्म ॥ यावद्वोधिसत्वस्योपनामितमभूत्‌ । १२ ॥ शिल्यसंद्‌ शंनपरिवतेः ॥ १५५ तद्रौधिसत्तौ गुहीला असनाद नुत्तिषत्ैवाधेपर्यदं कत्वा वामेन पाणिना (गहीत्वा) दक्िणेन पाणिना एकाङ्गु्यथेणारोपितवानभूत्‌ ॥ तस्य धनुष आरोप्यमाणस्य स्वे कपिलवस्तु महानगरं शब्देनाभि- विज्ञप्रमभूत्‌ । सवंनगरजनख विद्धलीभूतो ऽन्योन्यमपृच्छत्‌ । कस्या- यभेवंविघधः शब्द इति ॥ अन्ये तद्‌ वोचन्‌ । सिद्धार्थेन किल कुमरिण पेतामहधनुरारोपितं तस्यायं शब्द दति ॥ तच देवमनुजशतसह- सराणि हाहाकारकिलिकिलाप्रकेडितशतसहस्राणि प्रासुञ्चन्‌ ॥ गगण- तलगता्च देवपुचा राजानं शुद्ोदनं तं च महान्तं जनकां गाथयाध्यभाषन्त । यथ प्रित एष धघनुमुंनिना न च उत्थितु असनिनो च भुमी । निःसंशय परणेममिप्रायु मुनिर्‌ लघु भेष्यति जित्व च मारचम्र्‌ ॥ इति हि भिक्षवो बोधिस्लस्तच्वनुः प्रयिवेषुं गृहीला ता- कृशेन बलस्थाम्ना तमिषुं क्िपति ख । येन या चानन्द्स्य भैरी १५ या च दैवद्‌त्तस्य यावत्सुन्दरनन्द्सख यावद्‌ण्डपाणेस्ताः सवा अभि निभिव्य तां च दशक्रोशस्थां खकामयस्मयीं भेरीं सप्ततालां यन््र- युक्तावराहप्रतिमामभिनिभिद स इषुधरणीतलं प्रविश्य अदर्गना- भासौ ऽभूत्‌ ॥ यच च प्रदेशे स इषुभ्रूमितलं भित्वा प्रविष्टलसिन्म्देशे कूपः संवृत्तः। यद व्यते ऽपि शर कूप इत्यभिधीयते ॥ तच देवमनुष्यं २० शतसहस्राणि हीही कारकिलिकविलाम्रक्ेडितशतसहस्राणि प्रामुच्चन्‌ । सवेश्च शाक्यगणो विखितो ऽभूत्‌ । आञखयंप्राप्नः ॥ अधर्थमभोनवच १५६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ नामानेन योग्या छता इदं चेदृशं शिल्यकौशलं ॥ गगणतलगता देवपचा राजानं शुद्धोदन त च महान्तं जनकायभेवमाङ्ः। कोऽच विस्मयो मनुजा: । तत्क स्मात्‌ । एष धरणिमण्डे पू वेवुद्धासनस्थः ५ समथ धनुगुहीत्वा शून्यनेरात्मवाणिः । कैषरिपुनिहत्वा दृष्टिजालं च भित््ता शिवविरजमशोकां प्राप्स्यते बोधिमम्यां ॥ एवमुत्वा ते देवपुरा बोधिसत्वं दिथेः पु्पैरभ्यवकवीर्य प्राक्रामन्‌ ॥ एवं लद्धिते प्राग्वेल्‌ लिपिसद्रागणनासंख्यासालम्भ- १० धनुर्वेदे जविति क्षविति तरणे इष्वस्ते हस्तिग्रौवायामश्वपु्े रथे धनुष्कलपि स्ेयैस्थान्िि सुशौर्ये बाङ्व्यायामे डु शगरहे पाशग्रह उब्याने नियौणे अवयाने मुषटिवन्धे पद वन्धे शिखाबन्धे ये भेये दालने स्फालने यक्तषणवेधिते मभवेधिते शब्दवेधिते दृटप्रहारिषि अच्क्रीडायां काव्यकरणे ग्रन्थे चितै रूपि रूपकमणि (धीते) १५ अभरिकमेणि वीणायां वाये नृत्ये गौते पठिते आख्याने हाये लाये नाये विडभ्बिते मास्यग्रन्थने संवाहिते मणिरागे वस््ररागे मायाछते स्वप्राध्याये शकनिरूते स्त्रौलकचणे पुरूषलक्णे अश्चलक्तणे हस्िलक्तशे गोलकच्णे अजलक्षणे मिशुयकणे कौटुभेश्वरलक्षणे निर्धण्टे निगमे पुराणे इतिहासे वेदे व्याकरणे निर्क्तै शिष्यायां छन्दसिन्यां २० यज्ञकल्ये ज्योतिषे संस्थे योगे क्रियाकल्ये वैरकि वैशेषिके अथंविद्यायां वाहखत्ये अस्मिं रामु मृगपक्िरते हेतुतिायां जलयन्त्रे मधूच्छिष्टकते सूचिकमणि बिदलकर्मणि पचे गन्धयुक्तौ १२] ॥ शिल्यसंद शनपरि वत॑ः ॥ १५७ दूधेवमावयास सवेकमंकलामु लोकिकादिषु दिवखमानुष्यकातिक्रान्तासु सर्वच बोधिसत्व एव विशिष्यते स्म ॥ अथ खलु पुनसिन समयेन दण्डपाणिः शाक्यः स्वां दुहितरं गोपां शाक्यकन्यां बौोधिसत्वाय प्रादात्‌ । साच राज्ञा शुद्धोदने- नानुपूवैणए बोधिसत्तख वृताभूत्‌ ॥ तच खल्वपि बोधिसत्तख्तुरशौतिस्रीसहस्राणां मध्ये प्राप्तो खोकानुभवनतया रममाणं क्रोडयन्तं परिचारयन्तमाद्मानमुपद शयति दख ॥ तासां चतुरशौते स्त्रीसर्हश्ाणां गोपा शाक्यकन्या सवासाम- ग्रमहिष्यभिषिक्ताभूत्‌ ॥ तच खल्वपि गोपा शाक्यकन्या नं कंचि वद्नं छादयति १ सखम । स्वश्च वा स्वशुरं वान्तजेनं वा । ते तासुपध्यायन्ति ख। विचारयन्ति सम । नववधूका हि नाम प्रतिलीना तिष्टतौयं । पुनविवुंतेव सवेदा ईति ॥ ततो गोपा शाक्यकन्या एतां प्ररतिं श्रुता स्व॑स्यान्तजंनस्य पुरतः स्थित्वा इमा गाथा अभाषत । विवृतः शोभते आयं आसनस्थानचङ्कमे । मणिर ध्वजा वा मासमार्नं प्रभस्वरं ॥ गच्छन्वे शोभते आयं अगच्छन्रपि शोभते । स्थितो वाथ निषसो वा आयं: सवच शोभते ॥ कथय शोमते अयेसष्णीभरूतो ऽपि शोभते । कलविङ्को यथा परी दशनेन स्वरेण वा ॥ कुशचीरनिवस्तौो वा मन्दचेलः छशंतनुः । शोभते ऽसौ स्वतिजेन गुणवान्‌ गुणभषितः ॥ १५८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [° सर्वेण शोभते आयो यस्य पाप न विद्यते । कियद्विभूषितो बालः पापचारी न शोभते ॥ ये किल्विषा स्वहृदये मधघुरासु वाचं कुम्भो विषस्ि परि षिक्त॒ यथामतिन । ५ दुसखशंशैलशिलवत्‌ कथिनान्तरात्मा सर्पस्य वा बिरसु दशन तादृशानां ॥ स्वेषु ते नमिषु स्वंमुपिति सौम्या सर्वेषु तीथंमिव सवेजगोपजीव्याः । द धित्तीर पणंघरतुच्य सदेव अया १%0 शुद्ात्मदशंनु सुमङ्गल ताद्‌शाना ॥ येः पापमिच परिवजित दौघेराव कल्यानमित्ररतनेखच परि गृहीताः । पापं विवजंयि निवेशयि बुद्धघमें सफलं सुमङ्गल सद श्नु ताद्शाना ॥ १५ ये कायरसंवुत सुर्सवृतकायदोषाः ये वाचसंवृत सद्‌ा नवकीणंवाचः । गुभ्रेद्दि या सुनिभुता्च मनःप्रसन्नाः विं तादूशान वदनं प्रतिक्ादयिवा॥ वस्रासहसखर यदि चाद यि आत्मभावं २0 चित्तं च येषु विवृतं न हिरी न लज्जा । न च येषु ईैकृशगुणा नपि सत्यवाक्य नभर विनम्रतर ते विचरन्ति लोकि ॥ १२ ॥ शिल्यसंद्‌ शेनपरि वतेः ॥ १५९ याशित्तगुप्त सततेद्धियसंयताश्च न च अन्यसत्तमनसा स्पतौनं तुष्टाः । अदि त्यचन्द्र सदृशा विवृतप्रकाशा किं तादशान वद्नं प्रतिछादयित्वा ॥ अपि च । ५ जानन्ति अशयु मम ऋषयो महात्मा परचित्तवुदधिकुशलासत्थ दे वसघाः । यथ मह्य शौोलगुणसवर्‌ अप्रमादो वदनावगुण्ठनमतः प्रकरोमि किं मे ॥ अश्रौषीद्धिच्षवो राजा शुद्धोदनो गोपाचः शाक्वकन्याया दइमा- १० मेवंषूपां सवौ गाथां प्रतिभाननिर्दशं रुला च पुनस्तुष्ट उदग्र अत्त मनाः प्रमुदितः प्रीतिसौमनस्यजातो ऽनेकरत्रप्रत्युप्रेन दूष्ययुगेन कोरीशतसहसखमूखयेन च सुक्ताहारेणाभिजातलोहितमुक्ताप्रद्युप्तया च सुवणंमालया गोपां शाक्यकन्यामभिद्छाथैनसमुदानमुरानयति स्म। यथा च पुचो मम भूषितो गुशैः तथा च कन्या स्वगुणा प्रभासते । १५ विश्द्धसतत्वौ तदुभौ समागतौ समेति सपियंय सपिंमण्डे ॥ द ति॥ (अनुपर्वेण यथा पृववद्वोधिस्छप्रमुखा स्वपुरं प्रक्रामन्त) ॥ इति ्रीललित विस्तरे शिल्यसंदशेनपरि वतो नाम दाद्‌ शमोऽध्यायः। दति हि भिक्षव अत्मरूतहष॑मुदीरयन्त अगता असन्‌ बोधि- सत््वस्यान्तःपुरमध्यगतस्य नेकैरदे वैनागयन्ञगन्धवामुर ग र्डर्विन्नरमहो रग- २० १६० ॥ ललितविसूर : । [अ शत्रब्रह्मलोकपाला; ¦ ये बोधिसत्त्वस्य पूजाकमणे ओौत्स॒क्यमा- पत्छन्ते स्म ॥ तच भिक्तवे ऽपरेण समयेन सवङलानां देवनागयक्तगन्धवी- सुरगरूडकिन्नररमहोरगशत्रब्रह्मलौकपालानामेतदभवत्‌ । अतिचिरं ५ वताय सत्पुरुषो ऽन्तःपुरे विलम्बितो ये चादेमे दीघरातरं परि- पाचितः सत्वाश्वतुभिंः सग्रहवस्तुभिद्‌प्नेन ग्रियवाक्येनार्थक्रियया समानाथंतया यस्य बोधिप्राप्तस्य घमदेगितमाज्ञास्यन्ति तत्सँहेव चं तानि धमभाजनानि सवाणन्तहितानि भविष्यन्ति । बोधिसत्लश पश्चादटभिनिष्रम्यान्‌ त्रां सम्यक्स बोधिमभिसंभोत्छति ॥ ०0 ततस्ते सगौरवा: सप्रतीच्छाः प्राज्ञलीभूता बोधिसत्वं नमस्यन्ति स्म । एवमाभिप्रायाय्ोदीचमाण खिता अभूवन्‌ । कद्‌ च नाम तद्धविष्यति यदम वरप्रवर्‌ शुद्धसत्तमभिनिष्क्रामन्ते पञ्येमाभिनिष्क्रम्य च तस्मिन्महाद्रमराजमूले ऽभिनिषदय सवलं मार्‌ घषेयितानुत्तरां सम्यव्सं बोधिमभिसंबद्धं दशमिस्तयागतवनलै. समन्वागतं चतुर्भिश्च तथा- १५ गतवेशारय: समन्वागतमष्टाद शएभिञ्चावे णिक वंच घर्मः समन्वागतं चि- परिववद्वादशकारमनुत्तरं धमेचक्रं प्रवतयन्त महता वुद्धविक्रीडतिन सदे वमानुषासुरलोवं यथःधिमुक्या सुभाषितेन संतोषयन्तमिति ॥ तत्र॒ भिक्तवौो बोधिसत्लौ दीघेराचमर्सस्येयान्कल्यानुपादाय सततं समितमपर प्रणेयो ऽभूत्‌ २० मेवाचायः सवंकुशलमुलधर्मचयासु दीधकालं च कालक्नो वेलान्ञः समयो ऽभ्रद च्युतो ऽभिज्नः पञ्चाभिज्ञामिः समन्वागतो ऽभूत्‌ । ऋदधिपादविक्रोडितः सर्वद्धियकुशलः कालाकालज्नः कालवेषी मह) । सवंलौकिकलोकोत्तरेषु धर्मेषु खय- १३ ॥ संचौोद नापरि वतः ॥ १६१ सागर दव प्राप्तां वेलां नातिक्रामति सम ।॥ सो ऽभिन्नज्ञानवलेनं समन्वागतः स्वयमेव सवं जानाति सख । अस्यायं कालः प्रयहस्यायं कालौ नियहस्याय कालः संग्रहस्याय कालो ऽनुय्रहस्यायं काल उपेक्ाया अयं कालो भाषितस्याय कालस्तष्णीभावस्याय कालो निष्करम्यश्यायं कालः प्रत्रज्याया अयं कालं: साध्यायस्यायं कालो योनिशोमनस्कारस्या्य कालः प्रविवेकस्यायं काल: चदचियपर्षद सुप- संक्रमितुं पेयालं यावदयं कालो त्राह्मणगुहपतिपषदमुपरसक्रमितुं । अय कालो देवनागयत्तगन्धवासुरगरूडकिन्नरमहोरगरशक्रब्रह्मलोकपा- लभिक्तुभिचुखपासकोपासिकापषदमुपसंक्रपितुं ! अयं कालो धमेदेश- नाया अयं कालः प्रतिसंलयनस्य । सवे बोधिसत्तो नित्यकालं ५० कालक्नो मवति ख । कालंवेषी ।॥ अथ च युनभिंक्तवौो धम॑ताप्रतिलम्भ एष चरमभाविकानां बोधिसत्त्वानां यद्‌वश्यं दश्दिग्लो कधातुख्ितिवुद्धैभगव्चिर न्तःपुर- मध्यगताः संगीतित्रयनिनादितिरेभिरेवंरूपिधं्ममुखेः रंचोदितव्या भवन्ति ॥ तच्रेद्‌सुच्यते । ये सत्वाया दशदिग्लेकि तेषु विशेषात्तच रतितुरिचैः। गाथा गीता दम रतिमध्ूरा संचेदेन्ती नरवरप्रवरं ॥ पूवि तुभ्य अयु छतु प्रणिधी दृष्टा स्छान्दुःखशतभरि तां । लेनं चाणं जगनिजशरणे भेष्ये नायो दितकर्‌ परमः ॥ २० साधो वीरा स्मर चरिपुरिमां या ते ्ासीज्जगहितप्रणिधिः। कालो वेला अयु तव समयो निक्रम्याही ऋषिवरप्रवरा ॥ 11 १६२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ यस्याये ते घनवरविविधा त्यक्ता पुव शिरकरचरणा। भेथे वद्लो नरमरूदमको लोकस्याग्रो गुणशतनिचितः ॥ त्वं शीलेन त्रततपचरितः त्र क्तान्तीये जगहितकरणः। त्वै वीर्येणा शुभगुणनिचितो ध्याने प्रक्ञे न तु समु चिभवे।॥ ५ क्रोधाविष्टा खिलमलवबडला ते मेचरीये त्यि स्फुर सुगता। कारण्यं ते बङविघमवुधे भिध्यावेष्‌ शुभगुणर हिते ॥ पुण्यन्नाने शुभनिचितात्मा ध्यानाभिन्नो प्रतपसि षिरनो। अओभासेसी दश दरम दिशतो मेघासमुक्तः शशिरिव विमलः ॥ एते चाये बङविधरुचिरा तूर्येघोषा जिनरूतर वना । %० ये चेदिन्तौ सुरनरमहितं निष्क्रम्याही अयु तव समयु॥ इति॥ बोधिसत्वस्य खलु पुनभिक्वस्तस्मिन्गृह वर प्रधाने सवौपकरण- समुदधिसमुदिते यथाभिप्रायसुखविहारानुकूले अमरपुरभवनप्रकाशे वितदिनि्हतो रणगवाच्हम्येकूटागार प्रसाद्‌ वरप्र्वरे सवैरतरविचि- चालंकारविविघमक्तिसुविभक्ते उच्छितक्चध्वजपटाकानेकरलकिद्धि- १५ नीजालसमलंछते अनेकपटुदामशतसहसखाभिप्रलग्बिते नानारतप्रह्युप् मुक्ताहाराभिप्रलग्बिते विचिचरपटुरनरसंक्रमोपशोभिति अवसक्तपट्मा- च्यदामकलपि गन्धघरिकानिर्ध्रंपिते अवश्चायपरटविततवितने सवेत कपुष्यपरमसुगन्धिसुरुचिरामिप्रकोणेयुष्करिणीपुष्डरौ कनवन लिनीजाल- संस्थानपरिभोगवजङले पतच्रगुप्रशुकसारिककोकिलरहंसमयुरचक्रवाककु- २० नालकलविद्जी वंजीवकादिनानाविघद्िजगणमघुर स्वर निवूजिंते नी- लवेड्यंमये धरणीतलसंस्थानपरिमोगे सर्व॑रूपप्रतिभाससंद शने अतृप्त नयनाभिरम्ये परमग्रीतिप्रामोयसंजनने तख्िन्गुह वर प्रधाने ऽध्यावसतो १३ ॥ संचोदनापरि वतः ।॥ १६३ बोधिस्लस्योदारवरशरणमवननिवासिनो ऽमलविमलनिमलाङ्स्या- सुक्तमाल्याभरणस्य प्रवर सुरभिगन्धानुलेपनानुलिप्रगाचस्य शुक्त शुभवि- मलविशु्निमलवस्त्प्रावृतशरीरस्यनेकदिव्यदूष्यशच्छसुविन्यस्तमृदुका- चिलिन्दिकसुखसंस्यशेवराङ्र वितशयनवरतलाभिरूढस्यामरवध्रूभिरि व स्वतोऽनवदयाप्रतिकूलद्‌ शेन शुभोपचार चरि तस्याभिषपान्तःपुरमध्यगतस्य शङ्कभेरीमुदङ्पणएवतुणएववीणावल्लकिसम्पताडकिपलनकुलसुघोषकमधु- रवेणनिनादितघोषरुतनानातूयेसगोतिसंप्रयोगम्रतिबोधितस्य ये च नारीगणाः लिग्धमधघुरमनोन्ञस्वरवेणनिनादितनिघोंषरूतेन बोधि- स्ल॑प्रतिसंबोधयन्ति स्म ॥ तेषां दशदिगवस्ितानां बुद्धानां भगवतामधिस्छानेन तेभ्यो वेणत्यनिनादरनिर्घोषरूतेभ्य इमा बोधि- सत्वस्य संचोदना गाथा निखरन्ति सख, या नार्यो मुदितमनाः प्रसन्नचित्ता वेणुमभ्यो मघुरमनोरमं रणन्ते । अवेशाद्‌ एदिग्गतां जिनोत्तमानां गाथेमा विविध विचिचरचिचरूपाः ॥ पर्वे ते अदु (छतु) पणिधी अभूषि वीरा दृष्टेमां जनत सद्‌ा अनाथभूतां । शोचिष्ये जरमरणात्तथान्यदुःखाद्‌ बुद्धिता पद्‌ मजर परं अशोकं ॥०॥ तत्साधो पुरवर इत शीध्रं निष्कम्या पुरिमद्छषिमि चीं । आक्रम्या घरणितलप्रदेशं संबुद्या असदृ शजिनज्ञानं ॥ 11 ५१० १५ २० ५१० १५ २० १६४ पूवे ते धनरतन विचित्रा एषो ऽया तव ससयु महं शरीलं ते शुभविमलमखण्डं शीलेनानतिसदृशु महे च्ान्तीये भव शतचरितस्तव त्ान्तीये मदमनिरतात्मा वीर्यं ते दृढटमचलमकम्यै धर्षिला नमुचिशटससेन्यं यस्यार्थे व्रततप चरितस््व त्वे वषा अमृतजलममोधं तां पूवौ गिरवरमनुचिन््या बुद्धिता पद ममृतमशोकं प्रन्ञाया परिचरि कुशल त्वं मूढानां विमतिपथस्थितानां मेचायां भव शतचरि तस्स यामेवां वरचरि चरितस्त्व एवं ता दशदिश जिनतेजेर्‌ तूयेभ्यो विविधमनुर वन्ते ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ त्यक्ताभूत्करचरणभ्रियात्मा । धर्मो जगि विभज अनन्तं ॥ पूवोन्ते वर सततमभूषी । सोचेहौी जगु विविधकिलेशः ॥ च्षान्त्यासे जगि विविघदुरक्ताः। नेष्क्रम्ये मति कुर्‌ द्विपदेद्रा ॥ प्रवेन्ते पुथ सुगत अभूवन्‌ । सोषिधे चय सक्लञअपायात्‌ ॥ ्यायित्वा कलिकलृषकिलेषां । त्पेही चिरतुषितञ्मनाथां ॥ निष्करम्या पुरवर इत शीघ्रं । तपि अमृतरसि तृषात्तौ । ज्ञानं ते पृथु विपुलमनन्तं । प्रन्नाभां शुभरूचिर कुरू त्वं ॥ कारणे वरसुदित उपेते । ताभमेवा चरि विभज जगख ॥ गाथां वै गुणकुसुमविचिचाः। चेदेन्ती शयनगतकृमारं ॥ ० ॥ यद्‌ पुन प्रमुटित रतिकर प्रमदा सुरुचिर सुमधुर प्रभणिषु तुरियेः। अथ जिन दशदिशि सुरनरद्मकाः गिरिवरमनुरवि ततु रवि तुरिथिः॥ १३] ॥ संचोदनापरि वतं: ॥ छत त्वचि हितकर बङ्गुण जनतो निजिनितु जिनगुण विचरति गतिष्‌ । स्मर स्मर पुरिमक ब्रततपचरणा लघु व्रज द्भूुमवरू स्पश पद्ममृतं ॥ सुतुषित नरमरु जिनगुणर हिता लयि मतिप्रतिबल॒ अम्‌तरसदद्‌ा । दशबलगुणधर बुधजनमहितं लघु तधि नरपति विभजहि अमृतं ॥ त्यजि त्वि पुरि भवि घनमशिकनका सखि भ्रियसुत महि सनगरनिगमा । शिरमपि त्यजि सकु करचरनयना जगति य हितकर जिनगुणनिरता ।॥ पुरि तुम नरवर सुतु नुपु दभ्‌ नरु तव अभिमुख इम गिरमवचौ । दद मम इम महि सनगरनिगमां त्यजि तद प्रसुदितु न च मनु ्षुभितो ॥ पुरि तुम नरपति सकु दविज यदभू गुरूजनि परिचरि न च द्रुहि परतो । स्यपयिसु द्विजवर बङ्जन कुशले च्युतु ततु भवगतु मर्पुरनिलय ॥ पुरि तुम नुपसुत ऋषिवर यद्भर्‌ किनि तव तनुरुह कलिनुपु रुषितो । १६५ १० १५ २0 १० १५ २० १६६ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ क्त लि कुलक्रिय न च मनु ्तुभितो पय॒ तव खवि तद्‌ करतलचरणेः ॥ स्यसु पुन ऋषिमुतु लयि पुरि यदभू त्रतरतु गुरुभरु गिरिवरनिलयं । हृत भव नुपतिन विषहृत इषुणा क्प तव तहि नुप न च मनु ज्षुभितो ॥ पुरि तुम गुणधर मृगपति यदम्‌ गिरिनदिवज्जलि दुयमनु पुरुषो । हित भव त्यि नरू स्थलपथि स्थपितो उपनयि तव अरि न च मनु ्ुभितो ॥ पुरि तुम नरवर त्यजिसुतु यदभू मणि तव प्रपतितु जलधरि विपुले । चवयितु रपयितु लय महउद्‌ धि लमि तद धनमणि दृढबल वुषभीौ ॥ पुरि तुम सुपुरूष ऋषिवर यदभू द्विज तव उपगतु भवं मम शरणं । भणि षि दिजवर मम रिपुडपने त्यजि लय खकि तनु न च द्धिज त्यजसे ॥ स्यमु ऋषि उपगतु पुरि दरू मनिलये रुचि भणि तर्रुह कति दम गणये । सुविदित सुगणितं यथ तहि किशला तथ तव अवितथ समगिर रचिता ॥ १३। ॥ संचौद्‌नापरिवतेः ॥ सुकं लसु गुणधघर पुरि द्ूमि वसतो यगतु न च त्यजि कतु स्मरि पुरिमं मरूपति प्रमुदितु तव गुण स्मरतो चिकरि द्रूमवरि यथरिव पुरिमा ॥ दरति तव असदृश त्रततपचरणा बङ्गुण गृणघर गुणपथि चरतो । त्यजि महिं सनगरि अयु तव समयो लधु जगु स्थपयहि जिनगुणचरणे ॥ ० ॥ यद प्रमदरतना शुभवस््रा भूषितगाचा वरप्रवरु तुरिया सुमनोनज्ञा संप्रभणीषु । अथ दशम्‌ दिशतो जिनंतेजेगोथ विचित्रा इति रविक्ष मधुरा रुतघोषा तूयंस्वरेभ्यः ॥ तव प्रणिधी पुरिमे बङकल्यां लोकप्रदीपा जरमरणग्रसिते अङ्ग लोके चानु भविष्ये । स्मर पुरिमप्रणिधिं नरर्सिंहा चा ति अभूषी अयु समयो त्मिहा द्विप्देद्धा निक्रमणाय ॥ भवनयुते लमिहा बङ्द्‌ानं दत्तमनेत्री धनकनका रतना शुभवस्त्रा रलविचिचा । करचरणा नयना प्रियपुचा राज्यसमुरं तयि त्यजितं न च ते खिलदोषा याचनंकेषु ॥ शिशुनुपति त्वमिहा शशकितो आसि सुद्र कपकरुणामनसो मणिचूडो चद्धर प्रदीपः । १६७ ५0 १५ २० १६८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ इति प्रसुखा करिया दृढम्ूरौ राजसुनेचो वज्ञ नुपति नयुता रतद्‌ानेि तं सविकुवेन्‌ ॥ तव सुगता चरितो बङ्नकल्यां शौलचरीये मणिरतनां विमला सद्शाभूच्छीलविशुद्धिः। ५ त्वयि चरता चमरौ यथ बालं रक्ितु शीर्खं छतु लमिहा जगति वषिपुलाथं शौलरतेना ॥ गजवरू लमिहा रिपुलुष्धे विदधु इष्ण कछपकरुणा जनिया अतिरौद्रे सादित शोभे । परित्यजि ते रुचिराशुभदन्ता न च त्यजि शोल १० दति प्रमुखा करिया बङ़् तुभ्यं शौलविकर्वीं । तयि सहिता जगतो ऽहितनेका दुःखसहस्रा बङ्‌ कटुकावचनं वध्वन्धा क्ान्तिरतेना । परिचारित पुरिभे नरयेते सवेसुखेना पुन बधकास्व ते ह अभरवन्तच् ति क्तान्तं ॥ १५ गिरिप्रवरानिलये तुम नाथा नक्त यद्‌ासौ हिमकिरणा सलिला भयभीतं त्वं नरू गृह्य । परिचरसि विविघाफलमूलैः सवंसुखेना लघु बधकां स तवा उपनेचो तंच ति कान्तं ॥ ददु संसितमचलमकम्प्यं वीयं तवासीत्‌ २० त्रततपसा विविघागुणज्नानं एषत बोधि । छतु अबलो नसुची वशवतीँ वीर्यबलेना अयु समयो त्वमिहा नरसिंहा निष्करमणाय ॥ %३। ॥ संचौदनापरि वतेः ॥ हृयप्रवर्‌ तमहा पुरि असी हेमसुव्णशो लघ गगणे व्रजसे छयजातौो रात्तसिद्धीपं । व्यसनगतमनुजान्तद्‌ गुह्या तेभि पेषी इति म्रमुखा करिया बङ्‌ तुभ्यं बौयवङ्वे ॥ दमसमथे नियमाहतक्ेशा व्यायिन अया लघु चपलं विषये रतिलोलं चिन्त इभिला ¦ छतु सखगुणो त्वमिह जगतो ऽयं ध्यानरतेना अयु समयो त्भमिहा वरसत्वा च्यःमदिकुव ॥ त्वं युरिमे ऋऋषिसुख्थितु असी च्यानरतीधें नृपरहिता मनुजा लमु गृह्या राज्यसिषिच्चौ । दश्कशलौ जनिता थपिता ते ब्रह्मपथेषु च्यतमनुजा ब्रजिष्‌ तद्‌ सवे ब्रह्म जिंकेतं ॥ दिशिविदिशि विविघागतिन्लाने खं सुविधिन्ञो परचरिता जर्गति रत्नान ई द्द्रियच्ञाने । नयविनये विविधामतिधारे पारगतस्तवं अयु समयो त्मिहा नुपसूना निक्रमणाय ।॥ तयि पुरेमा जनिता इम दृष्टा इषश्िविपन्ना जरमरणविविघाबङदुःखे छृष्गता हि । भवविभवंकरणो ऋलजुमार्गे स्वामनुवद्धा हततमस त्वमिहा कतु सेके अथु महन्तो ॥ इति विविधा रुचिरागुणयुक्ता गाथ विचिचा ततु रविषु तुरियेभी जिनतेजा चोदयि वीरं । २६९ १० ५१५ २२० 40 ५१५ २० १७0 ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ दुःखभरि तजनते इह दृष्टा मा त्वसुपे्ता अयु समयो तलमिहा वरवुघ्धे निष्क्रमणाय ॥०॥ विचिचवस््ररत्रहार गन्धमास्यभूषिता प्रसन्न चित्त प्रमजात नारियो प्रहर्षिता । प्रवोधयन्ति ये ऽग्रसत्व तूयेसमप्रवादितिः जिनानुभावि एवदूप गाथ तूयं निखरी ॥ यस्या्थिं तुभ्य कल्यनेक त्यक्त त्यागदुस्त्यजा सुचीणं शील्‌ क्ान्तिनीयं ध्यानप्रज्ञभाविता । जगद्धिताथं सो ति काल्‌ सांप्रतं उपश्ितो नेष्क्रम्यवुद्धि चिन्तयाशु मा विलम्बे नायक ॥ त्यक्त पूवि रलकोश सखणंरूप्यभूषणा यष्टा ति चज्ञ नैकरूप तासु तासु जातिषु । त्यक्त भायंपुचघीत कायु राज्य जीवितं बो धिंहेतुर प्रमेय ल्यक्त दुस्त्यजा लया ॥ अभूषि त्वं अदौनपुणय राज विश्रुतथियो निमिन्धरो निमिख छष्ण( वन्धु) ब्रह्मदत्त केशरी । सहस्रयज्ञ धमेचिन्ति अचिमान्द्ढघन्‌ु सुचिन्तिताथं दौनसत्च ये ति त्यक्त दुस्त्यजा ॥ सुतसोम दौप्रवौीयं पुणयरश्मियो सोऽभ्‌ मह त्यागवन्त्‌ खामवन्त॒ यः कतन्न तं अभूः । राजषि चन्दर रूपवन्त्‌ सूर॒ सत्यवघनो सुभाषितं गवेषि रजि असि सुमतिं च सरतो ॥ १३। ॥ संचोद नापरिवतंः ॥ चन्द्रप्रभो विशेषगामि रेणुभूरदिशांपति प्रदानस्ूर काशिराज रलचूड शन्तगः । एति चान्ि पाथिवेनद्र येभि त्यक्त दुस्त्यजा यथा ति वृष्ट व्यागवृष्टि एष ध्म वर्षही ॥ दृष्टा ति पूवि सत्वसार गङ्गवालृकोपमा छता ति तेष बुद्धयूज अम्रमेयचिन्तिया । वराग्रबोधि एषमान सत्वमोक्षकारणाट अय स कालू प्रापु सरु निष्रमा पुरोत्तमात्‌ ॥ प्रथमेन ते अमोघदशिं शालयपुष्यप्‌जितो विरोचनः प्रसन्नचित्त प्रेक्लिति क्षणान्तरं । हरीतक च एक दत्त दुन्दुभिस्वराय ते तुणोत्य गृह्य धारिता ति दृष्ट चन्दनं गृहं । पुरप्रवेशि रेणु दृष्ट क्रिघ्रु चणेमुष्टिका घर्मेश्चराय साधुकार्‌ दत्त धमेभासतो । नमो नम: समन्तदशिं दृष्ट वाच भाषिता महाचिसकन्धि सखणेमाल रप्र हषितेन ते ॥ घमध्वजो द्‌शाप्रदानि रोध मुङ्ग मुष्टिना अशौोकपुष्पि ज्ञानकेतु ्वागुपान सारथिः रतरशिखौ च दौोपदानि पद्ययोनि योषघी सवाभिभूश्च सुक्तहारि पद्यदानि सागरो ॥ वितानद्‌नि पद्यगभिं सिङ्ग वषंसंस्तरे सालेन्द्र राज सपिंदानि करीरत्यागि पुष्पितो । ५१७५ ५१० १५ २९ १७२ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ यशोदत्त कुरुष्टपुष्ि सत्यद्‌ शिं भोजने कायुग्रणामि ज्ञानभेरु नागदन्त चीवंरे ॥ अत्युच्च गामि चन्द नायि विचएलोह मुष्टिना महावियूह पद्यद्‌ानि रम्मिराज रत्रमिः। ५ शाक्यमुनि च सुवणेमुष्टि इन्रकेतु संस्तुतो सूयाननो वतंसंकेहि स्वणेपड्ि समती ॥ नागाभिभर्‌ मणिप्रदानि पष्य दूष्यसस्तरे भषज्यराजु रलक्चि सिहकेतु असने । गुणायधारि रत्रजालि सवेवादि काश्चपो १ गन्धाथि चणि सुक्त अचिकेतु पुप्यचैत्यके ॥ अन्तोभ्यराज कूटागारि माख लोकप्‌जितो तगरशिखि च राजत्यागि स्वंगन्धि दुज॑यो। महाप्रदौप अात्मत्यानि भूषणे पद्योत्तरो विचिचपुष्ि घमेकेतु दौीपकारि उत्पलैः ॥ १५ एति चान्ि सत्वसार ये ति प्रवंपजिता नानारूपविचिच पज अन्यजन्यकुवंता । स्मराहि ते अतीतवृद्ध ता च पूज शास्तुनां अनाथसत्व शोकपूणं मा उपेति निष््रमा ॥ दौपद्करे ति दृष्टमाचि लब्ध कान्ति उत्तमा २० अभिज्ञ पञ्च अच्युता ति लव्य अआनुलोमिका । अतोत्तरेण एकमेक बुद्ध पूजचिन्तिया प्रवतिता असंस्यकल्य सवंसोकधातुष्‌ ॥ १३। ॥ संचोदनापरि वर्तः ॥ १७३ कीणा ति कल्प अप्रमेय ते च बुद्ध निवता तवापि सवं आत्मभाषि ते च नाम क्र गता। ्षयान्तधमिं सविं भावु नासि निल्यु संस्कृति अनित्य कामराज्यभोग निष्रमा पुरोत्तमात्‌ ॥ जरा च व्याधि मृल्यु एत्ति दारुणो महाभया ङताशनो व उग्रतेज भीमकल्यसंक्षये । क्षयान्तधमिं सविं मावुं नासि निय संस्कृति सुल्च्छप्राप्तसत्त * * जिष्क्रमा गुणंघरा ॥०॥ यद्‌ नारिगणस्तुणवेणु रवैः सुखशयनगतं मनुजाधिपतिं ज्वलितं विभवं जरव्याधिदुवेः भवनि सरणे सद मढ जगत्‌ अघ्रुवे चिभवं शरदभनिभ गिरिनवयसमं लघुशौघ्रजवं मुवि देवपुरे चिञ्पायपधें परिवतिषु पञ्चगतिष्ववुधाः प्रियरूपर्वरे सह सिग्धरूतैः परिषिक्तमिदं कलिपाशजगत्‌ सभया सरणा सद वैरकराः असिधार समा विषपचनिभाः समतिशौोककरास्तमसीकरणाः भवतुष्णलताय विवुद्धकंराः विविधेसतुरियै प्रतिबोघधयिषु । तद्‌ तूचेरवौ अयु निरते ॥ % मरणानिप्रदीत्रमनाथमिदं । भरमती मरो यथ कुम्भगतो ॥ नटरङ्गसमा जगि दर्मिंचुति । त्रजतायु जंगे यथ विद्यु नभे ॥ भवतुष्ण्विद्वशा जनता । १५ यथ कुम्भकरस्थ हि चक्रभरमी ॥ शुभगन्धरसे वर स्पशंसुखेः । मृगलुब्धकपाशि यथेव कपि ॥ बङशोक उपद्रव कामगुणाः। जहि तायेजनैयंथ मीढघटराः ॥ २० भयहेतुकरा दुखम्‌ल सद्‌ा । सभया सरणा सद्‌ कामगुणा: ॥ १० १५ २९० १७४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ यथ अभ्रिखदा ज्वलिता सभया: महपद्ध ममा असिसुन्धुसमा : यथ सर्पिंसरो यथ मीटघराः तथ सूलममा ददिजपेशिसिमाः उद चद््रसमा इमि कामगुणाः प्रतिभाससमा नटररङ्गसमाः णिका वसिका इमि कामगुणा: उद्‌ बुदधुदफेनसमा वितथा प्रथमे वयसे वररूपघरः जर व्याधिदुखे हूततेजवपुं धनधान्यवरो बह्गद्रवयवली परिहौनधघनं पुन छच्छगतं यथ पुष्यद्रूमो सफलेव द्रुमो घनहीन जरान्तितु याचनको प्रभ द्रव्यबली वरस्ह्पधरः जर व्याधिदुखादिंतु रीणघनो जरया जरितः समतीतवयो जरजीणे अगार यथा समयो जर शोषयते नरनारिगणं जर वौयेपराक्रमवेगहरी जर रूपस॒रूपविषरूपकरौ सहसौख्यहरी परिभावकरी तथ काम दमे विदिता्चजनैः। मघ्युदिग्ध इव क्ुरधार यथा॥ तथ काम दमे विदिता विदुषां। यथ स्वान करद्धुसवैरमुखा ॥ प्रतिविम्ब दवा भिरिघोष यथा। तथ स्वप्रसमा विदि तार्यजनैः । तथ मायमरोचिसमा अलिकाः | परि कल्यसमुच्छित बुदवुधेः॥ प्रिय इष्टमतो इय बालचरी । विजहन्ति मुगा दव शुष्कनदी ॥ प्रिय इष्टमतो इय बालचरी । विजहन्ति नरा इव शृन्यटवौं ॥ नरु दानरतस्तय प्रीतिकरो । भवते तद अप्रिय गृध्रसमः॥ प्रियर्सगमनेद्धियप्रोतिकरो । भवते तद अप्रिय म्॒युसमः ॥ दरम विदयुहंतेव यथा भवति । जरनिःसरणं लघु न्रूहि सुरे ॥ यथ मालुलता घनश्ालवनं । जर पद्धुनिममर यथा पुरुषो । जर तेजहरौ बलस्थामहरो । , जर मल्युकरी जर ओजहरी ॥ १३। ॥ संचोद्‌ नापरिवतंः ॥ १७५ बङरोगशते घनवयाधिदुक्तैः उपसृष्ट जगच्ज्वलंतेव मृगाः । जर व्याधिगतं प्रसमौच्च जगत्‌ दुखनिःसरणं लधु देश्यही ॥ शिरशिरिहि यथा हिमघातु महान्‌ तुणगुस्मवनौषधि ओ्रोजहरो । तथ ओजहरो अङव्याधिजरो परिहीयति इद्धियद्पबलं ॥ धनधघान्यमहाथंक्षयान्तकरो परितापकरः सहव्याधिजरो । ५ प्रतिघातकरः प्रिय देषकरः परिद्‌ाहकरो यथ सूयं नभे ॥ मरणं चवनं चुतिकालक्रिया भ्रियद्र्‌ यजनेन वियोग सद्‌ । अपुनागमने च अरसगमनं द्र मपचरफला नदिसखोतं यथा ॥ मरणं वशितामवशोकृरूते मरणं हरते नदि दारु यथा| असहायु नरो व्रजते ऽद्धितियो स्वककमंफलानृगता विवशः ॥ १ मरणो ग्रसते बङ्प्राणिशतं मकंरेव जलाहरि भूतगणं । गरुडो उरगं मृगराजु गजं ज्वलनेव तुणोषधिभ्रूतगणं ॥ इम ईदृशक बङदोप्एतैः जगु मोचयितुं कत चा प्रणिधि । स्मर तां पुरिमा प्रणिघानचरों अचु कालु तवा अभिनिष्रमितुं ॥०॥ यद्‌ नारिगण प्रहषितो बोधयत तुरिथैमेहामुनिं । | तद्‌ गाथ विचित्र निखरी तूयंशब्दात्‌ सुगतानुभावतः।॥ लघु तद्धज्ञति सवंसंस्कृतं अचिर स्थायि नभेव विद्युतः । अद्य काल्‌ तवा उपस्थितः समयो निष्रमणाय सुव्रत ॥ संख्तार अनित्य अघ्रुवाः आमकुम्मोपम भेद्नात्मकाः । परक्रैरकयाचितोपमाः पांशुनगरोपम तावकालिकाः ॥ २० संस्कार प्रलोपघधभिमे वषेकालि चलितं व लेपनं । नदिकूल इवा सवालक प्रत्ययाघीनस्वभावदुबेलाः ॥ १० १५ २० १७६ संस्कार प्रदीपनचिवत्‌ अनवस्थितमारुतोपमाः संस्कार निरीह शून्यकःाः मायोपमवित्तमौहना हेत्‌भि च प्रत्येमि चा अन्योन्य प्रतीव्यहेतुतः यथ सुङ्धप्रतीत्यवस्छजं घरियन्त सचक्रं वतेति तथ सवभवाङ्वतिनी एकैकस तेषु वतिनी बीजस सतो यथाङ्कुरो नच ततोन चैव तत्‌ संस्कार अविद्यप्रत्ययाः संस्कार अविद चैव हि मुद्रात्मरतिसुद्र दश्यते न चं तच न चैव शाश्वती चचुश्च प्रतीत्यरूपतः न चक्षुषि खूपनियितं नैरात्यशुभाश्च घमिंमे विपरीतमसद्धिकल्यितं विज्ञान निरोधघुसंभवं अकिं च गतं अनागतं ॥ ललितविष्हर ; ॥ [अ लिप्रउत्प्तिनिरोधघभमिंकाः। फनपिष्डेव असार दुबला; ॥ कद लोस्कन्धसमा निरीक्ततः । वालञकल्लापज उक्तमुषटिवत्‌ ॥ सवंसस्कारगतं प्रवतेते । तदिद बालजनो न बध्यते ॥ रज्ज व्यायामवलेन वतिता । एष एकेकस नास्ति वतेना ॥ अन्धमन्योपचयेन निथिता । पवंपरान्तत नोपलभ्यते ॥ नच यो बीज स चैव अङ्कुरो। एवमनुक्छेद अशाश्चत घमता ॥ त संस्कार न सन्ति त्वतः । भरान्य एके प्रकृती निरौहकाः॥ मुद्रसंक्रान्ति न चोपलभ्यते । एव संस्कारागुच्छेद शाखताः ॥ चच्तुविक्नानमिहौपजायते । ख्ूपसंक्रान्ति न चैव चक्ुषि ॥ पुनरान्मेति शुभाश्च कल्िताः । चक्षुविनज्ञान ततोपजायते ॥ विन्नानोत्पादव्ययं विपश्यति । भ्रन्य मायोपम योगि पश्चति ॥ १३। ॥ संचोद्‌नापरिवतेः ॥ अरणिं यथ चोत्तरारशिं दरति प्र्ययतो ऽरि जायते अथ पण्डितु कञ्चि मागेते विदिशे दिशि सवि मामंतो कन्धघधालायतनानि धातव : सामयि तु सत्तसूचना कण्टोष्टप्रतीत्य तालुके न च कण्ठगता न तालुके सामयिप्रतीत्यतश्च सा मनवाच अद्श्यरूपिणी उत्पादव्यय विपश्यतो चणिकां वरिकां तद्‌ाद्शी यथ तन्तरिप्रतीत्य द्‌ार्‌ च तुणवीणसुघोषकादिभिः अथ पण्डितु कञ्चि माग्ते विदिशो दिशि सविं मागेतः तथ हेतुभि प्रत्ययेभि च योगी पुन भूतद्‌शेनात्‌ स्कन्धायतनानि धातवः सत्वात्मविविक्रमनालया द्य रदश धमेलक्षणा अनुबद्ध स्वयं यथात्मना १७७ हस्तव्यायाम चयेभि संगति । जातु कताथ लघु निरुध्यते ॥ कृतयं अआगतु कुच याति वा। नागति नास्य गतिश्च लभ्यति ॥ तृष्ण अविद्या इति कमेप्रत्यया । ५ सच परमाथ तु नौोपलभ्यने ॥ जिद्धापरिवति अक्रा । अक्तरेकैक तु नोपलभ्यते ॥ वाच मनवबुद्धिवभेन निरो । बाह्यतो ऽभ्यन्तर नोपलभ्यते ॥ १0 वाचरुतघोषस्तरस्य पण्डितः । सवावाचप्रतिश्रुतकोपमां ॥ हस्तव्थायाम चयेभि संगति । शब्दो निश्चरति तदुञ्ञवः । कतय आगतु कुच यातिवा। १५ शब्दगमनागमन न लभ्यति । सर्वसस्कारगतं प्रवतेते । शान्यसंस्कारनिरोह पश्चति ॥ शान्यञ्रध्याल्मिक शृन्यबाह्यकाः घमाशशस्वभावलक्षणाः ॥ २० बुद्ध दौपंकरद शेने लयः । तथ बौधेहिं संदे वमानुषां ॥ 12 १० १५ २० १७८ विपरीतग्रभूतकल्ितेः कपमेघसमाम्बर शीतलां तयि यद्य हतेन पण्डिता संप्राप्य हि बौधिमुत्तमां तां पूवेचरौोमनुस्मरा मा उपे्तहि सत्वसारथे त्यि शौल सद्‌ा सुरच्तितं खगामुतदारमुत्तमां तां पूवचरीमनुस्यरा सखगोम॒तद्ार मुञ्ही त्वयि कान्ति सद्‌ा सुरकिता भावाणंव सत्वतारिया तां पूवेचरीमनुस्मरा मा उपेत्त विहिंसचारिणः त्वयि वीयं यदथं सेवितं उन्तायं जगद्ववाणेवात्‌ तां पूवंचरीमनुस्मरा लघु वौीयंबलं पराक्रमा त्वय ध्यानकिलेशध्येषणा भान्तेद्धिय प्राक्तद्ियां तां प्वंचरौीमनुसरा मा उपेहि ्ञेशपद्ुतां ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ रागदोषैः परिदह्यते जगत्‌ । मुञ्च धाराममुतस्य नायका ॥ दत्त॒ दानं बङकल्यकोरिषु। अआयेघधनसंग्रह करिष्य प्राणिनां । नायंघधनहौन दरिद्र दुःखितां । अआयेघनर्सयहि तेषु कुर्वहि ॥ पियनाथाय अपायभमिनां । दशेयिधे बङसत्वकोरिनां ॥ वद्धा दार निरयाय भूमिनां। ऋद्यहि शौलवतो चिन्तितं ॥ प्रतिघक्रोघसमा्थं देहिनां | स्थापयिधये सिवि तचेमि निर्जले ॥ वैरव्यापाद्‌ विहिंसन्राकुलां । चान्तिभूमौय स्थपे दमं जगत्‌ ॥ घमेनावं समुदानयिलना । थापयिषये सिवि केमि निञ्व॑ले ॥ चतुरोधेरिव मुह्यति जगत्‌ । सत्वे स॑तारयही अनायकं ॥ भाविता चस्य कतेन सूरता । क्रपि चित्तायेपये स्यपेष्यहं ॥ ज्ेशजालेरिहमाकुलं जगत्‌ । ध्यानैकाथि स्थपेहिमां प्रजां ॥ १३] ॥ संचोद नापरिवतंः ॥ १७९ त्यि प्रज्ञा पुरा सुभाविता मोहतिद्यान्धतमोवुते अगे । बङघमशताभिलोकने दास्ये चक्षुषि तत्वद शेनं ॥ तां पूवंचरोमनुस्रा मोहविद्यान्धतमोवुते जगे । ददही वरप्रक्ञासुप्रभा धमंचच्तं विमलं निरञ्जन ॥ दयमीदश गाथ निखरी त्‌यंसंगीतिरवातु नारिणां । ५ यं श्रुतं मिद्धं विवजिया चित्त प्रेषेति वराय्बोधये ॥ इति। दति हि भिकवो ऽन्तःपुरमध्यगतो बोधिसत्वो ऽविरहितौो ऽभ्‌- दर्मश्वणेन । अविरहितो ऽभद्मंमनसिकरिण । तत्कस्मद्धेतोः । तथा हि भिक्वौो बोधिसत्वो दौधेराचं सगौरवो ऽभूत्‌ । धर्मेषु घर्मभानकेषु चाध्याश्येन घमाथिको घमकामो घर्मरतिरतो ऽभूत्‌ । १ घर्मपरयेच्यतुप्तो यथाश्रुतधमसंप्रकाशक :। अनुत्तरो महाधर्मदानपतिः। निरामिषधमेदेशको घमेदानेनामत्सर : । अआचार्यसुष्टिविगतो धमा- नुधरमप्रतिपन्नो धमप्रतिपत्तिश्रः । घमेलयनो धमेचाणो धर्मशरणो धमंप्रतिशरणो धमपरायण: । घमेनिध्यात्भिः स्ान्तिनिर्यातः प्रन्ना- पारमिताचरित उपायकौशल्यगतिंगतः ॥ १५ तच भित्तवो बोधिसत्वो महोपायकौ शच्यविक्री दितेन सवा- न्तपुरस्य यथाधिमुक्तया यापथमुपदस्यं पीविकाणां च बोधि सत्वानां लोकविषयसमतिक्रान्तानां लोकानुवतंनक्रियाघध्मतामनुवर् दीधंराचं सुविदितकामदौषः सत्वपरिपाकवशादकामात्कामोपभौगं संदश्य अपरिमितक्रशलमूलोपचययुण्यसंभारबलविशेषणासदृशीलोका- २० धिपतेयतां संदश्य देवमनुष्यातिक्रान्तं सारोदारविविधविचिचष्प- शब्द गन्धर सस्पशेपरमरतिरमणीय॑ कामरतिसौ स्यमुपदश्यं सवेकाम- 12* १८० ॥ ललितविस्तर ॥ [अ र तिस विषचेष्वपर्यन्तत्वात्‌ । स्व चित्तवशरवतितां संदश्य पर्वप्रणिधान- बलसहायकुशलमूलोपचितान्सत्वान्समानसवा सतया परिपाच् स्व लोकसंक्ञेश्मलासल्किष्टचित्ततयान्तःपुरमध्यगतो यथाभिनिमन्त्ितख सत्वघातोः परिपाककालम्वे्माणो भूयस्या मात्रया बोधिसत्वसल- ५ सिन्समये पूवप्रतिक्ञामनुस्मरति स्म । बुद्धघमौख्ामुखीकरोति ख। प्रणिधानबलं चाभिनिहंरति स्म । सेषु च महाकरुणामवक्रामति स्म । सत्वप्रमों च चिन्तयति स्म । सवंसपदौ विपन्तिपर्यवसाना दति प्रत्यवेक्तते स्म । अनेकोपद्रवभयवज्ल च ससारसुपपरीक्तते द्य, मारकलिपाशंख संरिनित्ति स्म। ससारप्रवन्धाञ्चात्मानसुच्चारयति ख, १० निवे च चित्त सप्रेषयति स्य ॥ तत्र भिक्तवौ बोधिसत्वः पवन्त एव सुविदितसंसारदोषः सस्कृतेनाध्याश्येनानधिकः सवोपाद्‌ानपरि्रहरनधथिंको वबुद्धधर्म- निवाणाभिमुखः संसारपराद्खस्तथागतगोचराभिरतः । मारविषथ- गौोचराससुष्टः । आदौप्तभवदोषद शौ चघातुकात्निःशरणाभिप्रायः १५ संसारदोषादीनवनिःशरणकंशलः प्रत्रज्याभिलाषी निष््रमणाभिप्रायो चिवेकनिम्नौ विवेकप्रवणौ विवेकप्राग्भारः । आरणखप्रारण्याभिमुखः प्रविवेवप्रशमाभिकाद्ी अत्मपरहतप्रतिपन्नः। अनुत्तर प्रतिपत्तिशररो लोकस्याथेकामो हितकामः सुखकामो योगक्तेमकामो लोकानुकम्पको हितिषौ मेरी विहारी महाकारुणिकः। संय्रहवस्तृक शलः सतवसमितम- २० परिखिन्नमानसः सत्वपरिपाकविनयकुशल्‌ : सवंस्वेष्वेकपुचकंपरेमानु- गतमनसिकारः सवंवस्तुनिरपेक्तपरित्यागी दानसंविभागरतः प्रयुक्त त्यागः प्रयतपाणित्यागश्ूरो चष्टयज्नः सुसमुद्धपुण्यः सुसंगृहीतपुखः १३। ॥ संचोद्‌नापरि वर्तः ॥ १८१ परिष्कार विगतमलामात्सयंसुनिगृही तचिन्तो ऽनुत्तरो सहादानपति- टला च विपाकाप्रतिकाद्भूी प्रदानशरारः। इच्छामहेच्छालोभदेषमदमान- मोहमात्सच॑प्रमुखस वैरि क्ेश्गणप्र्धथिकनिग्रहायाग्य॒त्यितः। सर्व॑ज्ञता- चिन्तोत्पादः प्रबन्धाञ्चलितः । महाल्यागचित्तसंनाहसुसनद्चः । लोकानु- कम्पको हितैषी विंतकवचितवीयंः सत्प्रमोक्तालम्बनमहाकरुण- ५ बलविक्रमपराक्रमः । अवेवलिकसवेसन्लसमचित्तत्यागप्रहरणो यथा- भिप्रायसत्लाशयसंतोषणो बोधिभाजनीभूतः कालाक्तुसधमेवेघी बोधिपरिणामप्रणिधिः। अनवनामितघ्वजस््रिमण्डलपरि शोघनदान- परित्यागी ज्ञानवरवज्रटृढप्रहरणः सुभिगृही तक्ञे शप्रत्यथिकः शीलगुण- चारि प्रतिपन्नः स्वारक्तितिकायवाड्नस्कमेान्तो ऽणुमाचावव्यभयदःर % सुपरिशुद्धशौोलः । अमलविमलनिमेलचित्तः सवदुरुक्तदुरागतवचन- पथाक्रोशपरिभाषणएकृत्सन ताडन तजंनवघबन्धनो ऽवरोधनपरिक्तेशाल्‌- डितचित्तो ऽक्ुमितचिन्तः ! क्षान्तिसौरभ्यसंपन्न: । अक्तो ऽनुपहतो ऽव्यापन्चचित्तः । सवंसत्वहिताधायोत्तप्रवीयारम्भी दृटढसमादानसवं- कुशलमूलघमंसमुदानयनाप्रलुद्‌ावव्येस्तिमान्सुसंप्रज्ञासुसमाहितौ ऽवि- १५ क्षिप्तचित्तो ध्यानैकाग्रमनसिकारो घमेप्रतिचयकुशलो लब्धालौको विगततमौऽन्घकारः। अनित्यदुःखात्मा शभाकारपरिभावितचेताः। खुल्यु पस्यानसम्यकप्रहाणएकदधिपदे न्ियबलबोष्यङ्गमागे1यंसत्यसवेबो धिपक्ञ- धममसुपरि कमंकछतमनसिकारः समथविपश्यनासुपयंवद्‌ातवुद्धिः प्रती ्यसमुत्पादसत्यदर्णौ सल्यानुबोघादपरप्रत्यस्तरिविमौचसुख विक्री डि- २० तो मायामरीचिखघ्नोद कचन प्रतिश्रुत्काप्रतिभासोपमसवंधमंनयाव- तीणः ॥ तवैटरे ॥ लसितविस्तरः ॥ |अ९ दति हि भिक्वो बोधिसत््वस्धेवं भवति प्रतिकृधिवं धरम विहायेवं गणमाहात्य विहायेवं सतत्वाथाभियुक्तविहायमूत्‌ ।॥ भूयस्या माच्या अभिदं शदिग्बुद्धाधिस्थानतूयैसगीतिविनिःसुताभिगेयाभिः संचोदितः स तस्यां वेलायां पवेषां च बोधिसत्वानां चरमभवोपगतानामन्तः- ५ परपरिपाचितानि चलारि घमेसुखान्यामुखीकरोति स । कतमानि चलारि । यदिदं दानं प्रियवचनमथेक्रियां समानाथेतां च । चतु- संग्रहवस्तप्रयोगनिहारविशुद्धिं च नाम घमेमुखमासुखीकरोति स । चिरल्रवंशसाधारणाभिप्रायो विगप्रणाशसवेजन्नताचित्तप्रिधानबलाधा- नावैवत्यंविषयं च नाम घममुखमामुखीकरोति स्म । सवैसच्वाप- १० रित्यागाध्याश्यमहाकरुणावतारतां च नाम धमैमुखमामुखीकरोति १५ २९० स | सवंबोधिपक्घमपंद प्रभेराथाभिनिययज्नानससारबलविशेष- समुद्‌ानयमहाद्ूह च नाम घममुखमासुखीकरोति स ॥ दूमानि चारि धमैमुखान्यामुखीलत्य बौधिसत्वः सवंस्यान्तःपुरस्य परिपा चनाथं तस्या वेलायां तथारूपमृद्यभिसंस्तारमभिसंसतरोति ख । यथाखूपेण छद्यभिसंस्करिणाभिसं स्तेन तेभ्यः संगीतिरुतेभ्यो बोधिः सलानुभविनेमन्येवंरूपणि घमसमुखग्रतसहस्राणि जिश्चरन्ति ख| तव्यथा । उदारदन्देन च अाष्येन अध्याशयेना करणाय प्राणिषु । उत्य्यते चित्त वराग्रबोघधये शब्दे च रूपस्तुरियेमि निश्चरी। अद्धा प्रसादो अधिसुक्ति गौरवं निमाणता आओनमना गुरूणां । परिपुच्छता विं कुशलं गवेषणा अनुखतीमावनु शब्द निश्चरो । १३। ॥ संचोद नापरिवतेः ॥ १८३ दाने दमे संयमशौोलशब्दः क्षान्तीय शब्दस्तथ वीयंशब्दः । ध्यानाभिनिहारसमाधिशब्दः प्रज्ञा उपायस्य च शब्द निरी ॥ मैचाय शब्द्‌: करुणाय शब्दो मुदिता उपेक्लाय अभिन्गशब्दः । चतुसंग्रहावस्त्विनिखयेन सत्लान परिपाचनश्ब्द्‌ निञ्वरी ॥ स्मतेरुपस्थान प्रभेद शब्द : सम्यक्प्रहाणासय छछष्धिपादाः । ५ पञ्चेद्दिया पञ्चबलप्रभेदा बोध्यङ्गशब्द स्तुरियेभि निखरी ॥ अष्टाङ्किको मागेबलप्रभेदः समथस्य शब्दो ऽथ विपश्नायाः । अनित्यदुःखाल्तिअ्नात्मशन्दः अशुभार्तिशब्दो तुरिधेभि निश्चरी ॥ चिरागश्रब्दश्च विवेकशब्दः कयन्नानशब्दो अनुत्पादशब्द : । अनिरोघधश्रब्दख अनालयं च निवाणशब्दस्तुरिथेभि निखरी ॥ १० दम एव रूपास्तुरियेभि शब्दः संबोधिशब्दखनुभाव निखरी । य॑ श्रुत सवे प्रमद्‌नुशि्चिता वराग्रसत््े प्रणिधेन्ति बोधये ॥ दति हि भिक्वो ऽन्तःपुरमध्यगतेन बोधिसत्लेन तानि चतुर षरीतिस्रीसहस्राणि परिपाचितान्यभ्‌वन्‌ । अनुत्तरायां सम्यक्स बोधौ बह्वनि च देवताशतसहसख्राणि ये च तच संप्राप्ना अभूवन्‌ ॥ १५ तथाभिनिष्रमणकाले तख्िन्समये बोधिसत्वस्य द्रीदरेवो नाम तुषितकायिको देवपुच्रौ ऽनुतरायाः सम्यक्स बोधेः स रातौ प्रशान्ता- यां द्वाचिंशता दे वपुचसहश्ैः परिवृतः पुरस्कृतो येन बोधिसत्वस्यो- पस्थानप्रासाद सेनोपसंक्रामदुपसंक्रम्य गगणतलगत एव बोधिसत्व गाथाभिरध्यभाषत । २० च्छति दशिता अतियशा जन्म च संदितं पुरुषसिंह । अन्तःपुरं विद शिंतु कृतानुवृ्तिस्त्वया लेक्रि ॥ 40 १५ २० १८४ ॥ सलितविस्तरः ॥ [अर परिपाचिता ति वहवौ द्‌वमनृजलोकि घमंसनुप्राण । अयमद्य कालसमयो निकच््रम्ये मि विचिन्तेहु ॥ नहि बद्व मोचयाती न चान्धपुरूषेन दशियति मार्गः| मुक्तस्त॒ मोचयातौ सचक्तुषा द्‌शियति मागं: ॥ ये सत्व कामद्‌ासा गुहे घने पुचभायंपरि्रद्राः। ते तुभ्य शिष्यमाणा नेप्क्रम्यमतौ स्णुहां कुयु. । खयं कामक्रौीडा चतुद्धीपा सप्तरन्ने विजहित्वा | निष्क्रान लां विदिखा स्पुहयेव्सनरामरो लोकः ॥ कि चापि ध्यानसौस्येविहरसि धरभनं चासि कामरतः। अथ पुन चिरप्रसुघ्ां बोधय मरुमानुषशतानि ॥ अत्िपतित यौवनमदे गिरिर्नाद्‌ यथ चथ्चलप्रचलवेगा । गतयौवनस्य भवतो नष्क्रम्यम तिनं रभते ॥ तत्साघु तरूणदूपे प्रथमे वरयो वने ऽभिनिष्क्रम्य । उन्तारय प्रतिज्ञा करूष्व चाथं सुरगणानः ॥ न च कामगुणरतीभिस्तुञ्चिलंवणोद घेयंथाम्भोभिः । ते तृप्र येष प्रज्ञा आया लोकोत्तरा विरजा ॥ मिह प्रियामनापौो राज्ञः शुद्धोदनस्य राष्ख्य । श॒तपचसदृशवदना नैष्करम्यमतिं विचिन्तेहि ॥ अदौघ्रक्ञेशतपिरनिःशरणेगाट वन्धनैवेद्धां । शरघ्रं प्रमोदमागे स्थापय शान्ते असमवीरा ॥ लवं॑वेद्यधातुकुशलशिरातुरां सत््वरोगसंस्य॒ष्टां । मेषज्यघमेधेगेनिवाण सुखे सपय शीघ्रं ॥ १३। ॥ संचोदनापरिवतेः ॥ १८५ अन्धातमा अनयना मौहाकुखदृषटिजालवद्धाः । प्रज्ञाप्रदीपचन्तुः शोधय शीघ्रे नरमरूणां ॥ समुदीकन्ते बहवो दे वासुरनागयत्ञगन्धवाः । द्रच्याम बोधिप्राप्तं निरुत्तर घमं श्रोष्यामः ॥ द्रच्यति च भुजगराजौ भवनं अवभासितं तव शिरीये । ५ करियति अनन्तपजा परेहि त्रताशयस्तल्य ॥ चत्वारि लोकपालाः ससेन्यकासते तव प्रदौक्ञन्ते । दास्याम चतुरि पाचां बोधिष्वजि प्रणेमनससख ॥ ब्रह्म प्रशान्तचारी उदी च्ते मैचवाक्करूुणलाभी । अध्येषिषये नरेन्द्र वतेन्ति निरुत्तर चक्रं ॥ १० बोधिपरिपाचिकापि च देवत अभिवुस्त नोधिमण्डेस्सिन्‌ । उत्पत्य ऽय सत्य ति द्रच्याम्यमिवुध्यतौ बौधिं ॥ सत्यं मि बोधिसत्वा अन्तःपुरिये क्रिया विदरशेन्ति । पूवैगमो भव त्वं मा भेष्यसि पञिमस्तेषां ॥ मज्ञुरुत मज्ञुघोषा स्मराहि दीपंकरस्य व्याकरणं । १५ भूतं तथा अवितथा जिनघोषर्तं उदीरहि ॥ ॥ इति ्रीललितविस्तंरे संचोदनापरिवतों नाम चयोद शो ऽध्याचः॥ दति हि भिक्षवो बोधिसत्वः संचोदितः सन्‌ तेन देवपुत्रेण राज्ञः शद्धोदनसयेमं स्वप्रमुपदश्यति सम यद्राजा शुद्धोदनः सुप्र खप्रान्तरगतो ऽद्राक्ीत्‌ । बोधिसत्वं राचौ प्रशान्तायामभिनि्रमन्तं २० १८६ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ देवगणपरिवुतमभिनिष््रम्य प्रत्रजितं चाद्राक्तीत्‌ काषायवस्त्रप्रावृतं॥ स प्रतिविवु्धः। लरितं तरितं काञ्चकोयं परिपृच्छति स्म वच्चित्‌ कुमारो ऽन्तःपुरे ऽसि ॥ सो ऽवोचदसि देवेति ॥ ततो राज्ञः शुृद्धोदनस्यान्तःपुरे शोकशल्यो हदये ऽनुप्रविष्टो ५ ऽभूत्‌ । अभिनिष्रमिष्यति अवश्यं कुमारो ऽयं यच्चेमानि पृवेनि- मित्तानि संदृश्यन्ते स ॥ तदेतद भवत्‌ । न खत्वव्ययं कुमारेण कद्‌ाचिदुद्यानभूमिमभि- नि्गन्तव्यं । स्त्रीगणमध्ये ऽभिरत दृहेव रम्यति नाभिनिष््रमिष्यतीति ।॥ ततो राज्ञा शुद्धोदनेन कुमारस्य परिभोगाथं चयो यथतुका- १० प्रासादाः कारिता अभूवन्‌ । येष्मिको वार्षिको हैमन्तिक ॥ तच यो येष्मिकः स एकान्तशीतलः । यो वाषिकः स साघारणः। यो हैमन्तिकः स स्वभाव उष्णः ॥ एकैकस्य च प्रासादस्य सोपानानि पञ्चपञ्चपुरुषश् तान्युत्किपन्ति दख । निचिपन्ति स्म । तेषां तथोत्ति- पयमाणानां निकिप्यमाणानां च शब्दो ऽघयोजने श्रूयते ख। मा खल १५ कुमारो नभिनज्नात एवाभिनिष््रमिष्यतीति ।॥ नैमित्तिकैतंपञचिकैशच व्याक तमभरूत्‌ । मङ्गलद्वारिण कमारो ऽभिनिष््रमिष्यतीति ॥ ततो राजा मङ्गलदारस्य महान्ति कपारटानि कारयति स्म । एकैवं च कपारं पञ्चपञ्चपुरुषशतान्युद्वारयन्ति स । अपघारयन्ति स । तेषां चाधेयोजनं शब्दौ गच्छति स्म ॥ पञ्च॒ चास्य कामगुणानसद्शा- २० नपर्सहरति स्म । गीतवादि तनुत्यैशैनं सदेव युवतय उपतस्थुः ॥ अथ भिक्त्वौ बोधिसत्वः सारथिं प्राह । शप्र सारथे रथं योजयोद्यानभ्रूमिं गमिष्यामीति ॥ ततः सारथी राजानं १४ ॥ स्वप्रपरि वतं; ॥ ५१८७ शरद्धोदनमुपरसंक्रम्येवमाह । देव कुमार उद्यानभूमिमभिनियीसखय- तीति ॥ अथ राज्ञः शुल्लोदनस्येतदभवत्‌ । न कद्‌ाचिन्मया कुमार उद्यानभरूमिमभिनिष्रमितः सुभूमिद शेनाय । यन्वहं कुमारमुयान- मूमिमभिनिक्रामयेयं । ततः कुमार स्तीगणपरिवृतो रतिं वेत्यति ५ नामिनिषरमिष्यतीति ॥ ततो राजा श॒द्धोद्न सेहबङमानाभ्यां बोधिसत्वस्य नगरे घण्टावघोौषणां कारयति स्म । सप्तमे दिवसे कुमार उद्यानभूमिं निष््रमिष्यतीति (सुभूमिदशेनाय) । तच वद्धिः सवौामनापानि चापनयितव्यानि । मा कमारः प्रतिकूलं पश्येत्‌ । सर्वमनापानि १० चोपसंहतंव्यानि विषयाभिरम्याणि ॥ ततः सत्तमे दिवसे सवै नगरमलंकछतमभूत्‌ । उव्यानभमिमुपशो- भितं नानार ङ्गदू ष्यवितानीकतं इऋचध्वजपताकासमलंकृतं ॥ येन च मार्गेण बोधिसत््वौ ऽभिनि्गेच्छति सख । स मागः सिक्तः संमुष्टो गन्धौोद कपरिषिक्तौ मुक्तकुसुमावकीणो नानागन्धघरिकानिध्रूपितः १५ प्णेकुम्मोपशोभितः कद लीवुक्लोच्छितो नानाविचि्रपटवितानविततौ रन्किद्ध नीजालहाराघंहाराभिप्रलम्वितो ऽभूत्‌ । चतुरङ्सेन्धवयूहितः परि वारश्चोदयुक्तो ऽभूत्‌ कुमारस्यान्तःपुरं प्रतिमण्डयितुं ॥ (अथ श॒द्धा- वासकायिका देवा निष्यापयन्ति ख । बोधिसतत्वमाहरितुं) ॥ तच बोधिसत्त्वस्य पूर्वेण नगर द्वारेणोदयानभूमिमभिनिष्क्रामतो महता २० व्यूहेन । अथ बोधिसत्वद्येवानुभावेन शद्धावासकायिकेदे वपतवैसस्िन्‌ मे पुरुषो जीर्णो वुद्धो महञ्चकौ घधमनीसंततगान्रः खण्डदन्तो ५ ५0 १५ २० त्य ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ वलीनिचितकायः पलितकेशः कुब्जो गोपानसीवक्रौ विभम्रो दृण्ड- परायण अतुरो गतयोवनः खरख्रावसक्तकण्ठः प्राग्भारेण कायेन दण्डमवष्टभ्य प्रविपयमानः सवौङ्गपल्यङ्ेः युरती मागेस्योपदर्भिंतौ ऽभूत्‌ ॥ अथ बोधिसत्वो जानद्नैव सारथिमिदरमवोचत्‌ किं सारथे पुरुष दुबल अल्यस्थासो उच्छुष्कमांसरुधिरत्चसायुनद्धः । सखेतशिरो विरलदन्त कषादरूपो पलम्ब्यद्‌ण्ड व्रजते असुख स्खलन्तः ॥ सारथिराह । एषो हि देव पुरूषो जरयाभिभूतः चीणेद्दरियः सुदुःखितो बवलवीयंहौीनः । बन्पूजनेन परिभूत अनायभूतः कायासमथं अपविद्धं वनेव दारू: ॥ बोधिसत्त आह । कुलधमे एष अयमस्य हितं भणाहि अयवापि सवेजगतो ऽख दूर्यं ह्यवस्था । शीघ्रं भणाहि वचनं यथ भरूतमेतत्‌ श्रुत्वा तथाथेमिह योनिश चिन्तयिष्ये ॥ सारथिराह । नैतस्य देवं कुलघमं न राष्रघमंः स्वे जगस्य जर यौवन घधर्षयाति । १४ ॥ स्वप्रपरिवतेः ॥ १८९ तुभ्यं पि मातुपितुबान्यवन्ञातिसंघो जरया अमुक्त न हि अन्य गतिजंनस्य ॥ बोधिसत्व आह । धिक्सारथे अबुधवालजनस्य बुधिः यद्यौवनेन मदमत्त जरां न पेत्‌ । ५ अवतया मि रथे पुनरहं प्रवेष किं मह्य क्रोडरतिभिजेरयाथितसय ॥ अथ बोधिसत्वः प्रतिनिवत्यं रथवरं पुनरपि पुरं प्राविशत्‌ ॥ दति हि भिक्षवो बोधिसत्वो ऽपरेण कालसमयेन दक्रिणेन नगरद्ारेणोव्यानभूमिमभिनिष्रमन्महता ब्यृहेन सो ऽद्राकीन्मागे पुरुषं १ व्याधिस्पुष्टं दग्धोद्राभिभूतं दुबेलकार्यं स्वके मूचपुरीषे निमम्रमचा- णमप्रतिशरणं छुच्छैणोच्छरसन्तं प्रश्चसन्तं । दृष्टा च पुनबोंधिसन््वो जानत्रैव सारथिमिदमवोचत्‌ । किं सारथे पुरुष रुष्यविवणेगाचः सवेद्धियेभि विकलो गुर्‌ प्रसखसन्तः । १५ सवाङ्गसुष्क उद राकुलछच्छ्रप्राप्तो मूचे युरोषि स्वकि तिष्ठति कुत्सनीये ॥ सारथिराह । एषौ हि देव पुरूषो परमं गिलानो व्याघीभयं उपगतो मरणान्तप्राघ्नः । २० अआरोग्यतेजरहितो बलविप्रहीनो अन्राणदौपशरणो ह्यपरायणश्च ॥ १९० ॥ ललितविस्तर: ॥ |अ० बोधिसत् आह । आरोग्यता च भवते यथ स्वघ्क्रौडा व्याधीभयं च दममीदृश् घोररूपं । कौ नाम विक्पुरुषो इम दृष्टवस्थां ५ क्रोडारतिं च जनयेच्छुभसंन्नतां वा ॥ अथ खल भिच्वो बोधिसत्वः प्रतिनिवत्यं रथवरं पुनरपि परवरं प्राविक्षत्‌ ॥ दति हि भिक्षवो बोधिसत्वो ऽपरेण कालसमयेन पञिमेन नगरद्रेणोदयानभूमिमभिनिष््रमन्महता बयूहेन सो इद्राचीत्पुरुषं मतं १० कालगतं मध्वे समारोपितं चैलवितानीकतं ज्ञातिसंघपरिवतं सवैँ रुदल्खिः क्रन्द्खिः परिदिवमानैः प्रकीणैकेशेः पांश्चवकीणंशिरो- भिररांसि ताडयद्खिरुत्कोशब्खिः पृष्ठतो ऽनुगच्छब्धिः । दृष्टा च पृन्बोधिसत््लो जानत्तैव सारथिमिदरमवोचत्‌ । किं सारथे पुरुष मश्चपरि गृहीतो १५ उद्धूतकेशनख पारु शिरे क्िपन्ति। परिचारयित्र विहरन्यरस्ताडयन्तौ नानाविलापवचनानि उदीरयन्तः ॥ सारधिराह । एषो हि देव पुरुषौ मतु जग्बुदधीपे २0 नहि भूय मातुपितु द्रच्यति पचद्‌ारां। अपहाय भोगगृह(मातुपितु)मिचन्ञातिसंधं परलोकप्राप्ु नहि द्रच्यति भय ज्ञातीं ॥ १४ ॥ स्वप्नपरिवतेः ॥ १९१ बीधिस्ल आह । धिग्यौवनेन जरया समभिदटरुतेन अरोग्य धिग्िविघव्याधिपराहतिन । धिग्जीवितेन विदुषा नचिर स्थितेन धिक्पण्डितस्य पुरुषस्य र तिप्रसङ्गः ॥ ०॥ ५ यदि जर न भवेया नैव व्याधिनं म्यः तथपि च महदुःखं पश्चस्कन्धं धरन्तौो । किं पुन जरव्याधिमुल्य नित्यानुबद्वाः साध प्रतिनिवत्येा चिन्तयिधे प्रमोक्तं ॥ ०॥ अथ खलु भिक्वो बोधिसत्लः प्रतिनिवल्ये तं रथवरं पुनरपि १ पुरं प्राविक्षत्‌ ॥ दति हि भिक्षवो बोधिसत्लस्यापरेण कालसमयेनोत्तरेण नगरदरिणोदययानभूमिमभिनिक्रामतसिरेव देवपुचैबोधिसत्वस्यानुभा- वेनैव तस्छिन्मागे भिचुरभिनिमिंतो ऽभूत्‌ । अद्रारीद्रोधिसत्लस्तं भिक्त शान्तं द्‌ान्तं संयतं ब्रह्मचारिणमविक्तिप्तचक्षुषं युगमाचप्रेक्तिणं १५ प्रासादिकेनेयापथेन संपत्चं प्रासादिकेनाभिक्रमप्रतिक्रमेण संपन्नं प्रा- सादिकेनावलोकितव्यवलोकिंतिन प्रासादिकेन समिञ्ञितप्रसारितेन प्रासादिकेन संघारीपाचचीवरधारणेन मागे सितं । दृष्टा च पृनबोंधिसत््वो जानत्िव सारधिसिदमवोचत्‌ । किं सारथे पुरुष शन्तप्रशान्तचित्तौ २० नोत्तिप्रचक्तु त्रजते यगमावदरशी । १९२ ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ० काषायवस्दवसनो सुप्रशान्तचारी पाच गृहीत न च उद्वतु उन्नतौ वा ॥ सारथिराह । एषो हि दव पुरुषो इति भिक्त नामा ५ अपहाय कामरतयः सुविनीतचारो । प्रत्रज्यप्रात्ु सममात्मन एषमाणो संराग्द्ेषविगतो ऽवेति पिण्डचयो ॥ बोधिसत्त अह ¦ साध सुभाषितमिदं मम रोचते चं १० प्रत्रज्य नाम विदुभिः सततं प्रसस्दा । हितमात्मनख परसत्वहित च यच सुखजीवितं सुमघुरं असृतं फल च ॥ अथ खल भिक्षवो बोधिसत्लः प्रतिनिवत्यं तं रथवर पुनरपि एरवरं प्रावित्तत्‌ ॥ १५ दति हि भिक््वो राजा शुद्धोदनो बोधिसत्व स्येमाभेवंरूपां संचोदनां दृष्टा श्रुला च भूयस्या माचया बोधिसत्वस्य परिरक्षणार्थं प्राकार्भापयते स ¦ परिखाः खानयति सख । दार्णि च गाढानि कारयति सख । आरक्तान्श्यापयति स्म । शरां्चोदचति स्म । वाहनानि योजयति स्म । वमाणि ग्राहयति सख । चतुषु २० नगरद्वार परङ्ारकेषु चतुरो महासेनाब्यूहान्स्यापयति सम बोधिसत्वस्य परिरक्लणाथे । य एनं राचिदिवं रक्षन्ति स्म । मा बोधिस्वो ऽभिनिष्क्रमिष्यतीति ॥ अन्तःपुरे चाक्नां ददातिसख। मा सख कदा- १४। ॥ स्वघ्नपरिवतेः ॥ १९३ चित्संगोतिं विद्छत्छय । सर्व॑रतिक्रीडायोपसंहतैव्या स््रीमायासो- पद्‌ शेयतं निबन्धत कुमारं यथानुरक्तचित्तो न निर्ग्धित्मरत्रज्याय ॥ तचरेद्‌ मुच्यति । द्रि स्थापित युद्धशौण्डपुरुषाः खद्गायुधापाणयो हस्तौ अश्चरथाश्च व्भिंतनरा आरूढ नागावली । परिखा खलोरकतोरणाश्च महता प्राकार उच्छापिता दारा बद्ध सुगाढबन्धनछताः क्रोशस्वरासुञ्चनाः ॥ सवं शाक्यगणा विषखमनसो रक्षन्ति राचिदिवं निघोषख बलस्य तस्य महतः शब्दो महा श्रयते । नगरं व्याकुलु भीतच्रस्तमनसो मा स्माद्रजेत्स॒रतो मा भूच्छाक्यकुलोदितस्य गमने दयित दंशो ह्ययं ॥ अज्ञाप्त चुवतीजनञख्च सततं संगीति मा दत्छथा वस्थानं प्रकरोथ क्रौडरतिभिः निवेन्धथा मानसं । ये वा दस्त्रियमाय नेकविविधा दशे चेष्टां बङ्ग आर्तां प्रकरोथ विघ्न कुरूथा मा खु त्रजेत्सूरतः ॥ तस्या निष्रमिकालि सारधिर्वरे पूर्वे निमित्ता इभे हसाक्रोञ्चमयूरसारिकशकानो ते रवं मु्िषु । प्रासादेषु गवाक्षतोरणवरेष्वातालमश्चेषु च जिह्याजिद्धसुदुमेना असुखिता ध्यायन््घोम्‌धेकाः ॥ पुडिनीपुष्करिणीषु पयरुचिरा म्लानानि म्लायन्ति च वृक्ता शुष्कपलाश पुष्परहिताः पुष्पन्ति भूयौ न च| 18 ५0 ५१५ २०0 १९४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० वीणावल्लकिवंशतन्तिरचिता किदयन्यकंस्ात्तदा मेरोश्चैव मदङ्ग पाणमिहता भिद्यन्ति नो वादिषु ॥ सवं व्याकुलमासि तच्च नगरं निद्राभिभूतं मृशं नौ नृत्तेन च गायिते न रमिति भूयो मनः कस्यचित्‌ । ५ राजापौ परमं सुदरीनमनसः चिन्तापरो ध्यायते हा धिकशाक्यकुलस्य ऋद्धिविपुलो मा हैव संघच्यति ॥ एकस्ि शयने चिते स्थितमभूत्रोपा तथा पाथिवौ गोपा रािधि अधैराचसमये स्वप्नानिमां पश्यति । स्वयं पुथिवी प्रकभ्ितमभूच्छैला सकूटावरी १० वृक्ञा मारुतणएरिता क्तिति पती उत्पाख मूलोकद्धताः ॥ चन्द्रासूयं नभातु भूमिपतितौ सज्योतिषालंछतौ केशानद्‌शि लन दक्िणि भुजे मुकुरं च विध्वंसितं । हस्तौ कित्र तथेव किन्न चरणौ नम्रादृशौ अात्मनं मुक्ताहार तथैव मेखलमणी किन्नादृशौ अत्मनः ॥ १५ शयनस्यादशि दिन्र पादचतुरो घरणीतलेस्मिं यी चे दण्ड्‌ सुचि ्रीम रुचिरं छित्नादृशी पाधिवे । सवे अभरणा विकीणे पतिता सुद्यन्ति ते वारिणा भतुख्चाभरणा सवस्त्रसुकृरा शव्यागता व्याकुला ॥ उल्कां पश्यति निष्करमन्त नगरात्तमसाभिभूतं पुरं २० हितां जालिकमद्‌शाति सुपिने रतनाभिकां शोभनां । मुक्ताहार प्रलम्बमानु पतितः ज्ुभितो महासागरं मेर्‌ पवेतराजमदभशि तदा स्थानातु संकम्पितं ॥ १६| ॥ खघ्नरपरि वतः ॥ १९५ एतानीद्‌श शाक्वकन्य सुपिनां सुपिनान्तरे अद्शौ दृष्टा सा प्रतिबुद्ध रूषनयना स्वं स्वामिनं अत्रवौत्‌ । देवा किं मि भविष्यते खलु भणा सुपिनन्तराणीदृशा श्रान्ता मे स्मृति नो च पश्यमि पुनः शोकादिंतं मे मनः॥ श्रुलासौ कलविङ्कदुन्दुभिरूतो ब्रह्मसरः सुसरो ५ गोपामालपंते भव प्रमुदिता पापं न ते विद्यते । ये सत्वा कतपुण्यपूवेचरिता तेषेति सवघा इमे को ऽन्यः पश्यति नेकंदुःखविहितः स्वन्नान्तराणीदृशा ॥०॥ यत्ते दृष्टा मेदिनी कम्पमाना देवा नागा राक्तसा भूतसंघाः यत्ते दृष्टा वृक्ञमूलोद्धतानि कषिप्रं गपि क्शजालं शिनिला यत्ते दृष्टौ चन्दर सूर्यौ पतन्तौ प्रं गेपि क्लेशशत्र्‌ निहता यत्ते दृष्टा सुक्तहारं विशौणे जलिप्रं गेपे इस्िकायं जहित्वा यत्ते इष्टं मञ्चकं दित्रपादं ्लिप्रं गेपे मोचचत्वारि तीलेा यत्ते दृष्टा भूषणा उद्यमाना क्तिप्रं गेपि लक्णिभषिताङ्ख यत्ते दृष्टा दौपकोरौशतानि प्रं गेपि मोहविव्यान्धकारे कटाशैला मेदिनीये पतन्ता । सर्वे तुभ्यं पृज्यस्ेष्टां करोन्ति ॥ केशां लनां दक्तिणेनाट शासि । दृष्टीजालं उद्धरौ संस्कतातः ॥ १० दृष्टा नचा ज्योतिषा नीपतन्तः। पज्या लेके भाविनौ लं प्रशस्या॥ नम्रं भग्रं सवेकायादूशासि । १५ पुरुषस्त्वं वे मेष्यसे नोचिंरेण ॥ चे दण्डं रत्रचिचं प्रभम्रं । मां द्रष्टासौ एकदं चिलेकि ॥ चूडा वस्त्रा मह्य मचे ऽदृशासि । मां संपश्ची सवंलेकि स्तृवन्तं ॥ नगराच्िच्रान्ता तत्पुरं चन्धकारं । प्रज्ञालेकि कुवंमी सर्वलोवं ॥ 1 3 +¬ २९ ५१० ५१५ २० १९.९६ ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ० यत्ति दृष्टं मुक्तहारं प्रभं दिनं चैव सवणसं विचिच॑। चिप्र भेपि क्तेएजालं हिनिला संन्ञा मूच उदरौ संस्कृतातः ॥ यत्ते भेपि चित्तिकारं करोषी नित्यं पूजां गौरवेणोत्तमेन । नासी तुभ्य॑"दुगेती नैव शोकः निप्र मोही प्रीतिप्रामोद्यलब्धा ॥ प्रवे मह्यं दानु दत्तं प्रणीतं शीलं चीणे भाविता नित्य्ान्ति। तस्माब्मह्यं ये प्रसादं लभन्ते सवे भोन्ती प्रीतिप्रामोद्यलाभाः ॥ कल्याकोरी संस्कृता मे अनन्ता बोधीमागों शोधितो मे प्रणीतः। तसमान्बह्यं ये प्रसादं करोन्ति सर्वे छिन्ना तेषु बीण्यप्यपायाः । हषं विन्दा माच खेदं जनेहि तुष्टिं विन्द्‌ संजनेहौी च प्रीतिं । क्तिप्रं भेघये प्रीतिप्रामोयलाभी सेहौी गेपे भद्रका ते निमित्ता । सौ पुखतिजभरितो सिरितेजगभों पर्वे निमित्तसुपिने इमि अद्शासि। ये भोन्ि प्वंशुभकमंसमुच्चयानां नेष्क्रम्यकालसमये नर पुद्धवानां ॥ सो अद्शासि च कराच्चरणादताना महसागरेभि चतुभिजेल लोलयन्ता । सवौमिमां वसुमतीं शयनं विचिचं मेरुं च पवेतवरं शिरसोपधानं ॥ अभा प्रमुक्त सुपिने तद अदशासि लेके विलैकितु महातमसान्धकारं । छचोन्नतं घरणिथे स्फरति चिलोवं अभाय स्युष्ट विनिपातदुःखा प्रशान्ता ॥ १४ ॥ स्वप्नपरिवतेः ॥ कृष्णा शुभा चतुरि प्राणएकं पाद्‌ लेखी चतुवणं एत सकुनाद्धत एकवण: । मोटंगिरौी परमहौन जुगुष्छनीोया अनिभूय चड्धमति तच च नोपलिप्रो ॥ मूयो ऽढृशी सुपिनि नव जलप्रपृणौ बङ्सत्कोरिनययुतानि च उद्यमाना सो नावल्नत्र प्रतरिव परां प्रतायं स्थपति सो सथलवंरे अभये अशोके ॥ भूयो ऽदृशाति बङ्अतुररोगस्युष्टां आरोग्यतेजर हितां बलविप्रहीनां । सो वैद्यभूत वज्ञ मषधघ संप्रयच्छा मोचेति सत्तनयुतां बङ्रोगस्युष्टां ॥ सिंहासने व हि निषख सुभेरुपु्टे शिष्यां कताज्ञलिपुरानमरान्नमन्तां । सं्राममध्ि जयु अदूशि अत्मनथ अआनन्द्‌ शब्दममरां गगणे रुवन्तः ॥ एवंविघा सुपिनि अद्शि बोधिसत्लौ मङ्गल्यसोभनव्रतसय च पाररिप्ररि। यां श्रु देवमनुजा अभवम्महष्टा न चिराद्धविष्यति अयं नरदेवदेव: ॥ इति॥ ॥ इति ओ्रीललितविस्तरे स्वभ्रपरिवतो नाम चतुरश ऽध्यायः १९७ ५० ११५ २० १९ द ॥ ललितविस्तर: ॥ | अ० अथ खल भिक्तवो बोधिसत्वस्येतद्‌ भूत्‌ । अयु क्तमेतन्मम स्वाद- छतज्ञता च यदहमप्रतिवेय महाराजः शुद्धोरनस्याननुन्नातञ्च पिचा निष्क्रयं । स राचौ प्रशान्तायां खकादुपस्थानप्रासादादवती्ं राज्ञः शुङोद नख प्रासाद तले प्रतिष्ठितो ऽभूत्‌ । प्रतिष्ठितमाचस्य च पुन- ५ बोधिसत्वस्य सवो ऽसौ प्रासाद अभया स्फुटो ऽभूत्‌ ॥ तच राजा प्रतिविबुद्चलतां प्रभामद्रात्तीह्‌ दृष्टा च पुनस्त्वरितं रितं काञ्चुकी- यमामन््रयासास । किं भोः काञ्चकोय सयो ऽग्य्नतो येनेयं प्रभा विराजते ॥ काञ्चकीय आह । अद्यापि तावदेव रजन्या उपाध नातिक्रान्तं । अपि च देवे। %० सूयंप्रभाय भवति द्रमकुद्यद्छाया संतापयाति च तनुं प्रकरोति घमं । हंसामयूर शुककोकिलचक्रवाकाः प्रह्यषकालसमये खरता रवन्ति ॥ आभा दरयतु नरदेव सुखा मनोज्ञा १५ प्रड्धादनी शुभकरी न करोति दाहं । कुड्या च वुक्त अभिभूय न चासि दाया निस्संशयं गुणधरो इह अद्य प्राप्तः ॥ सौ प्रते दशदिशो नृपती विषो दृष्ट सो कमललोचन शुद्धसत्वः । १५ ॥ अभिनिष्रमणपरिवतंः ॥ सो ऽग्युत्थितुं श्यनि इच्छति न प्रभोति पितुगौरवं जनयते वर शुच्चवृ्चिः ॥ सौ च श्थिहित्व पुरतो नुपतिं अवोचत्‌ मा भूय विच्च प्रकरोहि म चैव वेदं । नेष्क्रम्यकालसमयो मम देव युक्तौ इन्त मस्व नुपते सजनः सराष्टरः ॥ तं अश्रुपूणंनयनो नुपती बभषि किंचित्मयोजनु मवेद्धिनिवरतैने ते । किं याचसे मम वरं वद सवं दासे अनृगृह राजक्रुलु मां च इदं च रद्र ॥ तद बोधिसत्व अवची मधुर प्रलापी इच्छामि देव चतुरो वर तान्मि देहि यदि शक्यसे ददितु मह्य वसे ति तच तद्र च्यसे सद गृहे न च निष्क्रमिधे ॥ इच्छामि देव जर मह्य न आाक्रभेय्या श्ुभवणंयोवनस्ितो भवि नित्यकालं । आरोग्यप्राप्ु मविनो च भवेत व्याधिः अमितायुषञ्च भवि नो च भवेत मयुः (संपत्तितञ्च विपुला नु भवेद्धिपत्तिः) ॥ राजा णित वचनं परमं दुःखातों अस्यानु याचसि कुमार न मे.ऽच शक्तिः| १९९ 40 १५ २० २0० ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० जरव्याधिमृल्यभयतञ्च विपत्ितञ्च कल्यस्थितीय षयो ऽपि न जातु सक्ताः ॥ [रुला वचनमच पितुः कुमारो ऽवचि| यदिदानि देव चतुरो वर नौ ददासि ५ जरव्याधिमृद्यभयतञ्च विपत्तितञ्च । हन्तः शणुष्वं नुपते अपरं वरव अस्मच्च्ुतस्य प्रतिसंधि नमे भवेया ॥ श्रुतैव चेम वचनं नरपुङ्गवस्य तुष्णा तनुं च करि दिन्दति पुतरेहं । %0० अनुमोदन हितकरा जगति प्रमो अभिप्राय तुभ्य परिपूयेतु यन्मतं ते ॥ अथ खलु भिक्तवो बोधिसत्वः प्रतिक्रम्य स्वके प्रासादे ऽभि- र्य शयने निषसाद । न चास्य कञथिद्रमनं ता आगमनं वा संजानीते सय ॥ १५ इति हि भित्तवो राजा शुद्धोरनस्तस्या राच्या अत्ययेन स्व शाक्वगणं संनिपालेनां प्रकृतिमारोचयति स्म । अभिनिष्क्रमिष्यति कुमार स्तत्किं करिष्यामः ॥ शक्या अङ्ः ¦ रक्षां देव करिष्यामः। तत्कस्मात्‌ । अयं च महाज्शाक्वगणः स चैकाकी । तत्का तख शरक्तिरसि बलादभिनिष्करमितुं ॥ २० तच तैः शाक्ये राक्ता शुद्धोदनेन च पञ्च शाक्यकुमारशतानि कतास्राणि कंतयोग्यानि इष्वस््रशिकितानि महानमबलेपेतानि पे नगर दारे स्थापितान्यभूवन्‌ । बोधिसत्वस्य रक्तषणाथं । एकेकंश्च १५। ॥ अभिनिष्रमणशपरिवतेः \ २०१ शक्छकुम्धरः पञ्चर्थशतपरिवारः । एकेकं च र्थं यञ्चपल्तिएतयरि- वारं श्थाधितमभूत्‌ । बोधिसल्वस्य रक्शधं ¦ एवं दरणि यञ्चिमे उन्तरे नगरद्ररि पञ्च पञ्च शाक्यकुमारशताति कतास्रशि कतयो- ग्यनि इष्वस्त्रशिकितःनि महानमवलेप्येताजि । एंकेकश्च शाक्यकुमः रः यञ्चरथशतपरिवारः। एकेकं च रय पञ्चपस्ि्तयरि वारं स्थरपितम- भरत्‌ । बीधिसत््ष्य रक्ता्ै ¦ महल्ञकमहह्निकाञ्च शक्याः सवे- चत्वर शृङ्गार कपूगरथ्यास्वार्ाथै शिता अश्रैवन्‌ ¦ राजा च शुद्धोदनः पञ्चभिः शाक्यकुमारश्तैः सार्धं परिवृतः पुरस्कृतः स्वके गुहदरे हयेषु च गजेषु च समभिरुह्य जागतिं स \॥ महाप्रजायती च गोतमी चेरीव्गमामन्तयते स्म । उ्वालेथ दीपविमलां ष्वजाथि मणिरत्न सविं खपिया । अओलम्बयाथ हारां प्रभां कुरुत सतिं भहेखिन्‌ ॥ संगीति योजथेथा जागरथ अतद्धिता इमां रजनीं । प्रतिरश्था कुमारं यथा अविदितो न गच्छेय ॥ वर्मित कलापहस्ता असिघनुष्टरश्कतितोमरगुहीताः । प्रियतनयरक्षणाथं करोथ सवे महायत्तं ॥ दवारा पिये सर्वां सुयन्िताजिगेडां इढटकपारां । मुञ्चथ मा च अकले मा अग्रसत इतु न त्रजेया ॥ मणिहारसुक्तहारां मुखपुष्यंके अधच संशुखलाः । भेदलकर्णिंकमुद्धिकं सुनिवद्वां नुपुरां कुरूत ॥ यदि सहस निष््रमेया नरमरुहित मत्तवारणत्रिचारौ । तय तथ पराक्रमेथा चथा विघातं न विन्देया ॥ 40 ४॥, २० २०२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० या नारि शक्तिधारी शयनं परिवारयन्त विमलस्य । म च भवथ मिद्धविहताः पतंग इव रक्षथा नेचैः।॥ कदिथ रतनजालै इदं गृहं पाथिवस्य र्लाथं । वेण्रवांशच रवथा दरमां रजनि र्था विरजां ॥ ५ अन्योन्य बोघधयेथा म वसयया रक्तथा इमां रजनी । मा ङ अभिनिष्मेया विजह्य राष्रंच राज्यं च ॥ एतस्य निगेतस्या राजकुलं सविंमं निरभिरम्यं । उच्छित्रख्च भवेया पाथिववंशिरनुबद्वः ॥ इति ॥ अथ खलु भिक््वौो ऽष्टाविंशतिमहायक्सेनापतयः पाञ्चिक- १० चक्तसेनापतिपूवेगमानि च पञ्चहारितीपचशतान्येकस्मिन्संनिपाधिवं मतं विचारयन्ति सख । अव्य माषा बोधिसत्त्वो ऽभिनिष्करमिष्यति । तस्य युष्माभिः पजाकमंणे ओौत्सुक्वमापत्तव्यं ॥ चत्वारश्च महाराजानो अडकवतीं राजधानीं प्रविश्य तां महतीं यक्षपषदमामन्तयते सख । शरद्य माषा बोधिसत्तली ऽभिनि- १५ रमिष्यति । स युप्माभिहंयवरचरणपरि गृहीतौ निष्रामयितव्यः ॥ सा च यक्पषेदाह । वज्रदृढ अभेद्य नारायणो अत्मभावो गुर्‌ वौयंबलउपेतु सो ऽकम्पियो रवसललोत्तमः । गिरिवरमहमेरु उत्पाद शक्यं नभे धारितुं केनचित २० न तु लिनगुणमेरु शलेगुरुः पुण्यन्ञानाथितः शक्य नेतुं ५ क्रं चित्‌ ॥ १५ ॥ अमिनिष्क्रमणपरि वते: ॥ २०३ वैश्रवण अह । ये मानगर्विंत नरा गुरु तेषु शास्ता ये प्रेमगौरवस्िता लघु ते विजानि। अध्याश्धेन अभियुज्यथय गौरवेण लघु तं हि वेत्यथ खगा इव तूलपेसिं ॥ ५ अहं च पुरतो यास्ये यूयं च वहथा हयं । नैष््रम्ये बोधिसत्वस्य पुखमाजेयामो बङ्ं ॥ अथ खल्‌ भिक्तवः शक्रौ देवानामिन्द्रो देवांस््रायचिशाना- मन्त्रयति सम । अव्य माषो बोधिसत्त्वो ऽभिनिष्रमिष्यति । तच युष्माभिः सवे: प्रजाकममणे ओौत्सुक्येन भवितव्य ॥ १ तच शान्तमतिनाम देवपुचः स एवमाह । अहं तावत्कपि- लवस्तुनि महानगरे स्वस्त्री पुरुषदारकद्‌ारि काणां प्रस्वापनं करिः ष्यामि ॥ ललितव्यहो नाम देवपुचः स एवमाह । अहमपि सवेहयग- जखरोध्रगोमहिषस्तीपुरुषदार कदट्‌ारिकाणां शब्द मन्तधापयिष्यामि ॥ १५ व्यहमतिनाम देवपुचः स एवमाह । अहं गमणतले सप्त- रथविस्तारप्रमाणं रलवेदि कापरिवृतं सूयेकान्तमणिरलप्रभोल्ज्वलित- सुच्छितक्चष्वजयपरटाकं नानापुष्पाभिकीणं नानागन्धघरिकानिभध्रूपितं मार्मद्हं करिष्यामि । येन मार्गेण बोधिसत्त्वो ऽभिनिष्रमि- प्यति ॥ २0 शेरावणौ नाम नागराजा स एवमाह । अहमपि च स्वस्यां शुण्डायां द्वा्चिंशब्योजनप्रमाणं कूटागारं मापयिष्यामि । यचाप्छरसो २०४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० ऽभिरूह्य तुयैसंगीतिसंप्रभरितेन महता गौतवादितेन बोधिसत्वस्यो- पस्यानपरि चयं कुवेन््यो गमिष्यन्ति ॥ स्वयं च श्रक्रो देवानामिद्र एवमाह । अहं इाराशणि विव- रिष्यामि ¦ मार्थं च संदरंयाभि ॥ ५ धर्मचारी देवपुच अह । अहं विकछतमन्तःपुरमुपदशेयि- ष्यामि ॥ संचोदको देवपुर अह । अहं बोधिसत्वं शयनादुव्यापयि- ष्यामि ॥ तच वर्णश्च नाम नागराजो मनस्वी च नागराजः सागर 40 नागराजो ऽनवतप्रख्च नागराजो नन्दोपनन्दौ नागराजावेवमाङ्ः । वयमपि बोधिसत्छस्य पूजाकमंणे कालानुसारिभेचमभिनिमायोरग- सारचन्दनच्रणेवषेमभिवषेयिषामः ॥ दति हि भिक्वो देवनागयक्षगन्धर्वेखायमेवंरूपो निखया- भिप्रा्यशिन्तितो ऽभूद्‌ व्यवसितञ्च । बोधिसत्वखेवं धमेचिन्तानुप्र- १५ विष्टस्य संगोतिप्रासदिषु सुखशयनगतस्यान्तःपुरमध्यगतस्य पूवेवुदध- चरितं विचिन्तयतः सवेसत्लहितमनुचिन्तयतश्चल्वारि पवप्रणिधान- पदान्यासुखीभवन्ति ख । कतमानि चत्वारि । यवै मया सखर्यभुवा- माधिपतेयतामभिलषता सवंज्ञतां प्राथयमनेनैवं संनाहः संनद्धो ऽभूत्‌ । स्लान्दुःखितान्दृष्टा अहो वताहं संसारमहाचारकबन्धनग्रषिप्रस्य २० लोकसंनिवेशस्थ संसारचारकं भित्वा बन्धनप्रमोकशब्दं चोदीरयेयं तुष्णाया सनिगडगाटबन्धनवद्लां च॒ स्लास्रमोचयेयं । इदं प्रधम पूव॑प्रणिधानपद मामुखीभवति स्म ॥ १५। ॥ अभिनिष्रमणपरि वतः ॥ २०५ अहौ वताहं संसारमहाविद्यान्धकारगहनम्रिप्रस्य लोकस्या- क्ञानपटलतिभिरावृतनयनख प्रज्ञाचन्तुविरहितस्याविद्यामोहान्धकारस्य महान्तं घमालोकं कुया । ज्ञानप्रदीपं चोपसंहरेयं चिविमोक्षसुख- ज्ञानवतौषधिसंप्रथोगेण चोपायग्रज्ञाज्नानसंप्रयुक्तेन सवाविद्यान्धकार- तमेहतं महत्तिभिरपरलकालष्यमपनीय ग्रज्ञाचक्तविंशोधयेयं । ददं ५ द्वितीयं पूर्व॑प्रणिघानपदमासुखीभवति सख ॥ अहो वताहं मानध्वजोच्छितस्य लोकस्याहंकारममकाराभिनि- विष्टस्यात्मनी यग्राहानुगमानसस्य संज्ञाचित्तट शटिविपयोासविपयंस्तस्था- संग्रहगृही तस्यायंमागीपदे शेनाख्िन्मानध्वजग्रपातनं कुया । इतीदं तृतीयं यवप्रणिधानपदमासुखीभवति स्म ॥ १0 अहो वताहं व्युपशान्तस्य लोकस्य तन््राक्रुलजातस्य गुणाव- गुण्ठितभरतस्याजवंजवसमापन्नस्वास्माल्लोकात्‌ परं लोकं परलोका- दिम लोकं संघावतः संसरतः संसाराद्‌भिनिवृत्तस्यालातचक्रसमा- खूढस्सोपसमिकं प्रज्ञातुत्चिकरं घम संप्रकाशयेयं । इतीदं चतुधं प्र्वप्रणिधानपदमासुखीभवति स्प ॥ इमानि चत्वारि पूवेप्रणिघा- १५ नपद्‌न्यामुखीभवन्ति स्म ॥ तस्िंख्च चशे धर्मेचारिणा देवपुचेण शुद्धावासकाधिकैख दे वपुतर्विक्तविगलितमन्तःपुरमुपदशितमभरत्‌ । विसखितं बी भत्सरूपमुपदभ्यं च गगणतलस्थासे बोधिसत्व गाथाभिरध्य- भाषन्त । २० अथाघ्रुवन्‌ देवसुता महद्यो विवबुद्धपद्यायतलोचनं तं । कथं तवास्मिह्वपजायते रतिः श्मशानमध्ये समवस्थितस्य ॥ ९०६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० संचोदितः सोऽथ सुरेश्वरेभिः निरौकते ऽन्तःपुर तं सुहत । संप्रेषते पश्यति तां बिभत्सां ्मशानमध्ये वसितो ऽखि भूतं ॥ अद्रारीत्‌ खल्वपि बोधिसत्वः सवावन्तं नारीगणं । व्यव- लोकयन्‌ पश्यति । तच कािद्यपल्ष्टवस्तराः कािद्िध्ूतकेश्चः का- ५ खिद्धिकीणाभरणाः काशिद्धिषष्टमुक्टाः काशिदिहतिरंशेः काशिदि- गोपितगच्यः कािद्धिसंस्ितमुखाः कािद्िषरि वतिंतनयनाः का- ित्रसवन्तीलालाभिः काञिच्छरसन्त्यः काखित््रहसन्त्यः काथित्काशन्त्यः काश्चित्रलपन्त्यः काखिद्‌ न्तान्करकरायन्त्यः काखिद्धिवणंवदनाः का- िदिसंस्ितरूपाः काशित्मलम्बितबाहवः काशिद्धि्तिप्रचरणाः का- १० शिदुन्वारितशौषाः काचिद्‌ वगुण्डितशौषाः काशिद्धिपरिवतितमुख- मण्डलाः काशित्मध्वस्तशरौराः काथिद्धिभम्रगाच्यः काशि्िकुन्नाः खुरखुरायमानाः काशिन्मृद ङ्सुपगृह्य परिवतितशौषेशरीराः का- शिद्रीणावनल्नक्याद्यपरिबद्धपाणयः काखिद्धेणुं दन्तिः करकरायन््यः काथित्किम्यलनकुलसपताडापकषिंतवायभाण्डाः का्ित्निमेषोन्मेष- १५ परि वृत्तनंयनाः काशिद्धिवताखखाः । एवं तद्धितं धर णीतलगतमन्तः- पुरं निरीक्षमाण बोधिसत्वः प्मशानसंज्ञामुत्पादयति सख ॥ तचेद्‌ मुच्यते । तां दृष्ट उद्धिम्र स लोकनाथः करुणं विनिश्वस्य इदं जगाद । अहो वता छच्छगता व्रजेयं कथं रतिं विन्दति रारसीगणे ॥ २० अतिमोह तमावुत दुमेति कामगुशेनिगुशै गुण संक्निनः । विहगपञ्ञरमध्यगता यथा न हि लभन्ति कदाचि विनिः सुति ॥ १५। ॥ अभिनिक्रमणपरिवतंः ॥ २०७ अथ बोधिसत्लौ ऽनेन पुनरपि घमालोकमुखेनान्तःपुर म्रत्य- वैक्तमाणौ महाकरूणापरिदे वितेन सत्वान्परिदेवते सख । दह ते बाला हन्यन्ते आघातन इव वध्याः । इह ते बाला रज्यन्ते चिचधघटेष्विवामेष्यपरिपरणेष्वविद्वांसः । इह ते बाला मज्जन्ति गज दवं वारिमध्ये (दह ते बाला रुष्यन्ते चौरा इव चारकमध्ये) ¦ इह ५ ते बाला अभिरता वराहा इवारुचिमध्ये । इह ते बाला अध्यवशिताः कुङ्कुरा इवास्िकरद्धुमध्ये । इह ते बालाः प्रपतिता दौपशिखास्विव पतंगाः । इह ते बाला बध्यन्ते कपय इव लेपेन । दह ते बालाः परिदह्यते जालोत्किप्रा इव जलजाः । इह ति क बालाः परिक्रूड्यन्ते सूनाकाष्टेष्विवोरभाः। इह ते बाला अवसञ्जन्ते % किल्िषकारिण दव शलाथे । इह ते बालाः संसौदन्ति जीणंगजा दव पद्ध । दह ते बाला विपद्यन्ते भिन्नयानपाच दव महासमुद्रे । दूह ते बालाः प्रपतन्ते महाप्रपात इव जाल्यन्धाः। इह ते बालाः पयादानं गच्छन्ति पातालसंधिगतमिव वारि । इह ते बाला धूमायन्ते कल्यसंक्य इव महापुथिवी । अआभिवाला भाम्यन्ते १५ क्म्भकार कचक्रसिवाविदधं । दह ते बालाः परिभ्रमन्ति शेलान्तगेता दव जात्यन्धाः ! इह ते बाला विपरिवतंन्ते कुकुरा इव शदू- लबद्धाः । इह ते बाला म्लायन्ते ग्रीप्मकाल इव तुणवनस्पतयः। दह ते बालाः परिहीयन्ते शशीव कछष्णपक्ते । अभिबाला भच्यन्ते गरुडेनेव पत्रगाः । आभिवाला यस्यन्ते महामकरेणेव पोतः । २० अभिबाला लृपन्ते चोरसंघेनेव साथः । अभिबालां भिद्यन्ते मारूतेनेव शालाः । आभिबाला हन्यन्ते दृष्टीविधिरिव जन्तवः । २०४८ ॥ ललिदविस्तरः ॥ [अ अस्वादसं्किनौ बालाः ण्यन्ते मधघुदिग्याभिरिव ज्तुरघाराभिवा- लजातिधाः ¦ आभिकाला उद्यन्ते दारुष्कन्धा इव जलधैः। अाभि- नलाः क्रीडन्ति द्‌एरका इव स्वम्‌चपुरीषैः अआभिबाला आवत्यैन्ते ऽङ्शनेद गच्छः ¦ आभि वध्यन्ते श्ूतेकेरिव वालजातीयाः । ५द्‌ह्‌ ते बाला कुश्लसूलानि चपयन्ति द्यूताभिरता इवं धनं । ५0 १५ २० अभिबला भच्यन्ते राक्सीभिरिव वणिजा: ॥ इयिसिद्वचिंशता- करर्बोधिसत्वो ऽन्तःपुरं परि तुखयिल्वा काये ऽशुभसं्लां विचारयन्‌ प्रतिकरूलसंज्ञामुपसंहरन्‌ जगृु्ठसक्ञामुत्पादयन्‌ स्वकायं प्रतिविभमा- वयन्‌ कायस्यादौनवं संपश्चन्‌ कायात्कायाभिनिवेशमुन्चारयन्‌ शुमरसंज्ञां विभावयन्‌ अशुभसंज्ञामवक्रामयन्‌ अघः पाद्‌ तलान्यां यावदूधं मस्तकपयन्तं पश्चति ख । अशुचिसमुत्यितमशुचिसंभवम- ष्रुचिसखवं नित्यं ॥ तस्यां च वेलायामिमां गाथामभाषत । कम्तचरुहं तुषासलिलजं सत्कायसंक्ञी रतं अश्रुखेदकफाद्र मू चविकतं शोणीतविन्दाकृलं । वस्ोपयवसासमस्तकरसेः पणं तथा किच्िंषिः नित्यप्रखवितं द्यमेध्यसकलं दुगन्धनाना विध ॥ अस्थीद न्संकेशरोमविकृतं चमवृतं लोमसं अन्तःखीहजकद्धपोष्णर सनेरेभिखितं दु बेले । मज्जासलायुनिवद्धयन्त्रसद्शं मसिन शोभीहतं नानाव्याधिप्रकोणेसोककलिलं चु्तषेसंपीडतं ॥ जन्त्नां निलयं अनेकसुषिरं मलयं जरां चारितं दृष्टा को हि विचक्तणो रिपुनिभं मन्ये शरीरं स्वक ॥ १५। ॥ अभिनिष्रमणपरि वरतः ॥ २०९ एवं च बोधिसत्वः काये कायानुगतया स्मुत्या विहरति ख ॥ गगणतलगताञ्च देवपुचा धर्मचारिणं देवपुचभेवमाहः । किमिदं माषो सिद्धाधों विलम्बते ऽन्तःपुरं चावलोकयति स्म । तं चोपद्‌ शंयति चित्तं चंद्धेजयति । भूयञ्षुनिवेशयति । अथवा जवजलनिधिगम्भीरो ऽय न शक्यमस्य प्रमाणं ग्रहीतुमथवा ऽसङ्कस्य ५ मा खलु विषये सज्जते मनः मा खस्वमरेरसंचोदितो विस्मरति पवेप्रतिन्ञामिति ॥ धमेचायाह । किमेवं कथयत । ननु यूयमस्य प्रत्यकषपूर्वभेव बोधाय चरतस्तथाविधा निःसङ्गताम्‌त्‌ । नेष््म्यत्यागे च किमङ् पुनरे तहिं चरमभवावस्ितस्य सङ्घो मविष्यति ॥ १० अथ खलु भिक्तवो बोधिसत्वः कतनिशयः स्वेजितमानसो व्यवसितबुद्धिः सलीोलमविलम्बितं पयेद्धादवतीयं संगीतिप्रासदे परवा भिमुखः शिला दक्णिन पाणिना रत्रजालिकामवनाम्य प्रासाद्को- रीगतो द्‌शनखकछतकरयुरो भूल सवेबुद्धान्समन्वाहत्य स वंवुेभ्यख नमस्कारं छता गगणतलमवलोकयति स । सो इद्रा्तीद गगणत- १५ लगतममराधिपतिं दशशतनयनं देवशतसह स्रपरि वृतं युष्यधघूपगन्धमा- ल्यविक्ेपनचूुणेचीवर छत्रध्वजपताकावतंसकरनहार दामपरिगृहीतमवन- तकाय बोधिसत्वं नमस्यमानं स्थितं । चतुरश्च लोकपालान्‌ यक्रा- चसगन्धवेभुजगगणसपरि वृतान्‌ संनद्धद्ढटवमितकवचितान्‌ असिधनुश- रशक्तितोमरचिशलहस्तान्‌ सलीलं मणिमकुटविलम्ितचूडान्‌ बोधि- २० सत्तं नमस्यमानान्‌ सितान्‌ पश्चति ख । चद््रसूयोवपि देवपुचौ 14 ^ ५५ २०७ २१ ॥ ललितविस्तर: ॥ | अ बामदकिणियोः पाश्रंयोः स्थितावपश्चत्‌ ॥ पुष्यश्च नक्तचाधिपतिर्‌- पस्थितो ऽभूत्‌ । अधराचिं च समर्यं संप्राप्त । दृष्टा च बोधिसत््- ष्क्‌न्दकमामन्तरयते स्य । ढन्द्का चपल मा विलम्बे अश्वराज ददं मे अलक्तं । सर्वसिद्धि मम एति मङ्गला अथसिद्धि घुवमव् मेध्यते ॥ अथ छन्दक दूद्‌ वचनं श्रुता उद्वि्रमना एवमाह । क्र गमिष्यसे विकसितश्रू कमलदलशुभलोचन । नृपसिंह शरदिन्दुपएणं कुमुद शशाङ्मुदिता ॥ नवनलिनकोमलविवबुद्धपद्यवदना । हारकसुघान्तरवितरूुणएवि मल श शितेज घतङ्ताचिंरम्रिमणि विद्युत््रभोञ्ज्वलिततेजो ॥ वारणमत्तलीडगजगामिं । गोवृषमृगेनदद हंसक्रम सुक्रमा सुचरणा ॥०॥ बोधिसत््त आहु । छन्दक यस्य आथ मधि पूवं त्यक्त करचरणनयन । तथ उत्तमाङ्ग तनय भायेप्रियाश्च राज्यघनकनकवसन रलपरणं गजतुरगानिलजवंवेग विक्रमबलाः ॥ शोल मि रक्षि क्षान्तिपरिभावि। वौयबलध्यानप्रज्नानिरतश्चास्मि बङकल्यकोरिनय॒ता ॥ किंतु स्युरि बोधिशिवशान्तिं। जरामरणपज्ञरनिरषटसत्वपरिमोचनस्य समयो ऽद्यपस्ितु मम ॥ ०॥ १५। ॥ अभिनिष्रमणपरि वतः ॥ २११ द्छन्दक अह । शुत मया आयपुच यथा लं जातमाच एव नैमित्तिकानां ब्राह्मणानामुपनाभितो दरश्नाय । तैश्चासि राज्ञः शुद्धोदनखयाय्रतो व्याकृतः । देव वृद्धिस्ते राजकुलस्य ॥ आह । किमिति ॥ ते अडः । अर्यं कुमारः शतपुखलक्षणो जातस्तवा आत्मज युखतिजितः । सं चक्रवर्तीं चतुद्धीप द्रो भविष्यती सप्तधनैरूपेतः ॥ स चेत्युनलोकमवेच्य दुःखितं विजल्यमान्तःपुरि निष््रमिष्यति । अवाप्य बोधिं अजरामरं पदं तप्यते धमंजलेरिमां प्रजां ॥ हन्तायपुच्रास्ि तावदेव तद्ाकरणं नेदं नासि । किंतु शुणु तावन्ममायेकामस्य वचनं ॥ आह । किमिति ॥ आह । देव १० यस्यार्थे इह केचिदनेकविधानि त्रततपांसयारभन्ते ऽजिनजरामकुर- चीवर वल्कलधारा दीधेनख्केशस्बश्चुचानेकविधानि कायस्थातापन- परि तापनानि समुत्सहन्ते । तोत्र च त्रततपमारभन्ते । किमिति । वय॑ देवमनुष्यसंपन्तिं प्रतिलभेमहीति । सा च संपत्वयाचपुच प्रतिलब्धा । इदं च राज्यमृद्धं च स्फोटं च क्लेमं सुभिक्तं रमणीयमा- १५ कौोणेवङजनमनुष्यं । इमानि चोदययानानि वरप्रवराणि नानाविघपुष्प- फलप्रतिमण्डितानि नानाशकुनिगण निकूजितानि पुष्करिखथ्ोत्पलप- दयकुमुदपुण्डरीकोपशोभिता हंसमयूरकोकिलचक्रवाकक्रोञ्चसारसनि- करूजिताः पुष्पितसहकाराशोकचम्पककुरवकतिलककेशरादिनानाद्रूम- तीरोपरिवद्धा नानारत्रवुकवातिकासमलंकता अष्टापद विनिबद्धा २ रत्रवेदि कापरिवृता रतजालसं्न्ना यथतुकालपरिभोगा ग्रीष्मवषे- श रद्धेमन्तसुखसंवासाः । दमे च शरदभनिमाः केलाश्पवेतसद्शा 14 २१२ ॥ सलितविस्तरः ॥ [अ० महाप्रासादा वैजयन्तसमा धममेसुधमक्ेमसमा शोकविगतप्रभृतयो वितरदिंनियंहतौरणएगवाक्हम्यकूटागार प्रासाद तलसमल॑कूता रत्रकि- डि नीजालसमीरिताः । इदं चाघंपुच्ान्तःपुरं तुणवपणववीणावेणु- संपताडावचराकिम्पलनकुलसुघोषकमृद ङ्गपरहनुत्यगौ तवादि चसंगीति- ५ संयोगसुशिकितं हास्यलास्यक्रीडितरमितसुखिलमधुरोपचारं । त्वं च देव युवानभिक्रान्तयौवनो नवो दहस्तरुणः कोमलशरोरः शिशुः कछष्एकिश्ो ऽविकौडितः कामैः । अभिरमस्व तावदमराधिपतिरिव द शशतनयनस्निद्‌शाधिपतिस्ततः पञ्चाददधौभ्रूता अभिनिष्करमिष्यामः ॥ तस्यां च वेलायामिमां गाथामभाषत । १० रमतां च रतिविधिज्ञां अमराधिपतियेथा बिदशलेांके । पश्चादद्धौमूता त्रततपसं आरभिष्यामः ॥ बोधिसत्त आह । अलं कन्दक अनित्याः खल्वेते कामा अध्वा अशाच्चता विपरिणामधघमौाणः प्रद्र ताञ्चपला गिरिनदीवेग- तुल्याः । अवस्यायविन्दु वद्‌ चिर स्थायिन उल्लापना ऋक्तमुषटिवदरसाराः १५ कद्‌ ली खछन्धवद बेला अमभमाजनवदेदनात्यकाः शरदभनिभाः चणा- बुला न भवन्ति । अचिरस्थायिनौ विद्यत इव नभसि सविषभोज- नमिव परिणमदुःखा मालतालतेवासुखद्‌ा अभिलिखिता बालबु- िभिरुद कवुद्रुदोपमाः चिप्र विपरिणामघमाणः । मायामरौचिस- दशाः संक्नाविपयाससमुत्यिताः । मायासदृशाधित्तविपयासविघापि- २० ताः । स्वघ्रसदृशण दृष्टिविपयोसपरि ग्रहयेगेनातुत्तिकराः । सागर दरव दुष्पररा लवणौद्क इव तुषाकराः । स्प॑शिरोवद्‌ खशंनीया १५। ॥ अभिनिष्रमणपरिवतेः ॥ २१३ महाप्रपादवत्परिवजिताः पण्डितः । सभया: सरणा: सादरीनवाः स- दोषा इति ज्ञाला विवजिंताः प्राज्ैर्विंगर्हिता विद्द्धिजैगृष्षिता अआर्येविंवजिंता बुधैः परिगृहीता अवुधेनिषेविता बालैः ॥ तस्यां च वेलायासिमां गाधामभाषत । विवजिंता सपेशिरो यथा बुधे विगहंता मीढचरो यथयाशुचिः। विनाशका सवंशुभस्य छन्दका ज्ञात्वा हि कामान्न मि जायते रतिः। तदा छन्दकः शल्यविद्धो यथा क्रन्दमानस्ततो ऽशरुनेचौो दुःखी एवं वाक्यमब्रवीत्‌ । देवा यस्याधिं केचिदिहा तीत्रनेकेविघा आरभन्ते व्रतान्‌ अजिनजराधरसुदौघकेशा नखा स्यश्च चीरास्तथा वल्कलाघार शाष्काङ्धनेक्ते व्रतानाथिता । शाकस्यामाकगदूलभक्ताञ्च ओमूचेकाञ्चापंरे गोत्रतां संथिताः॥ किंतु वय भवेम श्रेष्ठा विशिष्टा जगे चक्रवर्तीवरा लोकपालास्तथा शक्र वच्रैधरा याम देवाधिपा निमिता । ब्रह्मसेके च ध्याना सुखा काद्िणः॥ तदिद नरवरिष्ठ राज्यं तव स्पीतमृद्वं सुभिक्तं तथा । अआरामोदययानप्रासादं उच्छेपितं वेजयन्तासमं । दइस्त्रिगारस्वयं वेणुवीणारवै गीतवायै रती नृत्यसंगोति संयोगि संशिक्तितं । मुज्ञ कामानिमान्मा त्रजा सूरता ॥०॥ २१४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० बोधिसत्व अह ¦ छन्दक भ्रण यानि दुःखाशतामपिंता पूवि जन्मान्तरे बन्धना रुन्धना ताडना तजंना - कामंहेतोर्मया । नो च निविंसभूत्‌ संस्कृते मानसं ॥ ५ प्रमदवशगतं च मोहाकुलं दृषिजालावृतं अन्धभरूतं पुरा । अत्मसंज्ञायहाकारका वेदनावीतिवृत्ता इमे घमे्न्ञानतः॥ संभूता चपलचल ऽनित्य मेधैः समा विद्भिः सदृशाः । असविन्दूपमा ऋक्ततुच्छा असारा अनात्मा च भरन्यसखभावा दूमे सवशः ॥ %० न च मम विषयेषु संरज्यते मानसं देहि मे छन्दका कण्ठकालंकछतं अश्चराजोत्तमं । पूणे मे मङ्गलाये पुरा चिन्तिता मेथि सवाभिभूः सवध्मेखरो धमेराजो मुनिः ॥ ० ॥ छन्दक अह । १५ इमां विवुद्धाग्बजपचलोचना विचिचहारा मणिरलभ्रूषितां। घनप्रसुक्तामिव विद्यतां नभे नोपे्तसे शयनगता विरौोचतीं ॥ दमा वेणुन्पणएवां सुघोषकां मृदङ्वंशांख सगौतवादितां । चकोरसोरां करविद्धनादितां यथालयं किन्नरिणां विह्‌ास्यसे ॥ सुमनोत्पलां वाषिकचम्पकांस्तथा सुगन्धमालां गुणपुष्पसंचयां । २० कालागुरूनुतमगन्धध्रूपनां नोपेतसे ताननुलेपनान्वरान्‌ ॥ सुगन्धगन्धांश्च रसां प्रणीतां सुसाधितां व्यज्ञनभोजनांसलथा । सशकंरां पानरसां सुसंस्कतां नोपेक्से देव कहिं गमिष्यसि ॥ १५ ॥ अभिनिष््रमणएपरि वतः ॥ २१५ शीते च उष्णाननुलेपनाम्बरां उष्णे च तानुरगसारचन्दनां । तां काशिकावस््रवराम्बरां शभां नोपे्षसे देव कहिं गमिष्यसि ॥ दूभे च ते (देव) कामगुणा हि पञ्च सम॒द्ध देवेष्विव देवतानां । रमस्व तावद्रतिसौख्यञ्चन्वितः ततो वनं यास्यति शाक्पुङ्कवः॥ बोधिसत्व अह । ५ अपरिमितानन्तकल्या मया छन्द्का भुक्त कामानि रूपाख शब्दाश्च गन्धा रसा सश नानाविधा । दिव्य ये मानुषा नोच तुप्तीरमूत्‌ ॥ नृपतिवरसुतेन शश्चयंकारापितं चातुद्रीपे यदा राजभूच्चक्रवर्तीं समन्वागतः सप्तमि रत्रमिः। % द्स्िगारस्य मध्ये गतः ॥ चिद शपति सुयाम्दे वाधिपत्यै च कारापितं येभ्यश्चाहं चवित्वा इहाभ्यागतो निसिंतो निभितेषु मानो- अद्मिका च अया उत्तमा मुक्त प्रवे मया ॥ १५ सुरपुरि वशवति मरिश्चरत्वं च कारापितं मुक्त कामाः समृचा वरा नो च तुप्तीरभत्‌ । किं पुनो अद्य मां हौनरसंसेवतस्तुत्ति गच्छेदहं स्ानमेतन्न संविव्यति ॥ अपि च इमु जगं अपेक्ताम्यहं चन्दका दुःखितं शोककान्तार- २० संसारमध्ये स्थितं । क्तेशव्याडाकुले उद्यमान सद्‌ा ॥ २१६ ॥ ललितविस्तर: ॥ |अ० अशरणमपरायणं मोहविवान्धकारे जराव्याधिमृत्यूभयेः वीडतं ¦ जन्यदुःखेः सम॑भ्याहतं व्याहतं शच्रभिः ॥ अहमिह समुदानिया घर्मनावं महात्यागशीलव्रत्तान्तिवीर्चाबलां | दारुसंभार संघातितां सारमध्याशयैवंचरकिः संगृहीता दृढां ॥ ५ खयमहमभिरुह्य नावामिमात्मानो ऽवतौयं संसारग्रोधे अहं तारयिधे अनन्तं जगत्‌ । शौ कसंसार कान्ताररोषोभिंरागय्रहावतेवैराकुले दुस्तरे । एव चित्तं मम ॥9॥ तद्‌ात्मनोत्तीयं इदं भवाणंवं सवेरद्ष्टियरहक्तेशरारसं । %० स्व्यं तरिता च अनन्तकं जगत्‌ स्थले स्छपेध्ये अजरामंरे शिवे ॥ तदा छन्दको भूयस्या मानया प्ररुद्तैवमाह । देव एष व्यवसायस्य नियः ॥ बौोधिसत्र आह । णु कन्दक मह्य निश्चय मोक्सलायथं हिताथंसुद्यत । १५ अचलावलमव्ययं दूटं मेरुराजेव यथा सुदुखलं ॥ छन्दक आह । कीदृश अयंयुचसख निश्चय: ॥ बोधिसत् आह । वज्ञाशनिः परशुशक्तिशराश्च वषे विद्युत्मरतानज्वलितः कथितं च लोहं । २० अदौप्रशेलशिखरा प्रपतेयु मूर्धि नेवा अहं पुन जनेय गृहाभिलाषं ॥ १५ ॥ अभिनिकक्रमणपरिवतंः॥ २१७ तद्‌ अमरनमगताः किलिकिला सुच्चिषु कुसुमवृष्टिः\ जय हे परममतिघरा जगति अभयद्‌ायका नाय ॥ न रज्यते पुरुषवरस्य मानसं नभो यथा दमरजधूमंकेतुभिः। न लिप्यते विषयसुखेषु निमेलो जले यथा नवनलिनं समुद्धवं ॥ अथ खलु भिक्तवो बोधिसचस्य निश्चयं विदिता शान्तमतिञख्च ५ दे वपु्रो ललितच्यूहश्च देवपुचः कपिलवस्त॒नि महानगरे सवंस्त्रीपुर- षद्‌ार कद्‌ारि कानामपस्वापनमकुरुतां सवंशब्दाखान्तघधापयामासतुः ॥ अथ खल्‌ भिक्षवो बोधिसत्वः सवं नगरजनं प्रसुघ्रं विदिता ऽर्धंराचिसमय चोपख्यितं ज्ञातां पुष्यं च मक्तचाधिपतिं युक्ती ज्ञाला सांप्रतं निष््रमणकाल इति ज्ञात्वा छन्दकमामन्तरयति स्। छन्दक मां % भेदनी खेदय । प्रयच्छ मे कण्ठकं समलंकृत्य मा च विलम्बिष्ठाः॥ समनन्तरोद्‌ाहता च बोधिसचेनेयं वाग्‌ अथ तत्कणभेव चत्वारो लोकपाला बोधिसत्वस्य वचनमुपश्चुत्य स्वकस्वकानि च भवनानि गत्वा बोधिसत्वस्य पूजाकमंणे तैः सैब्यूहेस्त्वरितं त्रितं पुनरपि कपिलवस्तृमहानगरमागच्छन्ति सख ॥ १५ तच धुतराद्रो महाराजो गन्धवेधिपतिः पवेसा दिश अगतो ऽभूत्‌ ।! साधंमनेकैगेन्धवंकोरिनियुतग्रतसहवै नानात्‌यंसंगीतिसंप्रवा- दितेन । आगत्य च कपिलवस्तमहानगरं प्रदक्षिणौकृत्य यथागतः पवां दिशमुपनिथि्यास्थात्‌ । बोधिस्लं नमस्यमानः ॥ दरिणस्या दिशो विरूढको महाराजो ऽभ्यागतौ ऽभूत्‌ । २० साधैमनेकैः कृम्भाण्डकोरिनियुतशतसह सेनानामुक्ताहारपाशिप्रलम्वि- २१८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० तेनानामणिरलपरिगहीरैविविधगन्धोदकपूणंघरपरि गृहीतैः । आगत्य च कपिलवस्तमहानगरं प्रदक्तिणीकत्य यथागत एव दकिणां दिश- सुपनिथित्यास्थात्‌ । बोधिसक्लं नमस्यमानः ॥ पञिमाया दिशो विदूपाक्तो महाराज अगतो ऽभूत्‌ । साधंम- ५ नेक्ैनागकोरिनिचुतशतसहतैनानामुक्ताहारपाणिप्रलम्बितेनानामशिर- त्रपरिगृही्तैगेन्धचणेपुष्पवषेमेघससुत्थितेश्च मृदुभिः सुगन्धिभिनोानावातैः प्रवायद्धिः । आगत्य च कपिलवस्तुमहानगरं प्रदक्िणीकत्य यथागत एव पञ्िमां दिश्मुपनिथित्यास्थात्‌ । बोधिसन्लं नमस्यमानः ॥ उत्तरस्या दिशः कुवेरो महाराज अगतो ऽभूत्‌ । सार्ध १० मंनेकेयंक्कोरिनियुतशतसहसैन्योतीरसमशिरल्रपरि गृहीर्तैरदीपिकापा- णिपरिगृहीतैश्च उ्वलितोल्कापाणिपरिगृरीतैधंनुरसिशरशक्तितोमर- चिशलचक्रकनयसभिन्दि पालादिनानाप्रहरणपरिगृहीतैदेढसंनद्धवमिंतक- वचितैः । आगत्य कपिलवस्तमहानगरं प्रदक्तिणोकछत्य यथयागत एवोत्तरां दिशमुपनि्थित्यास्थात्‌ । बोधिसत्तं नमस्यमानः ॥ १५ शक्रश्च देवानामसि: साधं चायचिंश्देवैरागतो ऽभूत्‌ । दिव्यपुष्पगन्धमाव्यविलेपनच्‌णंचौवरद्चध्वजपराकावतंसकाभरणपरिगु- हतै: । आगत्य कपिलवसतमहानगरं प्रदक्तिणीकृत्य यथागते एव सपरि वार उपचंन्तरीक्ते ऽस्धात्‌ । बोधिसत्वं नमस्क्वंन्‌ ॥ दति हि भिक्षवर्कन्दको बोधिसत्वस्य वचनमुपयुत्याथुपर्ण- २० नयन बोधिसत्त्वमेवमाह । आयेपुच त्वं च कालज्ञो वेलज्ञश्य समयन्न: । अयं चाकालो ऽसमयो गन्तं (तत्किमान्नञापयसि) इति ॥ बोधिसत््त अह । कन्द कायं स कालः ॥ १५। ॥ अभिनिष््रमणपरिवतेः ॥ २५९ छन्दक आह । कस्यायेपुच कालः ॥ बोधिसत्त आह । यत्तन्मया प्रथितुं दीधेराचं अवाप्य बोधिं अजरामरं पदं दयमच धमता ॥ ०॥ तचेद्‌ मुच्यते । मौोमान्तरीत्ताख तथैव पालाः यामाख्च देवास्तुषिताख निभिंताः वरुणो मनस्वी अपि नागराजा अभियुक्त ते चा्यभिपूजनाथं ये चापि खूपावचंरेषु देवाः अभियुक्तं ते चाप्यमिप्रूजना्ं दशदिशो ऽभ्यागतश्द्वसत्वाः द्र च्यामंहे निष्क्रमणं जिनस्य स चापि गुह्याधिपतिमेहात्मा संनद्वगाचो बलवीयेविक्रमः चन्द्रश्च सूयो उमि देवपुचौ दशाङ्ली अज्लिभिगुहीला पुष्यञ्च नक्ष सपारिषव्यौो स्िलाग्रतस्तस्य नरोत्तमसय सरवे ऽद्य सिद्धाः शुभ तभ्य मङ्गलाः अहं पि यास्यामि तधैव साधं सत्वानमथं परिमागेता हि । मोचे जगत्तस्य क्षणो उपस्यितः ॥ शक्र देवाधिपतिः सयक: । परनिभितोदुक्त तथैव देवाः ॥ अनावतघ्रश्च तथेव मागर: । नेष्करम्यकाले नरपुङ्गवस्य ॥ % प्रशान्तचारो सह ध्यानगोचरा:। चेलो क्च पूज्यस्य नरोत्तमस्य ॥ सहायकाः पूवंचरिं चरन्तः । पूजां करिष्यामि तथानुषूपां ॥ प्रदी श्रवो नभसि प्रतिख्ितः । १५ करेण गुह्य उ्वलमानु वचं ॥ प्रदक्षिणं वामक सुम्रतिख्ितौ । नैष्कम्यशब्दो ऽनुविचारयन्ति ॥ अौटारिकं निभिंणि अत्मभावं। मनोज्ञघोषाभिरतं प्रमुञ्चत्‌ ॥ पुष्य युक्तः समय गन्तं । अनुत्तरायो भव रागस्दनः॥ २० २२० ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० संचोद कश्चोदयि द्‌वपुच उत्तिष्ठ शध बलवी्डद्रतः । दुःखेहेतांखलारय सवंसत्लान्‌ नैष््रम्यकालः समुपस्थितसि ॥ समागता देवसहसख्रकोखः प्रवषेमाणा कुसुमान्मनोन्ञान्‌ । स चापि पर्दधुवंरे निषसो देववतो भ्राजति दीप्ततेजः ॥ ०॥ ५ नगरे इस्त्रिक द्‌ारकाञ पुरूषा याखाभवन्दारिकाः सवं ते शयिता किलान्तमनसो ईैयोापयेभ्यश्चयताः । हसि अश्चगवाख्च सारिकशुकाः क्रौञ्चा मयूरासथया स्वं ते शयिता किलान्तमनसः पश्यन्ति रूपं न ते ॥ येचा ते दृढवच्रतोमरघधराः शाक्य सुता सखापिताः % हस्िञ्रश्चरथेषु तोरणर्वरे ते चाप्यवस्वापिताः। राजा राजकुमार पाथिवजनः सर्वे प्रसुप्राभवत््‌ अपि चा नारिगणा विनम्रवसना सुप्तान ते बुद्धिषु ॥ सो च ब्रह्मरुतो मनोज्नवचनः कलविद्धघोषस्वरो राचौ निगंत अधेराचसमये तं चन्द कं अत्रवीत्‌ । १५ साधर छन्दक देहि कण्डकु मम स्वालंछतं शोभनं मा विध्रं कुङ्‌ मे ददाहि चपले यदि मे प्रियं मन्यसे ॥ श्ुला कन्दक अश्रुपणंनयनस्तं सखाभिनं अत्रवीत्‌ क्व त्वं यास्यसि सतत्तसारधथिवरा किं अश्चकाथं च ते। कालज्ञः समयन्न धमेचरणो कालो न गन्तं क्रचित्‌ २0 द्वारासे पिथिता दृ्टागेलकता कौ दासयति तान्तव ॥ शक्रेणा मनसाथ चेतनवशात्ते द्वार मुक्ता रताः दृष्टा छन्दक हषितो पुन दुखी अश्रूणि सो ऽवतेयी । १५ ॥ अभिनिकष््रमणपरि वर्तः ॥ २२१ हा धिक्को मि सहायु किंतु कुरूमी धावामि कां वा दि उर्ग्रतेजधरेण वाक्य भणितं शक्यं न संघधारितुं ॥ सा सेना चतुरङ्किनी बलवती किंम्‌ करोतीह हा राजा राजकुमार पाथिंवजनो नेम हि बुध्यन्ति ते। स्त्रीसंघः शयितस्तथा शयवती ओआओसवापिता देवतः ५ हा धिग्गच्छति सिध्यते ऽस्य प्रणिधियंिन्तितः पवेश: ॥ देवाः कोटिसहख हृष्टमनसस्तं छन्द कं अन्रुवन्‌ साध्‌ न्द्क दहि कंण्ठकवरं मा खेदयी नायकं । भेरोशङ्कम्‌दङ्तूयनयुता देवासुरेवादिताः नवद्‌ प्रतिबुध्यते पुरवरं ्रोसखापितं देवतैः ॥ % पश्य चन्द कं अन्तरौोक्तविमलं दिव्या प्रभा शोभते पश्य तं बज बौधिसत्वेनयुतां ये प्रूजनायागताः। शक्रं पश्य शचीपतिं बलवृतं दारख्ितं भाजते दे वांञ्चाप्यसुरां च कित्नरगणां ये पूजनाथागताः ॥ श्रुता छन्द्कं देवतान वचनं तं कण्ठकं अलप १५ एषूागच्छति सत्वसारथिवरः लं ताव हेषिष्यसे । सो तं विकृ वणंकाञ्चनखुर्‌ं स्वालेतं छत्वना उपनेती गुणसागरस्य वहनं रोदन्तको दुमंनां ॥ एषो ते वरलक्तणएा हितकरा अशः सुजातः शुभो गच्छं सिध्यतु तुभ्य एष प्रणिचियंखिन्तितः पूवंशः । २० ये ते विध्रकरा त्रजन्त॒ प्रशम आआ्रां व्रतं सिध्यतां भवही सवैजगस्य सौ ख्ददनः स्वगेस्य शान्त्यास्तथा ॥ 4१० १५ २० ९९२९ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ सवौ कम्पित षड््कारा धरणौ शयनाव्यद्‌ा सोत्ितः आरूढः शश्िपणैमण्डलनिभं तं अश्चराजोत्तमं । पाला पारणिविशुदधपद्यविमला न्यसर्यिसु अश्चोत्तमे शक्रो ब्रह्म उभौ च तस्य पुरतो दश्यन्ति मागो य्य ॥ अभा तेन प्रमुक्त अच्छविमला अओभासिता मेदिनी सवे शान्त अपायसत्व सुखिता क्तैशेनं वाध्यी तदा । पुष्या वर्षिंषु तूचंकोरि रिष्‌ देवासुरास्ष्टवुः सवे छत प्रदकिणं पुरवरं गच्छन्ति हषान्िताः ॥०॥ पुरवरोत्तमि देवत दौनमना पुरतः खिता करूणदीनमना तमसाकरुलं मुविमु सवपुरं न ममाच काचिरति प्रीतिकरी न पुनः श्रुणिषि रतु परक्तिगणे मङ्गल्यशब्द तथ गौतरवं दशे न भयु सुरसिद्धगणां घ्ायिथि गन्धन च दिखे पुनः निभुक्तमाल्यमिव पुषितं नटरङ्कस्य प्रतिभायति मे ओजो बलं हरसि सवेपुरे वितथं छषीण वचनाद्य मुतं अजल बलं भुविमु शाक्यबलं असा प्रनष्ट दह शाक्चगणे उपगम्य गच्छति महापुरूषे । गिरया समालपति पद्यमुखं ॥ नगरं न शोभति लया रहितं। त्यक्तं त्वया च यदिदं भवनं ॥ अन्तःपुर मधुरवेणुरवं । प्रतिबोधनं तवं अनन्तयश्‌ : ॥ कृवेन्त॒ प्रजा तव राचिदिवं। त्वयि निगेते निहुतक्ञेशगणे ॥ त्यक्तं लयाय भवनं हि तथा | त्वयि निगेते न भुयु तेजशिरी ॥ न च शोभते अरखवितुल्यमिदं । येही वियाक्तु मुवि चक्रबलो ॥ उच्छिन्न वंश इह राजकुले । स्यि निगेते महति पु्यदरुमे । १५ ॥ अभिनिष्क्रमणपरि वतेः ॥ २२३ अहमेव तुभ्य गति गच्छयमी यथं ग्रयासि अमला विमला; अपि चा छपाकरूण संजनिय व्यवलोकयस्व भवनं तमिद ॥ व्यवलोक्य चैव भवनं मतिमान्‌ मधघुरस्वरो गिरसुदीरितवान्‌ । नाहं प्रवेकषि कपिलस्य पुरं अप्राप्यं जातिमरणान्तकरं ॥ स्थानासनं शयनचङ्धमणं न करिष्य ऽहं कपिलवस्तुमृखं । ५ यावन्न लब्ध वरबोधि मया अजरामरं पदवरं ह्यमृतं ॥०॥ यदसौ जगत्मघानो निष्कान बोधिसत्त्वो तस्या नभे त्रजन्तो स्तवर्थिसु अप्सराणां । एष महदक्षिणौोयो एष महपुख्यक्तेचं पुणयाथिकान कचं अरमृताफलस्य दाता ॥ १० एन बङकल्यकोरी दानद मसंयभेना समुद्‌ानितास्य बोधिः सततकरुणायमाना । एष परिशुद्धशौीलो सुब्रत अखण्डचारी न च काम नेव भोगां प्रार्थेन्त॒ शौलरक्ती ॥ एष सद कसान्तिवादौी द्यन्ति अङ्मङ्ध १५ न च क्रोघ्ु नेव रोषः सत्वपरित्रायणाथं | एष सद वौयेवन्तो अविखिन्नकल्यकौयवः समुद्‌ानितासख बोधियेष्टा च चज्नकोरीः । एष सदं च्यानध्यायौ शान्तप्रशान्तचित्तो ध्यायित्व सवैक्तशां मोचेथि सत्तकोरीः । २० एषो असङ्गप्राज्ञः कव्थे्विंकल्यसुक्तौ कत्येर्विमुक्तचित्तो जिन्‌ मेष्यते स्वर्यभूः ॥ २२४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० एष सद भैचचित्तौ करुणाय पारप्राप्ती सुदितो उपेक्तध्यायी ब्राह्मे पथि विधिज्ञः। एषो ऽतिदेवदेवो देवेभि पूजनीयो शुभविमलशुद्धिचित्तो गुणनियुतपारप्राप्तः ॥ ५ शरणं मयादितानां दौपौ अचस्षुषाणां लयनो उपद्रतानां वेव्यिरातुराणां राजेव धमेराजो इन्रः सहस्रनेनो ब्रह्मस्ठयभुभूतः कायप्रश्ब्धचित्तो ॥ धीरः प्रभूतप्रन्नो वीरो विविक्तचित्तः १० शरः किलेश्घातौी अजितं जयो जितारिः । सिंहौ भयप्रहीनो नागः सुदान्तचिन्तो ऋषभो गणप्रघानः कान्तः प्रहीनकोपः ॥ चन्द्र: प्रभासयन्तः सूयो ऽवभासकारी उसका प्रयोतकारी सवेतमोविमुक्तः। १५ पद्यं अनोपलिप्रं पुष्पं सुशौलपवं भेरूरकभ्यि शास्ता युथिवौ यथोपजीव्यो रतनाकरो अक्लोभ्यः ॥ एन जितु क्ञेशमारो एन जितु खन्धमारो एन जितु मृह्यमारो निहतो ऽख दे व(पुच्र,मारो। २० एष महसाथेवाहो कृपयप्रतिख्ितानां अष्टाङ्गमागेशरेष्ठं देशेष्ते नचिरेणा ॥ १५ ॥ अभिनिष््रमणपरिवतेः ॥ २२५ जरमरणक्ेशघाती तमतिभिरविप्रसुक्तौ भुवि दिवि च संप्रघष्टो जिन भेष्यति स्वयभः। स्तत स्ततितु अप्रमेयो व॑ंरपुरूषदूपधारी यत्पुख लां स्तवित्वा मोम यथ वादिसिंहः॥ इति हि भिक्वी ऽभिनिकरान्तो बोधिसत्त्तौ ऽतिक्रम्य शा- ५ क्यानतिक्रम्य क्रोडयानतिक्रम्य मल्लाशेनेयानामनुवैनेये निगमे षह योजनेषु तच बोधिसत्वस्य राचिप्रभातो ऽभूत्‌ ॥ ततौ बोधिसन्त्लो कष्ठकादवतीयं धरणीतले सिला तं महान्तं देवनागयक्तगन्धवै- सुरगरूडकिन्नरमहोरगसंघं विसजंयति सख । विसज्य चासेतद भूत्‌ । दूमान्याभरणानि कण्ठकं च छन्दकस्य हसे विसजंयामीति ॥ १0 अथ बोधिसत्वम्छन्द्‌ कमामन्व्यैतद्‌ वोचत्‌ ¦ गच्छ तवं दइन्दक दमान्याभरणानि कण्टकं च गृहीता निवतेयस्व ॥ यच च प्रदेशे चन्द्‌ को निवुत्तस्तच चैत्यं स्थापितमभूत्‌ । अद्यापि तच्चैव्यं छन्द कनि- वतंनमिति ज्ञायते ॥ पुनश्च बोधिसत्त दखेतद्‌भवत्‌ । कथं हि नामं चूडा च प्रत्रज्या १५ चेति ॥ स खंद्धेन चूडां दिता अन्तरौोक्ते क्िपति ख । सा च चाय्िंशता देवैः परिगृहीताभूत्‌ प्रजाये । अद्यापि च चायर्चिंशत्सु देवेषु चूडामहोौ वतेते ॥ तचापि चैत्यं सथापितमभूत्‌ । अवापि च तन्नूडाप्रतिग्रहणमिति ज्ञायते ॥ पुनरपि बोधिसत्छसेतदमूत्‌ । कथं हि नाम प्रव्रज्या च २० काशिकानि वस्त्राणि । स चेदनवासानुरूपाणि काषायानि वस्त्रा णि लभेयं शोभनं स्यात्‌ ॥ 1 २२९ ॥ लसितविस्तरः ॥ [अ० अथ शुद्धावासकायिकानां देवानाभेतदभूत्‌ ¦ काषाेबोधि- सत्व कायंमिति ॥ तवैको देवपु्ो दिव्यं दूपमन्तधोाप्य लुब्धक- खूयिण काषायवस्तरप्रावृतो बोधिसत्वस्य पुरतो ऽख्थात्‌ ॥ अथ बोधिसत्छस्तमेतद वोचत्‌ । स चेन्मे लं माषा काषायानि ५ वस्त्राणि दव्या इमानि तेऽहं काशिकानि वस््राणि दयां ॥ सो ऽवोचत्‌ । एतानि वस्नाणि तव शोभन्ते । दमानि मम ॥ बोधिसत्व आह । अहं लां याचसि ॥ ततस्तेन लब्धकषशट्पिणएा देवपुचेण बोधिस्लाय काषायानि वस्त्राणि दत्तान्यभूवन्‌ । काशिकानि गृह्णीते सख ॥ %० अथ स देवपुत्रौ गौरवजातस्तानि वस्त्राणि उभाभ्यां पाणिभ्यां शिरसि कल्ला तत एव देवलोकमगमत्‌ तेषां परजां ॥ तच्छन्दकेन दृष्टमभूत्‌ ॥ तचापि चैत्यं स्थापितं । अव्यापि तचैत्यं काषायग्रहण- मिलयेवं ज्ञायते ॥ यदा च बोधिसत्वेन चडां दहित्वा काषायानि वस्त्राणि १५ प्रावुत्तानि तख्िन्समये दे वपुचशतसहसखरा हष्टाखष्टा उदया आत्त- मनसः परमप्रमुदिताः प्रीतिसौमनस्यजाता हीहीकारकिलिकिला- प्रकेडिता निनेदनिघोषश्ब्दमकाषुः । सिद्धार्थो भो माषा कुमारः प्रतरजितः । सौ ऽयमनुन्तरां सम्यक्संबोधिमभिर्सवबुध्य धमेचक्र प्रवतेचिष्यति । असंस्येयाज्ञातिघमाणः सल्ाज्ञाव्या परिमोचयि- २० ष्यति । यावञ्जनराव्याधिमरणशोकपरिदे वदुःखदौमेनस्योपायासेभ्यः परिमोच्य संसारसागरात्‌ पारमुत्तायानुत्तरे कसैभे ऽभये ऽशेकिं १५। ॥ अभिनिष््रमणपरि वेतेः ॥ २२७ निरुपद्रवे शिवे विरजसे ऽम॒ते घमेघधातौ प्रतिष्टापयिष्यतीति ॥ सं च शब्द्‌: शब्द्परंपरया यावद्‌ कनिष्ठमवनमभ्युद्रतो ऽभूत्‌ । ततो जन्तःपुरिकाभिः (कुमारमपश्चन्तीभिः) ग्रीष्मिकवाषिंकंहि- मन्तिकेषु प्रासदेष्वासनेषु च गृहेषु परिमागेमाणा यदा न पश्चन्ति स्म । तदेकीभरूताभिः कुररीभिरिवोत्क्रष्टमभूत्‌ ॥ तच का्ित्स््रियः परमशौोकाता हा ततिति क्रन्दन्ति ख । काञ्िद्खातः काशिद्धतं इति क्रन्दन्ति स । काञिद्धा नाथेति क्रन्दन्ति सख । कािद्धा स्वामिनच्निति । काशिन्नानाप्रियवचनप्रलपिः काथिन्नानाकायपरि- सपिंक्या रूदन्ति स्म । काञ्िद्छौषोपकर्षिकया का्चिदन्योन्य- मुखावलोकितया रुदन्ति स । काथिद्चतुःपरिवतिक्या काञ्चि त्स्ववदनानि वस्तैर्च्छाव्य रुदन्ति ख । काखिदूरू पाणिभिः प्रस्फो- रयन्त्यः काथिद्धदयं पाणिभिस्ाडयन््यः काञिहाहन्पाणिभिः प्रस्फो- ययन्त्यः का्िच्छिरांसि का्चिच्छिरिः पांशुभिरवकिरन्यौ रुदन्ति स्म । कािद्दिरतिप्रकेश्यः का्ित्केशं विलुञ्चन्त्यः का्िदूधंबाहव उच्चेरुत्करोभ्रन्ति स्स । काथिन्मृग्य इव दिग्धविद्लाः सहसा प्रधावन््यो रुदन्ति स्म) काशिन्मारुतकम्पिता दव कदल्यः प्रविकम्प्यमाना रुदन्ति सम । काश्चिद्धरणोतले विनिपतिताः किंचित्राणाः काञ्चिज्जालोत्लि- प्रमत्छा इव युथिव्यां परिवत्येमाना रुदन्ति स्म । काञिन्लक्ित्रा इव वृक्षाः सहसरा धरणीतले निपत्य रुदन्ति स ॥ ५१५ तं च शब्दं राजा श्रुता शाक्यानामन््रयति स्म । किमेतदुचै- २० रन्तःपुरे शब्दः श्रूयते ॥ शाक्या विज्ञाय कथयन्ति ख । कुमारः 1 २८ ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ० किल महाराजान्तःपुरे न दृश्यते ॥ राजा आह । क्षिप्रं नगरद्वा- राणि पिथयत । कुमारमभ्यन्तरे मृगयामः । ते सान्तबेहिर्मंगयन्ते स । सान्तबंहिमृंगयमाना न पश्चन्ति स्म ॥ महाप्रजापत्यपि गौतमी परिदिवमाना महीतले परिवतेते सख ॥ ५ राजानं शुद्धोदनभेवमाहं । च्तिप्रं मां महाराज पचे समङ्धिनीं कुर्ष्वेति ॥ ततो राजा चतुर्दिंशमश्वदू तान्‌ प्रेषयति स । गच्छत याव- त्कमारं न पश्यथ तावन्मा निवतेयथ ॥ नेमित्तितैर्वेपच्चिकेय व्याकछतमभत्‌ । मङ्गलद्वारेण बोधिस्लो १० ऽभिनिष्रमिष्यतीति ॥ ते मङ्गलदरिण गच्छन्तः पश्यन्ति स । अन्तरा पथि पुष्यवधे प्रपतितं ॥ तेषमितदभूत्‌ । अनेन पथा कुमारो ऽभिनिगेत इति ॥ ते सखल्यमन्तरं गत्वा तं देवपुरं पश्चन्ति सख । बोधिसत्वस्य काशिकिवस्तराणि शिरसि कछला आगच्छन्तं ॥ तेषामेतद्‌ भूत्‌ । इमानि १५ खलू कुमारस्य काशिकवस्रणि । मा खल्वनेनैषां वस्त्राणाम्थें कुमारो जीविताद्मपरोपितः स्यात्‌ । गृह्वीतैनमिति ॥ भूयः पश्चन्ति स्म । तसय पुष्ठतस्छन्द्वं कण्डकमाभरणानि चाद्‌ायागच्छन्तं ॥ ततस्ते परस्परमरचुः। मा तावद्लोः साहसं मा काष्टे एष छन्दको ऽभ्याग- च्छति कण्डकमाद्‌ाय यावदेनं प्रच्यामः ॥ २० ते छन्द कं परिपुच्छन्ति स। हे छन्दक मा खल्वनेनैव पुरषेण काशिकानां वस््राणामथाय कुमारो जीविताद्यपरोपितः सात्‌ ॥ १५] ॥ अभिनिष्रमणपरिवतंः ॥ २२९ दन्दकं अह । नदयितदपि त्वनेन कुमाराय काषायानि वस््राणि दत्तानि । कुमारेण चाखेतानि काशिकानि वस्राणि दत्तानि । अथ स देवपुचस्तानि वस्तराख्युभाभ्यां पणिभ्यां शिरसि छला तत एवे देवलोकमगमत्‌ तेषां पूजाधं ॥ एवं च ते भूयम्छन्द्वं परिपृच्छन्ति ख । तत्किं मन्यसे ५ छन्दक गच्छामो वयं । शक्यः कुमारः प्रतिनिवर्तयितुं ॥ स अह । मा खल्वनिवत्येः कुमारो दढवीयंपराक्रमः ॥ एवं च तेनोक्तं । न तावदहं पुनरपि कपिलवस्त॒महानगरं प्रवेच्यामि । यावन्मे नानुत्तरां सम्यव्सं बोधिमभिरस॑बुध्येति ॥ यथा च कृमरिणोक्तं तथेव तद्धविष्यति । तत्कस्यमात्‌ । अनिवत्यंः कुमारो दृढवीयंपराक्रमः ॥ १० ततन््छन्द्कः कण्टकमाभरणानि चाद्‌7यान्तःपुरं प्राविक्त्‌ ॥ ततस्तान्यामभरणानि चिरेण कालेन भद्विकस्य शाक्वकृमारस्य महा- नाम्नो ऽनिरूडस्य चावध्यन्तं सख । तानि महानारायणसंघटनका- यार्थमन्ये (नारायणसंहनना) न शक्तुवन्ति सख धारयितुं यद्‌ा न कित्तानि धारयितुं शक्रोति सख तदा महाप्रजापत्या गौतम्या १५ चिन्तितिमभ्रूत्‌ । यावद्‌ हमिमान्याभरणानि पश्चामि तावन्मम हदये शोकौ भविष्यति । चन्वहमिमान्याभरणानि पुष्करिणां प्रकिपिय- मिति ॥ ततो महाप्रजापती गौतमी तान्याभरणानि पुष्करिण्यां प्रक्षिपति स ॥ अद्यापि सा अभरणपुष्करिणीलयेवं संन्नायते ॥ तरेद्‌ मुच्यते । २0 जिष््रान्त्‌ शूरो यद विदु बोधिसत्त्वो नगरं विवृ कपिलपुरं समग्रं । २३० ॥ ललितविस्तर: ॥ |अ० मन्यन्ति सवे शयनगतो कुमारो अन्योन्य हृष्टाः प्रमुदित अलमन्ते ॥ गोपा विबुद्धा तथ अपि इस्तिगारा श्रयनं निरीकौी नच दृशि बोधिसत््ं । ५ उत्क्रोसु मुक्तो नरपतिनो अगारे हा वञ्चिता स्मः कहि गतु नोधिसत्वो ॥ राजा श्रुणित्वा घरणितले निरस्तो उत्क्रोसु क्रत्वा अहो मम एकपुचौ । सो स्ेमितो ही जलघरसंप्रसिक्तो १ अआश्चासयन्तौ बङशत शाकियानां ॥ गोपा शयातौ धरणितले निपत्य केशां लुनाती अवशिरि भूषणानि । अहो सुभाष्टं मम पुरि नायकेना सवंप्रियेमिनेचिरतु विप्रयोग : ॥ १५ द्ह्पासुरूपा विमलविचिचिताङ्गा अच्छा विशुद्धा जगति प्रिया मनापा । धन्या प्रसस्ता दिवि भुवि पजनीया क्ख त्वं गतो ऽसौ मम श्चि कोरयित्वा ॥ न पासि पनंनच मधु नं प्रमादं २0 भूमौ शयिधे जरमकुरं घरिधये । सानं जहिता व्रततप अचरिथे यावन्न द्रच्ये गणधर बोधिसत्वं ॥ १५। ॥ अभिनिष््रमणपरिवतंः ॥ २३१ उद्यान स्वं अफल अपचपुष्या हारा विशुद्धा तमरजपांश्रतल्याः । वेसं न शोभी अरवि पुरं प्रकासं यत्तेन त्यक्तं नरवरपुङ्न्वेन ॥ हा गीतवाद्याः सुमधरमनज्ञघोषाः ५ हा दूस्त्िगारा विगडितभ्षणाभिः। हा हेमञजालैः परिस्फ़रमन्तरिकचं न भरूयु द्रच्ये गुणघधरविप्रहीणा ॥ मातस्वसा चा परमसुरच्छरप्राप्ना अश्चासयाती म रूदहि शाक्यकन्ये । 40 प्रवे च उक्तं नरवरपुङ्गवेन कतल लेके जरमरणात्रमोचं ॥ सो चा महर्षी कुशलसह खचीणे: षड्योजनानी म्रतिगतु राचिरशषे । छन्दस्य दूती हयवर्‌ भूषणानि नप न्दा गृहीत्वा कपिलपुरं प्रयाहि ॥ मातापितृणां मम वचनेन पुच्छ गतः कुमारो न च पुन शोचयेधा । बृद्धित्व बोधिं पुनरिहमागमिधे धर्मे णिता भविष्यथ शान्तचित्ताः ॥ २0 छन्दो रुूटन्तो प्रतिभणि नायकस्य न मे ऽचस्वि शक्तिबंलत पराक्रमो वा। २३२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० हनेयु मह्यं नरवरज्नातिर्सघाः छन्दा क्र नीतो गुणधरू्‌ बोधिसत्व ॥ मा ताहि छन्दा प्रतिमणि बोधिसत्तौ तुष्टा भविता अपि मम ज्ञातिसंघाः। ५ श्रासारसंन्नञा लयि सद्‌ भाविष्यन्ति भ्रमेण मह्यं वयमपि वतिष्यन्ते ॥ कन्दो गृहीत्वा हयवरू भूषणानि उव्यानप्राघ्रो नरवरपुङ्कवस्य । उद्यानपालः प्रमुटितु वेगजातो १0 अनन्द शब्दं प्रतिभणि शकियानां ॥ अय कुमारो हयवरू दन्द कञ्च उद्यानप्राप्तो न च पुन शोचितव्यो | राजा श्रुणिला परिवृतु शकियेभिः उव्यानप्राघ्रो प्रसुदितु वेगजातो ॥ १५ गोपा विदिला दृढमतिबोधिसत््ं नो चापि हर्षी न च गिर श्रह्‌घाति। अस्थानमेतद्विनिगतु यत्कृमारो अप्राप्य बोधिं पुनरिह आगमेया ॥ दृष्टातु राजा हइयवर्‌ छन्द्कं च २० उत्क्रोसु छत्रा धरणितले निरस्तो । हा मह्य पुजा सुकुश्लगीतवाद्या क्र त्वं गतो ऽसी विजहिय सवंराज्यं ॥ १५। ॥ अभिनिष्रमणपरिवतेः ॥ साध्‌ भणाही वचन ममेह छन्दा किंवा प्रयोगः क्क च गतु बोधिसत्वः । केनाथ नीतो विवरित केन द्रारा पूजा च तस्या कथ छतं देवसंचेः ॥ दन्दो भणाती शुणु मम पा्थिवेद्रा राचौ प्रसुत्नै नगरि सबालवुच्धे । सो मन्ञुघोषौ मम भणि बोधिसत्वो छन्दा ददाह मम्‌ लघ अश्राजं ॥ सो बोघयामी नरगणि नारिसंघं सुघ्रा प्रसुप्ता नच गिर ते श्णन्ति। सो रोदमानो ददि अङ अश्चराज हन्त त्रंजहौ हितकर येन कामं ॥ शक्रेण दारा विवरित यन््रयुक्ताः पालाखतश्लो हयचरणे शिलिष्टाः । अआरूटि शरि प्रचलित चिसहखाः मागो नभेस्यिन्सुविपुल येन क्रान्तो ॥ आभा प्रमुक्ता विहततमोऽन्यकारा पुष्पा पर्ति तुरियशता रिष्‌ देवा स्त्विंस्‌ तथपि हि चाष्पराणौ नभसा प्रयातो परिवृतु देवसंधेः॥ दन्दो गृहीता हयवर्‌ भूषणानि अन्तःपुरे स उपगतु रोदमानो । ९३३ 40 ५१५ २० 4० १५ २० २३६४ ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ* दृष्टा तु गोपा हयवर्‌ छन्दकं च संम्दयित्वा धरणितले निरस्ता ॥ उब्यक्त सवा सुविपुलनारिसधाः वारिं गृहीत्वा लपयिसु शाक्यकन्या । मा हैव कालं करिष्यति शोकप्राप्रा द्वाभ्यां प्रियाभ्यां बङ़् भवि विप्रयोगो ॥ स्थामं जनिला सुदुःखित शाक्यकन्या कणठे ऽवलम्ब्या हयवर अखराजे । अनुखरित्वा पुरिमकं कामक्रोडां हा हा हा ह्म हा २ दा ह हा हा हा हा नानाप्रलापी प्रलपति शोकप्राप्रा ॥०॥ मह्य प्रीतिजनना हा मम नरपुङ्खवा विमलचन्रमुखा । मम सुषपचूपा हा मम वरलक्णा विमलतेजघरा ॥ मम अनिन्दिताङ्खा सुजात अनुपवंउद्नता असमा । मम गुणायधारिं नरमरुमिः पूजिता परमकारूणिका ॥ मम बलोपपेता नरायणस्थामवच्निहतशचुगणा । मम सुमज्ञघोषा कलविङ्क रुतस्तरा मधुरब्रह्मरुता ॥ मम अनन्तकौतें शतपुणखससुब्रता विमलपुणयघरा । मम अनन्तवण गुणगणप्रतिमण्डिता ऋषिगणप्रीतिकरा ॥ मम सुजातजाता लुम्बिनिवन उत्तमे भ्रमरगीतरूते । मम विधुष्टशब्दा द्वि भुवि अभिपूजित विपुलज्ञानद्रूमा ॥ मम रसारसाग्रा विम्बोष्ठ कमललोचना कनकनिभा । मम सुशुचदन्ता गोक्तीरतुषारसंनिभसहितदन्ता ॥ १५। ॥ अभिनिच््रमणपरि वतेः ॥ २३५ हा मम सुनास सुभ्रू ऊणेश्वुमृखान्तरेखिता विमला । हा मम सुवृत्तस्कन्धा चापोदर एणेयजङ्वृत्तकरी ॥ हा मम गजहस्तोरू करचरणविशुद्ध शोभना ताम्रनखा । दति तस्य भूषणानी पुखेहि छतानि पाथितवै प्रीतिकरा ॥ हा मह्य गीतवाव्या वरपुष्यविलेपना शुभ्छतुप्रवरे । ५ हा मह्य पृष्पगन्धा अन्तःपुरि गीतवादितैहर्षकरा ॥ हा कण्ठका सुजाता मम भतं सहायकस्त्वया क्र नीतो । हा छन्दका निकरूणा न बोघधयसि गर्च्छमानके नरवर ॥ गच्छत्ययं हितकरो एका गिर तद्खित्तन्तरि न भसि कस्मात्‌ । दरतु अव्य पुरवरातौो गच्छति नरदम्यसारथिः कारुणिकः ॥ १० क्थ वा गतौ हितकरो केन च निक््रामितो इतु सराजक्लात्‌ ¦ कतमां दिशामनुगतो धन्या वनगु्मदेवता यास्य सखी ॥ अतिदुःख मह्य छन्दा निधिदशिय नेच उद्ता चच ददा, सर्वेजेनेख न्दा मातापितुनित्यवणिंता पृजनियाः ॥ तानपि जहित निगेतु किं पुनरिम इस्तिकामरतिं। १५ हा धिक्‌ प्रिधैवियोगौो नटरङ्कस्वभावसनिभा अनित्या ॥ संज्ञाग्रहेए बाला टृषटिविपयोस निथिता जन्मच्युति । प्रागेव तेन भणितं नासि जरामरणसंस्कृते काचि सखा ॥ परिपयेतो ऽसख असा स्यशत्‌ वरबोधिसुत्तमां द्रुमवरिडे । बुद्धित्व बौोधिविरजां पुनरपि एत्‌ इहा पुरवरे अस्मिन्‌ ॥०॥ २० छन्दकः परमदौनमानसो गोपिकाय वचनं श्रणितना। साश्चकण्ठगिर संप्रभाषते साघु गोपि निशणोहि भे वचः ॥ १० ५१५ २0 २३९ राच्ये रहसि यामि मध्यमे सो तदा च शतपुखडद्रतो तं निशाम्य वचनं तदन्तरं उच्चघोषु अङ तच मुच्चमी देवता वचनुं तं निरोधयी रोदमान समलंकरिलना कण्ठको हिषति उग्रतेजस्वी नोच कञ्चि कृणुते पुरोत्तमे सखणंरूप्यमणिकोरिता मही सारणी मधघुरभीष्मशोभना पुष्य युक्त अभु तसि अन्तरे देवकोरि गगणे कतान्ञली यकराचसगणेरुपस्िता कण्ठकस्य चरणां करे न्यसी सो च पुखशततेजउद्गतो षड्कार धरणौ प्रकभ्िता षक्र देवगुरुः शचीपतिः देवकोरिनयुते पुरस्कृतो संन्ञमाच दृह जाति कण्ठको द वद्‌ानवगणा सदद्धिकाः अप्तरा कुशलगी तवादिति काण्डकस्य बल॒ ते दद्‌न्तिकाः ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ सवंनारिगणि संम्रसुप्रके । अल्पेति मम देहि कण्ठकं ॥ तुभ्य प्रेत्मि शयानि सुश्िकां । उत्थि गोपि अयुयातिते प्रियो। एक इस्ति नपि काचि बुध्यते । अश्चराज्ञ ददमी नरोत्तमे ॥ क्रोशमाच स्वरु तस्य गच्छती । देवताभि ओस्वापनं कतं ॥ कण्ठ कस्य चरणे पराहता । नो च केचि कूणुवन्ति मानुषाः ॥ चद्रज्योतिष नभे प्रतिखिता। आनमन्ति शिरसा भिव्द्ष्‌ ॥ लोकपालचतुरो महधिकाः । पद्यकेशर विशुद्ध निमंलं ॥ अआरुही कुमुद वधिकोपमं । बृद्धकेच स्फ़ट अभनिममला ॥ स्वाम दार विवरो तदन्तरे । सो व्रजो अमरनागप्‌जितो ॥ लोकनाथ वहती नभोऽनन्तरे । ये वहन्ति सुगतस्य गच्छतः ॥ बोधिसत्वगुणभाषमानिकाः । मुचि घौषु मधुरं मनोरम ॥ १५। ॥ अभिनिष्रमणपरिवतंः ॥ २३७ कण्ठका वहहि लोकनायकं शौघ्रशौधघ्र म जनेहि वेदतां । नास्ति ते भयमपायदुगेतिं लोकनायथमभिधारयिलना ॥ एकभेक अभिनन्दते सुरो वाहनं सि अङ लोकनायके । नो च किंचिदपि देश विद्यते देवकोरिचरणेनं मदितं॥ पश्य कण्ठक नभोजन्तरे दमं माग संस्थितु विचिचरशोभनं। ५ रल्ंवेदिकविचिचमण्डितं दिव्यसारवरगन्धधघूपितं ॥ एन कण्ठक शुभेन कर्मणा चायचिंशभवने सुनिभिंतो । अप्र परिवृतः पुरस्कृतौ दिव्यकामरतिभी रमिष्यसे ॥ साधगोपिमखुभूयुरोदही तुष्ट भोहि परमप्रहधिंता। द्रक्से नचिरतो नरोत्तमं बोधिप्राप्तममरे पुरस्कृतं ॥ १० ये नराः सुकतक्मकारकाः ते न गोपि सद रोदितव्यकाः। सो च पुण्यशततिजउद्नतौ हषिंतव्य न स रोदितव्कः ॥ सप्रराच भणमानु गोप्कि सा विह नपि शक्य केपितुं। या विचयूह अभु तच पावै निष्रमन्ति नरदेवपूजिते ॥ लाभ तुभ्य परमा अचिन्तिया य॑ द्युपख्धितु जगे हितंकरो । १५ मह्य संजि स्वकमेव वतेते खं हि भेष्यसि यथा नरोत्तमः॥इति॥ ॥ इति ओललितविस्तरेऽभिनिक्रमणपरिवतों नाम पञ्चद्‌ शमोऽध्यायः ॥ एवं खलु भिच्वम्छन्दको बोधिसत्वाधिख्ानेन राज्ञः शुद्धो दनस्य गोपाया; शाक्यकन्यायाश्च सर्वस्य चान्तपुरस्य स्वस्य च शाक्यगणस्य शोकविनोटकथयामकार्षौत्‌ ॥ २० २३८ ॥ ललितविस्तर: ॥ |अ० दति हि भिक्तवो बोधिसत्वो लब्धकरूपाय देवपुचाय का- शिकानि वस्त्राणि दत्वा तस्य सकाशात्काषायानि वस्त्राणि गृहीता सखयमेवं प्रत्रज्यां लोकानुवतेनामुपादाय सलानुकम्पाथे सत्लपरिपा- चन्यं ॥ ५ अथ बोधिसत्लौ येनैव शाक्या ब्राह्मणा अश्रमसेनोपसंक्रा- मत्‌ । सा बोधिसत्वं वासेन भक्तेन चोपनिमन्त्रयते स्म ॥ ततौ बोधिसत्तः प्याया ब्राह्मण्या अश्रमं गच्छति स । तयापि बोधिसत्वो वासेन भक्तेन चोपनिमन्तितो ऽभूत्‌ ॥ ततौ रेवतस्य ब्रह्मषराञ्जममगमत्‌ । असावपि बोधिसत्व १० तथेवोपनिमन््रयते स्म ॥ तथेव राजकौ ऽपि दतुमदण्डिकपुचो बोधिसत्मुपनिमन्त्रयते सम ॥ दति हि भिच्वो बोधिसत्वो जनुपूर्वेण वैशालीं महानग- रीमनुप्राप्रो ऽभूत्‌ ॥ तेन खल पुनः समयेनाराडः कालापो वेशालीमुपनिसुत्य १५ प्रतिवसति सख । महता ओआवकसंचेन साधं चिभिः शिष्यशतैः॥ स श्िधेभ्य अआकिंचन्यायतनसहत्रताये घम देशयति सम ।॥ स बोधिसत्वं दूरत एवागच्छन्तं दृष्टाश्चयप्राप्तः शिष्यानामन्तयते स्म । पश्यत पश्यत भो स्टपमस्येति ॥ ते -न्रुवन्‌ । एव दयेतत्पश्चामः । एनमतिविसमयनीयं ॥ ततो ऽहं भिक्षवो येनाराडः कालापस्तेनोपसंक्रम्याराडं काला- २० पमेतद वोचत्‌ । चंरेयमहं भो आराडे कालपि ब्रह्मचथं ॥ सो ऽवौचत्‌ । चर मो गौतम तथारूपेण धमाख्याने यस्िञ्श्रादः कुलपुत्रो ऽल्यह च्छे णान्नामाराघधयति ॥ १६। ॥ बिभ्बिसारोपसंक्रमणपरिवतेः ॥ २३९ तस्थ मे भिक्तव एतदमूत्‌ । अस्ति मे छन्दोऽसि वीयंमस्ति स्युतिरसि समाधिरस्ि प्रज्ञा यन्वहमेको ऽप्रमत्त आतापी व्यपकृष्टो विहरे । तेव घमेस्य प्राप्तये साक्षात्क्रियाये ॥ अथ खल्वहं भिक्वो एको ऽप्रमत्त आतापी व्यपकृष्टो विह रब्रल्यच्छेणिवं तं घमंमध्यवगच्छन्सा्षाद कार्ष ॥ ५ अथ खल्वहं भिक्षवो येनाराडः कालापस्तेनोपसंक्रम्येतद वोचत्‌ । एतावद्खो त्वया ऽराड घमाधिगतः सा्तात्कतवः ॥ सौ ऽकोचत्‌ । एवमेतद्गौ गौतम ॥ तमहमवोचत्‌ । मयापि मो एष धर्मः साक्ता- त्कछतौ ऽधिगतः ॥ सो ऽवोचत्‌ । तेन हिमो गौतम यदहं घर्भं जानामि भवानपि तं जानाति चं भवाज्ञानाति अहमपि तं जा- % नामि । तेन द्यावामुभावपीमं श्ष्िगणं परिहरावः ॥ दति हि भित्तव आराडः कालापः परमया पूजया मां प्रजयति स्म । अन्तेवासिषु च मां समानाथंतया स्थापयति सख ॥ तस्य मे भिक्व एतद भूत्‌ । अयं खल्वाराडस्य धमो न नेया शिको न नियाति तत्कतरस्य सम्यग्दुःखक्तयाय यन्वहमतं उत्तरि १५ प्येषमाणश्रेयं ॥ अथ खल्वहं भिक्वो यथाभिराम वेशास्यां विहत्य मगधेषु च प्रक्रान्तो ऽभूत्‌ सो ऽहं मगधेषु चयो चरन्‌ । येन मागधकानां राजगृहं नगरं तदनुसृतो येन च पाण्डवः पव॑तराजस्तेनोपसंकान्तो ऽभूवं ॥ तचाहं पाण्डवे पवंतराजपार्चै व्याहाभे । एकाकद्वितीयो २० ऽसहायो ऽनेकैदेवकोरिनयुतश तसह सै : सरितः ॥ 40 १५ २० २४0 ॥ ललितदिस्तिर : ॥ [अ ततो ऽहं कच्यमेव संनिवास्य पाच्चीवरमादाय तपोददुष्रिण राजगृहं महानगरं पिण्डाय प्रवित्‌ । प्रासादिकिनामिक्रान्तेन प्रति- क्रान्तेन व्यवलोक्ितिन संमिज्ञितेन प्रसारितिन प्रासादिकेन संघा- रीपरपाचचीवरधारणेनाविकित्रैरिद्दिधैरवहिगेतेन मानसेन निभि ५ तवतेलपाचधर वद्युगमाचं पश्यन्‌ ॥ तच मां राजगृहका मनुष्या दृष्टा विख्िता अभूवन्‌ । किं सदयं ब्रह्म भविष्यति शक्रो देवानामिनद्रौ ऽहम ख्विदैश्वणो ऽह खित्किचिविरिदेवतं ।॥ तचेद्‌ मुच्यते । अथ विमलघरो ह्यनन्ततेजौ शान्तमनु दान्त दयेवन्तो रजनि विगतु ज्ञा बौधिसलः पाच प्रतिगृहीय नीचमानौ कनकमिव सुधातुजातरूपं नरगण तथ नारि प्रेत्तमाणो वीथि रचित रतवस््रघा्ये कौ नु अयु अ्रदृष्टपूवेसत्वतौ उपरि स्थिहिय नारिणां सहा रध्य भरित गहि शून्य छता सख्यमिह प्रत्रजियान बोधिसक्चः। विहरति पाण्डवशेलराजपार्ये ॥ परमसुद शंनियं निवासयित्वा । प्रविशति राजगृहं सपिण्डपातचं ॥ कवचितु लक्तणनिंशता द्विभिख । न च भवते क्रचि तुत्ति दशेनेन॥ अवशिरियाजनु याति पुष्ठतौऽख, यस्य प्रभाय पुरं विभाति सवं ॥ तथरिव द्वारि तधैव वातयाने। नरवर प्रेकिषु ते अनन्यकमेः ॥ नच भुय क्रयविक्रयं करोन्ती नच पुन सण्ड पिवन्ति मव्यपानं। नच गुहिनं च वौीधिये रमन्ति पुरुष त्वरितुं गच्छि राजगेहं देव परम तुभ्य लब्ध लाभा पुरुषवरस्य निरोक्त्माण रूपं ॥ अवचिषु राजस बिभ्विसार तुष्टो। स्वयमिह ब्रह्म पुरे चराति पिण्डं ॥ १६। ॥ जिभ्बिसारोपसंक्रमणपरिवतंः ॥ २४१ केचि अवचि शक्र देवराजः अपरि भणन्ति सुयाम देवपुचः। तथ अपि संतुषितं व निमिंतञश्च अपरि भणन्ति सुनिर्मितेषु देवः॥ क्वि पुन भशन्ति चन्द्रसूर्यौ तथपि च राज्ञ बलिश्च वेमचिची। केचि पुन मणन्ति वाचमेवं अयु सो पाण्डवशैलराजवासी ॥ वचनमिसु शुणितख पाथिंवोऽसौ परम उदग्रमना स्थितौ गवाक्ष । ५ प्रेति वरसत्त बोधिसल्लं उवलतु शिरीय सुधातुकाच्चनं वा ॥ पिण्ड ददिय राज बिम्बसारः पुरुषमवोचचिरौोक क्र प्रयाती ) दृष्ट गिरिवरं स गच्छमानो अवचिषु देव गतः स रैलपा्चं ।॥ रजनि विगतु ज्ञात्व बिम्बिसारो महत जनैः परिवारितो न॑रेद्रः। उपगमि पाण्डवशैलराजमूले श्रिय ज्वलन्त तमदृशाति शीलं ॥ १० धरणि त्रजितु चानि ओरुहित्वा परमसुगौरव प्रेकि बोधिसत्वं । मेरुरिव यथा ह्यकम्यमानो न्यसिय तृणानि निषख॒ सोसिकेन ॥ शिरसिचरणि वन्दित राजा विविधकथां ससद्‌ाहरित्रवोचत्‌ । दद्मि तव उपाध सवंराज्याद्‌ रम इह कामगुशैरहं च पिण्डं ॥ प्रभणति गिरि बोधिसत्व खच््णं धरणिपते चिरमायु पालयस्व । १५ अहमपि ग्रविजद्य राज्यमिष्टं प्रत्रजितौ निरपेक्ति शान्तिंहेतोः ॥ दहर्‌ तरणय वनैरूपेतः श्ुभतनुवणेनिभो ऽसि वेग्प्राघ्रः। विपुलधन प्रतीच्छ नारिसंघं इह मम राभ्िवसाहि मुड्‌ कामा। परमप्रमुदितौ ऽसि दशेनात्ते ऽवचिषु सं मागधराज बोधिस्वं । भवहि मम सहायु सवैराज्यं अङ तव दासि प्रभूत मुख कामां ॥ २ माच पुन वने वसाहि शून्ये म भुयु तुणेषु वसाहि भूमिवासं । परमसुकुमार्‌ तुभ्य कायौ इह मम राभ्िवसाहि भु कामां॥ 16 ५4० ५१५ २० २४२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ प्रभणति गिरि बोधिसत्व खच्णं अक्टिलप्रमणिया हितानुकम्पी । सखस्ति धरणिपाल ते ऽस्त नित्यं नच अङ कामगुशेभिरर्थिकोऽस्सि। काम विषसमा अनन्तदोषा नरकप्रपातन प्रेततियंम्योनौ । विदुभि विगहिंत चाष्यना्यंकामा जहित मया यथ पक्रखेरटपिण्डं ॥ काम द्र्‌मफला यथा पतन्ती यथमिवं अभ वलाहका ब्रजन्ती । अध्रुव चपलगामि मारतं वा विकिरण सवेशुभस्य वञ्चनीया ॥ काम अलभमान दह्ययन्ते तथ अपि लब्ध न तुच्धि विन्द्‌ यन्ती। यद पुन अवशस्य भक्तयन्ते तद महदुःख जनेन्ति धोरकामाः॥ काम धरणिपालये च दिव्या तथ अपि मानुष काम येप्रणीता। एकु नरु लमेत सवंकामां नच सो तृत्चि लभेत भूयु एषन्‌ ॥ ये तु धरणिपाल शान्तद्‌ान्ता आयं अनाश्रव घम॑प्रणेसंन्ञा । प्रज्ञविदुष तुप्त ते सुतृष्रा नच पुन कामगुणेषु काचि तु्तिः। काम धरणिपाल सेवमाना पुरिम न विव्यति कौरिसंस्कृतस्व। लवणजल यथा हि नारू पित्वा भुयु तुष वधंति कामसेवमाने ॥ अपि च घरणिपाल पश्च कायं अधुवमसारकु दुःखयन््रमेतत्‌ । नवभि व्रणसुखेः सद्‌ा अवन्तं न मम नराधिप कामदछन्द्रागः॥ अहमपि विपुलां विजह्य कामां तथपि च इस्त्रिसहसखद शंनीयां । अनभिरतु भवेषु निगेतो ऽहं परमशिवां वरबोधि प्राप्तुकामः॥ राजा अह । कतमदिशि कुतो गतोऽसि भिक्त क्र च तव जन्म क्रते पिताक्त माता । चचिय अथ ब्राह्मणो ऽथ राजा परिकंय भिचलु यदौ न भारसंज्ञा॥ १६ ॥ बिम्बिसारोपरसक्रमणपरिवर्तः ॥ २४३ बोधिसत्व आह । श्रुतु ति घरणिपाल शाकियानां कपिलपुर्‌ं परम सुकद्धिस्फीतं । पितु मम शु्लोदनेति नाना तनु अह प्रत्रजितौ गुणाभिलाषी ॥ राजा अह्‌ । साघु तव सुदृष्टदशेनं ते यनु तव जन्म वयं पि तस्य शिष्याः। ५ अपि च मम रमस्व आशयेना यमपि निमन्तितु कामवौतरागो ॥ यदि लय अनुप्राप्रु भोति बोधिः तद मम सेति भोति घ्मस्वाभिं। अपिच मम पुरा सुलब्ध लाभा मम विजिते वससीह यत्खयभो॥ पुनरपि चरणानि वन्द्यित्वा कृतव प्रदक्तिणु गौरवेण राजा । सख कजनपरिवारितो नरेद्रः पुनरपि राजगृहं अनुप्रविष्टः ॥ १० मगघपुरि प्रवेशि लोकनाथो विहरिय शन्तमना यथाभिप्रायं, अथु करिय देवमानुषाणां उपगमि तीर्‌ निरञ्जना नरेद््रः।॥ ॥ इति ओललितविस्तरे बिभ्बिसारोपसंक्रमणपरिवतों नाम षोडश्रमो ऽध्यायः ॥ तेन खलु पुनभिंकवः समयेन रद्रको नाम रामपुचौ राजगृहं १५ नाम महानगरमुपनिसुत्य विहरति सख । महता शिष्यगणेन साधं सप्रभिः शिष्यशतैः। स तेभ्यो नेवसंज्ञानासंज्ञायतनसहत्रतायै घम देणएयति सम ॥ अद्रात्तीत्खल्वपि भिच्ूवो बोधिसत्वो र्द्रकं रामपुचं संघेगणिनं गणाचायं ज्ञातमभीष्ठितं बङ्जनपूजितं पण्डितसंमतं । दृष्टा चादखेतदभूत्‌ । अयं खल्वपि रुद्रको रामपुचः संधेगणौ गणा- २० चायः । ज्ञातो ऽभीष्ठितौो बङजनपूजितः पण्डितसंमतः । स 16* २४४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ चेदहमस्यान्तिकमुपसंक्रम्य व्रततपमारभेयं । नेष ममान्तिके विशिष्ट सन्नो भवेत्तापि प्रत्यकज्नानेन ज्ञातौ भवेच्चापि संस्कृतानां साश्रवानां सोपादानानां ध्यानसमाधिसमपत्तीनां दोषो दत्तो भवेत्‌ ॥ यन्वहं तथारूपमुपायमुपसंद शेयेयं येनैते च प्रत्यक्ता भवेयुः । ध्यानगोचराणां ५च समापत्यारम्बणानां लौोकिकसमाघीनामनिःसरणता दशिता भवेत्‌ यन्वहं रुद्र कस्य रामपुचस्थ सकासमुपसंक्रम्य स्वसमाधिगुणविशेषोञ्धा- वनाधं श्िष्यत्वभभ्युपगम्य संस्कतसमाधघीनामसार तामुपद्‌ श्येयमिति ॥ अथ खल भिक्षवो बोधिसत्व इदमथेवशमधिक्त्य येन र्द्रको रामपुचसिनोपरसक्रामदुपसंक्रम्य रुद्रकं रामपुचमेतट्‌ वोचत्‌ । कंसे १० माषं शस्ता क्स्य वा धमं देशितिमाजानासि ॥ दविवसुक्ते रुद्रको रासपुचो बोधिस्वमेवमाह । न भे माषं कशिच्चछास्ता। अपि तु खल पुनः सखयभेव मयेदं सम्यगधिगतमिति॥ बोधिसत्व आह । किं भवताधिगतं ॥ आह । नेवर्सन्नाना- संज्नञायतनसमापत्तेमोगे: ॥ १४ बोधिसत्ल आह । लभेमहि वयं भवतः सकासाद्‌ ववाद्‌ानुशा- सनीयस्य समाधेमागे ॥ आह । वाढटमस्त्िति यावद्‌ त्तौ ऽववा- दो ऽभूत्‌ ॥ ततौ बोधिस् एकान्तं गत्वा पयंङ्कुमाभुज्योपविशति सख ॥ समनन्तरोपविष्टस्य च बोधिसत्वस्य पुण्यविशेषेण च ज्ञानविशेषेण च २० प॒वेसुचरितचयाफलविशेषेण च सवंसमाधिपरिचयविशेषेण च ध्या- नप्रमुखानि सवाणि लौकिकानि लोकोत्तरणि समापत्तिशतान्या- सुखीभवन्ति सख ॥ साकाराणि सोदेशानि यथापि तल्चित्तवशव- १७ ॥ दुष्वरचयोापरि वतेः ॥ २४५ तिललादथ च बोधिसत्वः खतः संप्रजानन्र्‌ उत्थायासनाधेन रद्रको रामपुचस्तेनोपसंक्रामदुपर्सक्रम्य र्द्रकं रामपुचभेवमह । अस्त्यन्यो $पि माषं कथिदुत्तरे नैवसंन्नानासंन्नायतनसमापत्तेमागंः॥ सो जत्र वीन्नास्तीति । ततो बोधिस्लस्येतदभवत्‌ । न खल र्द्रकलैवास्ि श्रद्धा ५ वीं स्मृतिः समाधिः प्रज्ञा । ममाप्यसि श्रद्धा वीयं ख्यतिः समाधिः प्रज्ञा ॥ अथ बोधिसत्तो रद्रकं रामपुचमेवमाह । सयाधेष माषं धमों ऽधिगतो यच तं नियतः ॥ सो ऽवोचत्‌ । तेन ह्यागच्छ ववं चाहं चेमं गणं परिहराव दति | समानार्थे च बोधिसत्वं स्थापयति १ स्म आचायस्थाने च ॥ बोधिसत् अह । नैष माषे मागो निवृते न विरागाय न निरोधाय नोपसमाय नाभिन्नायै न संबोघधये न मणाय न ब्राह्मणाय न निवाणाय संवतेते ॥ इति हि भिक्षवो बोधिसत्लौ रुद्र कस्य रामपुचस्य संशिष्यस्या- वर्जनीकृत्व यावदलमिति कछला प्रक्रामद्‌ अलं ममानेनेति ॥ १५ तेन खलु पुनः समयेन पञ्चका भद्रवर्गीया रुद्रके रामपते ब्रह्मच चरन्ति स्म ॥ तेषामेतदभूत्‌। यस्य खलु वयमथाय दी घेराचं घटामहे उद्युज्यामंहे न च शक्कमो ऽन्तं वा पयन्तं चाधिगन्तुं तच्छमणेन गौ तमेनाल्यक्र च्छ णाधिगन्तुं साक्तात्कतं । तच्चास्य न रोचते । तथा चोत्तरि पेषते निःसशयमेष शस्ता लेके भविष्यति । यच्चैष २० साच्षात्करिष्यति । तदसभ्यं संविभच्यतीति ॥ एवं विमृष्य पञ्चका भद्रवर्गीया रद्रकरामपुचसकासादपक्रम्य बौोधिसत्तमन्वबश्चन्‌ ॥ २४६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ दति हि भिच्वो बोधिसत्तौो यथाभिप्रेतं राजगरहे विहत्य मगधेषु चारिकां प्रक्रामत्‌ साधे पञ्चकेभद्र वर्गैः ॥ तेन खलु पुनः समयेनान्तराच्च राजगृहस्यान्तराचचच गयाया यो ऽन्यतमो गण उत्सवं करोति सख । तेन च गणेन बोधिमच्वो ५ ऽभिनिमन्तितौ ऽभूत्‌ । वासेन भक्तेन च साधे पञ्चकेभद्रवगीचिः।॥ अथ खलु भिक््वो बोधिसत्वो मगधेषु चयो चरन्‌ येन मागधकानां गया तामनुसुत्य तामनुप्राप्नतो ऽभूत्‌ । तच खल्वपि भिक्षवो बोधिसत्वः प्रहाणार्थी विहरति स गयाशीषं पर्वते ॥ तचाख विहरतसिसखर उपमाः प्रतिभान्ति ख । अश्रुतपूवेा अनभिज्ञातपूवोः। १० कतमासिसखः । ये केचित्ते खल्वपि यमणब्राह्यणाः कामेभ्यो ऽनव- छृष्टकाया विहरन्ति स्म । कामेभ्यो ऽनवछष्टचित्ता्च विहरन्ति सख यापि चैषां कामेषु नन्दिः काभेषु रागः कामेषु छन्दः कामेषु तुष्णा कामेषु पिपासा कमेषु सूक कमेषु परिद्‌ाहः काभमेष्वध्यवसानता साप्यनुपशान्ता । किं चापि ते आमेपक्रमिकां शरीरोपतापिकां १५ दुःखां तीतां खरां कटुकाममनापां वेदनां वेदयन्ते अथ तद्यभव्या एव ते उन्तरि मनुष्यधमादलमायंज्ञानदशंनविशेषं साकतात्क्त ॥ तद्यथापि नाम पुरूषो ऽग्न्यथीं ज्योतिगेवेषी ज्योति पर्येषमाणः स आद्रे काष्टमादायाद्रौ चोत्तरारणीसुदके प्रक्ष्य मध्याद्‌ अभव्यो ऽसावभिमुत्पाद्‌ यितुं तेजः प्रादुष्कत । एवभेव च दमे अमणत्राह्मणाः २० कामेभ्यो ऽनवछृष्टकाया अनवक्ृष्टचित्ताञ् विहरन्ति । याधेषां कामेषु नन्दिः कामेषु रागः कामेषु इन्द्‌ः कामेषु तुष्णा कमेषु पिपासा कामेषु मूका कामेषु परिदाहः काभेष्वध्यवसानं तदप्यनुपशान्तं । १७ ॥ दुष्कर चयोापरि वर्तः ॥ २४७ किं चापि ते आत्मोपक्रमिकां शरीरोपतापिकां दुःखां तीव्रां खरां कटुकां वेद्‌ नां वेद यन्ते । अथ तल्यमव्या एवोत्तरि मनुष्यघमादलमा- ्य॑ज्ञानरशनविशेषं साक्तात्कतै । इयं बोधिसत्वस्य प्रथमा उपमा प्रतिमाति स्र ॥ मूयञ्ाद्येतदभूत्‌ । य दमे अमणब्राह्मणाः कमेभ्यो व्यपकृष्ट- ५ कायचित्ता विहरन्ति । यापि तेषां कमेषु नन्दीति सवै कतव्य यावज्ज्योतिं पयेंषत दति स आद्र काषटमादाय स्थले सखापयिला आद्रौ चोत्तरारणिं मधौयाह अभव्यो ऽसावमिसृत्पादयितुं । एव- मेव य दमे अमणब्राह्मणा इति सवं पू वंवत्कायं यावदभवया उन्तरि मनुष्यधमाद लमा यंज्ञानद शेन विशेषं साक्तात्कतु । दयं दितीया उपमा १ प्रतिभाति सख । पूवंमश्रुता चाविज्ञाता च ॥ पुनरपरं य इमे अमणतब्राह्मणा भवन्तः कामेभ्यो व्यपकष्टका- यचित्ता विहरन्ति । यापि तेषां कामेषु नन्दिः । इति सव पेयालं । तदथेषासुपशान्तं । कतं चापि ते आत्मोपक्रमिकां शरोरोपतापिकां दुःखां तीत्रां खरां कटुकां वेदनां वेद्यन्ते ¦! अथ खलु पुनभेव्या १५ एव ते उत्तरि मनुष्यघमादलमायेन्ञानदशंनविशेषं साल्लात्कत । तयथापि नामेह स्यात्पुरुषो ऽग्न्यर्थी ज्योतिगवेषी ज्योतिः पयेषमाणः स शुष्क काष्टमादाय शुरष्का चोत्तरारणिं स्थले प्रतिष्ठाप्य मध्यात्‌ स भव्यो ऽभ्रिमभिनिवैतंयितुं तेज : प्रादुष्कतु । एवभेव य इमे भवन्तः अमणब्राह्यणा इति स्तै यावदेदनां वेदयन्त दति अथ च पुनभव्या २० एव ते उत्तर मनुष्यधमादलमा्ंज्ञानद शंनविशेषं साक्षात्तु । इयं तृतीया उपमा प्रतिभाति ख । अश्रुतपूवा चाविज्ञातपूवा च ॥ २४८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० अथ खलु भिक्षवो बौधिसत्त्वखेतदभूत्‌ । अहं खखेति कामभ्यो अपकृष्टकायो विहरामि व्पकृष्टचित्तञ्च । यापि मे कामेषु नन्दीति सर्वे यावत्तदपि मे उपशान्तं ¦ किं चायहमात्मोपक्रमिकां शरीरोपतापिकां दुःखामिति पेयालं यवेदेदनां वेदि । अथ खस्हं ५ भव्य एवोत्तर मनुष्यधमादरलमार्यज्ञानद शंन विषं साक्तात्कतु ॥ दति हि भिक््वो बोधिसतत्लौो यथाभिप्रेतं गयायां विहत्य गयाशीर्षे पवते जद्घाविहारमनुचद्कम्यमाणो येनोरुविस्वा सेनापति- य्रामकसलद नुमुतसदनुप्राप्नो ऽभूत्‌ ॥ तचाद्राकौत्नदीं नेरज्जनामच्छो- दकां सूपतीर्थां प्रासादिकैख द्रमगु्मेरलंकछतां समन्ततञ्च गोचरग्रा- १० मां ॥ तच खसपि बोधिसत्वस्य मनो ऽतीव म्रस््चमभत्‌ । समो वताय भूमिप्रदेशौ रमणीयः प्रतिसलयनानुखूपः पयोप्नमिदं प्रहा- णाथिंककुलपुचस्याहं च प्रहाणार्थी यन्वहमिंहैव तिषेयं ॥ इति हि भिक्षवो बोधिसत्छस्येतद्‌भूत्‌ । पञ्चकषायकाले ऽहमिह जग्बद्रीपे ऽवतीणो हीनाधिमुक्तिकेषु सतेष्वाकीणेतीध्यैवगेषु नाना- १५ दृष्टिप्रस्कतैषु कायपिण्डयाहाभिनिविष्टेषु नानाविधेखातापनपरिता- पनैः कायश्च पर्येषन्ते प्रज्ञापयन्ति च संमूढाः । तद्यथा मन््रवि- चारकैरहस्तप्रलेहकि नयाच नकिर्‌ (अनामन्त्रणएकिर्‌) अनेकम्‌लिकिरमत्यमां- संकैर वाषिं्ैः सुरातुषोद कवजेनैरेकतिपञ्चसप्रकृलभिक्ायहणेमलफलभै- वालककुशपचगोमयगोम्‌चपायसद धिसपिःफाणितामपिष्टकमक्तणपाने : २० सारसिकापोतकसंदं शि कोत्सुष्टसंप्रक्ालकेः । ग्राम्यारण्याभिञख्च वुत्तिभिः। गोत्रतमृगश्चवराहवानरहसिब्रतेच स्थानमौनवीरासनेख एकालापके- यावत्सप्रालापकेः । एकभक्ता एकाहोराचचातुध्यपश्चषडुकालान्तराश्च १७] ॥ दुष्करचयोापरिवतेः ॥ २४९ पत्तच्षपणमासच्पण चान्द्रायशैश्च गृद्धोल्‌कपक्घारणे्च फलमुज्ञा- सनवल्वलद भबल्वजोष्रकम्बलाजकम्बलकेशकम्बलच मनिवेशने्च आद्र पटास्लोपकजालश यनैख भस्मशकलापाषणफलककंण्ट कतुणसुसलशय- नावाकिहरोत्कट्‌कस्यण्डिलिशयनेश्च एकवास द्वि चिचतुष्यञ्चषटु प्रह वा- सोभिनग्रभातवैश्च स्थानाखानविधिभिख दीचकेशनखश्मश्रुजटामकुट- धारणे एककोलतिलतण्डुलाहरि श्च भस्ममसिनिमास्योद्ततमो- रजपाशरापङ्कपरि स्रकणिश्च लोममुज्ञकेशनखचीवरपज्ञर करङ्कधारणेख उष्णोद्‌ कतण्डुलोद कपरि खावितकाम्बलिकस्थालीपानी यपानैश्च अङ्गा रधात॒कषायतिद्‌ण्डमुण्डिककुण्डिककपालखटटङ्गघार णश्च शुधि प्रद्य- वगच्छन्ति संमूढाः । धूमपानागििपानादित्यनिरीकरणपश्चतपेकपादो- १० धवाङखानैकचरणेख तपः संचिन्वन्ति । तुषाद्यङ्गारदाहनिकु्सा- घनपक्कशिलापचनाभिजलप्रवेशनमरुतीथंगमनमरेशेष्टां गतिं मृग- यन्ते । ओंकारवषड्धारस्वघाकारस्वाहाकाराशी्वचनस्तिचयनावा- हनजप्यमन््ाध्ययनघारणकरणेख शधं म्रत्यवेगच्छन्ति | शुद्धं चात्ानं मन्यमाना इमानाश्रयन्ते । तयथा ब्रह्न रुद्र विष्ण्दे वौीकमारमातुका- १५ त्यायनी चनद्रादिल्यवैख्वणवरुणवासवाश्चिनौ नागयक्तगन्धवसुरगरूड- किन्नर महोरगराकस्प्रेतभूतक्रुम्भाण्डपार्षद गणपतिपिशाचांश्च देवधिंरा- जर्धित्रहमर्ष्च नमस्यन्ति । तेषु च सारसैक्निनो भवन्ति । पुथिव्या- भ्रजोवाघ्नाकाशरं चाश्यन्ते गिरिनदीनदयत्ससरोहद्‌ तडागसागरसरः पाल्वलपुष्करिणीकूपवन्गुस्मलतातृणस्थाणुगोष्टग्मशानचत्वर पङ्कार का- २० न्तरापणमुखानि चाथरयन्ते । गृहस्तम्भोपलमुषलासिधनुपरशुशरशक्ति- चिशरलां खच नमस्यन्ति । दधिघुतसर्षपयवग्रतिसरादू वोमणिकनकरजता- २५0 ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ दिभिख मङलं प्रल्यवगच्छन्ति । एवंविघानिीमे तीथ्याः कुवेन्ते । आयतन्ते च संसारभयभीताः ॥ दह च कचित्यरच मन्यन्ते स्गापवगावस्माकभेतेभ्यो निर्वत्छंत दूति । भिथ्यामागेप्रयाता अशरणे श्रणसज्िनो ऽमङ्कल्ये मङ्गलसंज्लिनो ५ ऽशद्धा शुचिं मन्यन्ते ॥ यन्वहं तादृशं त्रततपोविशेषमालमेयं यथा सर्वंपरप्रवादिनश्च निगृहीताः स्युः । कमेक्रियाप्रणष्टानां च स्वानां कम॑क्रियाविप्रणाशमादश्येयं । ध्यानगोचराणां च रूपावचराणां च देवानां ध्यानविशेषोपद्‌ शंनादावजेनं कुयमिति ॥ इति हि भिक्तवो बोधिसत्लत एवं चिन्तयित्वा षड्कं महा- १० घोरं त्रततपःसुदुष्करात्सुदुष्करां दुष्कर चयामालभंते स्म । केन कारणे नोच्यते दुष्कर चर्येति । दुष्कर कारिकेषा तेनोच्यते दुष्कर च्येति ॥ न सं कं्ित्सत्लः सत्वनिकाचे संविद्यते । मनुष्यो वा अमनुष्यो वा यः समथंस्थारूपं दुष्करं चरितुं । अन्यच चरमभविकाद्वोधिसत्लाद्य आस्फानकध्यानं समाप्यते सख ॥ केन कारशेनोच्यते आस्फानकमिति। १५ स चतुथंध्यान आदित एवं समापद्यमान आश्वासम्रश्चासानुपरोघधयति संनिरोधयति । अकल्यं तद्यानमविकल्यमनिञ्ञनमपनीतमस्यन्द नं सवे- चानुगतं च सवच चानिथितं । न च तद्यानं जातु केन चित्समापत्नं पूवे शेषेण वा अशैषयेण वा प्रलिकवुद्धैन वा चयोप्रतिपत्निन वा बोधिसत्वेन । अतञ्चास्फानकं नामोच्यते ॥ आकाशमस्फरणमकरणमविकरणं तच्च २० सवै स्फरतीति ह्याकाश्समम तद्यानं तेनोच्यते आस्फानकमिति ॥ अथ खलु भिक्षवो बोधिसत्लो लोकस्या्चयंसंद शनाधं तीधि- कानां च दपेनिघातनाधं परप्रवादिनां च निग्रहाधं देवानां चा- १७ ॥ दुष्करचयेपरिवतंः ॥ २५१ वजंनाथेमुच्छेद शाशतवादिनां च सत्त्वानां कमेक्रियाप्रणष्टानां कमे- क्रियावतारणा्थं पुण्यफलोद्धावनां ज्ञानफलसंद शंनाधं ध्यानाङ्गवि- भजनाधे कायबलस्थामसंद शनाथं चित्तशौयंसंजननाधं चासंस्कृतायां पृथिव्यां पच॑द् माभुज्य निषीदति सख । निषद्य च सखकायं चेतसा निगृहीति स्म । निष्यीडयति स्म ॥ ततो मे भिकवौो हैमन्तिकासवष्टकराचिषु तथा कायं निगृहतौ निष्पीडयतः कक्ताभ्यामपि खेदाः प्र्रवन्ति सख्म। ललारखादपि खेदाः प्र्रवन्ति सख । भमौ निपतन्ति ख । अवश्यायन्त ऊष्मायन्तौ बाष्या- यन्तः । तव्यथापि नाम वबलवान्पुरूषौ दुबेलतरं पुरुषं ग्रीवायां गृहीता निष्मीडयेत्‌ । एवमेव भिच्व दम कायं चेतसा निगृहणतौ १० निष्पीडयतः कल्लाभ्यामपि सखेदा: प्रथ्रवन्ति स ललारादपि खेदाः प्रश्रवन्ति स्म | भूमौ निपतन्ति सख । अवश्चायन्त ऊष्मायन्तो बाष्या- यन्तः ॥ तस्य मे भिक्व एतद भूत्‌ । यन्वहमस्फानकं ध्यानं ध्यायेयं ॥ ततो मे भिक्तव आस्फानकं ध्यानं ध्यायतो सुखतो नासिकातश्चा- १५ खासग्रश्चासावुपनिरुद्धावभूतां । कणंद्िद्राभ्यासुच्चशब्दा महाशब्दा निखरन्ति स्म । तद्यथापि नाम कमारगगेयौ मध्यमानायामुचश्ब्दो महाशब्दो निश्चरति । एवमेव मे भिक््वौो मुखनासिकग्यामाश्चा- सप्रश्चासावुपरुद्वावभरूतां ओतद्िद्राभ्यामुच्शनब्दो महाशब्दो निश्चर- ति सख ॥ तस्य मे भिक्तव एतदभूत्‌ । यन्वहं भूय आस्फानकं ध्यानं ध्याधेयमिति ॥ ततो भे भिक्षवो मुखनासिकाओ्नोचाणपरूद्ानि २५२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ चाभूवन्‌ । तेषूपरुदैषु वायुरूधं शिरःकपालसुपनिहन्ति स्म । तव्यथापि नाम भिक्वः पुरुषः कुण्डया शक्तया शिरःकपालमुपहन्याद्‌ एवमेव मे भिक्षवो मुखनासिकाश्रोचेषूपरुडेषु आशासप्रश्चासा ऊर्धं शिरःकपालसुपनिघ्नन्ि स्म । ५ तां चावस्थां दृष्टा बोधिसत्लस्य तच केचिहदैवा एवमाङ््‌: | कष्टं भो कालगतो वताय सिद्वाथेः कमारः ॥ अपरे एवमाङ्ञः । नायं कालगतः । अपि तु ध्यानविहार एषो ऽहंतामेवंविघध इति ॥ तस्यां च वेलायामिमां गाधथामभाषन्त । मा खल्वयं शाक्नरेनद्रगभों द्यपणेसंकल्य दहिवरण्ये । %० छला चिलोकं दुखितं ह्यनाथं कालं करिष्यत्यक्तताथे एव ॥ हा सत्वसारा सदृटप्रतिन्ना सद मंयज्ञेन निमन्तिताम्‌ । वयं पुरा तै तुषितेषु नाथा क्र सा प्रतिज्ञा तव शुद्धसत्त्व । अथ ते दे वपुचास्तराय्चिंशेषु देवेषु गला मायदिव्या एवमर्धं आवयन्ति । कालगतः कुमारः ॥ १५ अथ मायदेवी अप्छरागणपरिवृता अधेराचसमये नैरज्ञना- यास्तीरे येन बोधिससेनोपसंक्रान्ता सा पश्यति सख बोधिसच्तं शष्कगाचै । कालगतमिव दृष्टा बाष्पगद्रद्‌ कण्डया रोदितुमारब्धा ॥ तस्यां च वेलायामिमां गाधामभाषत । यदा जातो ऽसि मे पु वने लुम्बिनिसाड्ये । २० सिंह वचागृहीतस्तवं प्रक्रान्तः सप्र पद्‌ खयं ॥ दिशां चालोक्य चर्तुरे वाचा ते प्रव्याहता शुभा । द्य मे पिमा जातिः साते न परिपूरिता ॥ १७] ॥ दुष्करचयापरिवतंः ॥ २५३ असितिनाभिनिदिष्टो बुद्धो लकि भविष्यसि । सुखं व्याकरणं तस न दृष्टा तेनं नित्यता ॥ चक्रवतिधियं पु नपि भुक्ता मनोरमा । न च बोधिमनुप्राघ्रो चातो ऽसि निधनं वने । पुबार्थे कं प्रपद्यामि कं व क्रन्दामि दुःखिता। कौ मे दधेकपुचस्य किंचित्मराणएस्य जीवितं ॥ नोधिसत्त आह । कैषा अति लां करुणं रुदासि प्रकीणैकेशा विनिवत्तशोभा। पुचं ह्यतीवा परिदेवयन्ती विचेष्टमाना धरणीतलस्था ॥ मायष्देवौी आह । मया तु दश्मासां वै कुली वच्च इवा धुतः। सा ते ऽहं पुचका माता विलापामि सुदुःखिता ॥ अथ बोधिसत्व अश्चासयत्ुवाच । न भेतव्यं पु्लालसे अमं ते सफलं करिष्यसि। अमोघं बुदपरित्यागं। असितनिदेशरं च व्यक्तं करिष्यामि दीपंकरस्य व्याकरणं "व्यक्तौकरिष्यामि च ॥ अपि शतघा वसुधा विकीयेत मेरुः सवे चाभसि रलरशृङ्खः चन्द्राकंतारागण म्‌ पतेत पृथम्‌ जनो नैव अहं म्रिये । यस्मान्न शोको लि अच कायो नवै चिराद्रच्यसि वबुद्धबोधिं॥ सहश्रवणषदिव देवी माया संप्रहषिंतरोमकूपजाता बोधिसत्वं २० मन्दार वपुचैरभ्यवकीयं चिप्ररकिणीङकला दिव्यतूरथैः संप्रवाद्यमनैर्येन स्वभवनं तेनोपजगाम ॥ २५४ ॥ सलितविस्तर : ॥ [अ० तस्य भे भिक्तव एतद भत्‌ । सन्धेके अरमणन्राह्मणा ये ऽल्याहा- रतया शुचिं मन्यन्ते । यन्वहमल्पाहारतया प्रतिपेयमिति । अभिः जानाम्यहं भिक्तव॒ एकमेवाद्ितीयं कोलमाहारमाहतं ।॥ स्यात्खलु य॒नर्भिंक्वो युष्माकं एषा बुधिः । महत्तरं तच काले कोलमासीदि- ५ति। न खसवेवं द्रष्टव्यं । अथ खल्वियदेव तत्र काले कौोलमभरत्‌ ॥ तस्य भे भिक्षव एकमेव कोलमाहारमाहरतो ऽदधितीयं कायो ऽत्यथें करितो ऽभूहूबलः । तद्यथापि नाम भिक्तव अआसीतकौपवाणि वा कालापर्वाणि वा एवभेव मे ऽङ्प्रत्यङ्गान्यभवन्‌ । तद्यथापि नाम कर्वटपाशुंका एवभेव मे पाशुका अभूवन्‌ । तद्यथापि नाम वाहन- १० कारसालायां वा इसिसालायां वा जीणयामुभयतो विवृतायां गोपानस्यान्तरि काञ्च विराजन्ते व्यवभासन्ते एवभेव मे पाशुका अन्तःकाये उभयतो विराजन्ते सख व्यवभासन्ते सख । तयथापि नाम वर्तन्या वेण्युन्नतावनता भवति समविषमा एवं मे पुष्टीकण्टकौ ऽभरदुत्नतावनतः समविषमः। तद्यथ तिक्तकालाबुस्रूणो लून अआ- १५ लानो भवति संम्लानः समुत्परकजात एवमेव शिर अम्लानमभ्‌- त्संम्लानं समुत्पुरकजातं । तद्यथापि नाम यीष्माणां पञ्िमे मलस कूपतारका दूरगता भवन्ति छृच्छेण संप्रकाश्यन्ते एवमेव मे ऽकिता- रकौ दूरगतावभूर्तां छुच्छेण संप्रकाखेते सम । तद्यथापि नामाजपदं वोष्रपदं वा एवभेव मे कन्लाकृक्तिवक्षादौन्यभूवन्‌ ॥ ततो चद्‌ाहं २० भिक्षवः पाणिना कुक्षिं स्पृशामीति पुषठिकणष्टकमेवस्प्राक्षसुत्ति्टामीति चाभिसंस्छृवेस्तथेवावकृन्ज : प्रयाभमेण प्रापतं । ततः कच्छे णोत्थितौो ऽपि १७ | ॥ दुष्करचर्यापरि वर्तः ॥ २५५ पांशुकतानि गाचाशि पाणिना प्रमृजतो भे परतिरोमाणि कायाः च्छीर्यन्ते द । यापि मे मृत्पौराणी शुभवणेतनुः साषन्तरधा- दचापीदं खहत्तप्रधानं प्रहितात्मनः। सामन्ताश्च भे गोचरग्रामवासिन एव॑ संजानन्ते सख । कालको वत मोः अरमण गौतमः । श्यामको वत भोः अमणो गौतमः। महुरदक्विवंत भोः श्रमणो गौतमः। ५ चाप्यस्याभृत्पौराणी शुभवणा निभा साय्यन्तरहिता ॥ तस्य भे निच्व एतद्‌भत्‌ । यन्वहं भूयस्या माचयाद्ाहारतया प्रतिपद्येयमिति । अभिजानाम्यहं भिक्व एकमेव तण्डुलमदितीयमाः- हारमाहत ॥ स्याद्वो युष्माकमेवं महत्तरं तण्डुलं तस्थिन्काले ऽभूदिति । न खल्वेवं द्रष्टव्यं । अधेतावानेव तद्िन्काले तण्डुलो १० ऽभूत्‌ ॥ तस्य भे भिक्तव एकं तण्डुलमाहरतः चिप्र कायो ऽभूदिति प्ववद्यावन्बमहुरक्विवंत भोः श्रमणो गौतम इति। याष्यख साभूत्पौ- राणी शुभवर्णतनुः साप्यन्तर्हितेति ॥ तस्य मे भिक््व एतदभूत्‌ । यन्वहं भूयस्या माचयाल्याहारतायै प्रतिप्थेयभिति । अभिजानाम्यहं भिक्षव एकमेव तिलमद्धितीयमा- १५ हारमाहारयितुं पेयालं यावत्साप्यस्य शुभवणे तनुरन्तहिंतेति ॥ तस्य मे भिव एतद भूत्‌ । सन्ेके अमणब्राह्मणा ये ऽनाहा- रतया शुचिं मन्यन्ते । यन्वहं सर्वेण सवेमनाहारताये प्रतिपेय- मिति ॥ ततो ऽहं भिक्तवो ऽनाहारस्ितो भूवं ॥ तस्य मे भिक्वो ऽनाहारस्य कायो ऽतीव शुष्को ऽभूत्‌ कशो दुबेलः। तययथापि ना- २9 मासितकीपवौरणि वा कालापवाणि वा। ततो द्विगुणचिगुणचतुगुण- पञ्चगुणदशगुणं मे छशान्यङ्गप्रतयङ्गान्यभूवन्‌ । तद्यथा ककं कपाशुका २५६ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ वाहनशगलाय। वा गोपानसी (पाच) द्िपरिवतेना वेणौवत्पुष्टी- कष्टकः । तिक्रालाबुवच्छिरःकपालं । करूपतारका इवाक्तितारके । सो ऽहं भिक्ञवः साधुकमसुत्तिषठामीति गाचाण्यभिसंक्कु्व्॑नवकुन्ञः म्रापतं । छृच्छणएापि चोल्ितः पांशुकूतानि मे गाचाणि प्रमृजतः ५ पतिमूलानि रोमाणशींन्त । यापि मे सामच्शुभवणंतनुनिभा सा्ठन्तरघात्‌ ¦ तद्यथापि तद्र चप्रघानग्रहिताकलवात्‌ ॥ सामन्ताञ्च भे गोचरयामवासिनो जना एवं संजानन्ते सख । कालको वत भौ; मणो गौतमः । श्यामको वत भोः श्रमणो गौतमः । महुर कवि्व॑त भोः अमणौ गौतमः ॥ चाप्यस्य सामूत्पौराणी शुभव्णं- १० निभा साप्यन्तहिंतेति ॥ राजापि तदा शुद्धोदनः प्रतिप्रतिदिवेस बोधिस्लस्यान्तिके दूतं प्रेषयति ख ॥ दति दहि भिव बोधिसत्लो लोकस्याद्धुतक्रियासंद शना पूर्ववव्यावत्कमेक्रियाप्रणष्टानां सत्त्वानां कमेक्रियावतारणाधे पुण- १५ संचयानां चोज्ञावनाथं महान्नानस्य च गुणसंद्‌श्रंनाथं ध्यानाङ्गानां च विभजनाधेमेकतिलकोलतण्डुलेन षड़षाणि दुष्करचयंनुवतंयन्त- सुपद शयति स्म । अदीनमानसः षडषौ बोधिसत्वो यथा निष्‌ एवास्थात्‌ पयद्ेन न च दईैयापयाच्च्यवते सख । नातपाच्छाया- मगमन्न च्ायाया आतपं न च वातातपवृष्टिपरिबाणमकरोत्र च २० दंशमशकसरौोसुपानपनयति स । न चोच्चारप्रभ्रावक्चेष्मसिंहाणका- नुत्सृजति सख । न च संमिज्ञनप्रसारणएमकरोत्‌ । न च पा््ोदर पृष्टस्थानेनास्थात्‌ । ये ऽपिच ते महामेघा दुदिनवषाशनिशरब्री- १७ ॥ दुष्कर चयापरि वतं: ॥ २५७ प्महैमन्तिकासते ऽपि बोधिसत्वस्य काये निपतन्ति स्म । न चान्ततौ बोधिसत्वः पाणिनापि प्रादनमकरोत्‌ । न चेद्धियाणि पिथयति सख । न चेद्धियाथन्गुह्णीते ख । ये च तत्रागमन्य्रामकृमारका वा ग्रामकृमारिका वा गोपालका वा पशुपालका वा तृणहारिका वा काषटहारिका वा गौोमयहारिका वा ते बधिरत्वं पांशुपिशाच- ५ मिति मन्यन्तेस्म । तेन च क्रौडन्ति सख | पांशुभिश्चेनं म्रक्यन्ति सख॥ तच बोधिसत्वस्तेः षड वर्षेलावज्लूहन्दूनदु बंलकायः संवृत्तो ऽभूत्‌ । यदस्य कणश्रोताभ्यां तुणशत्ूलकं प्रकिप्य नासाश्रोताभ्यां निष्कास्यते स | नासाग्रोताभ्यां प्रक्तिष्य कणयोताभ्यां निष्कास्यते स । कणंश्रो- ताभ्यां प्रकिप्य मुखद्ररिण निष्कास्यते स । समुखद्वारेण प्रक्षिप्य १० कणेनासिकाश्रोताभ्यो निष्कास्यते सख । नासायां प्रक्तिपय कणंनासि- कामुखदारेण निष्कास्यते स्म ॥ ये च ते देवनागयन्लगन्धवसुरगरुडकिन्नरमहौरगा (मनुष्या मनुष्या) बोधिसल्लस्य गुणेषु प्रल्यक्लासे राचिदिवं समधिष्ठा बोधि सत्वस्य पूजां कृंवेन्ति स्म । प्रणिधानानि च कृवेन्ति स ॥ १५ तच बोधिसत्वेन तैः षडर्षेदुष्करचयौ संदशेयता परिप्रणौानि द्वादशनयतानि देवमनुष्याणां विभियानैः परिपाचितान्यभूवन्‌ ॥ तचेदसुच्यते । तस्य च गुणान्वितस्य पुराददिनिष््रम्य बोधिसत्वस्य । चिन्ता उपाययुक्ता सत्वायेहिताय उत्पन्ना ॥ २० पञ्चसु कषायकाले हीने ऽधमाधिमुक्तिकि लेके । जातो ऽस्मि जम्ब॒द्वीपे धमेक्रिय उद्धरे लेके ॥ ६ १० ५१५ २० रेपः ॥ ललितविस्तर : ॥ | अ आकीणं तीर्थिंकगणे कौतहलमङ्गलेरिमे युक्ता । कायोपक्रमकरणे मन्यन्ते बालिशाः शुचिं ॥ अमिप्रवेशमङ्प्रपातपांशमस्मादिमकिता नम्राः । कायपरितापनाथं पञ्चातपयोगमनुयुक्ताः ॥ मन्तराविचार करणा केचिद्धस्तावलेहका अवुघधाः । न च कुख्रमुखकरोरान्न घारकुश्लान्तराच गृहन्ति ॥ न च यच स्वानुभवतौ न चाहितं तेन ति्ठवाक्यस्य । कुलभित्त एकगृ्या शुद्धं मन्यन्तिहात्मानं ॥ वरजन्ति सपि्तेलं फाणितद धिदुग्धमत्छमांसानि । स्यामाकसाकभक्ता म॒णालगडलकणाभक्ताः ॥ मलफलपतचभत्ताः कंशचीवरचमंकस्बलघराख । अपरे रमन्ति नम्राः सत्यमिदं मोहमन्यदिति मूढाः ॥ घरिन्ति ऊधेहस्ता ऊधकेशा जटाश्च धारेन्ति । मागानतिप्रनष्टां अमागेसंस्था सुगतिगमनकामःः: ॥ तुणसुसलभस्मश्यनाः कण्टकशयनाञ्च उत्करघ्यायि । स्थित केचिंदेकपष्दि ऊधम खार स॒यंपश्यन्तः ॥ उत्सां सरस्तडागां सागरसरितश्च चन्द्रसूर्यौ च । वुक्षगिरिशेलशिखरां कुम्मं धरणीं नमस्यन्ति ॥ विविधैश्च कारेसि कायं परिशोघधयन्ति संमूढाः । मिध्यादृष्टिपरीताः क्षिप्रं प्रपतन्त्यपाचेषु ॥ यत्नमहं त्रततप दुष्करचवा समारभे घोरां । य॑ दुष्करं न शक्ये चरितुं देवैम॑नुधेवा ॥ १७ | ॥ दुष्करचयापरि वतः ॥ अस्फानकं च ध्यानं ध्यायेयं वज्चकल्यदूटस्थामं । य॑ ध्यानं न समथो: प्रेकजिनापि दशंयितुं ॥ सन्तीह दे वमनुजाः तीधिंक लृहत्रतेन ह्यन्ते । तेष परिपाकहेतो दुष्करत्रततपरभेय स्तीव्र ॥ पयं माभुजित्वा उपविष्टो ऽभत्ख्ले असंस्तीणे । कौोलतिलतण्ड़लेना आहारविधि विदशति ॥ अखासविग्रहौीनः म्रश्चासवजिंतु न चेज्ञते बलवान्‌ । षड्षाणि प्रवरं च्यायत्यास्फानवं ध्यानं ॥ क्सयं नो न विकस्य न चेञज्ञनं नापिमन्येन प्रचारं । अआकाश्घातुस्फरणं ध्यायल्यास्फानकवं घ्यानं ॥ न च आतपातु छायां कायाया नातपं गतञ्चासौ । भेर्रिव निष्रकम्प्यो ध्थायत्यास्फानकं ध्यानं ॥ न च वातवृष्िक्छदनं न दंशमशकासरीसुपाचाणं.। अविकोपितया चया ध्यायल्यास्फानकं ध्यानं ॥ न च केवलमात्माधं च्याचत्यास्फानकं ध्यानं । अन्यच करूणचित्तो भावी लोकस्य विपुला ॥ ये य्ामद्‌ारकाञच गोपालाः काषहारतुणहाराः । पांशुपिशाचकमिति तं मन्यन्ते पांश्ना च म्रकत्त्ति ॥ असुचोना च किरन्ते विविघासे कारणाञ्च कारेन्ति। न च इज्ञते अमति वा ध्यायत्यास्फानकं ध्यानं ॥ न चे नमति नो विनमते न कायपरिरच्षणा स्पुशति। किंचिन्नोच्चारप्रसवं शब्देषु न संच्रसी न परप्रे्ती ॥ ^ २५५ 40 ५५ २0 ५१० ५१५ २६० ॥ ललितविस्तर: ॥ | अ संशष्कमांसरूधिरं चम॑स्ताच्चख्िकाश्च अवशिष्टा । उद्‌राच्च पुशिवंशो विदृश्यते वतिता यथा वेणौ ॥ ये ते कृताधिकारा देवाः सुरनागयक्तगन्धवोाः। प्रक गुणधरस्या करोन्ति पूजां दिवा राचौ ॥ प्रणिधिं च कुवेते ते वयमपि तादृश भवामहे ्लिप्रं। यथ एषं गगणचिनत्तो ध्यायत्यास्फानकवं ध्या ॥ न च केवलमात्माधं न ध्यानस्वाद्‌नात्र सुखबुद्या । अन्यच करूणबृद्या करिष्यत्यथं विपुललेके ॥ निहताः परप्रवादा ध्यामीकत तीधिंका मतिविहीनाः। कर्मक्रिया च दशित या प्रोक्ता काश्यपे वाचा ॥ क्रकृछन्द कस बोधि बोधिरिह सुदुलंभा बहृमि कल्यैः । जनताया इत्यथे ध्यायल्यास्फानकं ध्यानं ॥ द्रादरएनयुता पणे विनीत मरुमानुषास्िभियनैः । एतद धिरृत्य सुमति ध्यायत्यास्फपानकं ध्यानं ॥ ॥ दति ओ्रीललितविस्तरे दुष्करचयापरिवतों नास सप्र दशमो ऽध्यायः ॥ मारञ्च भिक्वः पापीयान्‌ बोधिसत्लस्य पडषाणि दुष्करचयी चरतः पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्वो ऽभूत्‌ । अवतारप्रे्ी । अवतारमवेषी न च कद्‌ाचित्किचिद्‌वतारमध्यगच्छत्‌ । सो ऽवतारमनधिगच्छन्नि- २० विसो विप्रतिसारी प्राक्रामत्‌ ॥ १८] ॥ नैरञ्जनापरिवर्तः । तचेदमुच्यते ¦ रमणीयान्यरण्यानि वनगुल्माश्च वीरुधा: । प्राचीनसमुरुवित्वायां यतर नेैरञ्जना नदी ॥ प्रहाणायोद्यतं तच सततं दृढविक्रम । पराक्रमन्तं वीर्येण योगक्तेमस्य प्राप्रथे ॥ नसुचिमेधुरां वाच भाषमाणो उपागमत्‌ । शाक्यपुजा समुत्तिष्ठ कायखदेन किं तव ॥ जीवतो जीवितं अयो जीवन्धभं चरिष्यसि । जीवं हि तानि कुरूते यानि कत्वा न सोचति ॥ क्रो विवणो दीनस्त्वं अन्तिके मरणं तव । सहस्रभागे मरणं एकभागे च जीवितं ॥ ददतः सततं दनं अभरिहोचै च ज़ह्तः। भविष्यति महत्युखं किं प्रहाणि करिष्यसि ॥ दुःखं मागे प्रहाणस्य दुष्करं चित्तनिग्रहुं । इमां वाच॑ तद्‌ा मारो बोधिसत्वमथात्रवीत्‌ ॥०॥ तं तथा वादिन मारं बोधिसत्तस्ततो त्रवत्‌ । प्रमन्तबन्धो पापीयं स्वेनार्थेन त्वमागतः ॥ अनुमाचं हि भे पुण्यैर्थो मार न विद्यते । अथो धेषां तु पुणेन तानेवं वक्तमहैसि ॥ नैवाहं मरणं मन्ये मरणान्तं हि जीवितं । अनिवतीं मविष्यामि ब्रह्मचयेपरायणः ।॥ २६१ ५0 ५१५ २० ५0 १५ २0 २६२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ श्रोतांसखपि नदीनां हि वायुरेष विगष्ोषयेत्‌ । विं पुनः शोषयेत्का्यं शोनितं प्रहितात्मनां ॥ शौनिति तु विशुष्क वै ततो मांसं विश्ष्यति । मसिषु चौयमानेषु भूयित्तं प्रसीदति । मूयम्छन्दख् वीयं च समाधिश्वावतिष्ठते ॥ ०॥ तस्येव मे विहरतः मराप्रस्योत्तमचेतनां । चित्तं नवित कार्य पश्च सत्त्वस्य शुद्तां ॥ असि छन्दं तथा वीयं प्रज्ञापि मम विद्यते । तं न पश्चाम्यहं लेके वीयाव्यो मां विचालयेत्‌ ॥ वर्‌ मुल्यु प्राणहरो धिग्य्राम्यं नोप्रजीवितं । संग्रामे मरणं ओेयो यच्च जीवेत्पराजितः ॥ नाशूरो जायते सेनां जित्वा चेना न मन्यति । शूरस्तु जायते सेनां लधु मार जयामि ते। कामालि प्रथमा सेना द्वितीया अरतिस्तथा । तृतीया क्त्यिपासा ते तुष्णा सेना चतुर्थिका ॥ पञ्चमी स्त्यानमिद्धं ते मयं षष्ठी निरुष्यति । सप्तमौ विचिकित्सा ते क्रोधम्रक्तौ तथाष्टमी ॥ लोभखोकौ च संस्कारौ मिध्यालब्धं च यद्यसः; । अत्मानं यञ्च उत्कर्षेयख वै ध्वंसयेत्यरां ॥ एषा हि नमुचेः सेना छष्णबन्धो प्रतापिनः । अच्रावगाढा दृश्यन्ते एते अमणब्राह्मणाः ॥ या ते सेना धर्षयति लोकमेनं सदेवकं । पट | ॥ नैरज्ञनापरि वतः ॥ २६२३ भेत्खछामि प्रज्ञया तां ते जमपाचमिवाम्बुना ॥ स्मृतिं सूपस्थितां कत्वा प्रज्ञां चैव सुभावितां । संप्रजानं चरिष्यामि विं करिष्यसि दुमेते ॥0॥ एवमुक्त मारः पापौयान्दुःखी दुमेना अनात्तमना विप्रति- सारी ततचैवान्तरधात्‌ ॥ अथ खल्‌ भिक्त्वो बोधिसत््वसयेतदभूत्‌ । ये केचिच्छमणा ब्राह्मणा व अतीतानागतप्रल्युत्यत्रेष्वश्वस्वाद्मोपक्रमिकां शरोरोपता- पिकां दुःखां तीत्रां खरां कटुकाममनापां वेदनां वद्‌ यन्धेतावत्परमं ते दुःखमनुभवन्ति ॥ तस्य मे भिक्तव एतद्‌ भूत्‌ । अनयापि खलु मया चयंयानयापि १० प्रतिपदा न कञ्िदुत्तरि मनुष्यधमादलमार्यज्ञानद शंनविशैषः साक्षा- त्कछतो नायं मागो बोधेनायं मागं आयल्यां जातिजरामरणर्समवा- नामस्तंगमाय । स्यात्तदन्यो मागो बोधेरायत्यां जातिजरामरणदुः खसमुद यानामस्तगमायेति ॥ तस्य मे भिव एतदभवत्‌ । यदहं पितुरुद्याने जम्बद्ायायां निषसो विविक्तं कामैर्विविक्तं पापकैरकृश्लैधर्मेः सवितकं सविचारं विविकजे प्रीतिसुखं प्रथमं ध्यानसुपसंपव्य व्याहाषे यावच्तुधेध्या- नमुपसंपद्य व्याहापं । स्यात्स मागो बोधेजांतिजरामरणदुःखसमुद- यानामसभवायास्तंगमायेति । तदनुसारि च मे विज्ञानमभूत्‌ । स मागो बोधेरिति ॥ तस्य ममैतदभत्‌ । नासौ मागेः शक्य एवं दौ बेव्यप्रात्तैनाभि- संबोद्धं । स चेत्युनरहमभिन्नाज्नानवबलेनैव लूहं दुर्बलकाय एव बोधिः २० २६४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ मण्डसमुपसंक्रमेयं । न मे पश्चिमा जानतानुकभ्पिता स्यात्‌ ¦ न चैष मामो बोधेः ॥ चन्वहमौदारिकमाहारामाहत्य कायवलख्यासं संजनयं पञश्चद्रोधिमण्डमुपसंक्रमेयं ॥ तच भिक्षवो चे ते ख्हाधिमुक्ता देवपुब्रासे मम चेतञेततिव ५ परिवितर्कमान्ञाय येनाहं तनोपसंक्रम्य मामिवमाङ्ः । मा ङ्ख लं सत्य॒रूषौदारि कमाहारमाहरेर्वय ते रौमक्पेरोजः प्रक्ेप्स्याम इति ॥ तस्य भे भिक््व एतद भूत्‌ । अहं खल्वगशन इत्यात्मानं प्रति- जनि सामन्ताथ भे गोचरग्रामवासिनो जना एवं संजानन्ते ख| १० यथानशनः रमणो गौतमः । इतीव मे खल्‌ लूहाधिमुक्ता देवपुचा रोमकृपेरोजः प्रक्तिपन्ति । स मम परमो मृषावाद: स्यात्‌ ॥ ततो बोधिसत्नौ मृषावादपरिहाराथै तान्दे वपुचाम्प्रतिकिष्यौदारिकमा- हारमाह तै चित्तं नामयति सख ॥ इति हि भिक्वः षडुषेत्रततपःसमुत्तीणो बोधिसत्वो ऽसादा- १५ सनादुत्धायौदारि कमाहारमाहरिष्यामीति वाच निञ्ारयति रू । तद्यथा फाणौकतं सुद्रयूषं हरेणकयूषं मथ्योदर नकुस्माषमिति ॥ अथ खलु भिक्तवः पञ्चानां भद्र वर्गोयानामेतद्‌मूत्‌ । तयापि तावच्चयेया तयापि तावत्मतिपदा मणेन गौतमेन न शकितं विंचिदुत्तरि मनुष्यधमेद्‌ लमायंन्ञानदशंनविशेषं साक्तात्कत । किं २० पु नरेत्यौदारिकमाहारमाहरन्सुखलिकानुयोगमनुयुक्तौ विहरद्वव्यक्तो बालो ऽयमिति च मन्यमाना बोधिसत्तस्यान्तिकात्मक्रार्मसे वारा- णस गत्वा ऋषिपतने मृगद्‌वे व्याहाषैः ॥ चे | ॥ नेरञ्ञनापरिवतंः ॥ २६५ तच बोधिस्तमादित एव दुष्करचयौ चरन्तं दशर याभिक- दुहितरः कुमाय उपगच्छन्द शनाय वन्दनाय पद्युपासनाय च ॥ तैरपि पञ्चक्रभेद्र वीं यै रुपस्ितो ऽभूत्‌ । एककोलतिलतण्डुलप्रदानेन च प्रति- पारितो ऽभूत्‌ ॥ बला च नाम द्‌ारिका बलगुप्रा च मुप्रिचा च विजयसेना च अतिमुक्तकमला च सुन्द्री च कुम्भकारी च उलुदि- ५ चिका च जटिलिका च सुजाता च नाम य्ामिकदुहिता आभिः कुमारि कामिबोधिसत्वाय सवोास्ता यूषविघधाः छलोपनामिता अभवन्‌ । ताखाभ्यवहत्य बोधिसत्वः क्रमेण गोचर यमे पिण्डाय चरन्वर्ण॑रूपबलवानभूत्‌ । तदयेण बोधिसत्वः सुन्दरः श्रमणो महा- अमण इत्याचक्तते ॥ १0 तच च भिक््वः सुजाता ग्रामिकदुहिता बोधिसत्वस्य दुष्क रचय चरत आअआदित एव बोधिसत्त्वस्य ब्रततपःसमुत्तारणाथं शरी- रस्याधायतनंहैतोश्च प्रतिदिवसमष्टशतं ब्राह्मणानां भोजयति सम । एवं च प्रणिदधाति सख । मम भोजनं मुत्वा बोधिसत्तौ ऽनुत्तरां सम्यक्स बोधिमभिरसंबुध्थेतेति ॥ १५ तस्य मे भिक्षवः षडुषेव्यतिवृत्तस्य काषायानि वस्ति परि जीणंन्यभूवन्‌ ॥ तस्य मे भिव एतद्‌ भूत्‌ । स चेदहं कौपीनप्रद्टादनं लभेयं शोभनं स्यात्‌ ॥ तेन खल ॒युनर्भिक्तवः समधेन सुजाताया ग्ाभिकदुहितुद्‌ासी राघा नाम कालगताभूत्‌ । सा शाणंकैः परिवैथ्य एमशानमयछृष्य २० परिल्यक्ताभूत्‌ । तदहमेवाद्राचीत्पांशुकूलं । ततौ ऽहं तर््पांशुकूलं वाभिन पादेनाक्रम्य दक्षिणं हस्तं प्रसायोावनतो ऽभूत्तद्रहीतुं ॥ २६६ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ अथ भौसा देवा अन्तरीक्षाणां देवानां घोषमनुखावयन्ति ख । आशर्यं माषा अद्खुतमिदं माषाः । यच हि नामेवं महाराज- कलप्रसृतस्य चक्रवततिराज्यपरित्यागिनः पांशुकूले चित्तं नतमिति । अन्तरील्ञा देवा भौमानां देवानां शब्दं श्रुला चातुमहाराजिकानां ५ देवानां चौषमुदौीरयन्ति स्म । चातुमेहाराजिका दे वास््रायचिंश्तः। चायचिंशा यामानां । यामासषितानां । तुषिता निमाणरतीनां | निमाणरतयः परनिमिंतवशवतिनां । परनिमिंतवश वर्तिनो यावद्रूह्य- काथिकानां॥ इति हि भिचवस्तत्त्णं तल्लवं तन्युह्लते यावद कनिष्ठभुव- नदेकघोष एकसनिनादरो ्यद्रतौो ऽभूत । आखयंमिद्‌ं माषा १० अड तमिदं । यच हि नामेवं महाराजकृलप्रसूतस्य चक्रवतिराज्यपरि- त्यागिनः पांशुकूले चित्तं नतमिति ॥ अथ बौोधिसल्लेख पुनरधेतदभवत्‌ । लब्धं मया पांश॒कूलं स चेदुदकं लभेयं शोभनं स्यादिति ॥ ततस्तचैव देवता पाणिना महीं पराहन्ति ख । तच पुष्करिणौ प्रादुरभूत्‌ । अव्यापि सा पाणिहंतेति १५ पृष्करिणी संज्ञायते ॥ पुनरपि बोधिस्छस्येतद्‌भवत्‌ । लब्धं मया पानीयं स चेच्छिलां सभेयं यतैदं पांशुकूलं प्र्ालयेयं शोभनं स्यात्‌ ॥ अथ तनैव शक्रेण शिला तत्क्णमेवोपनिक्षिघ्राभूत्‌ । ततो बोधिसक्वस्त- त्पाशु कूलं प्रक्षालयति स्म ॥ २० अथ शक्रौ देवराजो बोधिसत्तमेवमाह । ददस्वेदं सत्पुरुष मह्यमहं प्र्ञालयिष्यामीति ॥ ततो बोधिसत्वः स्वयकारिरता प्र्रज्यायाः संदशंयितुं तत्पांुकूलं शक्रस्यादत्वा सखयभेव प्र्तालयति १८| ॥ नैरज्ञनापरि वतं: ॥ २६७ सम । स ओआान्तः क्ञान्तकायो ऽवतीयं पुष्करिणीमुत्तरिष्ामीति ॥ मरिण च पापीयसा दैष्याघधमेपरीतेन पुष्करिण्या अल्युच्छितानि तरानि निभितान्यभूवन्‌ ॥ तस्याश्च पुष्करिण्यासलीरे महान्ककभपादपः। तच देवतां बोधिसत्तौ लोकानुवृत््या देवतानुयहाथं चाव्रवीत्‌ । अहर देवते वुकुशखामिति ॥ तया वुक्शाखावनामिताभूत्‌ । तां बोधिसत्वो ऽवलम्ब्योत्तरति सख । उत्तीचयं च तस्य ककुभपादपस्या- घस्तात्तत्पांशुकूलं सघारीकृत्या सीव्यति सख । अद्यापि तत्पांश्रुकूल- सीवनमित्येवं संज्ञायते ख ॥ अथ विमलप्रभो नाम शुद्धावासकायिको देवपुचः स दिव्यानि चीवराणि काषायरङ्करक्तानि कल्यिकानि अमणसारूप्याणि बोधि सत्वायोपनामयति स्प । बोधिसत्व तानि गृहीता पुव निवास्य संघारीप्रावुत्य गोचर ग्रामाभिसमुखो ऽभूत्‌ ॥ तच देवताभिर्रुविल्वासेनापतियामके नन्दिकयामिकंदुहितुः सुजाताया अरोचितमभूदधैराचसमये । यदथ लं महायज्नं यजसे तस्माद्रतादुत्तीणेः स सुभगमौद्‌ारिकमाहारमाहरिष्यति । त्वया च पवें प्रणिघानं कृतं मम भोजनं भुत्वा बोधिसत्वो ऽनुत्तरा सम्य- वसं बोधिमभिर्सबुध्येत इति । यत्ते करण्यं तत्कु रुष्वेति ॥ अथ खल भिक्षवः सुजाता नन्दिकग्रामिकदुहिता तेषां देव- तानां तदचनं श्ुत्वा शीघ्रं शोघ्रं गोसहस्रस्य क्ौरात्सप्तकत्सारोद्ता- दम्यमोजोमण्डं गृहवति स । गृहीला च सा तत्लीरम(मिनवम)- भिनवैस्तण्डुलैरभिनवायां स्थाद्यामभिनवां चृल्लौसुपलिय तद्भोजनं साधयति स । तसिश्च साध्यमाने इमानि पूवंनिमित्तानि संदृश्यन्ते १५ २० २६८ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ ख । तस्मिन्वल्लपि चीरे यौवत्सस्वस्िकनन्दयावतपद्यवधंमानादीनि मङ्ल्यानि संदृश्यन्ते स ॥ ततस्तस्या एतद भूत्‌ । यादृशानीमानि परवनिमित्तानि संदृश्यन्ते निःसं्रयसिदं भोजनं भत्वा बोधिसन्लो ऽनुत्तरां मम्यवसं बोधिं प्राप्ति । सामुद्र ज्ञानविधिकज्न् नैमित्तिकस्तं ५ प्रदेशं प्राप्तो ऽभूत्‌ । सो ऽपि तथेवामृताधिगमनमेव व्याक्रतवान्‌ ॥ ततः सुजाता तं पायस पक्व स्थण्डिलमुपलिप्य युष्पेरवकौयं गन्धो- दकेनाभ्युच्यासनं प्रज्ञाय सत्छत्योत्तरा नाम चेरौीमामन््रयते ख । गच्छोत्तरे ब्राह्मणमानयाहमिदं मघुपावसमवलोकयामि ॥ साध्वायं इति प्रतिश्रुत्य (उत्तरा) पवौ दिश्मगमत्‌ । सा तच बोधिसत्व १० पश्यति सख । तथेव दक्िणां बोधिसत्वमेव पश्यति सम । एवं पञ्ि- मासुत्तरामेव दिशं गच्छति स्म । तत्र तच बोधिसत्वमेवाद्राचीत्‌ ॥ तेन खलल पुनः समयेन शद्धावासकायिकेदेवपुतैः स्वे ऽन्यतीथिका निगृहीता अभूवन्‌ । न कञित्संदृश्यते स्म ॥ ततः साऽऽगत्वा सवा भिनीौमेवमाह । न खल्वां ऽन्यः कञ्िदश्यते रमणो वा ब्राह्मणौ वा १५ न्यच यतो यत एव गच्छामि तच तच अमणशमेव सुन्दरं पश्यामि ॥ सुजाता आह । गच्छोत्तरे स एव ब्राह्मणः स एव श्रमणः । तस्यैवा ऽयमारम्भस्तमेवानयेति ॥ साध्वायं इत्युत्तर गला बोधि- सत्वस्य चरणयोः प्रणिपत्य सुजाता या नामोपनिमन््रयते ख ॥ तती भिक्वौ बोधिसत्वः सुजाताया ग्रामिकदुहितुनिवेशनं गत्वा प्रन्ञप्न २० एवासने न्यषीदत्‌ ॥ अथ खलु भिक्वः सुजाता ग्रामिकदुहिता सुवणंमयीं पाची मश्पायसपरणा बोधिसत्तस्योपनामयति सर ॥ १८] ॥ नैरज्ञनापरिवतेः । २६९ अथ बोधिसत््रसयेतदभवत्‌ । यादृ शमिदं सुजातया भोजनमुप- नामितं निःसश्यमहमवेनं (भोजनं) भुत्कानुत्तरां सम्यक्तं बोधिमभि- संभोत्छति ॥ अथ बोधिसत्वस्तद्वोजनं प्रतिगृह्य सुजातां ग्रामिकंदुहितरभेत- दवोचत्‌ । इयं भगिनि सुवणेपात्री किं क्रियतां ॥ सा आह । तवैव भविति ॥ बोधिसत्तं अह । न मभेदृशेन भाजनेन प्रयोजनं ॥ सुजाता आह । यथेष्टं क्रियतां । नाहं विना भाजनेन कस्यचिद्खोजनं प्रयच्छामि ॥ अथ बनोधिसत्वस्तं पिण्डपाचमादरायोरुविल्वाया निष्क्रम्य ना- गनदी पवाहकालसमये नदीं नेरज्ञनामुपरस॑क्रम्य तं पिण्डपाचं चीवराणि चैकान्ते निक्चिप्य नदीं नैरज्ञनामवतरति सम । गचाणि श्रीतलीकतु ॥ बोधिसत्तस्य खलं पुनभिंक्वः सखायतो ऽनेकानि देवपुच्रश्त- सहस्राणि दिव्यागुरूचन्द नच णंविलेपनैनेदौोमालोडयन्ति सम । दिव्यानि च नानावणानि कुसुमानि जले चरिपन्ति सख । यदुत बोधिसत्वस्य पजाकमेणे ।॥ तेन खल पुनः समयेन नैरज्ञनानदी दिथेगेन्धेः पुष्पैश्च समाकुला वहति स्म ॥ येन च गन्धोदकेन बोधिसत्वः सातो ऽभ्रत्‌ । तं देवपुचयौरीनियुतशतसहस्ाणभ्युत्किप्य सवकंस्वकानि भवनानि नयन्ति स्म । चैत्याधं पूजाथं च ॥ यानि च बोधिसत्त्वस्य केशग्मश्रूण्यभूवन्तानि सवैणि सुजाता यामिकदुहिता मङ्ल्यानीति कृतवा चैत्या पूजां च परिगृह्णति ख ॥ 40 १५ २०७ २७० ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ नव्यत्तीणंच बोधिसत्वः पुलिनं निरीचते सख । उपवेष्टुकामः ॥ अथ या नैरज्ञनायां नद्यां नागकन्या सा धघरणीतलादभ्युद्म्य मणिमयं (मनोरम) भद्रासनं बोधिसत्तायोपनामयति सम । तच बोधिसत्लो निषदय यावद्धं तं मधुपायसं परिमुङ्क स्म । सुजाताया ५ यामिकदुहितुरनुकम्पामुपादाय । परिभुज्य च तां सुवणेपाचौमनपेको वारिणि म्रक्िपति ख । चिप्रमाचां च तां सागरो नगराजशिन्ति- कारबङमानजातौ गृहीत्वा स्वमवनाभिमुखः प्रस्थितो ऽभूत्‌ । पूजा- हेति कछला ॥ अथ दश्शतनयनः पुरंदरो गरूडरूपमभिनिमाय व्रतुण्डो भूत्वा सागरस्य नागराजस्यान्तिकात्तां सुवणेपाचीं हर्तुमा- १०२रब्धौो यदा न शक्रोति सख । तद्‌ सखरूपेणाद्रेण याचिला चायर्चिंशद्लवनं नीतवान्‌ चैत्याधं परजां च । नीता पाचरीया्ां नाम पवंणि प्रवतितवान्‌ । अद्यापि च चायिंशेषु देवेषु प्रतिसंव- त्सरं पाच्रीमहो वतेते ॥ तच्च भद्रासनं तथेव नागक्न्यया परिगृहीतं वैत्याधं पूजां च ॥ १५ समनन्तरपरि मुक्तश्च भिच्वो बोधिसत््वेनौदारिक आहारो ऽथ तत्कल्णमेव बोधिसत्वस्य पुण्यबलेन प्रन्नावलेन पूविका काये शुभ- वणेपुष्करता प्रादुरभूत्‌ । द्वा्चिंशचचच महापुरूषलकणानि अशीतिथा- नुव्यज्ञनानि व्यामप्रभतां च ॥ तचेदसुच्यते । षड्षं त्रत उन्तरिल भगवान्‌ एवं मतिं चिन्तयन्‌ २० सो ऽहं ध्ानञ्जभिज्ञन्ञानबलवानेवं छशाङ्खो ऽपि सन्‌ । गच्छेयं द्रुमराजमूल विटपं सवन्नतां बुध्थितुं नौ मे स्याद्‌नुकम्यिता हि जनता एवं भवेत्यञ्िमा । क| ॥ नेरञ्जनापरिबर्तंः ॥ २७१ यत्तौदारिक भुक्त भोजनवरं काये बले छलना गच्छेयं द्रुमराजमूल विरपं सवज्ञतां बुध्ितुं । मा हवेत्वरपुण्य देवमनुजा लहेन ज्नानेक्तिणो नो शक्ता सिच वबुद्यनाय अमतं कायेन ते दुर्बलाः ॥ साच ग्रामिकधघीत पूवंचरिता नाम्ना सुजाता इति ५ यज्ञा निलय यजाति एवमनसा सिद्धे व्रतं नायके । सा देवान निशाम्य चोदन तदा गृह्या मध्रूपायसं उपगम्या नदितीरि हष्टमनसा नैरज्ञनाया सिता ॥ सौ चाकल्यसह खची णंचरितौ शान्तप्रशान्तेद्दियो देवैनागगणे्छेषौ परिवृतो अगत्य नैरज्ञनां । १० तीणंखलारक्‌ पारसत्वमतिमां स्ने मतिं चिन्तयन्‌ ओरुह्या नदि सापि शुद्धविमलो लोकानुकम्पी मुनिः ॥ देवाः कोरिसहस्र हृष्टमनसा गन्धा चूणानि च अ्ओरु्या नदि लोडयन्ति सलिलं सलानाथं सत्तोत्तमे । स्लाना स्ात्वन बोधिसत्त विमलस्तीरे सितः सूरतः १५ हषदेवसह सर सानसलिलं पजाथं स्वोत्तमे ॥ काषायानि च वस््रनिमेलशुभा ता देवपुचो ददे कल्मीयानि च संनिवाख भगवांस्तीरे हि नवा खितः। नागाकन्य उदंग्रहृष्टयनसा भद्रासनं सा नयषीत्‌ यचासौ निषसाद शान्तमनसो लोकस्य चक्षष्कर : ॥ २० दला भोजनु सा सुजात मतिमां सख्रणामये भाजने वन्दिता चरणानि सा प्रमुदिता परिभुड्‌ मे सारथे । २७२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ भुत्वा भोजन यावद धं मतिमान्पाचीं जले प्राकिपत्‌ तं जयाह पुरदरः सुरगुरुः पूजां करिष्याम्यहं ॥ यद मूर्तं च जिनेन भोजनवरं ओद्‌ारिकं तत्के तस्या कायवलं च तेजशिरिया पूवे यथा संस्ितं। ५ धम छत क्था सुजात मरुणं कृत्वा च अथं बज्ग सिंहो हसगतिगेजन्र गमनो बोधिद्भु्म संस्थितः ॥ इति ॥ ॥ दति ्रीललितविस्तरे नेरज्ञनापरिव्तों नामाष्टादशमोऽध्यायः। दति हि भिक्षवो बोधिसत्वो नयां नैरज्ञनायां साता च मुत्ता कायवलस्थाम संजनय्य येन षोडशाकारसंपच्रपथिवीप्रदेे १० महाबोधिद्रुमराजमूलं तेन प्रतस्ये विजयया तया च गत्या । चासौ महापुरुषाणां गतिर नृच्चलितगतिरि द्द येषिगतिः सुसंस्थितगतिः । मेरुराजगतिर जिह्मगतिर कुरिलगतिरनुपद्रुतगतिरविलम्बितगतिरजुडि- तगतिरस्खलितगतिरसधघरितगतिरलीनगतिरचपलगतिः । सलीड- गतिः । विमलगतिः शुभगतिरदोषगतिरमोहगतिररक्तगतिः ¦ सिह- १५ गतिः । हंसराजगतिनागराजगतिनारायणएगतिः । घरणीतलार्ससृुष्- गतिः । सहस्रारचक्रधरणीतलचिचगतिः । जालाङ्कलिताम्रनखगतिः । घरणौतलनिनाद गतिः । शैलराजसंघरनगतिः। उत्कूलनिकूलसमकर- चरणगतिः। जालान्तराभारण्म्यत्सजेनसत्वसस्पुशनमुगतिगमनगति : । विमलपद्यक्रमनिक्तिपणएगतिः । एएरवंशुभसुचरितगमनगतिः । परवेवुद्धसिं- २० हाभिगमनगतिः । वज्रट्ृढमेदयाशयगतिः (सर्वोपायगतिः) । सवा- १९ ॥ बोधिमण्डगमनपरि वतेः ॥ २७३ पायदुर्गतिपिथितगतिः ! स्वंसत्त्वसुखसंजननगतिः । मोकपथसंद्‌ शेन- गतिः । मारबलाबलकरणगतिः। कुगणिगणपरप्रवादि सहधमनिग्रहणः गतिः। तमःपरलक्तेशदिघधमनगतिः। संसारपक्तापक्तकरणगतिः। शक्र ब्रह्म महेश्चरलो कपालाभिभवगतिः । चिसाहसखरमहासाहस्रैकश्रगतिः । सखयभ्बनभिमरूतयतिः । स्वंज्ञन्नानाभिगमनगतिः ¦ स्युतिमतिगतिः ¦ सुगतिगममगतिः । जरामरणप्रशमनगतिः। शिवविरलामलाभयनि- वौाणपुरगमनगतिः । दैदृश्वा ग्या बोधिमत्लौ बोधिमण्डं संप्र स्थितो ऽभूत्‌ ॥ दूति हि भिव यावच्च नया नैरज्ञनाया यावच्च बौधिम- ण्ड दि लस्ित्नन्तरे वएतबलाहकिदेवपुचैः संमृष्टमभूत्‌ । वषेबलाहके्देव- १० पचैगेन्धोदकेन सिक्तमभृत्युचयैश्चावकीणंमभूत्‌ । यावदेव चिसाहस्- महासाहखरलोकधातौ वृस स्वे येन बोधिमण्डसेनाभिनताय्रा अभूवन्‌ । ये ऽपि च तदहोजातबालद्‌ारिकाले ऽपि बोधिमण्ड- श्रीषका स्वपन्ति सम । ये ऽपि चेह चिसाहसखमहासाहसख्लोकधातौ सुमेरुप्रमुखाः पर्वतास ऽपि सवै येन बौधिमण्डसतिन प्रणता अभूवन्‌ । नदीं च नैरज्ञनासुपादाय यावद्वौधिमण्डो ऽस्थिन्नन्तरे कामा वचरैदेवपुैः क्रौश्विस्तदिकप्रमाणो मार्गों ऽभिचूहितौ ऽभूत्‌ । तस्य च मार्गस्य वामदक्षिणयोः पाञ्वेयोः सप्तरत्रमयी वेदिका ऽभि निमिता ऽभूत्‌ । सप्ततालानु्चैस्सेन उपरिष्टाद्रनजालसंद्छन्ना दिव्य कचधष्वजपराकासमलंछता । दषुरेपे सप्तरत्मयासताला अभिनिमिता २० अभूवन्‌ । तस्या वेदिकाया अभ्यत्रताः सवैस्याच्च तालाद्रलम्ूबा द्वितीये तालमवसक्तमभूत्‌ । द्वयोश्च तालयोमध्ये पुष्करिणी मापि- 18 २७४ ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ ताभूत्‌। गन्धोदकपरिपणा सुवणंवालिकासं स्तुता उत्पलपद्यकुमुद्‌पुण्ड- सीकसंक्त्रा रत्रवेदिकापरिवृता वैड्यंमणिरनसोपानप्रलुप्ाः । आ- डिबलाकाहंसचक्रवाकमयूरोपक्जिताः ॥ तं च मागेमशीत्यप्रःसह- सखाणि गन्धोदकेन सिञ्चन्ति स्म । अशौत्यप्परःसहसरणि मुक्तकुसुभैरभ्य- ५ वकिरन्ति सख । दिश्गेन्धवङ्धिः॥ सवस्य च तालवृक्तस्य पुरतो रत्न व्योमकः संस्थितो ऽभूत्‌ । सवेखिंञ्च रत्रव्योमंके अशौीत्यष्सर.सहस्राणि चन्दनागुरुचूणंकपुटापरि गृहीतानि कारानुसारिधूपघरिकापरिगृही- तानि ख्ितान्यभूवन्‌ । सवेखिंखच रत्रव्योमंके पच्चपञ्चाष्पर.सहसराणि दियसंगीतिसंप्रवादितेन स्ितान्यभूवन्‌ ॥ १० दति हि भिक््वो बोधिसत्वः प्रकसम्पयमानैः चेते रश्मिकोरी- नियुतश्तसहस्राणि निश्वारयस्तयेशतसहसैः प्रवाद्यमानैः । महता पृष्पायेन प्रवषेता। अम्बर शतसहसैषाम्यमानैः। दुन्दुभिशतसहसचैः परा- हन्यमानैगजेधि : प्रगज्॑खि : । हयगजवृषभेः प्रदक्षिणी कुवद्धिः । शुक- सारिकाकोकिलकलविद्धजीवंजोवकहंसक्रोञ्चमयूरचक्रवाकशतसहसैरुप- १५ नाम्यमानैः। मङ्गल्यशतसहसैरनेनैवं रूपेण मागेव्यहेन बोधिसत्वो बौ- धिमण्डं गच्छति सख ॥ चां च रां बोधिसत्वो बोधिमभिसंबौदु- कामो ऽभूत्‌ तामेव रां वशवर्ती नाम चिसाहसखरमहासाहस्राधि- पतित्रह्या सहापतिब्रह्पषेद मामन्व्यैवमाह । यत्खलु मार्षा जानी- याः। एष स बोधिस्लो महासत्वो महासंनाहसंनद्लो महाग्रति- २० ज्ञानुत्सृष्टो दृढर्सनाहसंनद्धो ऽपरिखिन्नमानसः सवंबोधिसत्तचयामु निजातः सवेपारमितासु पारंगतः स्वंबोधिसत्तमूमिषु वशिताप्राप्नः सवंबोधिसल्नाश्यसुविशुद्धः सर्व॑सन्सेद्धियेष्वनृगतः स्व॑तथागतगुह्य- १९ ॥ बोधिमण्डगमनपरि वतं; ॥ २७५ स्थानेषु सुप्रविष्टः सवैमारकमेपथसमतिक्रान्तः सवंकुशलमूलेष्वपरप्रत्ययः सर्वतथागतिर धिष्ठितः स्वंसतेषु प्रमोक्तमाग्देश्यिता महासार्थवाहः। सर्वमारमण्डल विध्व॑सनकरः । चिसाहसखरमहासाहस्रैकशारः सवंघधमभे- षज्यससुदानीतः । महवैव्यराजो विमुक्तिपट्ाबद्खो महाधमराजः। महाग्रज्नाप्रभोत्सजं नकरः । मह किंतुराजः । अष्टलोकधमनुपलितप्तः । महापद्यभूतः । सवंघमघारण्यसंप्रमुषितः । महासागरभूतः । अनुनय- प्रतिघापगतः। अचलो ऽप्रकम्पौी महासुमेरुभतः। सुनिमेलः सुपरिशुद्ः स्ववद्‌ पिंतविमलबृ्धिमंहामणिरलरभूतः । सवघधमंवशवर्ती सवंकमंण- चित्तो महाब्रह्मभूतो बोधिसत्वो बोधिमण्डमुपसंक्रमति मारसेन्य- प्रधरषणार्थमनुत्तरां सम्यक्स बोधिमभिसंबोद्धकामः । दशबलवैशारव्या- १ ादश्वेणिकवबद्धघमेपरिपूरणाथं महाघमेचक्रप्रवतेनाधथे महासिंह- नादनादनाथं सर्वसत््वान्धर्मदानेन संतपणाथं सवंसत्वानां धमे- चल्षरविंशोघनाथं सर्व॑परप्रवादीनां सहधर्मेण निग्रहाधं परवेप्रतिज्ञा- परिपूरिसंदर्शनार्थं सर्वधमैश्चयंवशिताप्राप्त्य्थं । तच युष्माभिमाषोा स्वैरेव बोधिसत्वस्य पजोपस्थानकर्मण्ुत्सुकैभेवि तव्यं ॥ अथ खलु वशवर्ती महाब्रह्मा तस्यां वेलायामिमां गाथामभाषत । यस्या तेजतु पुणखतञख शिरिये ब्राह्म: पथौ ज्ञायते मेची वा करणा उपेक्तसुदिता ष्यानान्यभिन्ञासथया । सो ऽयं कल्यसहस्रचीणेचरितो बोधिद्धुमं प्रस्थितः पूजां साघु करोथ तस्य मुनिनो आशित्रते साधनां ॥ य॑ गत्वा शरणं न दु्गेतिभयं प्राप्नोति नेवाक्षणं देवेष्विष्टसुखं च प्राप्य विपुलं ब्रह्मलयं गच्छति । 1 8 + २७६ ॥ ललितविस्तर ः ॥ अ षड्षाणि चरित दुष्करचरिं याष बोधिद्भुम साध सविं उदग्रहष्टमनसः पूजास्य कुवामंहे ॥ राजासौ चरिसहसि ई श्चरवरो धर्मेश्वरः पाथिवः शक्राब्रह्मपुरे च चन्द्रसुरिये नास्त्यस्य कथित्समः। ५ ययखया जायत केचकोटिनयुता संकम्पिता षड्ड्घा सेषो ऽद्य व्रजते मह्‌ाद्रुमवरं मारस्य जेतुं चमन्‌ ॥ मध्र यस्य न शक्यमोक्धितुमिह ब्रह्मालये ऽपि स्थितैः कायो यस्य वराग्रलच्णधरो दािंशतालकछतः । वाग्यस्येह मनोज्ञवत्गुमधुरा ब्रह्मस्वरा सुस्वरा %0 चिन्तं यस्य प्रशान्त दोषरहितं गच्छाम तत्पजने ॥ येषां वा मति ब्रह्मश्क्रभवने नित्यं सुखं केपितं अथवा सवेकिलेणबन्धनलतां त्तं हि तां जालिनीं | अश्रुत्वा परतः स्पुशेयममृतं प्रसेकबोधिं शिवां बुद्धत्वं यदि वेष्ठितं चिभुवने पूजेत्वसौ नायकं ॥ १५ त्यक्ता येन ससागरा वसुमती रतान्यनन्तान्यधो प्रारादाख् गवा्षहम्यकलिका युग्यानि यानानि च । मूम्यालंकृत पुष्पद्‌ाम रुचिरा उद्यानकूपासराः हस्ता पाद शिरोत्तमाङ्नयना सो बोधिमण्डोन्युखः ॥ इति हि भिक्षवस्िसाहस्रमहासाहसिको महाब्रह्मा दमं चि २० साह स्रमहासाहसं लोकधातुं तत्कणं सममध्यतिष्ठत्‌ । पाणितलजा- तमपगतसकरकटल्लमुत्सद मणिमुक्तिवैडयंशङ्कशिलाप्रवाड रजतेजा तर्पय नौीलमदु कुण्डलजातप्रद किणएनन््ावरतकाचिलिन्दि कसुखसंस्पशंञ्च तरै १९ ॥ बौोधिमण्डगमनपरि वतः ॥ २७७ रिम चिसाहस्रमहासाहसखं लोकधातुं संच्छादितमध्यतिष्ठत्‌ ॥ सवे च तदा महामुद्रा धरणीतलर्समख्थिता अभूवन्‌ । न च जलचलानां सक्तानां काचिदिहेठाभूत्‌ । इमं चैव लोकधातुमलंलछतं दृष्टा च दशसु दिक शक्रब्रह्मलोकपालेनोधिसत््वस्य यूजाकमंणे बुदक्ेवशत- सहस्राणि समलंकृ तान्भूवन्‌ । बोधिसत्तैश्च दिव्यमानुष्यकातिक्रान्तेः परजा ब्द शसु दि च्वप्रमेयानि वबुधचेचाणि प्रतिमण्डितान्यभूवन्‌ ¦ बोधिसत्तस्य पजाकमंणे । सवाणि च तानि वुदक्ेचाखेकमिव बद्धकषेचं संदृश्यन्ते स । नानाद्ूहालंकारालंछतानि च । न च भूयो लोकान्तरिका न च कालपवेता न च चक्रवाडमहाचक्रवाडाः प्र ज्ञायन्ते स्म । सवाणि च तानि बुदक्तेवाणि बोधिसत्लस्याभया १० स्फ़रानि संदृश्यन्ते स ॥ षोडश च बोधिमण्डपरिपालका देवपुत्राः। तद्यथा । उत्खली च नाम `देवपुचस्मूत्खलौो च नाम प्रजापतिश्च श्ारबलख् केयूरबलञ्च सुप्रतिख्ितश्च म्हिंधरञ्च अवभासकरञ्च वि- मलश्च धर्मेश्धरख घमेकेतुख सिद्धपाचञ् अप्रतिहतनेचञ्च महाब्यहश्च श्रीलविगुद्धनेचख पद्यप्रभश्च । इतीमे षौडश बोधिमण्डप्रतिपालका १५ देवपुचाः सवे ऽवैवत्येक्ञान्तिप्रतिलब्धासे बोधिसत्वस्य यूजाधं बोधि- मण्डं मण्डयन्ति सम । समन्ताद्‌शौोतियोजनानि सप्रभौ रत्वेदि- काभिः परिवतं सप्तमित्तालयपद्किभिः सप्तमी रनकिद्धि नीजालैः सप्तभी रलसूतैः परिवृतं सप्ररतरप्रदयुतैख जगम्बूनदसुवणेयटः सुवण सूचैजम्बनद सु वणपयैखावकीणे सारवरगन्धनिश्चपितं रतरजालसंक्छत्तं । २0 ये च दश्सं दित नानालोकधातुषु विविधा वृकाः सन्यभिजाता अभिपूजिता दिव्यमानुष्यकास्ते ऽपि सवे तत्र बोधिमण्डे संदृश्छन्ते २७८ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ ख । याश्च दशस दि नानाप्रकारा जलजखलजाः पुष्पजातयसता अपि स्वासलच बोधिमण्डे संदृश्यन्ते स्म । ये ऽपि च दशसु दिवु नानालोकधातुषु बोधिसत्ला बौोधिमण्डालंकुवंन््यप्रमाणएपुग्यन्नान- संभारव्यूहैसे ऽपि तच बोधिमण्डे संदृश्यन्ते स्म ॥ दति हि भिक्वो बोधिमण्डपरिपालकैरदेवपुतरैसलादृशा व्यूहा बोधिमण्ड अभिनि्िंता अभूवन्‌ । यान्दृष्टा दे वनागयक्गन्धवासुराः स्भवनानि ्मशनसंज्ञासुत्पादयमासुः । तां वब्यूहान्दृष्टा्यधं चिच्रीकारमुत्पादयामासुः । एवसुदानं चोदानयामासुः । साध्वहो ऽचिन्त्यः पुण्यविपाकनिष्यन्द्‌ दति ॥ ॥ चत्वारख बोधिवृक्तदेवताः। ' तद्यथा । वेणुश्च वल्छुख सुमन ओजापतिश्च । एते चारो बोधिवृकूदेवता बोधिसत्वस्य पूजां बोधिवु्तं मापयन्ति ख । मूल संपन खन्धसपन्नं शाखापचपुष्पफलसंपत्त अरोहपरि णाहसंपत्र प्रासादिकं दशनीय विसीणंमशौतिस्तालानुचचैस्खेन तदनुरूपिण परिणाहेन चिच दशनीय मनोरमं सप्रभी रत्रवेदिकाभिः परिवृतं । सप्तभी रलतालपद्धिभिः सप्तभी रलकिङ्धिनीजलैः सप्तभी रतसूतैः समन्तादनुपरिवुतिरनुपरिकचिप्ते पारिजातककोविद्‌ारप्रकाशमतुप्तचसु दशनं ॥ स च पृथिवीप्रदेशस्तिसाहस्रमहासाहस्रलोकधातुवच्ेणाभि- दृढः सारो ऽभेद्यवज्नमयः संस्थितो ऽभूत्‌ । यच बोधिसत्त्वो निषखौ ऽभूद्वोधिमभिसंबोडुकाम : ॥ 9 दति हि भिकच्वौो बोधिसत्लेन बोधिमण्डसमुपसक्रमता तथा- पा कायाव्रभा सुक्ताभूव्यया प्रभया सवे ऽपायाः शान्ता अभूवन्‌ । सवैाण्यक्षणानि पिधितान्यभूवन्‌ । सवेदुगतिवेदनाश्ोपशोषिता अभू- १९ ॥ बोधिमण्डगमनपरि बतः ॥ २७९ वन्‌ । ये च सत्ता विकलेद्धिया अभूवन्‌ ते सव परिपर्णेद्दरियता- मनुप्राक्षुवन्‌ । व्याधिताञ्च व्याधिभ्यो व्यमुच्यन्त । भयादिंताश्वाशा- सप्राप्रा अभूवन्‌ । बन्धनव्ाय्च बन्धनेभ्यो व्यमुच्यन्त । दरिद्राश्च सत्वा मोगवन्तो ऽभूवन्‌ । क्ञेशसंतप्राञ्च निष्यरिदाहा अभूवन्‌ । बुमुकिताश्च सत्वाः पर्णोदरा अभूवम्‌ ¦! पिपासिताश्च तृषापगता अभूवन्‌ । गुर्विंण्यख सुखेन प्रसूयन्ते स्म । जीणंदुबेलाश्च बलसंपत्ना अभूवन्‌ । न च कस्यचित्सत्वस् तस्िन्समये रागो बाधते देषो वा मोहो वा क्रोधो वा लोभो वा खिलोवा व्यापादो वा ष्य वा मात्सयों वा! न कित्सतत्तसलख्िन्समये भ्रियते ख। न च्यवते सख। नोपपव्यते ख । सवंसत्ताश्च तस्थिन्समये भेचचित्ता हितचित्ताः परस्यरं मातापितुसंज्िनौ ऽभूवन्‌ ॥ तचेदसुच्यते । यावच्चावीचिपर्यन्तं नरका घोरदरशंनाः। दुःखं प्रशान्तं स्लानां सुखं विन्दन्ति वेदनां ॥ तियंग्योनिषु यावन्तः सत्वा अन्योन्यघातका: । मेचचित्ता हिते जाताः स्पुष्टा भामिमंहामुनेः ॥ भ्रेतलोकेषु यावन्तः प्रेताः चुत्तषेपीडिताः । प्राश्ुवन्त्यत्रपानानि बोधिसन्लेस्य तेजसा ॥ अक्षणा: पिथिताः सवं दुगेतिश्चोपशोषिता । सुखिताः सवंसत्वाश्च दिव्यसौख्यसमपिताः ॥ चच्श्रोतविहौीनाखच ये चान्ये विकलेद्दरियाः। सवेद्धिधैः सर्सपणोा जाताः सवोङ्शोभनाः ॥ ५१० १५ २० 0 ॥ लसितविस्तर : ॥ [अ रागदेषादिभिः केशैः सच्चा बाध्यन्त ये सद्‌ा । श1न्तक्षिशास्तदा सवे जाताः सुखसमपिंताः ॥ उन्मत्ता : स्मतिमन्तञ्च दरिद्रा धनिनस्तया । व्याधिता रोगनिसुक्ता सूक्ता बन्धनबद्धकाः ॥ न खिलं न च मात्सय व्यापादो न च वियहः। अन्योन्यं संप्रकवेन्ति मेचचित्ता स्थितास्तद्‌ा ॥ मातुः पितुश्चकपुते यथा प्रेम प्रवतेते। तथान्योन्येन सत्वानां पुकपरम तदाभवत्‌ ॥ बोधिसत्लप्रभाजालैः स्फ़टाः कचा ह्यचिन्तिया : । गङ्खावालिकसंख्याताः समन्तददि दिशो दश ॥ न भूयखक्रवाडाश्च दृश्यन्ते कालपवेताः । सर्वे तिं विपुला क्ेचाः दृश्यन्येक यथा तथा ॥ पाणितलप्रकाशाख दृश्यन्ते सवेरल्िकाः। बोधिसल्स्य पूजाथं सवेक्तेवा अलंकताः ॥ देवाश षोडश तथा बोधिमण्डोपचारकाः । अलंचक्ु बोधिमण्डं अशी तिर्योजनावृत्तं ॥ ये च केचिन्महाद्यूहाः ्तेचकोरीष्वनन्तकाः । ते स्वे तच दृश्यन्ते बोघसत्वस्य तेजसा ॥ देवा नागासथा यक्ताः किन्नराश्च महोरगाः । स्वानि खानि विमानानि ऽमशानानीव मेनिरे ॥ तान्ब्यूहान्सनिर)च्येह विस्िताः सुरमानुषाः । साघु: पुण्यस्य निस्यन्द्‌ : संपद्यसयेयमीद्शी ॥ १९ ॥ बोधिमण्डगमनपरि वतं; । २८१ करोति नेव चोदयोगं कायवाङ्मनसा तथा । सवाथाश्चास्य सिद्धयन्ति ये ऽभिप्रेत मनोरथाः ॥ अभिप्राया यथान्येषां पूरिताश्चरता पुरा, विपाका कर्मणस्तस्य संपद्यतियमीदृषी ॥ अलं कतो बोधिमण्डखतुभिर्बोधिदे वति: । ५ पारिजातो दिवि यथा तस्मादपि विशिष्यते ॥ गुणाः शक्या न ते वाचा सवं संपरिकीतितुं । ये व्यूहा बोधिमण्डस्य देवतैरभिसंस्कृताः ॥ इति हि भिक्वस्तया बोधिसचलस्य कायप्रमुक्तया प्रभया कालिकस्य नागराजस्य भवनमवभासितमभूत्‌ । विशुद्धया विमसलया १० कायचित्तप्रड्धादौद्विल्यजनन्या सर्व्ञेशापकषिणा सवेसत्वमुखप्रीतिप्र- साद्‌ प्रामोद्यजनन्या । दृष्टा च पुनः कालिको नागराजस्तस्यां वेलायां स्वस्य परिवारस्य पुरतः श्ितवेमा गाथा अभाषत्‌ । क्रकृक्छन्दे यथ अभ दृष्ट रुचिरा दृष्टा च कनकाट्ये यद्वत्काश्यपि घममराजमनधे दृष्टा प्रभा निमंला । १५ निःसंशयं वरलक्णो हितकरो उत्पत्च ज्ञानप्रभ येनेदं भवनं विरोचति हि मे स्वणेप्रभालंरृतं ॥ नास्मि चन्द्ररविप्रभा सुविपुला संदृश्यते वेश्मनि नो चामेर्नं मशेनं विद्यदमला नो च प्रभा ज्योतिषां । नोवा शक्रप्रभा न ब्रह्मण प्रभानो च प्रभा असुरौ २० एकान्तं तमसाकुलं मम गृहं प्राग्दुष्कृतैः कमभि; ॥ ५० १५ २० र ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ अद्येदं भवनं विराजति शम मध्ये रविंदौ्रिवत्‌ चित्तं प्रीतिजनेति कायु सुखितो गाचाद्खता शीतला । तन्ना वालिक या शरीरि निपती जातास मे शीतला सुव्यक्तं बङकल्यकोटिचरितौ बोधिद्भूमं गच्छति ॥ शीध्रं गृहत नागपुष्पं रुचिरा वस्त्रां सुगन्धां शुभां सुक्ताहारपिनद तां वलयांशणानि ध्रूपोत्तमा । संगीति प्रकुरुष्व वाद्यविविघा भेरौीमदङ्गेः श॒भेः हन्ता गच्छथ पूजना हितकरं पजाह सवे जगे ॥ सो ऽश्युत्याय च नागकन्यसहितश्चतुरो दिशः प्रक्तते अद्रात्तीदथ मेरूपवेतनिभ स्वालंकछतं तेजसा । देवैद्‌नवकोटिभिः परिवृतं ब्रह्मनद्रयक्शैस्तथा पूजां तख करोन्ति हृष्टमनसो दर्शेन्ति मागो ह्ययं ॥ संहृष्ट: स हि नागराहुसुदि तञ्चाग्यच्ये लोकोत्तमं वन्दित्वा चरणौ च गौख्वकतस्तस्थौ सुनेरग्रतः। नागाकन्य उदग्र हृष्टमनसः क्रुवेन्ति पूजां सुनः पुष्यं गन्धविलेपना च क्िपिषुस्त्यणि निनाद यन्‌ ॥ छृला चाञ्जलि नागराह्ुमुदि तुष्टाव तथगुशैः साधुदं शितु पणेचन््र वदने लोकौत्तमे नायके । यथ मे दृष्ट निमित्त पवंषिणां पश्यामि तानेव ते अव्य तवं विनिहत्य मारबलवानिष्टं पदं लप्स्यसे ॥ यस्यार्थे दमद्‌ानसंयम पुरे सवा ति त्यागी अभूत्‌ यस्यार्थे दमशौलमैचकरुणा कान्तिबिलं भावितं । १९| ॥ बोधिमण्डगमनपरि वते: ॥ यस्यार्थे दमवीये ध्याननिरतः प्रज्ञाप्रदीपः कतः सेषा ते परिपणे सवेप्रणिधी अद्या जिनो भेष्यसे ॥ यद्वदुत्त सपचयपुष्य सफला बोधिद्रूमं संनताः यद्वत्कृम्भमसहसर पूणंसलिला कृर्वन्ति प्रादक्िणं । यद्वच्चाप्परगणाश संप्रमुदिता लिग्धं रुतं कुवते हंसाः करोञ्चगणा यथा च गगणे गच्छन्ति लोडाच्वितं कुवन्ते सुमनाः प्रदक्िणिमुषिं भावि त्रम्याहंवान्‌ ॥ यथ वा काञ्चनवणे अभरूचिरा स्चाशता गच्छते शन्ताखापि यथा अपायनिखिला दुःवैविसुक्ता प्रजाः। यद्वदुष्टित चन्द्र सूच॑भवना वायुमुदु वयते अवया भेष्यसि साधंवाङ्न चिभवे जातीजरामोचको ॥ यद्त्कामरती विहाय च सुरास्त्वत्यूजने ऽभ्यागताः ब्रह्मा ब्रह्मपुरोहिताश्च अमरा उत्सुञ्य ध्यानं सुखं । ये केचिच्िभवे तथैव च पुरे सवं इहग्यागताः अव्या भेष्यसि वेयराजु विभवे जातौजरामोचको ।॥ मागेश्चापि यथा विशोधितु सुरेयेनाद्य तलं गच्छसे एतेनागतु करकुच्छन्दु भगवान्‌ कनकाय: काश्चपः। यथ वा पद्य विश्रुद्धनिमेलशुभा भिला महीसु्नताः यस्मिं निक्तिपसे क्रमानतिबलां भावि त्मद्याहेवान्‌ ॥ माराः कोरिसहस्रनेकनयुता गङ्गा यथा वालिकाः ते तुभ्यं न समथं बोधिविटपाच्चालेतु कम्येतु वा । १० १५ २0 २८४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ यन्ना नैकविधाः सहस्रनयुता गङ्ग यथा वासिकाः ष्टास्ते चरता हिताय जगतस्तेनेह विभ्राजसे ॥ नक्ता सशशौ सतारकरवौ भूमौ पतेदम्बरात्‌ स्वस्थानाच्च चलेन्महागिरिवर : शृधेदथो सागरः । ५ चतुरौ धातव कञ्चि विज्गपुरुषो दशेय एकेकसः नैव लं दरूमराजभरलुपगतो अप्राप्य बौध्युत्यिंहेत्‌ ॥ लाभा मह्य सुलब्ध वृद्धि विपुला दृष्टो ऽसि यत्सारथे पजा चैव कता गुणा कथिता बोधाय चोत्साहितः। सवा नागवध्‌ अहं च ससुता मुचेमितो योनितः १० त्वं यासौ यथ मत्तवारणगंते गच्छेम एवं वयं ॥ इति ॥ दति हि भिक्वः कालिकस्य नागराजस्यायमहिषी सुवणप्रभासा नाम सा संबङलाभिनागकन्याभिः परिवृता पुरस्कृता नानारत्र- दचपरिगृहीताभिः नानादूष्यपरिगृहीताभिः नानासुक्ताहारपरि गृहीताभिः नानामणिरित्रपरिगृहीताभिः दिव्यमानुष्यकमाल्यविले- १५ पनगुण्डपरिगृहीताभिः नानागन्धचरिकापरिगुहीताभिः नानातूयै- संगीतिसंप्रवादितेनानारल्नपुष्यवर्षेनोधिसत्वं गच्छन्तमभ्यवकिरन्ति स्य । अआभिञ्च गाथाभिसष्टुतु: । अ्रान्ता अचरस्ता अभीरू अक््म्भी अलीना अदौीना प्रहृष्टा दुघषो । २० अरक्ता अदुष्टा अमढा अलुब्धा विरक्ता विमुक्ता नमस्ते महर्षे ॥ १९ ॥ बोधिमण्डगमनपरिवतः ॥ २८५ भिषड् विश्या विनेया विनेषौ सुवेदा जगस्या दुखेभ्यः प्रमोची । अलेना अचाणा अहीना विदिलवा भवालेनु चाणौो चिलोकेस्मि जातः ॥ प्रसन्ना प्रहृष्टा चथा देवसंघाः ५ प्रवर्ष नमस्था महत्पुष्यवभं । महाचैलक्ेपं करोन्ती यथेमे जिनो मेष्यसे ऽव्या कुर्ष्व प्रह ॥ उपेहि द्रूमेदद्रं निषदा अक्म्भी जिना मारसेनां धुन कशजालं । १० विबुध्य प्रशान्तां वरामय्रबोधिं यथा पौ वेकैलैविंबुद्धा जिनेदधै : ॥ लया चस्य अर्थे बद्भकल्यकोख कता दुष्कराणौ जगन्मोचना्थ । प्रपणा ति आसा अच प्राप्न कालो १५ उपेहि द्रभेन्रं स्पुशस्वाग्रवोधि ॥ इति ॥ अथ खल भिक्षवो बोधिसत्वदेतदर्‌भवत्‌ । कुच निषसेसः पवेकैस्तयागतैरनु तरा सम्यक्स बोधिरभिसबृद्धा इति ॥ ततो ऽदैत- दभूत्‌ । तुणसंस्तरेनिषकषेरिति ।॥ अथ खल्वन्तरौक्तगतानि शद्धावासकायिकादेवशतसहसाणि २० बोधिसत्लस्य चेतोभिंरेव चेतःपरिवितकमाज्रायेवंवाचो भाषन्ते सख । २८६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ एवमेतत्सत्यरूषैवभेतत्‌ तृणसंस्तरे सत्पुरुष निषव्य तेः पू्वैकेसलथा- गतीर नुत्तरा सम्यक्स बोधिरभिरसवुद्धा इति ॥ अद्रा ्तीत्खल्वपि मिक्वो बोधिसत्वो मागेस्य दके पाच्च सखसिकं यावसिकं । तुणानि लूनाति स्म । नीलानि मृदुकानि ५ सुकुमाराणि रमणीयानि कुण्डलजातानि प्रदक्षिणावतानि मयूर गोवसंनिभानि काचिलिन्दिकमुखसंस्पशानि सुगन्धीनि वणंवन्ति मनोरमाणि । दृष्टा च पुनरवोंधिसत्वो मागादपक्रम्य येन स्वस्तिको यावसिकस्तेनोपसंक्रामदुपसंक्रम्य स्वसिकं यावसिकं मधुरया वाचा समालपति स्म । यासौ वागाज्ञापनी विन्ञापनी विस्पष्टा अनिक- १० लोकेैकवणेमुखा वल्णुः वणीया स्िग्धा स्मरणीया चोदनी तोषण प्रमणी अककंसा अगन्नदा अपरुषा अचपला सरणा मधुरा कणैसुखा कायचित्तोद्विख्यकरणी रागदोषमोहकलिकलृषविनोदनी कलविद्धु रुतस्वरा कुणालजी वंजौोवकाभिनदितघोषा दुन्दुभिसंगीति- रतरवितनिघोंषवती अनपहता सत्या अच्छा भूता ब्रह्मस्वररूतरवि- १५ तनिर्घोषा समुद्रस्वरवेगनिभा शेलसघट़नवती देवेन््रासुरेन्द्राभिष्टता गम्भीरा दुरवगाहा नमुचिबलाबलकरणी परप्रवारमथनी सिंहस्वर- वेगा हयगजगजितघोषा नागनिनादनी मेघस्तनिताभिगजिंतसखरा । दश्दि क्सवैवबुदक्षेचस्फरणी विनेयसत्संचोदनी अद्रता अनुपहता अविलम्बित सहिता युक्ता कालवादिनौी समयानतिक्रमणी घमं २० श्रतसहखरसुयथिता सौम्या असक्ता अधिषितप्रतिभाना एकर््तासवं- रुतरचनी सबाभिप्रायज्ञापनी स्वैसुखसंजननी मोच्पथसंदर्शिंका मागेसंभारवादिनी पषदनतिक्रमणी सर्व॑पषत्संतोषणी सर्ववुद्धभा- १९ | ॥ बोधिमण्डगमनपरिवतं; ॥ २८७ १६ षितानुक्रला । ईदृश्या वाचा बोधिसत्वः सखल्तिकं यावसिकं गाथा- भिरध्यभाषत । तृणु देहि मि खस्तिक शीघ्रे अद्य ममां तुरः सुमहान्तः । सबलं नमुचिं निहनिला बोधिमनुत्तरशान्ति स्पुशि्ये ॥ यस्य कते मयि कल्यसहस्रा दानु दमो ऽपि च संचमल्यागो । ५ शौलव्रतं च तपश्च सुचीणा तस्य मि निष्पदि भेष्यति अदय ॥ च्ान्तिविलं तथ वौोयंबलं च ध्यानवलं तथ ज्ञानवलं च । पुण्यञअ्भिज्ञविमोक्बलं च तस्य मि निष्पदि भेष्यति अद ॥ प्रन्नवलं च उपायबलं च ऋद्धिम संगतभेचिवलं च । प्रतिरसविदपरिसत्यबलं च तेष मि निष्पदि भेष्यति अव्य ॥ १० पुण्यबलं च तवापि अनन्तं यन्मम द्‌ासखसि अव्य तुणानि। नह्यपरं तव एतु निमित्तं लं पि अनुत्तर भेष्यसि शास्ता ॥ ०॥ श्रुता स्वस्तिक वाच नायके सुरुचिरमधुरां तुष्टो आत्तमनाश्च हषितः प्रमुदितमनसः । गृह्णीत्वा तृणसुष्टि खशनवती मृदुतरुण सुभां १५ पुरतः सित्वम वाच भाषते म्रमुदितु हृदयः ॥ यदि तावत्तृणकेभि लभ्यते पद्‌ वरममृतं बोघी उन्तमशान्तदुदेशा पुरिमजिनपथः। तिष्ठतु ताव महागुणोदधे अपरिमितयशा अहमेव प्रथमे नु बुध्यमी पद्‌वरममृतं ॥ ०॥ २० नैषा स्वस्तिक बोधि लभ्यते तुणएवरशयनेः अचरिता बङ़्कल्यदुष्करी व्रततप विविधा) १ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ प्रज्ञापुखडपाययउद्गतौ यद्‌ भवि मतिमां तद पञ्चाज्जिन व्याकरोन्ति मुनयो भविष्यसि विरजः ॥ यदि बोधी इय शक्य सखस्तिका परजनि ददितुं पिण्डीकल्य ददे प्राणिनां म मवतु विमतिः। ५ यद बोधी मय प्राप्त जानसी विभजमि अमृतं अगत्वा शुणु घमेयुक्त लं भविष्यसि विरजः ॥ ०॥ गृहीता तुणमुष्टि नायकः परमसुमृदुकां सिंहाहंसगतिख प्रसितः प्रचलित धरणी । देवानागगणाः छताज्ञली प्रमुदितमनसः १० अद्या मारबलं निहत्ययं स्य॒सिष्यति अमतं ॥ दति हि भिक्षवो बोधिसत्वस्य बोधिवृत्तमुपसक्रामतो ऽशोति- बोधिवृच्तसहखराणि दे वपुतरैश्च बोधिसत्वे मण्डितान्यभूवन्‌ । दह निषद्य बोधिसत्वो बोधिं प्राप्खत्यभिसंमोत्सत इति ॥ सन्ति तच केचिद्रोधिवृक्ताः पुष्पमया योजनशतसहसखोदि्वाः । केचिद्धोधिवृक्ा १५ गन्धमया दियोजनशतसहखोद्धिद्धाः । केचिद्रोधिवृ्ाञन्दनमया- स्ियोजनशतसहसरोद्धिद्धाः । केचिद्वौधिवुका वस्तरमयाः पञ्चयोजन- शतसहसखराणुचचस्तेन । केविद्वोधिवृक्ता रत्रमया द शयोजनशतसह- सराखुदधस्तेन । केचिद्रोधिवृत्ताः सवरतलमया दशयोजन कोरिनयुत- शतसह स्राणचस्तवेन । (केचिद्वोधिवक्ता रत्नमयाः कोटिनयुतशतसह- २० खमुद्धिद्धाः) । सर्वेषु तेषु बोधिवुत्मूलेषु यथानुरूपाणि सिंहासनानि प्रजञत्तान्यभ्रूवन्‌ । नानादि व्यद ष्यसंस्ततानि । ऋचिद्वोधिवुक्ते पद्यासनं प्रज्ञप्तमभूत्‌ । क्रचिद्नन्धासनं । क्चित्नानाविधरत्ासनं ॥ बोधिसत््वश्च १९ ॥ बोधिमण्डगभनपरि वतेः ॥ २८९ लडतव्यृहं नाम समाधिं समाप्यते स । समनन्तरसमापत्तस्य च बोधिसत्वस्येम लड्तब्यहं नाम वोधिस्लसमाधिं । अथ ठतत्लणमेव बोधिसत्वः सर्वेषु च तेषु बोधिवु्षमूलेषु सिंहासने संनिषखः संदृश्यते स्म । लक्तणानुव्यज्ञनसमलेकछतेन कायेन । एककश्च बोधि- सत्वो दे वपुचैशचैवं संजानीते स्म । ममेव सिंहासने बोधिसत्वो नि- ५ षसो नान्येषामिति ॥ यथाच ते संजानते सख । तथादेव लडित- व्यूहस्य बोधिसत्वसमाधेरनुभावेन सवेनिरयतिर्यग्योनियमलोकिकाः सवे दे वमनुष्याख्च सवे गत्युपपन्नाः सवंसत्वा बोधिसत्वं पश्यन्ति ख । बोधिवृचमूले सहासने निषण ॥ अथ च पुन्हीनाधिमुक्तिकानां सत्वानां मतिपरितौोषणाधं 40 बोधिसत्वस्तृणमुटिमाद्‌ाय येन बौोधिवृक्तस्तेनोपसंक्रामदुपसंक्रम्य बोधिवु्च सप्तल: प्रदक्तिणीकत्य स्वयमेवग्यन्तराय बहिमूलं समन्तभद्रं तृणसंस्तरणं संस्तीयं सिंहव च्छररवद्लवद्‌ टवौच॑वत्स्थामव- त्नागवदे ख येवत्स्वर्य॑भरवञ्ज्ञानि वद्‌ नुत्तर व द्वि शेषवदभ्य्॒नतवयशोवत्कीर्ति- वद्ानवच्छौलवत्कान्तिवद्वीयेवच्यानवत््रज्ञावञज्ञानवत्यखवच्निहतमार- १५ प्र्धिकवत्संभारवत्यच॑ङुमामुज्य तस्िंस्तृणसंस्तरे न्यषीदत्‌ । प्राड्युख ऋज॒कायं॒ प्रणिधाय अभिमुखां खतिसुपस्थाप्य ईदृश च दृं समादानमकरोत्‌ । दहासने सुष्यतु मे शरोर त्गस्थिमांसं प्रलय च यातु । अप्राप्य बोधिं बङकल्यदुल्लभां नेवासनात्कायमतख्चलिष्यते ॥ इति ॥ २0 ॥ दति श्रीललितविस्तरे बोधिमण्डगमनपरिवतों नाम एको- नर्विंशतितमो ऽध्यायः ॥ 19 २९० ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ दति हि भिक्तवौो बोधिसत्वस्य बोधिमण्डनिषसस्य पर्वस्यां दिशि षडटामावचरा देवाः खिता अभूवन्‌ । मा बोधिस्छश्य कञ्िदन्तरार्य कार्षीदिलेवं दक्तिणपशिमोत्तरा दिशो देवैः परि गृहीता अभूवन्‌ ॥ ५ दूति हि भिक्तवो बोधिसत्वो बोधिमण्डनिषखस्तस्यां वेलायां बोधिसत्वसंचोदनौं नाम रध्रं प्रामुञ्चत्‌ । यया रण्म्या समन्ताद्‌ शसु दि त्त प्रमेयासंस्येयानि घमेघातुपरमाणाकाशघातुपयेवसानानि सवै- बुद्धक्तेचाणवभासितान्यभूवन्‌ ॥ अथ खल्‌ प्रवंस्यां दिशि विमलायां लोकधातौ विमलप्रभासश्य १० तथागतस्य वुद्धक्ते बाल्ललितब्यूहो नाम बोधिसत्वो महासत्वस्तया प्रभ- या संचोदितः सन्‌ गणनासमतिक्रानेख बोधिसत्वः परिवृतः पुरस्कृतौ येन बोधिमण्डो येन च बोधिसत्वसेनोपसंक्रामदुपसंक्रम्य च तस्यां वेलायां बोधिसत्वस्य पूजाकमंणे तथारूपम॒द्यभिसंस्कारमभिसमक- रोट्‌ येनाद्येमिसस्कारेणएाभिसंस्केतेन दशसु दि च्वाकाशधातुपयेव- १५ सानानि सवंबुदक्तेचाखेकं मण्डलमाचमाद शंयति सख ¦ शुदस्य नील- वैडयंस्य । पञ्चगत्युपपन्नानां सवंसत््नानां पुरतो बोधिमर्डे निष बोधिसत्त्वमुपद्‌ शंयति स ॥ ते च सत्वाः परस्परमेकाङ्लिकाभिबोंधि- सत्वमुपद्‌ शेयन्ति ख । को ऽयभेवंरूपः सत्वो ललितः । को ऽचमेवंरूपः सत्त्वी विराजत इति॥ तेषां च सत्वानां पुरतो बोधिसत्व बोधिः २० सत्वातिभिमीते स ॥ तच ते बोधिसत्विग्रहा इमा गाथा अभाषन्त । २०| ॥ बोधिमण्डग्यूहपरिवर्तः ॥ २९१ यस्या किचन रागदौोषकलुषा सावासना उद्धता यस्या कायप्रभा कता द्‌श्दिशे स्वे प्रभा निष््रभाः। यस्या पुण्यस माधिज्ञाननिचयः कल्पोघसंवर्धिंतः सो ऽय॑ शाक्यमुनि मेहामुनिवरः सवै दिशो भाजते ॥ इति ॥ अथ खल भिक्वौ दकरिणिस्या दिशि रत्रव्यहाया लोकधातौ ५ रत्राचिषस्तथागतस्य वुद्धक्तेचाद्रतलकवकूरसदशंनो नाम बोधिसल्लो महासत्वस्तया प्रभया संचोदितः सन्‌ गणनासमतिक्रान्तर्बोधिसत्वैः परिवृतः पुरस्कृतौ येन बोधिमण्डो येन च बोधिसत््वस्तेनोपसंक्रा- मदुपसंक्रम्य बोधिसत्त्वस्य प्रजाकमणे एकरतक्षेणए तं सवावन्तं मण्डलमाच संकछादयति स्म ॥ तच शक्रब्रह्मलोकपालाः परस्परमेत- % द वोचन्‌ । कस्येदं फलं केनायमेवंखूपो रलरद्छचब्यूहः संदृश्यत इति॥ अथ तस्समाद्रतलद्चादियं गायथा निरति सम । येन दचसहसख्रकोटिनयुता गन्धान रत्रान च दत्ता अप्रतिमेषु भैचमनसा तिष्ठन्ति के नि्ैति। सौ एषो वरलक्षणो हितकरो नारायणस्थामवान्‌ १५ बोधेमरलमुपागतो गुणघधरस्तद्येष पूजा छता ॥ इरति ॥ अथ खलु पमाया दिशश्म्पक्वणाया लोकधातोः पुष्या वलिवनराजिकुसुमिताभिनज्ञस्य तथागतस्य बृदधक्तेवादिन्द्रजालौ नाम बोधिसत्वो महासत्वस्तया प्रभया सचोदितः सन्‌ गणनासमति- क्रान्तर्बोधिसच्वैः परिवृतः पुरस्कृतो येन बोधिमण्डो येन च २० बोधिसत्त्वस्तेनोपजगाम उपेत्य च बोधिसत्वस्य पूजाकमंणे सवावन्तं मण्डलमाचभेकरत्रजालेन संच्छादयति स्र ॥ तच दशसु दित देव 1 9 र २९२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ नागयक्षगन्धवा; परस्यरभमेवमाङ््‌ : । कस्यायमेवंरूपो प्रभाद्ूह इति ॥ अथ तस्माद्रतजालादियं गाथा निश्चरति स्म । रत्नाकरो रतनकेतु रतिस्त्रिलोके रल्लोत्तमो रतनकीतिं रतः सुघमें । ५ रल्नानि चीणि न च केत्छति वौयंप्रात्रः सो बोधि प्राप्ति वरामिय तस्य पजा ॥ इति ॥ अथ खलत्तरस्यां दिशि सूयावताया लोकधातोश््र स्च जिद्यीकर प्रभस्य तथागतस्य बुदकरेचाद्रहराजो नाम बोधिसत्व महासच्स्तया प्रभया संचोदितः सन्‌ गणनासमतिक्रान्तेबोधिसच्ैः १० परिवृतः पुरस्कृतो येन बोधिमण्डो येन च बोधिसत्वसेनोपसंक्रा- मदुपसक्रम्य बोधिसत्वस्य पूजाक्मणे यावन्तो दशसु दिक्ञ॒ सर्व लोकधातुषु वुद्धक्षेचगुणब्यूहास्तान्स व स्तस्खिन्मण्डलमा चरे संद शयति स्म ॥ तच केचिद्धोधिसत्वा एवमाङ्गः । कस्येम एवंरूपा व्यूहाः ॥ अथ तिभ्यः सवेव्यूहेभ्य इय गायथा निश्चरति स्य ॥ १५ कायो येन विशोधितः सुबङ्शः पुणेन ज्ञानेन च येना वाच विशोधिता त्रततंपेः सनेन घमेण च । चित्तं येन विशोधितं हिरिघुती कारुणमेच्या तथा सो एषो द्रुमराजमूलुपगत : शाक्यषभः पुज्यते ॥ इति ॥ अथ खल्‌ परवेदकिणस्या दिशो गुणाकराया लोकघातोगुंण- २० राजप्रभासस्य तथागतस्य वबुद्धक्तेबाहुणमतिनाम बोधिसत्लौ महा सत्वस्तया प्रभया संचोदितः सन्‌ गणनासमतिक्रान्तेबोधिसत्वैः परिवृतः पुरस्कृतो येन बोधिमण्डो येन च बोधिसत्लस्तेनोपसंक्रा- २०| ॥ बोधिमण्डव्यहपरि बतं: ॥ २९३ मदुपसंक्रम्य बोधिसत्लस्य पजाकमंणे सर्वंगुणव्यूहं कूटागारं तस्ि- नअण्डलमातचे ऽभिनिमिंमीते स्म ॥ तस्य ते परिवारा एवमा: । कस्यायभेवंरूपः करटागारब्यूहः ॥ ततश्च कृटागारादियं गाथा निञ्च- रति सख । यस्य गुणैः सततं गुणगन्धिका ५ भोन्ति सुरासुरयक्षमहोरगाः। सो गुणवान्‌ गुणराजकृलोदितो बौोधिविरपे उपविष्ट गुणोदधिः॥ इति ॥ अथ खलु द्क्तिणिपशिमाया दिशो रत्रसंभवाया लोकधातौ रत्रयशेसथागतस्य वुच्तेचाद्रलसंभवो नाम बोधिसत््लो महासत्त- % स्तया प्रभया संचोदितः सन्‌ गणनासमतिक्रानतेबोधिसत्वैः परिवृतः पुरस्कतो येन बोधिमण्डो येन च बौधिसत््वसेनोपसक्रामदुपसंक्रम्य बोधिसत्वस्य पजाकमंणे अग्रमेयासस्येयान्‌ रतरव्योमकां स्स्थिन्मण्डल- माते ऽभिनिमिंमीते ख ॥ तेभ्य रलव्योम्केभ्य इयं गाधा निश्चार। त्यक्ता येन ससागरा वसुमतो रत्नन्यथो ऽनेकशः १५ प्रासाद्‌ाञ्च गवाक्हमिंकवरा युग्यानि यानानि च । व्योमालंकृत पुष्प दाम रुचिरा उव्यानक्पा सभा हस्तपाद शिरोत्तमाङ्नयनाः सौ बोधिमण्डे स्यितः ॥ इति ॥ अथ खल पञ्िमोत्तरस्या दिशो मेघवत्या लोकघातोमेधरा- जस्य तथागतस्य वबद्ध्ञेचान्मेघकूृटाभिगजिंतखरो नाम बोधिसत्वौ २० महासत्त्वस्य प्रभया संचोदितः सन्‌ गणनासमतिक्रान्तेबोधिसच्वेः परिवृतः पुरस्करतो चेन बोधिमण्डो येन च बोधिसत्वसेनोपसंक्रा- २९४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ मदुपसंक्रम्य बोधिसत्वस्य पूजाकमणे कालानुसार्यगुरुभेघमभिनिमी- योरगसारचन्दनचूणंवषं तख्िन्मण्डलमा ते ऽभिप्रवषेति सम ॥ तस्माच्च कालानुसारिमेघमण्डलमाचादिय गाया निश्चरति सख । धर्मभेघ स्फुरित सवंचिभवे विद्याधिसुक्तिप्रभः ५ सद्धभं च विराग वषिं अमृतं निवौाणसप्रापकं । सर्वा रागकिलेशबन्धनलता सो वासना शैेत्यति ध्यानर्धीबलद द्धि यैः कंसुमितः अद्वाकरं दास्यते । इति॥ अथ खलत्तरपवेस्या दिशो हेमजालप्रतिकन्नाया लोकधातो रनक्चाग्यद्नतावभासस्य तथागतस्य बुद्धन्तेचाद्धेमजालालंछतो नाम १० बौोधिसत्लो महास्लस्तया प्रभया संचोदितः सन्‌ गणनासमति- क्रान्तर्नोधिसत्तैः परिवृतः पुरस्करतो येन बोधिमण्डो चयेन च बोधिसत्वक्तेनोपरसंक्रामदुपसंक्रम्य बोधिसत्वस्य पूजाकरणे सर्वेषु तेषु कूटागारेषु रतव्योमकेषु दाचिंश्लच्षणसमलकतान्‌ बोधिसत्व- विग्रहानमिनिमिमीते सख ।॥ स्वं च ते बोधिसत्वविग्रहा दिवय- १५ मानुष्यकपुष्यद्‌मपरि गृहीता येन॒ बोधिसत्लसेनाभिनतकायासानि पुष्यद्‌ामान्यभिप्रलम्बयन्ति स्म ॥ ते द्मां गाथामभाषन्त । येन बद्धनयुता स्तवित पूवं गौरवेण महता जनिय अद्धान्‌ । ब्रह्मघोषवचनं मधुरवाणिं बोधिमण्डोपगतं शिरसि वन्दे ॥ अथ खस्वघस्ताददिशः समन्तविलोकिताया लोकघातोः सम- २० न्तद्‌ शिनस्तथागतस्व बुदत्तेचाद्र गभो नाम बोधिसत्वो महासत्त्वस्तया प्रभया संचोदितः सन्‌ गणनासमतिकरान्तेर्वोधिसत्तैः परिवृतः पुर स्तो येन बोधिमण्डो येन च बोधिसत्वस्तेनोपसंक्रामदुपसंक्रम्य २०] ॥ बोधिमण्डब्यूहपरि वतेः ॥ २९५ बोधिसत्वस्य पूजाकमणे तसख्िनैडयमयमण्डलमात्े जाम्बूनद सुवणंप- द्यान्यभ्य॒द्र तान्युपद्‌श्यति सख । तेषां च पद्यानां कर्णिंकास्वर्धकायिका नायो वणंूपसंपन्नाः सवालंकारप्रतिमण्डिताः उपदशंयति स । वामदक्िणि पाणिभिहषेकरककेयूरसुवणैमूचमुक्ताहारादिविविधाभर- णपरिगृहीताः पुष्पपड़दामानि चाभिप्रलम्बयन्त्यो येन बोधिमण्डो येन च बोधिसत्वसेनोपयभिनतकायास्ताश्चेमां गाथामभाषन्त । यो अआओनमिष्ट सद्‌ा गुरूणां बुद्ध्रावकप्रलेकजिनानां । निमाणसुशील सदोज्नु प्र्ठो तस्या ओनमथा गुणधरस्य ॥ दति॥ अथ खलूपरिष्टाहि शौ बरगगणाया लोकघातोगेणेन्द्र स्य तथा- गतस्य वृद्धक्तेचात्रगणगज्ञो नाम बोधिसत्तलो महासत्वस्तया प्रभया संचोदितः सन्‌ गणनासमतिक्रान्तेबोधिसचवैः परिवृतः पुरस्कृतो येन बोधिमण्डो येन च बोधिसत्वसेनोपसंक्रामदुपसंक्रम्य बोधिसत्लख पजाकर्मेे । गगणतलस्थ एव यावन्तो दशमु दिक सवैबुखचेतरष्न- दृष्टाश्रुतपूवौः सन्ति पुष्यश्रूपगन्धमाल्यविलेपनचूणंचीवरवस््रालंकार- छ चध्वजपराकविजयन्तिरतलमणिकनकरजतमुक्ताहारह यगजरथपत्तिवा- हनपुष्पवृक्तपचयपुष्यफलदार कद्‌ारि कदि वनागयक्तगन्धवेसुरगरख्डकिन्नर- महोरगशक्रब्रह्मलोकपालमानुष्यामागुष्याणां सवां गगणतलान्महान्तं पुष्पवर्षमभिप्रवषेन्ति सख । सवंसत्लप्रीतिसुखसजननं च न च क्ख चित्सत्वस्य भ्यं चोत्पौोडां वा करोति स ॥ तच्ेदमु च्यते । पे यालभेष दिशतासु जिनौरसा ये संपूजितुं हितकरं अनुप्राप्तबोधिं । 4१0 ५१५ २० २९९ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ तेषां वियूह क्रमविक्रमसुक्रमाणा ्ओपम्यमाच निधाणोय जिनौरसाना ॥ के चागता नभसि मेघ इव सनन्तो हारा सहखनयुतानि प्रलम्बयन्तः । ५ के चागता मक्रररत्रविलम्बचूडाः पौष्पं विमान गगणे उपदशंयन्त: ॥ के चागता घरणिसिंह इवा नदन्तः षरान्या निमित्तप्रणिधीरवमुच्चमानाः। के चागता यथ वृषा अभिनन्दमानाः १० न च दृष्टपूवं रुचिराणि रिपन्ति पुष्या ॥ के चागता नभसि सार दवा रवन्तो वणंसहस्र सखकि अत्मनि दशेयन्तः । के चागता शशिरिवा गगणे सुपणा: सुगतात्मजस्य गुणमालमुदीर यन्तः ॥ १५ के चागता रविरिव प्रम मुच्चमानाः सवाणि मारभवनानि करोनि जिह्या । के चागता विमलकेतु यथेन्द्र यघ्यः संभारपुणखनिचितासहि बोधिमण्डे ॥ केचित्किपिन्ति गगणान्मणिरत्रजाला २० चन्द्रा सुचन्द्र तथ बाल विरोचमान) मान्दारवा सुमन वाधिंकचम्पदामा संबोधिसत्त् द्रुम राजर्िति किपन्ति ॥ २०| ॥ बोधिमण्डब्यूहपरि वतेः ॥ के चागता धरणि कम्पयमान पद्यां संकम्पिता वसुध प्रीतिकरी जनस्य । क्रे चागता यहिय भेर्‌ करेतलेभिः उत्सृष्टपुष्पपुट संस्थित अन्तरौक्ते ॥ के चागताश्चतुरि सागर गृह्य मूधा उत्सृष्ट सिच्च वसुधां वरगन्धतोधैः । के चागता रतनयष्टि गृहील चिं संबो धिसत्त्वसुपदशंय स्थित दूरे ॥ के चागता भविय ब्रह्य प्रशान्तरूपाः शान्ता प्रशान्तमनस स्थित ध्यानध्यायी । रोमेभि तेष स्वर्‌ निश्चरते मनोज्ञ से चीखपेकरकरूणामुदि ताप्रमाणाः ॥ के चागता मरूतशक्र इवा यथेव देवै: सहस्रनयुतिख पुराकतासि । उपगम्य बोधिवदु गृह्य कताज्ञलीभिः शक्राभिलम्मणिरत्र हिपन्ति चिता ॥ के चागताञखतुदिशा च यथेव पालः गन्धर्व॑रारसपरीवृत कि्तरेभिः। विद्यत्स्फ़टान्त कुसुमानि प्रवषेमाणाः गन्धर्वकिन्नर रुतेन स्त॒वन्ति वीरं ॥ के चागताः कुसुमितां प्रगृहीत वृतान्‌ सफलां सपुष्यवर गन्धप्रसुञ्चमाना । २९.७ १० १५ २० २९८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ जातेषु तेषु सित बुद्ध शुद्धकायाः अवलम्बमान प्रतिमण्डि ज्िपन्ति पुष्पा ॥ कै चागताः कुसुमिता पुडनी गृहीता पद्योत्पलैः कुसुमितेस्तथ पुण्डरीके : । ५ द्वाचिंशलक्षणधराः स्थित पद्यगभं स्विष्ट अलिप्रमनसं विदु बोधिसत्वं ॥ के चागता विपुलकाय तथेव मेर्‌ ख्िलान्तरीत्त स्वे कमात्मनमुत्सुजन्ति । उत्सुज्यमाचर भविया नवपुष्यद्‌ामाः: १% सक्ादयन्ति चिसहसखि जिनस्य केच ॥ के चागता उभयचक्तषि कल्यद्‌1हं संद शंयन्त विभवं तथ संभवं च । तेषां शरीरि बङ्घमसुखा रणन्ति तां श्रुत सत्वनयुता प्रजहन्ति तृष्णां ॥ १५ के चागता रवितकित्नरतुल्यघोषाः विम्बोष्टचारुवद्नाः परिपणेवक्ताः । कन्या यथैव सुख्लंक्त चिचहाराः प्रचन्त यां सुरगणा न लभन्ति तुघ्धिं ॥ के चागता वजिरकाय दवा उभेयाः २० हेष्टा पखन्धचरणैे : प्रतिग्राह्यमाणाः । के चागता रविरिवा शशिपूणवक्ताः ज्योत्लाकराः प्रभकरा हतक्तेशदोषाः ॥ २0] ॥ बोधिमण्डब्यूहपरि वतं: ॥ २९९ के चागता रतनमण्डित रत्रपाणी संक्छादयित बज्नकेचसहस्रकोखः । वन्ति रत्नवर पुष्य सुगन्धगन्धा संतौषणाथं बङ़सत््वहितं सुखां ।॥ के चागता महति धारणि रत्रकोशाः ५ रोमेभि सूचनय॒ुतानि प्रभाषमाणाः । प्रतिभानवन्त मतिवन्त सुबृद्धिवन्तो मत्तप्रमत्तजनतां प्रतिबोघयन्तः ॥ के चागता ग्रहिय भेरि यथेव मेर्‌ आकोखमानु गगणे सुमनोज्ञघोषां । १० यस्या रवं दशदिशे व्रजि क्ेचकोखा अद्यावबोद्धममृतं अनुबुचि शास्ता ॥ इति ॥ ॥ इति ओीललितविस्तंरे बोधिमण्डब्यूहपरिवतों नाम विंश तितमो ऽध्यायः ॥ ५५ इति हि भिक्तवो बोधिसच्वेश्चेम एवंरूपा ब्यूहा बोधिसत्तख पजाकमंणे बोधिमण्डे ऽभिसंस्केता अभूवन्‌ । स्य च बोधिसत्वो याव- न्तौ दश्स॒ दिच्चतीतानागतप्र्युत्पन्नानां बुद्धानां मगवतां सवैवुद्धकरेत्नषु बोधिमण्डालं कार ब्यहास्तान्सवौ सखलस्िन्नोधिमण्डे संदशंयति सख । अथ खल भिक्वो बोधिमण्डनिषसस्य बोधिसलस्येतद्‌ भवत्‌ । इह खल कामधघातौ मारः पापौयानधिपतिरोश्चरो बश्वतीं नेत- २9 ३00 ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ नअममप्रतिर्ट्पं भवेयदहं तेनाविदितौ ऽनुत्तरां सम्यक्स बोधिमभिसंबु- ध्येयं । यन्वहं मारस्य पापीयसः स्चोदनं कुया । तख्िन्िजिति स्वे कामावचरा देवादयो निगृहीता भविष्यन्ति। ततश्च मारपर्षद्‌ः पवावरोपितकुशलमूला मारकायिका देवपुच्राले मम सिंहविक्रीडतं ५ दृष्टा ऽनुत्तरायां सम्यक्स बोधौ चित्तमुत्पाद्‌ यिष्यन्ति ॥ अथ खल भिक्तवो बोधिसत्व एवमनुविचिन््य तस्यां वेला- यां भ्रूविवरान्तरादूणौकोशात्‌ सवेमारमण्डलविध्वंसनकरीं नामेकां रश्रिमिसुदस॒जत्‌ । यया रष्म्या सवेखिंस्तिसाहखमहासाहस्रे लो- कधातौ सवंमारभवनान्यवभास्य जिह्मीकतानि संप्रकम्पितानि चा- १० भूवन्‌ । सवंश्चार्य चिसाहस्रमहासाहस्रलो कधातुम॑ंह तावभासिन स्फर ऽभूत्‌ ॥ तस्याञ्च प्रभाया मारः पापीयानिदमेवंरू्पं शब्दम खोषौत्‌ । कल्पोघचीणंचरितो ह्यभिशुद् सतः शुद्धोदनस्य तनयः प्रविजह्य राज्य । १५ सो निगेतो हितकरो ह्यमृताभिलाषी बोधिद्रूमं ह्युपगतो ऽद्य कुरु प्रयतनं ॥ सो तीणे खाद्मन परानपि तारयेया मोचेष्यते सच परा स्वयमेव मुक्तः । अद्यासप्राप्र स परानपि चाश्वसेया २० निवेापयिष्यति परां परिनिवतञ्च ॥ शरन्यां करिष्यति अपायचयो ऽप्यशेषां पणौ करिष्यति पुरां सुरमानुषाणां । २१। ॥ मारघषेणएपरि वतः ॥ ३०१ ध्यानानभिज्ञ परमं अमृतं सुखं च दास्यत्यसौ हितकरो अमृतं स्पुशिला ॥ षरन्यं करिष्यति पुरं तव छृष्णवन्धौो अबलो बलो बलविहौनु अपच्यपच्यो । न ज्ञास्यसे क्र नु ब्रजामि करोमि किंवा ५ यद घमेवषेमभिवषिं स्वयं सख्यम्‌: ॥ इति ॥ इति हि भिक्वो मारः पापीयानाभिः संचोदनाभिगाधाभिः संचोदितः सन्‌ इाचिंश्दाकारं खघ्रमपश्चत्‌ ¦ कतमद्भाविंश्दाकारं । तद्यथा । तमसाकुलं च स्वभवनमपश्चत्‌ । रजसाकुलं चाकीणंसकैर- कटल्यं च स्वभवनमपश्यत्‌ । भोतवस्तोद्विम्रं दिशो दश प्रपलाय- १ मानं चात्मानमपश्चत्‌ । विभरष्टमकुटमपविद्धकंण्डलं चात्मानमपश्चत्‌ । शुष्कोष्ठगलतालृकं चात्मानमपश्यत्‌ । सतप्रहद्‌ यं चात्मानमपश्यत्‌ । री णेपचपुष्पफलानि चोद्यानान्यपश्यत्‌ । अपगतजलाः परिशुष्काश्च पृष्करिणीरपश्चत्‌ । हंसक्रोञच्चमयूरकलविड्धकुणालजी वजो वकादौखच पक्षिगणांस्छौणेपक्ञानपश्यत्‌ । भेरीशङ्कमदङ्गपटहत्‌णववीणावल्ञकौ- १५ ताडसम्पादौख व्यभाण्डांस््छिन्रवििन्नान्मूमौ निपतितानपश्चत्‌ । प्रियजनपरिवाराश्च मारमुत्सृज्य दीनमुखा एकान्ते गला प्रध्याय न्तमपश्चत्‌ । अग्रमहिषीं च मारिणी शयनमष्टां धरण्यामुभाभ्यां पाणिभ्यां शीषंमभिपीडयन्तीमपश्यत्‌ ।! ये च ते मारपुचा वीयंवत्त- माञ्च बलवत्तमाख तेजवत्तमाश्च प्रन्नावत्तमाश्च तं बोधिसत्वं बोधि- २० मण्डवराग्रगतं नमस्यन्त एवमपश्चत्‌ । अआत्मनीयाश्च दुहिचीह तात हा ततिति क्रन्दन्त्यो ऽपश्चत्‌ । मलिनचेलगाचं चात्मानमपश्चत्‌ । ३०२ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ० अवकीणंपांसुशिरखतं च पाण्डुदुवंणंमोजोऽपहतं चात्मानमपश्चत्‌ । हर्म्यकूटागारगवाक्ततोरणांश्च रजसाव कौणेन्पततो ऽपश्चत्‌। घे चाख ते सेनापतयो यक्राक्तसकुम्भाण्डगन्धवाधिपतयः । तान्सवीान्‌ हस्ता ज्शिरसि छंला रोदन्तः क्रन्दन्तः पलायमानांञखापश्यत्‌ । ये च ५ते कामावचंरेषु देवेषु देवाधिपतयः । तद्यथा । घृतरा्रविरू- ढकविरूपाक्वैवणशक्रसुयामर्सतुषितसुनिमिंतवसवतिंप्रभृतयः । ता- नसवाञ्शुश्रूषमाणान्‌ मारः पापीयान्‌ सबोधिसत्वाभिसमुखानपश्चत्‌ । रणमध्ये चास्यासिविकोशो न भवति सख । विक्रोशन्तमशिवं चात्मा नमपभ्यत्‌ । सेन च परिवारेणात्मानं परित्यक्तमपश्यत्‌ । मङ्लपृणं- १० कुञ्च पतितान्दंरे ऽपश्यत्‌ । नारदं च त्राह्मणममङ्गल्यशब्दं श्रा- वयन्तमपश्यत्‌ । आनन्दित च दौवारिकमनानन्द्‌शब्दं श्रावयन्तम- पश्यत्‌ । तमसाकृलं च गगण तलम पश्यत्‌ । कामभवननिवासिनीं च शिं रुद न्तीमपश्यत्‌ । स्वमैश्य चानेखयेमपश्यत्‌ । स्वपच चापक्तम- पश्चत्‌ । मणिमुक्ताजालानि च तूष्णीभरूतानि हिन्नभित्तपतितान्यपश्यत्‌ । १५ सवे च मारभवनं प्रचलितमपश्चत्‌ । वृक्ाञ्छिद्यमानास्नि्हांञ् पततो ऽद्रारीत्‌ । सवै च मारसनाद्यूहमभिसमुखं पात्यमानमपश्चत्‌ ॥ दति हि भिक्तवं एवं द्ाचिंशदाकारं मारः पापीयान्‌ सखप्रम- पश्यत्‌ । स प्रतिबुद्धः सन्‌ भीतस््रस्तः सविप्र: सवेमन्तजेनं संनिपात्य सबलपाषयसेनापतिदौवारि कसंनिपतितांश्च तान्विदिला ऽभिगाथा- २० भिरध्यभाषत्‌ । दृष्टान तां स सुपिनां नमुची दुखात्तों आमन््रयाति सुत ये ऽपि च पारिषद्या । २१ ॥ मारघषेणपरि वतेः ॥ ३०३ कषेनापतिं नमुचि सिंहहनुख नाम्रा सर्वेष तेष परिपृच्छति कष्ण बन्धु: ॥ गाथामि गीतरचितो ऽद अतो ऽन्तरीक्ला द्ाक्येषु जातु वरलक्षणचिचिताङ्कः । षड्षे दुष्कर व्रतानि चरित घोरा ध बोधिद्रूम ह्युषगतः प्रकुरुष्व यतर ॥ सो चेद्विबुदध स्वयमेव हि बोधिसत्लो बङ्सत्वकोरिनयुतानि विबोधयेत । शरन्यं करिष्यति स मे भवनं ह्यशेषं यद लप्स्यते ह्यमृतु खशन शोतिभावं ॥ १ हन्तः व्रजाम सहिता महता बलेन घातिम तं मणु एकु द्ूमेद्धम्ूले । उब्योजयध्व चतुरङ्किणि शौोघ्र सेनां यदि इच्छया मम प्रियं मचिर करोथ ॥ श्रिकबुद्धमि च अहंभि पूणं लोकी १५ निवायमाण न बलं मम दुबेलं स्यात्‌ । सो भयु एकु जिन भेष्यति घमराजो गणनातिवृत्त॒ जिनवंशु न जातु छेत्‌ ॥ अथ खल्‌ भिक्वः साथंवाहो नाम मारपुच्रः स मारं पापीयांसं गाथाभिरध्यभाषत्‌ । २० विं तात मित्नवदनो ऽसि विवणेवक्तौ हदयं समुत्खवति वेधति ते ऽङ्गमङ्गं । ३०४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ किं ति श्रुतं अथव दृष्टु भणाहि शीघ्र ज्ञास्याम तत््वतु विचिन्त्य तथा प्रयोगं ॥ निमौाण मार्‌ अवची शृणु मह्य वत्स पापं मि दृष्ट सुपिनं परमं सुघोरं । ५ भाषेयं सवंमिह पदि अव्यशेषं संमूर्िता सितितले प्रपतेय यूयं ॥०॥ साथवाह अह । रणकालि प्राचि यदि नाम जयो न दोषः ततैव यस्त॒ निहतो भवते स दोषः। १० स्वघ्नान्तरे तु यदि र्ट ते निमित्ता श्रेयो उपेक्त म रशे परिभावु गच्छेत्‌ ॥ मारो ऽब्रवीत्‌ । व्यवसायवुद्धिपुरूषस्य रणे प्रसिद्धि अवलम्ब्य धेयं सुकृतं यदि नो जयं स्यात्‌ । ५१५ का तस्य शक्ति मम दृष्टि सपारिषर्य नोत्यातु मह्य चरणे शिरसा प्रपत्तुं ॥ साधेवाह आह । विस्तीणंमस्ि हि बलं च सुदुबलं च अस्त्येक श्रु बलवां रणजहञ्च । २० खब्योतकेयंदि भवेचिसहस् पणा एकौ रवि ग्रसति निष््रमतां करोति ॥ २१| ॥ मारघषणपरिवतः ॥ ३०५ अपि च । यस्य मान मोह मीमांसा च न विद्यते । विलोम यदि विद्वांसो नासौ शक्यश्चिकित्सितुं ॥ दति हि मिक्तवो मारः पापीयान्‌ सार्थवाहस्य वचनमक्ला महतीं चतुरङ्किनीं सेनामुयोजयति स्म । महाबलरणश्ण्डां भी- षणां रोमहषेणीमदृष्टाश्रुतपूवी दे वमनुधर्बङविघधमुखविकारकोरि- नयुतशतसहस्रविकारप्रकारां भृजगशतसहसखकरचरणकुरिलपरिवेष्ठि- तशरौरां असिधघनुशरशक्तितौमरकुटारपटटिसभशुण्डिमुसलदण्डपाश- गडाचक्रवञ्चकणयघरां वरवमंकवचवमिंतशरीरां विपरीतशिरःकर- चरणनयनां उ्वलितभशिरोनयनवदमा दुःसंस्थितौदरपाशिपादमुग्रते- १० जोवदनां परमविक्ृतवदनदशंनां विकरालविक्ृतदंघ्रां घनबङवि- पलप्रलम्बजिङ्धां सुण्डिककिलिज्ञसदूशजिद्धां ज्वलनसदृ श कृष्णसर्पवि- षपरणेरक्तनेचां । केचिद्धि तचाशौविषान्वमन्ति स्म । केचित्करतलैरा- शीतिषान्परिगद्य भक्षयन्ति स्म । गरुडा इव सागरादभ्युत्क्िय केचिघ्ररमांसरुधिरकरचरणशिरोयकदन्पुरोषादींश्च भक्तयन्ति स । केचिञ्न्वलितपिङ्गलकृष्णनीलरक्त कद्रु करालविचिचरपा : । केचिद्धि छृतकूपप्रज्वलितोत्पारितविछतकराक्षाः । केचित्परिवृत्तञ्वलितवि- छतनयना : । केचिजञ्ज्वलितान्पवतान्परि गृह्य सलीलमपंरेषु पवेतेषु अभिरूढा अगच्छन्ति स । केैचित्समूलान्वुचानुत्पाय बोधिसलला- भिमुखा अभिधावन्ति स्म । केचिदजकणेसूपंकणेह स्तिकणंलम्बकणंव- राहकणाः । केचिदक्णाः । केचिद कोदरिणो दुबलकाया अखि- कड्ालसंघाटमभिनिमाय भग्रनासाः कृम्मोदराः करोरटपाद्‌ा उच्छ 20 १५ २० ३०६ ॥ ललितविस्तर ः ॥ [अ ष्कल्वग्मासरुधिरदित्रकणंनासाकर चरणन यनोत्तमाङ्गाः । केचिद्रधि- रपिपासया शिरांसि परस्परं निकृन्तन्ति सख । केचिद्धि्तविछतभ- र वर्स राः फुत्फुत्कार पिचत्कारपुल फुल प्ररेडितानि कुर्वन्ति स्म । कैचिदाङः । आहरत हरताभिहनत हनत बन्धत गृहत छन्दत ५ भिन्दत मथयतोत्किपित नाश्यतेमं मणं गौतमं साधं दरू भेशेति रुवन्ति सख । केचिद्धैरुण्ड कशृगालसूकरगदं भगोहस्त्यश्चोष्रखरमहिष- शश्रचमरखद्धसरभनानाप्रतिभयरी द्र विक्तवक्ताः । केचित्सिंहव्याघ्रक- क्षवराहवानरद्वीपिबिडालक्छागलोरभरसपनकुलमत्यमकर शिशुमार क्म काकगृुधोलूकगरडादि सदृ शात्मभावाः । केचिद्दिष्हपर्ूपाः । केचि- १० देकशीषी द्विशीषोा यावच्छतसहसखशौषोाः । केचिद शषाः । केचि- देकभुजा यावच्छतसहस्रभुजाः । केचिद भुजाः । केचिद कपादकाः। केचिदयावच्छतसहस्रपाराः । केचिदपाद्‌ काः । केचित्कणेसुखनासि- काक्षिनाभिश्रोतोभिराशौविषान्निञ्चारयन्ति स्म । केचिदसिधनुशर- शक्तिपद्िसपरशुचक्रतोमरकणयवजरमुशण्डिभिन्दिपालादीनि नाना- १५ प्रहरणानि भामयन्तो नृत्यन्तो बोधिसत्वं ॑संतजेयन्ति स । केचि- न्राङ्लौस्किला मालागुणान्छला धारयन्ति ख । केचिच्छिरोभि रस्िकरकाज्छीषेकटाहकांञ्च मालागुणमिव कला धारयन्ति ख । केैचिदाशौविषपरिवेषटितशरौीराः । केचिच्छीषेकराहकान्परिगृह्य इस्त्यश्चोष्रगोगदेभमदहिषारूढाः । केचिद घःशिरस ऊधपाद्‌7ः । केचि- २० त्सूचौरोमाणः । केचिद्रोगदेभवराहनकुलच्छागलोरभ्रविडालकपिवुक- भरगालरोमाण आशौविषान्वमन्तो ऽयोगुडानि निगेरन्तो धूमकेतू्‌- नुत्सृजन्तो उ्वलितताम्रलोहवषे प्रवषेन्तो विद्युद्रषान्किपन्तो वज्राशनिं २१। ॥ मारघषंणपरिवतेः ॥ ३०७ प्रमुञ्चन्तस्तप्तामयोवालिकां प्रवषेन्तः कालमेघान्संजनयन्तो वातवृष्टि- सृत्पादयन्तः शरमेघवषोनुत्सुजन्तः कालराचिं दशंयन्तौ रावं संज- नयन्तो बोधिसततमभिधावन्ति इख । केचित्पाशान्भामयन्तो महा- पव॑ताग्प्रपातयन्तो महासागरान्लोभयन्तो लद्यन्तो महापवैतांखाल- यन्तो मेरुं पवंतराजं विधावन्तः पलायमाना विक्षिपन्तो ऽङ्गप्रत्य- ङ्गानि भामयन्तः शरोराणि हसन्तो महाहास्यान्य॒रांसि प्रस्फोरयन्त उरांसि ताडयन्तः केशांसि धुन्वन्तः पौतमुखानि च नीलशरीरा उवलितशिरसं ऊ््केशा इतस्ततो वेगेन परिधावन्तो भेरुण्डाक्ताञ्च बोधिसत्वं विभीषयन्ति सम । जीणा सिय रुदन्त्यो बोधिसत्व- मुपसंक्रम्थेवं वदन्ति स्म । अहो पुच हा मम पुचोत्तिष्टोत्ति्ठ शीघ्र १ प्रपलायस्व । राकसखपाः पिशाचरूपाः काणखञ्जदुबेलाश्च प्रेताः सुत्लमात्ता ऊधेबाहवो विकृतास्याः क्रन्दन्तो भयमुपद शेयन्तस्त्रासं संजनयन्तो बोधिसत्स्य पुरतो ऽभिघावन्ति दख ॥ तया चेवरूपया मारसेनया समुदितया समन्तादशीतिचेजनान्यायामेन विस्तारेण स्फ़टमस्‌त्‌ । यथा चैकस्य मारदलैवं कोरीशतानां चिसाहसखरपयेा- १५ पन्नानां माराणां पापीयसां सेनाभिसिर्यगरधं च परिस्फ़टमभूत्‌ ॥ तंचेद मुच्यते । यक्तकभाण्डमहोर गर्हा : राक्तसप्रेतपिशाचकरू्पाः त्तकं लोकि विरूपसुरौीद्राः सविं त निर्मित तच शटेभिः। एकशिरा ददिशिरा चिशिराश्च यावत्सहस्रशिरा बजङ्वक्ताः। एकमृजा दिभजा तिभजाञ्च यावत्सहखभजा बड भजा : । एकपद्‌ा द्विपदा चिपद्‌ाञ्च यावत्सह स्षपदा बड़ अन्ये ॥ 20* ३०८ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ नीलमुखानि च पीतशरीराः पीतमुखानि च नीलशरीराः। अन्यमुखानि च अन्यशरीराः एकमुपागतु किंकरसेन्यं ॥ वातु प्रवायति वषेति वै विद्यसहखशतानि पतन्ति । देव गुडायति वक्त लुडन्ति बोधिवरस्य न ईरयति पचं। ५ वर्षति दैव प्रवषेति वषं अओध वहन्ति जलाकलभूमिं । श्टृश भीषणिका बङराशी यच अचेतन वृन्त यतन्ति ॥ दृष्ट च तानतिभीषणशश्ह्पां सविं विसंस्थित रूपविरूपां । ओ्रीगुणलक्तणतेजघधरस्या चित्त न कम्पति भेर्‌ यथैव । मायसर्मांसथ स्वप्रसमांखच अभनिभां समुदीक्ति धमी । १० रढृश घधमंनयं विमृषन्तो सुस्ितु ध्यायति संख्थितु धमे । यस्य भवेत अहंति ममेति भाव समुच्छयि तत्वनिविष्टाः। सो बविभियार्‌वद्धेः सितु ग्रहे अत्मनि संभमु गच्छं निरौच्छ। शाक्वसुतसत स्वभावमभावं घमं प्रतीत्य समुत्थित बुद्धा । गगणोपमचित्त॒ सुयुक्तौ न भमते सबलं शढ दृष्टा ॥०॥ १५ इति हि भिक्वो मारस्य पापीयसः पुचसहखं । तच ये मारपुच्रा बोधिसत्वे ऽभिप्रसच्नाः साथंवाहपूवैगमासि मारस्य दक्षिणे पाश्च खिता अभूवन्‌ । ये मारपाक्तिकासि वामे पाश्वे स्थिता अभूवन मारस्य पापीयसः ॥ तच मारः पापीयांस्तान्स्वान्पुचानामन््रयते स । कीदृशेन बलेन वयं बोधिसत्वं घषयिष्यामः ॥ तच दक्तिणे प्च २० साथवाह नाम मारपुचः स पितरं गाथया प्रत्यभाषत्‌ । सुप्तं प्रबोधयितुमिच्छति पत्तगेन््र सुप्तं प्रनोधयितुमिच्छति यो गजेन्द्रं । २१| ॥ मारधषेणपरिवतेः ॥ ३०९ सुपघ्रं प्रबोधयितुमिच्छति यो मृगे सुघ्रं प्रबोधयितुमिच्छति सो नरेन्द्रं ॥ वामे पाच दुमंतिनाम मारपुचः स एवमाह । संप्रे्तणेन हद्‌ यान्यभिसंस्फ़टन्ति लोकेषु सार महतामपि पादपानां । ५ का शक्तिरस्ि मम दृषश्टिहतसय तख संजीवितुं जगति म॒ल्युहतस्य वास्त ॥ दक्िणे मधघुरनिर्घोषो नामाह । वृक्षेषु सार क इहास्ि ततौ ब्रवीषि दृष्टा भिनग्मि मनुजेष्वथ का अवस्था । १० मेरं गिरिं यदि भिनत्सि निरीक्षणेन नैवास्य तुभ्य नयनेमि हतोन्मिषेरन्‌ ॥ अपि च । यः सागरं तरितुमिच्छति वै मुजाभ्यां तौयं च तस्य पिवितुं मनुजेष्वसन्त्‌ । १५ शक्य भवेदिदमतस्त॒ वद्‌ामि दुःखं यस्तस्य वक्तमभितो ऽप्यमलं निरीकेत्‌ ॥ ०॥ वाभि शतबाङ्नामाह । ममेह देहैस्ि शतं भुजानां क्िपामि चैकेन शतं शराणां । भिनगम्बि कायं अमणसख तात सुखी भव तवं ब्रज मा विलम्ब ॥ २० दक्षिणे सुब््धिराह । 4० १५ २० ३१० ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ शतं भुजानां यदि को विशेषो भजा किमथे न भवन्ति रोमाः। भुजैकमेकेन तथेव श्रूलाः तेश्चापि कुयात्हि तस्य किंचित्‌ किं कारणं । मेचावतस्तस्य सुने: शरीरे विषं न शसं क्रमते न चाभि: लिक्नानि शस्त्राणि ब्रजन्ति पुष्पतां मेचौ हि लोकोत्तरभावि तदय ॥ अपि च । दिविभुवि च जले च ये बलाद्याः असिपरशुधराख गुह्यकानरावा। ल्म बलमिसु प्राप्य ते नरेद्र प्रबलबलाल्यबला भवन्ति सतै । वामे उग्रतेजा आह्‌ । अन्ततो ऽहं घच्यामि प्रविश्चास्य तनुं शुभां । वुक्ं सकोररं शुष्कं द्‌ावाभ्रिरिव सूच्छतः ॥ दकिणे सुने आह । मेर्‌ दहिस्वं यदि वापि कत्सं प्रविश्य चान्तगेतु मेदिनीं वा। दग्धुं न शक्यः स हि वज्रवुद्धिः लत्संनिभेवालिकगङ्गतु्येः ॥ अपि च ॥ चसेयुयिंरयः सवे चयं गच्छन्महोद्‌ धिः । चद्रसूयौ पतिन्ुमौ मही च विलयं ब्रजेत्‌ ॥ लोकस्यायं कतारम्रः प्रतिज्ञारूतनिखयः । अप्राधेष वरां बोधिं नोव्यास्यति महाद्रुमात्‌ ॥ वामे दीघेबाङ्गेविंत अह । अलयं चन््रस॒याणां नक्षचाणां च सवशः । पाशिनाहं प्रमदेमि तवेह भवने सितः ॥ २१| ॥ मार घषेणएपरि वतः ॥ ३११ चतुभ्य॑ः सागरेभ्यख्च जलं गृहामि लीलया । तं गृह्य अमणं तात सागरस्य परं रपि ॥ तिष्ठतां तात सनेयं मा तं शोकादितो भव । सबोधिवुक्मुत्पाख रेष्यये पाण्या दिशो दशः ॥ दकि म्रसाद्‌प्रतिलब्य आह । ५ सदे वासुर गन्धव ससागरनगां महीं । खं मदितां प्रकृयाञख्च पाणिभ्यां मदगर्विंतः। त्दिधानां सहसि गङ्वालिकया समाः । रोमं तसय न चालेचुर्बोधिसत््वस्य धीमतः ॥ ०॥ वामे भयकर अह । १० भयं हि ते तात भृशं किमथ सेनाय मध्ये किमबस्थितस्य सेना न तस्यासि कुतः सहायाः कस्माद्वयं ते भवतीह तस्मात्‌ । दक्तिण एकायमतिराह । यूथं न लेकि ऽसि शशीरवीनां न चक्रवर्ती न च केशरोणां। न बोधिस्लानिह तात यूथं एकः समथो नमुचिं निहन्तं ॥ १५ वामे ऽवतारप्रेच्याह । नं श्क्तिशरला न गडान खद्वाः नहस्ििनोऽश्चानरथा न पत्तिः, तं सोण्डमेकं मणं निष हन्ये ऽव्य मा संभ्रम तात किंचि। दक्षिणे पुण्यालंकार अह । नारायणस्य यथ काय अदेयमेवययो २० चान्तिबलैः कवचितो दृढवीयंखड्ध : । 40 १५ २० ३१२ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ चिविमोक्वाहनसि प्रज्ञघनुः स तात पणयावलेन स हि जेष्यति मारसेना ॥ वामे ऽनिवत्याहं । न निवतेते तृणगतः प्रद्‌हन्दवामिः तिप्त शरो न च निवतंति शितेन । वं नभे निपतितं न निवतेते च न स्थानमस्ि मम शाक्यसुतं ह्यजित्ा ॥०॥ दरणि घमंकाम आह्‌ । आद्रंतृणं प्राप्य निवतेते ऽजि भिरिकूटं आसाव्य निवतेते शरः। वच्च महीं प्राण अधः प्रयाति अप्राप्य शान्तममूतं न निवतैते अर्य। कविं कारणं । शक्य तात अन्तरौक्ते लेख्य चिच चिचितुं यवन्ति केचि सवंसनत्व एकचित्त स्थापितं । चन्द्रासूयं मारुतं च शक्य पाश बन्धितुं न बोधिसत्व शक्य तात बोधिमण्डि चालितुं ॥ ०॥ वामे ऽनुपशान्त आह । दृष्टीविषेण महता प्ररहामि भेर भस्ोकरोमि सलिलं च महोदधीनां । बोधिं च पश्च रमणं च अहं हि तात च्या यथाद्य उभयं हि करोमि भस्मं ॥ दिशे सिद्धाथे अह । २१| ॥ मारघषेणपरिवतेः ॥ ३१३ विषेण पणो यदि वेष स्वों भवेच्िसाहखवर : प्रदीपनः । निरीक्षणदिव गुणाकरस्य सुनिविंषत्वं विषमभ्युपेयात्‌ ॥ विषाणसुग्रं चिभवेह यच्च रागख्च दोषश्च तथेव मोहः । ते तस्य काये च तथेव चित्ति नभे यथा पडूरजो न सन्ति ॥ ५ + % तस्माच्चिवतामह तात सवे ॥०॥ ५ वामे रतिलोलो नामाहं । अङ्ग त्‌यंसहस्र प्रवादितैर अप्छरकौोरिसहस्र अलं छतः । लोभयितल्रन नधि पुरोत्तमं कामरतिं हि करोमि वसे तवे ॥ दक्तिणे घमंरतिराह । धर्मरती सद तस्य रतीहा ध्यानरती अमृताथेरतिश्च। १ सत््वप्रमोकुणमेचर तिश रागरतिं स रतिं न केरोति ॥ वाभे वातजवो नामाह । जवेनहं चन्द्ररवी ग्रसेयं प्रवायमानं गगणे च वायुं । अथैव तात मणं गृहीता प्रासस्य मुष्टं विकिरामि वायुं ॥ दके ऽचलमतिनम मारपुचः स एवमाह । १५ यथा तवैष जववेग उग्रः तदव्यदि स्ात्सुरमानुषाणां । सर्वे समग्रापि न ते समाः कत रुजामप्रतिपुङ्लस्व ॥ वामे ब्रह्ममतिराह । स्यात्तादृ शानामपि वन्दसुग्र कुयीान्न किंचित्तव मानघातं । प्रागेव सैकः प्रकरोतिकतिंते वृन्देन साध्यन्ति हि सवंकाया ॥२० द्चिशे स्हमतिराह । ३१४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ न सिंहवृन्दं मुवि दृष्टयूर्व दृष्टीविषाणां अपि नास्ति वृन्दं । तेजखिनां सत्यपराक्रमाणां पुरष्षभाणां अपि नासि वृन्दं ॥ वामे सवंचण्डालो नामाह । नतेश्रुता तात गिरोऽभिदौप्ना चयथा नदन्ते तनयास्तवेमे। ५ वीयेण वेगेन बलेन युक्ता ्रजाम शीघ्रं मणं निहन्तुं । दक्तिणे सिंहनादी नामाह । बहवः शगाला हि वनान्तेषु नदन्ति नाद्‌ान्न सतीह सिंहे । ते सिंहनादं तु निशाम्य मीमं चस्ता पलायन्ति दिशो दशासु । मारोरसासद्वदमी अपण्डिताः अभरुल नादं पुरुषोत्तमस्य । १० नदन्ति तावत्खमता ऽतिधृष्टा मनुष्यर्सिंहे नदिति न सन्ति । वामात्पाच्रीद्‌ चिन्तितचिन्याह । यच्चिन्तयाभि तदिहासु भोति कथं न एषो दम वीक्तते च मूढो व एषो अनभिज्ञ किं वा यदुत्थिहिला न पलायंते लघुं ॥ दच्िणात्पाश्वात्सुचिन्तिता्थो नामाह । १५ मूढो न वाचं पराक्रमो वा युष्मैव म॒ढाश्च असयताश्च | न युष्मि जानाथ इमख वीर्यं प्रज्ञावलेनास्य जिता स्थ स्वे । मारात्मजानां यथ गङ्गवालिका एतिन वीर्येण यथैव यूयं । रोमस्य एकं न समथं चालितं प्रागेव यश्िन्तयि घातयिधे । मा यूयमत क्िणुयात मानसं प्रसन्नचित्ता भवथा सगौरवा; | २० नवतया मा प्रकरोथ विग्रहं भविष्यते ऽसौ चिभवेस्ि राजा । पेयालमेवं ते स्वँ मारपा: परिपणे पुचसहसरं श॒क्तपाकिका् हृष्णपाकिकाश्च मारं पापीयांसं पृथकपृथग्गाथाभिर ध्यभाषन्त ॥ २१। ॥ मारघषंणपरिवतंः ॥ ३१५ अथ खलु भद्रसेनो नाम मारस्य पापीयसः सेनापतिः स मारं पापीयस गाथाभिरध्यभाषत । ये ते तवानुयाचाः शक्रो (लोक)पालाश्च कित्नरगणाश्च । असुरेन्द्र गरूडन्द्राः छरताज्ञलिपुराः प्रणत तस्मै ॥ किं पुनरनानुयाचा ब्रह्मा आभासखराञ्च सुरपुचाः। देवाश्च श्लावासकासे ऽपि च सवे प्रणत तद्य ।॥ ये च तवेमे पुचाः प्रज्ञा मेधाविनख बलिन । ते बोधिस्लहद्‌ यं अनुप्रविष्टा नमस्यन्ति ॥ याथष मारसेना अशौोति स्फ़ट योजनानि यक्षाः । भूयिष्ठ सवैपरेक्तौ प्रसन्नमनसो हि निदोषं ॥ दृष्टा यथा सुभीमां रौद्रां विकृतां चमूमिमां घोरां । न च विस्मितौ न चलितो धुवमस्य जयो भवत्यद्य ॥ स्थिति यच च सेनेयं तच उलूकाः शिवाश्च विर्वन्ति । वायसगदेभरूदितं निवतितव्यं चम शीघ्रं ॥ वीक्षस्व बोधिमण्डे पटुकरोञ्चाहंसकोकिलमयूराः । अभिदक्षिणं करोन्ति धूवमस्य जयो भवत्यद्य ॥ यच स्थित सेनेयं तच मसिः पांशवाश्च वषेन्ति । महिमण्डि कुसुमवृष्टिः कुरुष्व वचनं निवतंस्व ॥ यच खित सेनेयं उत्क्लनिकुल शच्यकण्टकाकोणं । महिमण्ड कनकनिमंल॒ निवतितव्यं क्षमं प्राज्ञैः ॥ दृष्टा ति सुपिनि पुतं भेष्यसि प्रत्यत यदि न गच्छासि । भसं चम्‌ं च करिष्यति ऋषिभिदेशा छता यथा भसं ॥ १० १५ २० १० १५ २० ३१६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ राजा यतौ छषिवरी रोषितु आसौत्‌ स ब्रह्मदत्तेन । उद्‌ग्ध दण्डकवनं वर्धेवङमिस्तण न जाता ॥ ये केचि सवेलेके ऋषयो (भूयो, त्रतचारिणस्तपोयुक्ताः। तेषामयं प्रधानो ह्यहिंसकः सवभूतानां ॥ किंतिन युत पूवं काये दीप्र सुलक्षणा यस्य । निष्क्रामति चागारात्स भवति बुद्धो जितक्तेशः ॥ द्म ईदृशी विभूतिं पूजाथे निमिता जिनसुतेमिः । तं नूनमग्रसत्तौ ह्यग्राङतिसंप्रतिग्राही ॥ ऊणा यथा सुविमला विराजते चैचकोरिनयुतेषु । जिद्यीकषता स्मच तया निसंशयं एष मारबलहन्ता ॥ मूभ्रं यथास्य देवैद्रेष्टु न शक्यं न वे भवाग्रस्येः। नूनं सवेन्ञतं प्राप्सयत्यन्धेरनुपदिष्टं ॥ यथ मेरुचक्रवाडाश्नन्द्रासूयंख शत्रव्रह्माण: । वृक्षाश्च पवेतवराः प्रणते स्वे महौमण्डं ॥ निःसंशय पुण्यबलौ प्रज्ञाबलवांख ज्ञानवलवांञ्च । क्षान्तिबल (वांश्च) वीयेवलवानवबलंकता नमुचिपक्तां ॥ हस्ती यथामभाण्डं प्रमदेते क्रो ष्ुकान्यथा सिंहः । खब्योतं वादित्यौ भेत्छति सुगतस्तथा सेनां ॥०॥ एतच्छरूलापरो मारपुचौ ऽतीव रोषात्सरक्तनयनो ऽब्रवीत्‌ । एकस्य वणानतिश्रप्रमेयां प्रभाषसे तस्य त्मेककस्य । व । एको हि कतुं खल्‌ किं समथो महाबला पश्यसि किं न भीमा। अथ दक्तिणात्पाश्वान्मारप्रमदेको नाम मारपुच आह । २१। ॥ मारघषंणपरि वतः ॥ ३१७ सूयंस्य लेके न सहायकृत्यं चन्द्रस्य सिंहस्य न चक्रवर्तिनः बोधौ निषखस्य च निखितस्य न बोधिसत्वस्य सहायकृत्यं ॥ ० ॥ अथ बोधिसत्वो मारस्य दुबलीकरणहेतोविंकसितशतपचनिभं वदनं संचारयति स्म। यं दृष्टा मारः पापीयाग््रपलायानो ऽभूत्‌ । मम चम्‌ बोधिसत्वस्य वदनं प्रतिष्ठेति मन्यमानः प्रपलानः पुनरेव ५ प्रतिनिवृत्य सपरिवारो विविधानि प्रहरणानि बोधिसत्वस्योप- यंत्मुजन्ति स्म । सुमेरुमाचाख पवंतांस्ते च बोधिसच्वस्योपरि प्रक्षिप्राः पुष्पविताने विमानानि संतिष्ठन्ते सम । ये च दृष्टिविषा आशीविषा; आअसविषाश्चाभ्रिज्वालानुत्सृजन्ति सख । तच्चाम्रिमण्डलं बोधिसत्लस्य प्रभामण्डलमिव सतिष्ठते स्म ॥ ०० अथ पुनरेव बोधिसत्वो दक्तिणेन पाणिना शौषं प्रमाष्टि स्म । मार्च पश्यति सख । बोधिसत्वस्य हसे सङ्क इति दक्तिणा- मुखः प्रपलायते स्म । न किंचिदिति पुनरेव प्रतिनिवतेते स्म । निवृत्य च बोधिस्वेस्योपरि नानाविधानि प्रहरणान्युत्सृजन्ति स । असिघनुशरशक्तितोमरपरश्चघभुशुण्डिमुसलकणयगडाचक्रवज्रसन्ररपा- १५ दपशिलिपाशायोगुडानतिभयानकान्ते चोत्तित्तमाचा नानाविधानि पुष्पद्‌ामानि पुष्पवितानानि इव संतिष्ठन्ते सख । सुक्तासुकुसुमानि च महीमवकिरन्तो मासयद्‌ामानि चावलम्बमानानि बोधिवुक्ं विभूषयन्ति सख ॥ तांश्च ब्यूहान्विभूतिं दृष्टा बोधिसत्वस्य मारः पापीयानीष्यौमात्सयोंपहतचेता बोधिसत्वमव्रवीत्‌ । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ २० हे राजकुमार राज्यं भुङ्ख तावत्तव पुणं कुतस्ते मोचतप्रा्षिः ॥ ३१८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ अथ बोधिसत्वो धीरगमभौरोद्‌ारखचणमधुरया वाचा मारं पापीयसमेतद्‌ वोचत्‌ । लया तावत्पापौीयत्ेकेन निर्गेडेन यज्ञेन कामेश्वरलवं प्राप्त । मया त्नेकानि यज्ञकोटीनियुतशतसहस्राणि निगेडानि यष्टानि । करचरणएनयनोत्तमाङ्गानि च निकृत्य निकृत्या- ५ चिभ्यो दत्तानि । गृहधनघान्यशयनवसन चद्धमोव्यानानि चानिकश्े याचनकेभ्यो निसृष्टानि सत्वानां मोक्ताधिना ॥ अथ खल मारः पापीयान्‌ बोधिसत्वं गाथया प्रल्यभाषत्‌ ॥ यन्नो मयेष्टस्त्रसिहाच सक्ती निरगेडः परवंभवे ऽनवद्यः। तवेह साकी नतु कञशिद्स्ति किंचित््रलापेन पराजितस्त्वं । १० बोधिसत्व आह । दयं पापीयन्मम मूतघाची प्रमाणमिति ॥ अथ बोधिसत्वो मारं मारपषेद्‌ं च मेचीकरूणापरवैगमेन चित्तेन स्फुरित्वा सिंहवदभीतो ऽनुचस्तो ऽस्तम्भीो अदीनो ऽलीनः। असंक्मितो ऽलुडितौो विगतभयलोमहषंः । शङ्कष्वजमीनकलशस्वसि- काङ्कशचक्राङ मध्येन जालावितानावनद्धेन सुरुचिरताम्रनखालंकृतेन १५ म॒दुतरूुणसुकुमरेणानन्तकल्यापरिमितकृशलमूलसंभारोपचितेन दति शेन पाणिना सवंकायं परिमान्यं सलीोडं महीं पराहनति ख । तस्यां च वेलायामिमां गाथामभाषत्‌ । इयं मही सवंजगत््रतिष्ठा अपक्तपाता सचराचरे समा । दयं प्रमाणा मम नासिमे मृषा साक्तित्वमसिं मम संप्रयच्छतु । २० संस्यष्टमाचा चेयं महापृथिवी बोधिसत्वेन षड्कारमकम्पत्‌ प्राकेम्पत्‌ संप्राकेम्पत्‌ । अरणत्‌ प्रारणत्‌ सप्रारणत्‌ । तदयथा पि नाम मागधिकानां कांसपाची काेनाभ्याहता रणत्यनुरण- २१ ॥ मारधषेणपरिवतेः ॥ ३१९ विवभेवेयं महापथिवी बोधिसत्वेन पाणिताडिता रणल्यनुरण- तिस ॥ अथ खल्‌ यस्यां चिसाहसमहासाहस्रलोकधातौ स्थावरा नाम महापृथिवीदेवता सा कोरीशतपुधिवीदेवतापरिवारा सवौ महा- पृथिवीं संप्रकम्प्य नातिदूरे बोधिस्लस्य पृथिवीतलं भिलाधेका- याश्य॒च्चाम्य सवालंकारप्रतिमण्डिता येन बोधिसत्वसेनावनतकाया प्राज्ञलीकता बोधिसल्नमेतद वोचत्‌ । एवभमेतन्महापुरुषेवमेतत्‌ । यथा लयाभिहितं वयम प्रत्यक्ञाः । अपि तु भगवंस्त्रमेव सदेवकस्य लोकस्य परमसाक्तीभतः प्रमाणभूतथ्चेति । एवमुत्कवा खावरा महा- पुथिवीदेवता मारं पापीयांसमनेकप्रकार निभ॑त्य बोधिसत्तं चाभ्य- भिस्तत्य विविधं च स्वकं प्रभावं संदश्य सपरिवारा ततचरैवान्तर- घात्‌ ॥ तं श्रुत भेदिनिरवं स शठः ससेन्यः उ्रस्त भिन्नहृदयो प्रपलान सवे । श्रुतैव सिंहनदितं वने हि शुगालाः काका व लोष्टुपतने सहसा प्रणष्टाः ॥ अथ खल्ल मारः पापीयान्दुःखितो दुमेना अनात्तमना अप- चपमाणषूपो मानाभिभवान्न गच्छति स । न निवतेते स । न पलायते सख । पञ्चन्ुखं खित्वा उत्तरि सेनामामन्तरयते सख । ५१५ सहिताः समग्रास्तावद्ववन्तंसष्ठन्त॒ मुदते यावदयं ज्ञास्थामो यदि २० तावच्छक्येतायमनुनयेनोत्यापयितुं । मा खल्तेवंरूपस्य सन्लरत्रस्य सहसा विनाशौ भूदिति ॥ ३२० ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ अथ खलु मारः पापीयान्सखा दुहितुरामन्तयतेि स । गच्छध्वं यूयं कन्यका बोधिमण्डमुपसं क्रम्य बोधिसत्वस्य जिज्ञासनां कुरत । किं सरागो ऽथ वीतरागः किं मूढो ऽथ प्रज्ञः किमन्धो ऽय देशङ्ञो ऽर्थपरायणः । दीनो वा धीरो वेति ॥ ददं खल्‌ वचनं श्रुता ५ता अष्छरसो येन बोधिमण्डो येन च बौोधिसत्छसेनोपसंक्रा- मन्तुपसंक्रम्य बोधिसत्लस्य पुरतः स्थिता दाचिंशद्‌ाकारां स्तरीमा- यामुपद शंयन्ति स्य । कतमा दाचिंशदाकारा । तव्यया । काञ्चि- तचार्धवदनं क्ादयन्ति स्म । काथिदुन्नतान्करिनान्पयोधरान्दश- यन्ति स्म कािद धेविहसितेदेन्तावलिं दशयन्ि स्म ¦ काशिद्रा- १० इनुल्किप्य विजम्भमाणन्कक्तान्द्‌ शंयन्ति स्म । का्िद्धिम्बफलोपमा- नोष्ठान्दशंयन्ति स्म । का्िदर्‌घनिमीलिंतेनेयनेर्बोधिसत््वं निरीक्न्ते स्म । दृष्टा च शीघ्र निमीलयन्ति स । काचिद्‌ घंप्रावुतान्पयोधरा- न्दशंयन्ति सख । कािच्छिथिलाम्बरां समेखलां रोणी दशंयन्ति स्म । काित्समेखलां तनुदुकूलानिवासिता ओ्रोणीं दशंयन्ति सख । १५ काथिज्छणद्मणाशब्दाच्र पुरः कुवन्ति सख । काथिदे कावलीं स्तनान्तरेष्‌- पद शंयन्ति सख । काञिद्धिनमानर्घोरूनुपदश्यन्ति स्म । का्चि- च्छिरस्वंशेषु च पचरगुप्राञ्शुकशारिकांञ्ोपविष्टानुपदशेयन्ति ख । काशिद धकराक्तैर्नोधिसत्वं निरीचन्ते स्म । काञ्चित्सुनिवस्ता अपि दुनिवस्ताः कुवन्ति स्म । काखिज्जघनरसनाः कम्पयन्ति सख । २० का्ित्संभान्ता इव सविलासमितस्ततद॒ङ्कम्यन्ते स्म । काञथितन्नुत्यन्ति स्म| काथिन्नायन्ति स्म । काशिद्धिलसन्ति स्म । लज्जन्ते च। काचि त्कदव्य दव वायुविध्ूता ऊरू कम्पयन्ति स्य । काञिद्रभौरा २१ ॥ मारघषेणएपरि वतं; ॥ ३२१ स्तनन्ति स्म । कािदंशुकप्रावृताः सघण्टारसना विहस्वन्त्यञ्चङ्कम्यन्ते सख । काशिद्॒स््रायाभरणानि च पृथिव्यां चोरयन्ति ख । काञि- ब्ुह्य प्रकाशानि सवैभर णान्युपद्‌ शंयन्ति सम । का्चिद्नन्धानुलिघ्रान्वा- हनुपदशंयन्ति स्म । का्िद्रन्धानुलेपनकृण्डलान्य॒पद शंयन्ति सख । काथिद्‌ वगुण्टिकया वदनानि कादयन्ति सख ¦ चणे्णा चोपदश- यन्ति सखम । काित्यूवहसितरमितक्रीडता अन्योन्यं स्मारयन्ति स्म । पुनरपि लज्जिता दव तिष्ठन्ति स । काशित्कृमारीरूपा- प्रसृतिरूपाणि मध्यस्त्रीखूपाणि चोपद शयन्ति सख । का्चित्कामो- पहितेन बोधिसत्वं निमन्त्रयन्ते सख । कािन्युक्तकुसुमेबोधिसत्लम- वकिरन्ति सख । पुरतश्च सिता बोधिसत््स्याशयं मीमांसन्ते स्य । १0 वदनं च निरीक्षन्ते स्म । किमयं रक्तेन्दरियैः पश्चत्याहो खिद्‌- रीकरोति नयने दयति वा न वेति ताः पश्यन्ति बोधिसत्वस्य वदनं शुदं विमलं चन्द्रमण्डलमसिव राङ्विनिमुक्तं सूयेमिव प्रो- दयमानं चूपमिव कनकमयं विकसितमिव सहस्रपचं हव्यावसि- क्तसिवानलं भेरुमिवाचलं चक्रवाडमिवाग्युद्रतं गुधिद्धियं नागमिव सुद्‌न्तचित्तं ॥ अथ ता मारदुहितरो भूयस्या मावया बोधिस्लस् संलौ- मनायंमिमा गाथा अभाषन्त । सुवसन्तके तुवर आगतकं रमिमो प्रिय फुल्ितपाद्‌ पंके । तब खूप सुरूप सुशौभनके वसवतिं सुलच्णए चिचितंके ॥ 21 ५१५ २० ३२२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ वय जात सुजात सुसंस्थितिकाः सुखकारण देवनराण सुसंतुतिकाः, उत्यि लघुं परिभुञ् सुयौ वनिकं दुल्लभ बोधि निवतेय मानसकं ॥ ५ प्रेत्तसि ताव दमा मरूकन्य सुलंकछतिका तवकारण सज्जित भूषित अगतिका । को खूपमिमं समवेच्य न रज्यति रागरतो अपि जजंरकाष्ठ व सोषितजीवितको ॥ केश मृदू सुरभीवरगन्धिनिका 40 मकृराकुण्डल पचवि बोधितञ्ाननिका । सुललाट सुलेपनअननिका पद्यविशुद विश्रालसुलोचनिका ॥ परिपरितचन््रनिभाननिका बिम्बसुपक्रनिभाघधरिका । १५ शङ्ककुण्डहिमशुक्तसुदरन्तिनिका भ्रे् कान्त रतिलालसिकां ॥ कठिनपीनपयोधर उद्गतिकां चिवलीक्तमध्य सुसुन्दरिकां । जघनाङ्गन चारुसुवित्यरिकां २० प्र्सु नाथ सुकामिनिकां ॥ गजभुजसंनिभरूणिकां वलयनिरन्तरबाहनिकां । २१| ॥ मारधषेणपरिवतः ॥ ३२३ काञ्चोवरस्रोणिसुमण्डितिकां प्रेहि नाथ इमा तव द्‌ासिनिकां ॥ हंसगतौसुविलम्बितगामिनिकां मज्ञुमनोज्ञसुमन्मथमासिनिकां । टृ शरूपसभूषिणिकां ५ दिव्यरतीषु सुपण्डितिकां ॥ गीतकवादि तनुत्यसुसिक्षितिकां रतिकारणजातिसुरूपिणिकां । यदि नेच्छसि कामसुलालसिका सुषु सुवच्चितको ऽसि भसं खल्‌ लेके ॥ १0 निधि दृष्ट यथा हि पलायति कौ चि नरौ घनसौ ख्यमजानक्र मूढमनो । त्वमपि तथेव हि रागमजाननकौ य सखयमागतिको नहि भमुज्ञसि कामिनिकां ॥ इति ॥ अथ खलु भिक्तवौो बोधिसत्त्वो ऽनिमिषनयनः प्रहसितवदन: १५ स्ितमुखो ऽविकोपि्तिरिद्धियेरनमिसंस्कतेगेतैरजिह्मयो ऽरक्तो दुष्टो ऽम्‌ढः ओलेनद््र वद्‌ प्रकम्प्यो ऽनवलीनो ऽनवदौणो ऽसंपीडितः सुसंस्ि- तया बद्धा स्वाधीनेन ज्ञानमुखेनात्यन्तसुप्रहीनत्वात्क्ञशानां सचरणया मधघ॒रया वाचा ब्रह्मार्तिरिकेण धघेषेण करविद्धुरूतेन स्वरेण वत्लुना मनोज्ञेन तां मारदुहितुन्गाथाभिः प्रत्यभाषत्‌ । २० कामा भो बङदुःखसंचया दुःखमूला ध्यानद्धीतपसं च भरंमनी अबुधानां । 21* ३२४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ न स्तरीकामगुणेमि तुत्तितां विदुमाङ्नः प्रन्नात्॒चिकरो भविष्यहं अवुघानां ॥ कामां सेवयतो विवधते पुन तृष्णा पीला वै लवणोदकं यथा नर्‌ कञि। ५ नात्मा न पराधिं भोतिहा प्रतिपन्नो आत्मार्थे च पराये उत्को भविताहं ॥ फेनावुद्रुद तुल्यसंनिभं तव रूपं मायारङ्मिवा विथापितं स्वमतेन । क्रीडा वे सुपिनेव अध्वा अपिनित्या १ बालानां सद चित्तमोहना अबुधानां ॥ नेचा बुदुद तुखसाढृशा लचनद्वाः किनं शोणितपिण्डमुब्रतं यथ गण्डं । उद्रो मूचपुरौीषसंचयो असुचोक्तः कमेक्तिशसमुत्यितो दुःखयन्ः ॥ १५ संमूढा यहि बालबुद्धयो नतु विज्ञाः सुभतो कल्ययमान आश्रयं वितथेन । संसारे बङकालसंसरो दुःखम्‌ले अनुभोक्ता निरयेषु वेदनां बहृदुःखा ॥ सोणि प्रवते विगन्धिका प्रतिकूला २० ऊचजङ्गक्रमाश्च संस्थिता यथ यन्त्रं । मूतं चुम अहं निरोक्तमी यथ माया हेतुप्रत्ययतः प्रवतेथा वितथेन ॥ २१] ॥ मारघ्षेणपरिवतेः ॥ २२५ दृष्टा कामगुणांश्च निगुणां गुणहीनां आर्य॑ज्ञानपथस्य उत्पथां विपधथांश्च । विषपचाभिसमां महोरगं यथ क्रुद्धां बाला अच हि मूता सुखसंज्ञा: ॥ कामाद्‌ासु भवीतियो नर प्रमदानां ५ शीले उत्पथि ध्यायि उत्पथि मतिहौीनो । ज्ञाने सो हि सुदूरि तिष्ठते रतिलोलो यो ऽसौ घ्मरतिं जहित्ना रमि कामैः ॥ नो राभेण सही वसाम्यहं न च देषः नो नेनित्यञ्चसुभञ्मनात्मभिवंसि साधं । १ अरातीयरतीयसंवसेन च साधं निस्त मम चिन्त मारुतो गगणे वा ॥ पूणं स्वेजगत्वमीदृशैयेदिह सात्‌ कल्यं तामि सहा समोसृतौ विहरेयं । नीवा मह्य खिलं न रज्यना न च मोहौ १५ आकाशःसमतुल्यमानसा जिन भोन्ति ॥०॥ ययपीह रुधिरास्िवजिंताः देवअष्छर सुनिमंलाः शुभाः। ते ऽपि सविं सुमहद्वये सिताः नित्यभावरहिता अशाश्चताः ॥ अथ खलु ता मारदुहितरः सुशिकिताः स्त्रीमायासु भूयस्या माचया रागमददपं संजनय्य चेष्टामुपदश्यं गा्राणि विभूषयिला २० स््रीमायासुपद शे बोधिसत्वं प्रलोभयन्ति स्म ॥ ३२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ तचेद मुच्यते । तुष्णरतीरतिश्च सहिता प्रमदवर मधुरा मारसमीरिताः सुलडिता तलरितसमुपगताः। वायुसमीहिता किसलयास्तरूणतरुलता ५ नृत्त लोभयं नृपसुतं द्रुमविरपगतं ॥ एष वसन्तकालसमयः प्रवर तुवरो नारिनराण हषेणएकरो निहततमरजः । कोकिलहंसमोररविशा दिजगण कलिलः काल उपस्थितो नुभवितुं मद्नगुणरतिं ॥ १० कंल्यसहस्रशोलनिरतो त्रततपचरितो निखल रैलराजसदृ शस्तरुणर विवपु : । मेघनिनाद्‌ वल्बुवचनौ मृगपतिनिनदो वचनसुवाच सो ऽथंसहितं जगति हितकरः ॥ कामविवाद्‌ वेरकलहा मरणभयकरा १५ बालजनोपसेवित सद्‌ा बृधजनरहिता । प्राप्तयु काल्‌ यत सुगतेरमृतमधिगतं अव्य भविष्य मार्‌ जिनिया दशबल अरहान्‌ ॥ माय निदशेयन्तिय वदं शृण कमलमखा राज्ञ॒ भविष्यसेशरवर : कितिपति बलवान्‌ । २० तूयंसहस्र संप्रभनिति प्रमदवरगणे किं मुनिवेषकेन भवतो विरम रति भजा ॥ २१| ॥ मारधषेणएपरिवतेः ॥ ३२७ बोधिसत्व अह । भेथि अहं हि राज्ञ चिभवे दिवि भुवि महितो खरु घमंचक्रचरणो दशबल बलवान्‌ । शेच्यअरैच्यपुचनयुतैः सतसमितमभिनतो धमेरती रभिधथि विषयेनं रमि रमति मनः॥ ५ ता आङ्ग: । याव च यौवनं न गलितं प्रथमवयधरो याव च व्याधि नाक्रमति ते नच जर असिता) याव च खूपयौवनघरो वयमपि च सुखी तावनुभुङ्क कामरतयः प्रहसितवदन: १ बोधिसत्व आहु । याव च दुल्लभो ऽद्य लभितः चणवर अमृतो याव च वजिंता क्षणदुःखा असुरसुरपुरे । याव जरा च व्याधिमरणं न कुपितरूपवं तावज भावयिषध्यि सुपथं अभयपुरगमं ॥ १५ ता आङः । दे वपुरालये ऽप्छरवुतस्तिदरश्पतिरिवा यामसुयामसंतुषितके अमरवरस्त॒तौ । मारपुंरे च कामरतयः प्रमद्‌वसगतः क्रीद्यनुभुः्क अस्मि सहा विपुलरतिकरः ॥ २० बोधिसनल अह्‌ । ५40 ५१५ २० ३२८ ॥ ललितविस्तर : ॥ |अ० काम त॒णासविन्दुचपला सरद्‌घनसमा पत्तगकन्यरोषसद्शा भसभयकरणा । शक्रसुयामंदे वतुषिता नसुचिवसगताः कोत्र रमेत नार्यभिलषिति व्यसनपरिगते ॥ ता अङ: । पुष्पितं पञश्िमां तरूवरां तरूणकिसलयां कोकिलजी वजोवकर्ता मधूकरविरूता । लिग्धसुनीलकुञ्चितमदुं धरणितल सहे किं नरसिंह सेवितवने रमसु युवतिभिः ॥ बोधिसत्त अह । कालवशात्यष्पित इभे किसलय तरवो भृत्तपिपासिता मघुकराः कुसुममभिगताः । भासकरू्‌ सौोषयिष्यति यदा घरणितलर्हां प वेजिनोपभूक्तमम॒तं व्यवसितमिह मे ॥ मारदुहितर अङ्गः प्रहि तावं चन्द्रवदना नवनडिनिनिभा वाच मनोज्ञ सचण दशना हिमरजतनिभा । ईदश दुह्लभा सुरपुरे कृत मनुजपुरे ते तय लव्य ये सुरवंरेरभिलषित सद्‌ा । बोधिसत्व अहु । पश्यमि कायमेध्यमशुचिं रमिकृलभरितं जजेरमित्वरं च भिदुरं असुखपरिगतं । २१ ॥ मारघषेणएपरि वतेः ॥ ३२९ यत्सचराचरस्य जगतः परमसुखकरं तत्पद मच्युतं प्रतिलभे वबुघजनमहितं ॥ 0॥ ता चतुषष्टिकामललितानि चमनुभविया नूपुरमेखला अभिहनौ विगडितवसना । कामसराहताः समदना: प्रहसितवदना: ५ क्रं तव आयंपुच विकृतं यदि न भजसे ॥ सवंभवेषु दोष विदितो ऽवचि विधूतरजा काम ऽसिशक्तिशलसद्शाः: समधुल्लरसमाः। सप॑शिरोभ्रिकषुसदृशाः सुविदित इह मे तेनज्ग नारिसंघ त्यजमी गुणहुर प्रमदाः ॥०॥ १० ता बङ्भिः प्रकारनयुतिः प्रमदगुणकरेः लोभयितुं न शेकु सुगतं गजकरभगतिं । लज्जिहिरोचपात्त मुनिन प्रपतिषु चरणे गौरवु तुष्ट प्रेम जनिया स्तविषु हितकरं ॥ निमलपदयगभेसदटशा सरदिशशिमुखा १५ सपि ताचितेजसदृशा कनकगिरिनिभा । सिध्यतु चिन्तिता ति प्रणिधि भवेशतचरिता स्वासुपतीयं तारय जगद्सनपरिगतं ॥ ता कशिंकारचम्पकनिभं सविय बहविधं कत्र प्रदकिणं अतिशयं गिरिरिव अचलं २० गत्व पितुनिपत्य शिरसा इदमवचि गिर साध्वस नं हि तात प्रतिधं अमरनरगुरोः॥ ३३0 ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ पश्चति पदयपचनयनः प्रहसितवद्नौ नापि सरक्त प्रेति जनं नपि च सभूकुरिः। मेरु चलेय सुष्य उदधिः शशिरवि प्रपते नैव स दोषदशिं चिभवे प्रमदवसगमिया ॥०॥ ५ अथ खल मारः पापीयानिदं वचनं ग्वा भूयस्या माचया दुःखितो दुमेना अनात्तमनाः प्रदुष्टमनास्तां खदुहित॒नामन््रयतेि ख। कथं भो न शक्यते स बोधिमण्डादुत्यापयितुं । मा खज मूढः अज्ञो ऽय युष्माकं खूपारतिं न पश्यति ॥ अथ खल ता मारद्रुहितरः स्वपितरं गाथाभिः प्रत्यभाषन्त । १० खकरणा मधुरं च भाषते न च रक्तौ गुरूगुह्यं च निरीक्ते न च दुष्टः। दयौ चया च प्रेते न च मूढः काया सवं पनेति आशयो सुगभीौरः ॥ निःसंशयेन विदिताः पृथ इस्त्िदोषाः १५ काभेविरक्तमनसो न च रागरक्तः। नेवस्त्यसौ दिवि मुवीह नरः सुरो वा यस्तस्य चित्तचरितं परिजानयेया ॥ या इस्तिमाया उपदशित तच तात प्रविलीय तस्य हदयं भवियः सरागः । २० तं दृष्ट एकमपि कम्पितु नास्य चित्तं शेलेन्द्रराज इव तिष्ठति सो ऽप्रकम्प्यः॥ २१। ॥ मारघषेणएपरिवतंः ॥ ३३१ शतपुखतेजभरितौ गुणतेजपरणंः शले तपस्मि चरितो बङ्कंल्यकोखः । बह्मा च दैव शुभतेज विशुद्धसत्त्वा मूश्रा निपत्य चरणेषु नमन्ति तसे ॥ निःसंशयेन विनिहत्य स मारसेनां ५ पूवं जिनानुमत प्राप्यति अग्रवोधिं । ताता न रोचति हिनोव रशे विवादे बलवत्सुविग्रज्‌ सुरुच्छ अयं प्रयोगः ॥ प्रत्तस्य तात गगणे मणिरतचूडा संबोधिसत्ननयुता स्थित गौरवेण १० रत्नाकरा कुसुमद्‌ामविचिचिताङ्गा संप्रेरिता दशवलैरिह पूजना ॥ ये चेतना अपिच ये च अचेतना च वृक्षाश्च शैल गरुदे द्र सुरेन्द्र यत्ताः । अभ्योनता अभिमुखा गुणपवेतस्य १५ श्रेयो भवे प्रतिजिवतितुमय तात ॥०॥ अपि च। न तं तरेयस्य न पारसुत्तरे न तं खनेद्यस्य न मूलमुद्धरेत्‌ । न कोपयेत्तं कमयेत्पुनोपि तं कुर्यान्न तं येन भवेच्च दुमेनाः ॥ अथ खल्‌ भिक्वस्तख्िन्समये ऽष्टौ बौधिवृ दे वताः । तव्यथो । २० श्रीः वृद्धिः तपा च्रेयसी विदु: ओजोबला सत्यवादिनी समङ्किनी च। ३३२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ ता एता बोधिसत्वं संपूज्य षोडशभिरा कार बोधिसत्वं थिया वर्धयन्ति सम । अभिष्टुवन्ति सख । उपशोभसे त्वं विशुद्सत्त चन्द्र इव शुक्तपक्ते । अभिविरोचसे लं विशुद्ध वद्ध सयं इव प्रोद्‌ यमानः ॥ ५ प्रफुलितस्त्वं विशुद्धसत्व पद्यमिव वारिमध्ये। नदसि त्वं विशुद्धसत्त केशरोव वनराजावनुचारी ॥ विभ्राजसे त्वं अग्रसत्व पवेतराज इव सागरमध्ये । अभ्यद्गतस्त्वं विशुद्धसत्व चक्रवाड इव पवतः ॥ दुरवगाहस्त्वं अग्रसत जलधर दव रत्रसंपणेः। % विस्तीणंबुद्धिरसि लोकनाथ गगणमिवापयंन्तं ॥ सुख्ितवृद्धिरसि विशुद्धसत्व घरणितल वत्स व॑सत््वोपजीव्यः । अकलुषवुद्िरसि अग्रसत अनवतप्र इव सरः सद्‌ा प्रसन्नः॥ अनिकेतवुद्धिस्तवं अग्रसत्व मारुत इव सवलोके सद्‌ा प्रसक्ताः । दुरासदस्त्वं अग्रसत तेजोराज इव सवमन्युना प्रहीनः॥ १५ बलवानसि त्वं अग्रसत नारायण दव दुधेषंः। दृढसमादानस्त्वं लोकनाथ अनुत्याता बौोधिमण्डा ॥ अनिवत्येस्त्वं च्रयसत््व दन्द्रकरोत्सृष्ट इव व्रः । सुलब्धलामस्तवं अग्रसत दशबवलसमम्योऽचिराद्ध विष्यसि।॥दति। एवं खल्‌ भिक्वौ बोधिवृक्देवताः षौडशाकारं बोधिसत्लं २० भिया वध्यन्ति सख ॥ ॥ तच भिक्तवः शुद्धावासकायिका देवपुत्राः षोडश्भिराकरिमोरं पापौयांसं दुबेलं कुवेनि ख । कतमे: षोडशभिः । तद्यथा । २१ ॥ मारधषेणएपरि वर्तः ॥ ३३३ ध्वस्तस्त्वं पापीयं जीणक्रोच्च इव ध्यायसे । दु बेलस्त्वं पापीयं जीणंगज दव पडुममः ॥ एकाक्यसि लं पापीयं निजित दव शारप्रतिन्नः। अदधितीयस्त्वं पापीयं अरव्यां त्यक्तं इवं रोगान्तेः॥ अबलस्त्वं पापीयं भारक्किष्ट इव बलीवदेः। ५ अपविद्धस्तवं पापीयं वातचिप्न इव तर्‌: ॥ कुपथस्ितस्त्वं पापीयं मागेभरष्ट इव साधिकः । दीनहीनस्त्वं पापीयं मत्सरिण इव दरिद्रपर्ूषः॥ सुखरस्त्वं पापीयं वायस इव प्रगल्भः। मानाभिभूतस्त्रं पापीयं अकृतज्ञ दव दुविंनीतः ॥ १ पलायिष्यसे त्रमद्य पापीयं क्रोष्टुक इव सिंहनादेन । विधुनेष्यसे त्वमद्य पापीयं वैरम्मवायु वि्तिप्त इव पक्षी ॥ अकालज्ञस्त्वं पापीयं पुखखपरिक्तोण दव भेकः । विवजिष्यसे त्रमव्य पापीयं भिच्रभाजनमिव पांशुप्रतिपरणं ॥ निगृहीष्यसे त्मब्य पापीयं बोधिसत्वेन मन्त्रेणेवोरगाः । १५ सर्वंबलप्रहीणो ऽसि पापीयं किन्नकरचरण दवोर्ण्ड : ॥ एवं खल भिक्वः शुद्धावासकायिका देवपुत्राः षोडशभिरा- करिमारं पापीयांसं दुबंलमकाषुः ॥ ॥ तच भिकवो बोधिपरिचारिका देवपुचाः षौडश्भिराकरिमारं पापीयांसं विकन्दयन्ति स्म । कतमे: षोडशभिः । तदयथा । २० अव्य त्वं पापीयं निर्जेष्यसे बोधिसत्वेन परसेन्य इव शूरेण । ३३४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ निगृहीष्यसे त्रमव्य पापीयं बोधिसत्वेन दुबेलमल्ल इव महामल्लेन ॥ अभिमविष्से तमद्य पापीयं बोधिसत्वेन खयोतकमिव सूयमण्डलेन । ५ विध्वंसचिष्यसे त्रमव्य पापीयं बोधिसत्वेन सुज्ञमुष्टिमिव महामा रूतेन ॥ विचासिष्यतसे लमव्य पापीयं बोधिसत्वेन केशरिणेव शगालः । प्रपातिष्यतस्े तमद्य पापीयं १० बोधिसत्ेन महासाल इव मूलित ॥ विलोप्स्यमे त्रमव्य पापीयं बोधिसत््वेनाभिचनगरमिव महाराजेन । विशोषिष्से त्रमव्य पापीयं बोधिसत्वेन गोष्पद वारीव महातपेन ॥ १५ पलायिष्यसे तमद्य पापीयं बोधिसत्वेन वध्यविमुक्त दव धूतेपुरूषः । उन्नामिष्यसे तमद्य पापीयं बोधिसत्वेन अभमिदहेनेव मधुकरवुन्दं ॥ रोषिष्यमे तमद्य पापीयं २० बोधिसत्त्वेन राद्रथरष्ट इव घमेराजः। ध्यायिष्यसे त्वमव्य पापीयं बोधिसत्वेन जीशंक्रोश्च इव लूनपक्ष: ॥ २१ ॥ मारघषंणपरि वतः ॥ ३३५ विभत्स्यैसे त्रमव्य पापीयं बोधिसत्वेन रोणपथ्यादन इवाटवीकान्तरि । विलपिष्यसे ल्म पापीयं बोधिसेन भिच्रयानपाच इव महाणेवे ॥ अन्वाधि ष्यसे तमद्य पापीयं ५ बोधिसत्वेन कल्पदाह दव तृणवनस्पतयः । विकिरिष्यसे त्वमद्य पापीयं बोधिसत्वेन महावच्रेणेव गिरिकूटं ॥ एवं खल्‌ भिक्वो बोधिपरिचारिका देवपुचाः षौोडशाकरि मारं विकन्दयन्ति स्म| न च मारः पापीयान्विनिवतेते स्म ॥॥ १० तचेदसमुच्यते । भूतांचोदन श्रुत्र दैवतगणा न निवतेते सो ऽन्तको उच्छेथा हनथा विलुम्यथ द्मां मा दासखथा जीवितं । एषोत्तीणे स्वयं ममापि विषयां तारिष्यते चापरां नान्यं मोत्त वदेमि किंचि अरमण उत्थापयेत्प्रक्रमेत्‌ ॥ १५ बोधिसत्व आह । भेरु पर्वतराज स्थानतु चले सवै जगत्नो भवेत्‌ सवे तारकसंघ भूमि प्रपते सज्योतिषेन्दु नभात्‌ । सवा सत्त्व करेय एकमतय : शधयेन्महासागरो न वेव द्रुमराजमूलृपगतञ्चाल्येत अस्प्रद्धिघः ॥ ०॥ २० ३३६ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अष मार अह । कामेश्रो ऽसि वसिता इह सवलोके देवा सदानवगणा मनुजा तिया । व्याघ्रा मया मम वसेन च यान्ति स्वं ५ उत्तिष्ठ मह्य विषयस्य वचं कुर्ष्व ॥ बोधिसत्व आह । कामेश्रो ऽसि यदि वयक्तमनीश्रो ऽसि घर्मेश्वरो ऽहमपि पश्यसि तत्वतो मां । कामेश्वरो ऽसि यदि दुर्गति न प्रयासि १० प्राप्स्यामि बोधिमवसस्यतु पश्यतस्ते ॥ ०॥ मार आह । एकत्मकः मण कि प्रकरोषि रखे यं प्राथचस्यसुलभः खल संप्रयोगः । भृग्बङ्धिर प्रभृतिभिस्तपसो प्रयता १५ प्राप्रं न तत्पदवरं मनुजः कुतस्त्वं ॥ बोधिसत्व आह्‌ । अन्नञानपूवंकं तपो ऋषिमि प्रतप्तो क्रोधाभिभूतमतिमि दिवलोकंकामिः। नित्यं ननित्यभिति चात्मनि संयद्धिः २० मोक च देशगमनस्ितमाश्य्धिः ॥ ते तत्वतो ऽथेरहिताः पुरुषं वदन्ति व्धापिं प्रदेशएगत साञखतमाङ्रिके । २१। ॥ मारधषेणपरि वतेः ॥ ३३७ मूते न मूतेमगुणं गुणिनां तथेव कता न कते इति चप्यर्परे त्रुवन्ति ॥ प्राणाय बोधिविरजासिह चासनस्यः त्वां जित्व मार विहतं सबलं ससेन्य व्तैषि अस्य जगतः प्रभवोद्धवं च ५ निवाणदुःखसमनं तथ सीतिभावं ॥ ०॥ मारः क्रुद्धो दुष्टो रुष्ट: परुषगिर पुन तु भणते गृहाण सुगौ तमं एषो येको ऽरण्ये न्यस्तो हिय मम पुरतु ब्रजथा लघुं वसु कुवा । शीघ्रं गत्वा मह्यं गेहे हडिनिगड युगड विक्रतं करोथ दुवारिकं स्वामंद्रच्ये दुःखेनात्ते बह्विविधजवपितरवितं मरूण व चरकं ॥ १ बोधिस्ल अह्‌ । शक्याकाशे लेख्यं चिचं बङ्विविघधविक्ततपद्‌शः प्रकतं पुथक्पुथक्‌ शक्यो वायुः पाशवं दिशविदिश गमनजवितो नरेण सुयत्नतः। शक्या कतं चन्द्रादित्यौ तमतिभिर वितिमिरकरौ नभोद्य महीतलं शक्यो नाहं वत्सादृशचैवजमिरपि गणन वि रुतैद्धुमात्म तिचालितुं ॥०॥ १५ अभ्यत्यिता बलवतौ नमुचेखम्‌ सा हाकारशङ्कर वभेरिमदङ्शब्देः हा पुच वत्स दिता किमसि प्रनष्टो दृष्टा इमां नसुचिसेनमतीव भौमा ॥ जाम्ब्‌नदाकनकचम्यकगभगौरा २० सुकुमार देवनर संस्त॒त पूजनीय । 22 १० ५१५ २० ३३८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ अद्य प्रयासि विनासु महारणेस्िं मारस्य एष्यसि वशं असुरस्य वेन्दुः ॥०॥ ब्रह्मस्वरेण करविद्धुरुतस्वंरेणा तान्यक्तराकरसगणां सुगतो बभषि । अआकासु चासयितुमिच्छति यौ ह्यविद्वान्‌ सौ ऽस्द्धिघं द्रमवराद्रहणाय इच्छेत्‌ ॥ भिलाचयो रज्ञ गणेय महासहसरे लोम्ना च सागरजलं च समुद्धरेयः। वच्रमयां गिरिवरं विकिरेत्लणाच्च सो चापि मां तरूगतं न विहेटयेत ॥ ०॥ युगमन्तरद्ि खित मार प्रदुष्टचित्तो निष्कोष पाणिनमसिं प्रगृहीत्व तीच्णं । उत्तिष्ठ शौघ्र अमणास्ममतेन गच्छ मा वेणुयष्टि हरितां व दिनि ते ऽद ॥ बोधिसत आह । सर्वेयं चिसहस मेदिनि यदि मरे: प्रणा भवेत्‌ सर्वेषां यथ मेर्‌ पवेतवरः पाणौषु खद्धो भवेत्‌ । ते मह्यं न समयं लोम चलितुं प्रागेव मां घातितं मादूषीन ति वेल संप्रनदहे स्मारेमि ते ऽनदृदं ॥०॥ विध्यन्ति शैलशिखलां ज्वलिताभ्रिवणौं वृक्षां समूलकं क्तिपी तथ तास्रलोहं । २१ ॥ मारधषेणपरि वतः ॥ उष्राख्च गोगजमुखास्तय भैरवाक्ता अशोविषा भुजग दृष्टिविषाख्च घोराः ॥ मेधेव उत्थित चतुदिंश गजेमाना वञ्रासनौ तथ अयोगुड वमाण: । असिशक्ति तीच्छणपरभरां सविषांख बाणा भिन्दन्ति भमेदिनितलं प्रमथति वुक्तां ॥ बाद्शतैः सरशतानि क्तिपन्ति केचि अशीविषां ज्तवहांख मुखा सृजन्ति । मकरादिकांञ्च जलजानुद घेगुहीतवा विध्यन्ति केचि भुजगां गरुडा भूता ॥ केचित्सुमेरुसदरशानयसा गुडानि तघ्नाभिवणंशिखरा निक्तिपन्ति रुष्टाः । आसाव्य भेदिनितलं ज्ञभयन्ति चोर्वी हेष्टा पस्कन्ध सलिलस्य विलोडयन्ति ॥ केचित्पतन्ति पुरतस्तथ पुष्ठतौ ऽस्य वामे च दक्तिण पतन्ति अहो ति वत्स । विपरौतहस्तचरणा ज्वलितोत्तमाङ्खा नेचेमि निश्चरति विद्यदिव प्रदौीपघ्ना ॥०॥ दृष्टा विकारविक्ता नसुचेसत॒ सेना मायाकूतं च यथ प्रेत्तति शुद्धसत्छः। नेवाच मार्‌ न बलं न जगन्न चात्मा उद चन्दर खूपसदटशो भ्रमति चिलोकः ॥ 22४ ३३९ १० १५ २० १० १५ २० ३४० ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ चक्षनं दस्ति पुरूषो नपि चात्मनीयं स्रोतं च घ्राण तथ जिद्ध तथेव कायः । अध्यात्मशन्य बहिषरान्य प्रतीत्यजाता घमा इमे करक्वेद कवी तिवृत्ताः ॥ सो सत्यवाक्यमकरोत्सद्‌ सत्यवादी येनेह सत्यवचनेनिम शरन्यधमोः । ये केचि सौम्यविनये अनुकूलपकाः ते शस्त्र पाणिषु निरोक्तिषु पुष्यद्‌ामा ॥ सो दर्िणे करतले रचितायजाले ताभरैनेवेः सुरुचिरः सहस्रार चक्रे । जाम्बूनद्‌ा विसदृशः शुभपुण्यज॒षट मृभ्रातु याव स्पशते चरणा सलीडं ॥ बाङ्गं प्रसायं यथ विद्युदिवा नभसा आभाषते वसुमतोनिय मद्य सात्ती । चिचा मि यन्ननयुतानपि यष्ट पूर्वे न मि जातु याचनक वन्य छतानु दास्ये ॥ आपौ मि साक्षि तथ तेज तथेव वायु ब्रह्मा प्रजापति सजोतिस चन्द्रस्‌याः। बुद्धा मि सारि दश्सु खित ये दिशासु यथ मह्य शौलत्रत उन्नत बोधिञ्जङ्गाः ॥ दानं मि सक्ति तथ शील तथैव क्लान्तिः वीयापि साक्ति तथ ध्यान तथैव प्रन्ना। २१ ॥ मारघषेणपरि वर्तः ॥ ३४१ चतुर प्रमाण मम सात्ति तथा अभिज्ञा अनुपूवं बोधिचरि सवं ममेह सात्ती ॥ यावन्ति सत्व निखिला दश्सु दिशासु यत्तेषु पुण्य बलं शील तथेव ज्ञानं । यन्ना निरगेड य यष्ट सटःकलीभिः ५ ते मह्य रोम शतिमां कल नोपयान्ति ॥ सो पाणिना घरणि अआहनंते सलौडं रणते इयं वसुमती यथ कंसपात्री । मारो निसम्य रवु भेटिनिये निरस्तः शणुते वचं हनत गहत छृष्एवन्धुं ॥ 4 प्रस्िन्नगाच हतंतेज्ञ विवणेवक्तो मारो जरामिहतु अत्मनु संप्रपश्यौ । उर ताड क्रन्दतु भयात्तु अनाधभरूतो भ्रान्तं मनो नमुचिनो गतु चित्तमोहं ॥ हस्त्यश्चयानरय भूमितले निरस्ताः १५ धावन्ति राक्सकृम्भाण्ड पिशाच भीताः । संमूढ मागे न लभन्ति अलेनचाणाः प्ली दवाभिपतनेव निरोच्य क्रान्ताः ॥ माता स्वसा पितर पुच तथेव भाता पृच्छन्ति तच कहि दृष्ट कहिं गता वा। २0 अन्योन्य वियह करोन्ति तथैव हाः प्राप्रा वयं व्यसन जीवित नावकाशः ॥ ३४२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ सा मारसेन विपुला महती अत्तोभ्या विभ्रष्ट सर्वं विरडीकत नेव संधिः। दिवसानि सप्र अ्रभिजानि परस्रेण आभासि दृष्ट यदि जीवसि तं खु प्रीताः ॥०॥ ५ सा वृुदेवत तदा करूणां हि कत्वा वारीघटं ग्रहिय सिञ्चति कृष्णबन्धु । उत्तिष्ठ श्रीघ्र ब्रजंहे म पुनो विलम्ब एवं हि तेष भवते गुरुउद्वराणां ॥ मार अह । १० दुःखं भयं व्यसनशोकविनाशनं च धिक्कार शब्दमवमानगतं च देन्य । प्राप्नो ऽसि अद्य अपराध्य सुशचसत्वे अश्यल वाक्य मघुरं हितमात्मजानां ॥०॥ देवता आह्‌ । १५ भयं च दुःखं व्यसनं च देन्य चिक्कारशब्दं बधवन्धनं व । दोषाननेकां लभते ह्यविद्धान्‌ निरापराधेष्वपि राध्यते यः॥०। देवासुरा गरूडरात्तसकिन्नरेन्द्रा ब्रह्माथ शक्र परनिमिंत साकनिष्टाः। भाषन्ति तस्य विजयं जय लोकवीर २० चेदृशी नमुचिसेन त्वया निरस्ता ॥ हाराधचन्द्र ध्वजकचपराक देन्ती पुष्पागद्ह तगरचन्द नचूणंवषीं । २१ ॥ मारधरषेणपरिवतेः ॥ ३४३ त्या पराहनिय वाक्यमुदीरयन्ते अच्छा द्रुमे तुव च सूर जितारिसिंहा ।॥ अचैव चासनवंरे लभसे ऽव्य बोधिं अवेणिकां दशबलां प्रतिसंविदं च । सवै च बुद्धविषयं लभसे ऽद्य शूर ५ मेचा विजित्य विपुलां सटमारपक्तां ॥ ०॥ इह मारघषेणछ्ते च रणे प्रवृत्ते संबोधिसत्वबलविक्रम येमि दृष्टं । षट्टिशकोरिनयुता चतुरे च विंश येभिमंनः प्रणिहितं वरबुद्धबोघौ ॥ इति ॥ १ ॥ इति ओीललितविस्तरे मारघषंणपरिवतों नभेकविंशतितमो ऽध्यायः ॥ दति हि भिक्तवौो बौोधिसत्लो निहतमारप्रत्यधिको मदरित- कण्टको रणशिरसि विजितविजयः। उच्छितद्छवध्वजपताकौ विविक्तौ कामेविंविक्तं पापकेरकुशनलैधेमेः सवितकं सविचारं विवेकजं म्रीति- १५ सुखं प्रथमं ध्यानमुपसंपद्य विरहति स्यम ॥ सवितकेसविचाराणां व्युपसमादष्यात्मसंप्रसादाच्वेतसः। एकोतिभावाद वितकेमविचारं समा- धिजं प्रीतिसुखं द्ितीयं ध्यानमुपसंपव्य विहरति ख ॥ स प्रीति विरागादुपेक्षको विहरति स्म ¦ स्मतिमान्संप्रजानन्स॒खं कायेन प्रति- संवेद्यते सख । यत्तद्‌या आचक्षते स्म । उपे्कः स्यतिमान्सुखवि- २० ३४४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ हारी निष्प्रीतिकं तृतीयं ध्यानमुपसंपद्य विहरति सख ॥ स सुखख च प्रहाणादुःखस्य च प्रहाणत्ूवेमेव च सौमनस्यदौम॑नस्ययोरसं- गमाददुःखासुखमुपेक्तास्मतिपरिगशुच चतुथं ध्यानमुपसंपद्य विहरति स्म ॥ ५ अथ बोधिसत्वस्थासमाहिते चित्ते परि शुद्धे पर्यवद्‌ति प्रभा- सरे ऽनङ्गने विगतोपक्ेशे मदुनि कमंणयपस्यिते आर्निंज्यप्रात्रै राच्यां प्रथमे याभे दिव्यस्य चकृषो ज्ञानद्‌शनविव्यासाक्ात्क्रियाथे चित्तम- भिनिहेरति सख | अभिनिनामयति सख ॥ अथ बोधिसत्वो दियेन चक्षषा परिशद्धैनातिक्रान्तमानुष्यंकेण १० सत्वान्यश्चति स्म । च्यवमानानुपपद्यमानान्सुवणेन्दु वंणौन्सुगतान्दुगै- तान्हीनान्प्रणीतान्यथाकमोपगान्सत््वान््रजानाति स्म ॥ दमे वतोः सत्वाः कायदुश्चरितेन समन्वागताः । वाड्ननोदुखरितिन समान्वा- गताः। आयोनामपवादर्‌का मिध्यादृष्टयस्ते मिध्यादूशिकमंघधमेसमाद्‌ा- नंहेतोः कायस्य भेद्‌त्यरं मरणादपायदुगेतिविनिपातं नरकेषुपप- १५ द्यन्ते ॥ दमे पुनभेवन्तः सत्वाः कायसुचरितेन समन्वागताः । वाङ्न सुचरितिन समन्वागताः । अआयानामनपवाद्‌काः सम्यग्द्ृष्टयसे सम्य- ग्दृष्टिकमधमसमाद्‌ानंहेतोः कायस्य भेद्‌त्सुगतौ स्वगेलोकेषूपपव्यन्ते ॥ इति हि दिव्येन चक्षषा विशुद्धेनातिक्रान्तमानुष्यकेण स्लाना- पश्यति सख । च्वमानानुपपव्यमानान्सुवणेान्दुवंणेन्सुगतान्दुगेतान्ही- २० नान्प्रणौतान्यथाकमपगान्‌ ॥ एवं खल भिक्तवो बोधिसत्वो राच्यां प्रथमे याभे विद्यां साक्तात्करोति ख । तमो निहन्ति सख । आलो कसुत्पारयति स्म ॥ २२ ॥ अभिसंबोघधनपरि वतेः ॥ ३४५ अथ बोधिसत्वस्तथासमाहिते चित्ते परि शुद्धे प्चवदति प्रभा- खरे निरदङ्गने विगतोपकज्ञशे मृदुनि कर्मण्युपस्थिते अनिंज्यप्राप्न राच्यं मध्यमे यामे पूवेनिवासानुतिज्ञानद शंनविव्यासान्तात्क्रियायै चिन्तममिनिर्हरति सम । अभिनिनामयति स्म ॥ स आद्मनः परसत्तानां चानेकविधं पूवंनिवासाननुस्मरति स्म ¦ तद्यथा ¦ ५ एकामपि जातिं ह तिस्रश्चतस्रः पञ्च दश विश्तिचिंशचल्वारि- शरत्यञ्चाशच्जातिशतं जातिसहस्रं जातिशतसहस्वं । अनेकान्यपि जा- तिशतसहस्राण्यपि जातिकोरौमपि जातिकोरीशतमपि जातिकोरी- सहस्रमपि जातिकोरीनयुतमपि । अनेकान्यपि जातिकोटीसह- खाण्पि अनेकान्यपि जातिकोरीशतसहस्राणखपि अनेकान्यपि जाति- १0 कोरीनयुतशतसहस्राणि यावत्संवतेकल्यमपि विवतकल्यमपि संवर्तं विवतकल्यमपि अनेकान्यपि संवतेविवर्तकल्प्रान्यनुस्मरति स ¦ अमु चाहमासत्ैवंनामा एवंगोच एवंजात्य एवंवणं एवमाहार एवमा- युष््रमाणमभेवंचिरस्थितिकः । एवंसुखदुःखप्रतिवेदौ सो ऽहं तत- श्यत: सच्चम॒चोपपन्न : । ततश्यलासुचोपपन्च: । ततश्लेहोपपत्त १५ इति साकारं सोदे शमनेकविघमात्मनः सवंसत्त्वानां च पूवेनिवा- समनुस्मरति स्म ॥ अथ बोधिसत््वस्तथास माहितेन चित्तेन परि शुच्धैन पयंवदतिन प्रभास्रेण अनङ्गनेन विगतोपक्लेशेन सदुना कमखेख्ितेनार्जिज्यप्रा भ्नेन राच्यां पशिभ याभे ्रुणोघ्वाटनकालसमये नन्दौमुख्यां रा- २० चौ दुःखसमुद यास्ंगताया अआश्रयकयज्ञानद शंनविदयासाक्तात्करियपयै चित्तमभिजिहेरति स । अभिनिनामयति सख ॥ तदधेतदभवत्‌ । ३४६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ छरच्छर वतायं लोक अपत्नौो यदुत जायते जोयते ियते च्यवते उपपद्यति । अथ च पुनरस्य केवलस्य महतौ दुःखस्कन्धस्य निःशरण न संप्रजानाति जराव्याधिमरणादिकंस्य अहो वतास्य केवलस्य महतौ दुःखस्कन्धस्यान्तःक्रिया न प्रज्ञायते सवख जराव्याधिमरणादिक्खख ।॥ ५ ततो बोधिसन्छसेतदभ्‌त्‌ । कख्िन्सति जरामरणं भवति । किं प्रत्ययं च पुनजंरामरणं ॥ तस्यैतद्‌ भूत्‌ । जात्यां सत्यां जरामरणं भवति । जातिप्रत्ययं हि जरामरणं ॥ अथ बोधिसत्वस्य पुनरेतदभवत्‌ । कस्मिन्सति जातिभवति विं प्रत्यया च पुनजातिः ॥ तसेतदभवत्‌ । भवे सति जातिभवति भव- १० प्रत्यया च पुनजतिः ॥ अथ बोधिसत्लदेतदभवत्‌ । कस्िन्सति भवो भवति किं प्रत्ययश्च पुनभवः ॥ तस्येतदभवत्‌ । उपादाने सति भवौ भवति उपादानप्रत्ययो हि भवः ॥ अथ बोधिसलसेतदभवत्‌ । कस्िन्सत्युपाद्‌नं भवति किं प्रत्ययं १५ च पुनरुपादानं ॥ तस्धेतदभवत्‌ । तुष्णायां सत्यासुपाद्‌नं भवति वुष्णाप्रत्ययं ह्युपादानं ॥ अथ बोधिसत्वस्य पुर्नरतदर्‌ भवत्‌ । कस्सिन्सति तुष्णा भवति किं प्रत्यया च तृष्णा ॥ तसयेतदमवत्‌ । वेदनायां सत्यां तुष्णा भवति वेदनाप्रत्यया च तृष्णा ॥ २० अथ बोधिसत्त्वस्य पुनरेतद मभूत्‌ । कस्मिन्सति वेदना भवतिं किं म्रत्यया पुनवेंदना ॥ तदैतदभत्‌ । स्पशे सति वेदना भवति स्प शंप्रत्यया हि वेदना ॥ २२ ॥ अभिसंबोधनपरि वरतः ॥ ३४७ अथ बोधिसत्वस्य पुनरेतदभवत्‌ । कस्िन्सति खरो भवति किं प्रत्ययश्च पुनः स्पशं: ॥ तसेतदभवत्‌ । षडायतने सति र्नो मवति षडायतनप्रत्ययो हि स्पशं: ॥ अथ बोधिस्लस्य पुनरेतदट्‌भवत्‌ । कल्िन्सति षडायतनं भवति किं प्रत्ययं च पुनः षडायतनं ॥ तद्यैतद्‌भवत्‌ । नामरूपे ५ सति षडायतनं मवति नमरूपम्रत्ययं हि षडायतनं ॥ अथ बोधिस्तस्य पुर्नरेतदभवत्‌ । कख्िन्सति नामरूपं मवति किं प्रत्ययं च पुननामद्पं ॥ तखैतदभवत्‌ । विज्ञाने सति नामरूप भवति विनज्ञानप्रत्ययं हि नामरूपं ॥ अथ बोधिसत्वस्य पुनरेतदरभवत्‌ । क्िन्सति विज्ञानं भवति १० किं प्रत्ययं च पुन्विज्ञानं ॥ तसेतदभवत्‌ । संस्कारेषु सत्स ॒विन्नानं भवति संस्कारप्रत्ययं च विन्ञानं ॥ अथ बोधिसत्वस्य पुनरेतदर्‌भवत्‌। कस्िन्सति संस्कारा भवन्ति कि प्रत्ययाश्च पुनः संख्ताराः । तल्येतदभवत्‌ । अविद्यायां सत्यां संस्कारा भवन्ति अविदयाप्रत्यया हि संस्काराः ॥ १५ दति हि भिच्तवो बोधिसत्सैःतदभत्‌ । अविदयाप्रत्ययाः संस्काराः संस्कारप्रत्ययं विज्ञानं विन्ञानप्रत्ययं नामद््यं नाम रूपप्रत्ययं षडायतनं षडायतनप्रत्ययं स्पशः स्यशंप्रत्ययं वेदना वेदनाप्रत्ययं तुष्णा तुष्णाप्रत्ययसुपाद्‌ानं उपादानप्रत्ययं भवो भव- प्रत्यया जातिजतिप्रत्यया जरामरणशोकपरिदेवदु:वदौर्मनस्योपा- २० यासा: संभवन्ति । एवमस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य समुदयो भवति । समुदयः समुद्य इति ॥ ३४८ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ इति हि भिक्षवो बोधिसत्वस्य पूवंमश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसिकाराद्रङली काराञ्ज्ञानसुदपादि चक्षरूदपादि विद्ोदपादि भूरिरूदपादि मेधोद्पादि प्रज्ञोदपादि अलोकः प्रादुर्बभूव ॥ कस्थिन्रसंति जरामरणं न भवति क्स्य वा निरोघधाज्जरामरणनि- ५रोध इति ॥ तदधेतदभूत्‌ । जात्यामसत्यां जरामरणं न भवति जातिनिरोघाज्जरामरणनिरोधः ॥ अथ बोधिसत्वस्य पुनरेतदरभवत्‌ । कल्ित्रसति जातिनै भवति कस्य वा निरोधाञ्जातिनिरोधः ॥ तदधेतदभवत्‌ । भवे ऽसति जातिनं भवति मवनिरोधाज्जातिनिरोघः ॥ १ अथ बोधिसत्वस्य पुनरप्येतद्‌भवत्‌ । कस्िन्नसति विस्तरेण यावत्संस्कारा न भवन्ति । क्स्य वा निरोधात्संस्तारनिरोधः ॥ तद्येतदरभवत्‌ । अविव्यायामसत्यां सस्कारां न भवन्त्यविव्यानिरो- घात्संस्क्ारनिरोधः । संस्कारनिरोघाद्धिज्ञाननिरोघो यावज्जातिनि- रोधाच्जरामरणश्ोकपरिदे वदुःखलदौ मनस्योपायासा निरुध्यन्ते । एव- १५ मस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य निरोधो भवतीति ॥ इति हि भिक्त्वो बोधिसत्तस्य पवंमश्रुतेषु धर्मेषु योनिशो मनसिकाराद्ङलीकाराञ्ज्ञानसुदपादि चक््रुदपादि विद्योदपरि भूरिरुदपादि भेधोदपादि प्रज्ञोदपादि अलोकः प्रादुबेभूव ॥ सौ ऽहं भिक्वस्तस्िन्समये । ददं दुःखमिति यथाभ्‌तमज्ञासिषं ॥ अय २० मा्वससमुदयो ऽयमाग्रवनिरोघ इयमाश्रवनिरोघधगामिनी प्रति- पदिति । चथाभूतमन्ञासिषं ॥ अयं कामाश्वो ऽयं मवाश्रवो ऽयमविद्याखवो ऽयं दृच्या्वः । इहाश्रवा निरवरशेषतौ निरध्यने। २२ ॥ अभि संबोचनपरिवतेः ॥ ३४९ दृहाश्रवो निरवरेषमनाभासमस्तंगच्छतीति ॥ दयमविद्या अय- मविव्यासमुदयो ऽयमविद्यानिरोघ इयमविद्यानिरोघगामिनी ग्रति- पटिति । यथाभूतमन्ञासिषं । इहाविव्या अपरिशेषमनाभसम स्तगच्छ- तीति ॥ पेयालं ॥ अमी संसारा अचं संसकारसमुदयो ऽय संस्कारनिरोध इयं संस्कतारनिरोधगामिनी प्रतिपदिति । यथाभूत- मनज्ञासिषं॥ इदं विज्ञानमयं विन्नानसमुद्यो ऽयं विन्ञाननिरोधं दयं विन्नाननिरोघधगामिनी प्रतिपदिति यथाभमूतमन्नासिषं ॥ ददं नामदूपमयं नामरूपससुद्यो ऽयं नमरूपनिरोघध इयं नाम रूपनिरोघधगामिनो प्रतिपदिति । यथाभूतमक्ञाशिषं ॥ ददं षडा- यतनमयं षडायतनसमुदयो ऽयं षडायतननिरोध इय षडायतन निरोघगामिनी प्रतिपदिति । यथाभूतमज्ासिषं ॥ अयं स्पर्शो ऽयं स्पशंसमुदयो ऽयं सखशेनिरोध इव खशंनिरोघगामिनी प्रतिप- दिति । यथाभूतमन्ञाशिषं ॥ दयं वेदना अयं वेद्‌नासमुद्यो ऽं वेदनानिरोध इयं वेदनानिरोघगामिनी प्रतिपदिति । चथा- मूतमज्ञासिषं ॥ दयं तुष्णा अयं तुष्णासमुदयो ऽयं वृष्णानिरोघ दयं तुष्णानिरोघधगामिनी प्रतिपदिति यथाभूतमन्ञासिषं ॥ इद- मुपादानमयमुपादानसमुदयो ऽयसुपाद्‌ाननिरोध इयमुपादाननिरो- घधगामिनौ प्रतिपदिति । यथाभूतमन्नासिषं ॥ अदयं भवौ ऽयं भवससुदयो ऽयं भवनिरोघ इयं भवनिरोधगामिनौ प्रतिपदिति । यथाभूतमन्ञासिषं ॥ इयं जातिगरयं जातिसमुदरयो ऽयं जातिनि- रोध इयं जातिनिरोधगामिनी प्रतिपदिति । यथाभूतमनज्ञासिषं ॥ दयं जरा अयं जरासमुदयो ऽयं जरानिरोघ इयं जरानिरोघधगा- १० १५ २0 ३५० ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ भिनी प्रतिपदिति । यथाभूतमन्नासिष ॥ ददं मरणमयं मरण- समुदयो ऽयं मरणनिरोध इयं मरणनिरोधगाभिनौ प्रतिपदिति। यथाभूतमनज्ञासिषं ॥ दमे शोकपरिदेवदुःखदौोमनस्योपायासा एवमस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य समुद यो भवति यावक्नि- ५ रोधो भवतीति । चथाभूतमज्ञासिषं ॥ इदं दुःखमयं दुःखसमु- दयो ऽयं दुःखनिरोध इयं दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदिति। यथा- भूतमज्ञासिषं ॥ ॥ एवं खल भिक्षवो बोधिसत्वेन राव्यां पिमे यामे ऽरुणो- ब्ारनकालसमये नन्दीमुख्यां राचौ यत्किचित्पुरुषेण सत्यरूषेणा- १० तिपुरूषेण महापुरुषेण पुरूषषेभेण पुरुषन गिन पुरुषसिंहेन पुरुष- पुंगवेन पुरूषशारेण पुरुषधघीरेण पुरूुषजानेन पुरूषपयेन पुरूषपुण्डरौ- केण पुरुषधौरेये णानुत्तरेण पुरुषदम्यसारथिना एवंभूतेनार्येणए ज्ञानेन ज्ञातव्यं बोद्धव्यं प्राप्रव्यं द्रष्टव्यं साच्षात्कतव्यं सवै तदेकचित्ते्तण- समायुक्तया प्रन्नयानुत्तरां सम्यक्स बो धिमभिसंबुध्य चैविव्याधिगता ॥ १५ ततो भिकूवो देवा अङ: । अवकिरत माषाः पुष्पाखभि- संबुद्धो भगवान्‌ ॥ ये ततव देवपुचाः पूरवंबु्धदशिनस्तस्मिन्संनिपतिता अआसंस्े ऽवोचन्‌ । मा ख तावन्माषाः पुष्पाणखवकिरत यावत्तावज्च- गवाच्निमित्तं प्रादुःकरोति ¦ पूवंका अपि सम्यक्तं वद्धा निमित्तमकाषुः। निमितामभिनिमिंखन्ति स ॥ २० अथ खलु भिक्वस्तथागतस्तान्दे वपुचान्विमतिप्राप्राञ्ज्ञाला सप्त तालमाचं विहायसमभ्युद्धम्य तच्रसख इदसुदानसमुदानयति ख। २२ ॥ अभिसंबोधनपरि वर्तः ॥ ३५१ न्न वर््मोपसान्त रजाः शुष्का आश्रवा न पुन श्रवन्ति। छते वत्मेनि वर्तत दुःखद्यैषौ ऽन्त उच्यते । इति ॥ ततस देवपुरा दिवेः कुसुमैस्तथागतमभ्यवकिरन्ति सम । ततो जानुमाचं दिव्यानां पुष्पाणां संस्तरो ऽभूत्‌ ॥ ॥ दूति हि भिक्तवस्तथागते ऽभिसंवंद्े विगतं तमोऽन्धकारं चि- ५ प्रोधिता तुष्णा विवतिंता दृष्िविक्तोभिता क्ेशा विशारिता शच्या मुक्तौ यन्थिः प्रपतितो मानष्वज उच्छरैपितो धमष्वज उन्रारि- ता अनुशया ज्ञातां घमंतथता अववच्रा भूतकोरिः परिज्ञातो घर्मधातुव्येवस्थापितः सत्वघातुः संवणिंतः सम्यत्कनियतो राशििविं- वणिंतो सिथ्ालनियतो राशिः परिगृहीतो ऽनियतराशिव्यवस्था- १० पितानि स्वेद्धि याणि परिज्ञाता सत्वतचरिता अवबुद्धा सच्लव्याधिः सत्त्तससुत्यानसिद्धो ऽसमृतभेषजप्रयोगः उत्पन्नो वैव्यराजः प्रमोचकः सवैदुःखेभ्यः प्रतिष्ठापको निवाणसुखे निषसस्तथागतगभे तथागत- महाधममराजासने सवं आवद्धो विसुक्तिपक्ताः प्रविष्ट: सवज्ञतानगरं समवसृतं सवेवुद्धैरसंभिन्नो धमंधातुप्रसरानुबोधेः । प्रथमे सप्ताहे १५ भिक्ञवस्तथागतस्तस्मित्रेव बोधिमण्डे निषसो ऽखखात्‌ । दह मया ऽनुत्तरां सम्यव्सं बोधिमभिसंबुद्धः । मया ऽनवराग्रद्य जातिजरा- मरणदुःखस्यान्तः छतं इति ॥ समनन्तरप्राप्रे खल पुनभिंक्वो बोधिसच्वेन सवंन्नते । अथ तत्कतणभेव दश्सु दिक्त सवंलोकधातुषु सवेसत्लास्तत्कणं तल्लवं २० तन्बुह्त परमसुखसमपिंता अभूवन्‌ । सवंलोकधातवश्च मह तावभासे- नावभास्यन्तः । या अपि ता लोकान्तरिका अघा अधघस्फटा ३५२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ० अन्धकारा इति परव॑वत्‌ । षड्कारं च दमसु दित सवेलोकधातवो ऽकम्पत्‌ प्राकम्यत्‌ सप्राकम्यत्‌ । अवेघत्‌ प्रविधत्‌ संप्रावेधत्‌ । अचलत प्राचलत्‌ सप्राचलत्‌ । उनुभ्यत्‌ प्राचुग्यत्‌ संप्रातत्भ्यत्‌ । अरणत्‌ प्रारणत्‌ संप्रारणत्‌ । अगजंत्‌ प्रागजेत्‌ संप्रागजेत्‌ ॥ सवबुद्धाशच ५ तथागतायाभिसवुद्धाच साघुकारं ददन्ति स्म । धमच्छाद्‌ाख संप षयन्ति स्म । यधमादषदिरयं चिसाहखमहासाहसखलो कधातुरनेकरत्- कचसंछद्रो ऽभृत्‌ । तिभ्यश्च रत्कछतरेभ्य एवंूपा रभ्रिमिजाला निञ्चरनि स्म । यैर्दश्सु दिक अप्रमेयासस्थेया लोकघातवौ ऽवभाषन्ते , दश्सु दिक्ञ बोधिसत्वाश्च देवपुचाख्ानन्द्‌शब्द्‌ निश्चारयामासुः, १० उत्पन्न: सत्वपण्डितिः पदयो ज्ञानसरसि सभूतो ऽनुपलिष्ठो लोकधर्मेः। समन्ततो महाकरुणामेघधं स्फरिला घमघातुभवन वषेयिष्यति । घ्मेवर्घविनये जनभेषजाङ्करप्ररोहणं सवेकुशलम्‌लवौजानां विवधैनं श्रच्ाङ्कराणां दाता विमुक्तिफलाना ॥ तचेद्‌ मुच्यते । १५ मारं विजित्य सबलं स हि पुरुषसिहो ध्यानासुखं अभिमुखं अभितौ ऽपि शस्ता । न्ैविद्यता दश्वलेन यद्‌ हि प्राप्ता संकम्पिता दश्दिशो बङ्क्चकौवः ॥ ये बोधिसत्व पुरि अगत घमकामा २० चरणौ निपत्य इति भाषिषुं मासि क्लान्तो । प्रद अस्ि चसु यादृशिका सुभीमा सा प्रज्ञपुण्यवलवीयेवलेन भम्रा ॥ २२| ॥ अभिसंबोघनपरिवत॑ः ।॥ ३५३ वदै केचनयुदैः प्रहितानि कवा साधो महापुरूष घर्षित मारसेना । प्राप्रं तया पद्‌वग्‌ं अमृतं विशोकं सद्धमवृष्टि चिभवे अभिवषं शीघ्रं ॥ वाङ्न प्रसायं दशदिक्षु च सत्वसार ५ अभासयिंसु कलविद्रुताय वाचा । बौोधियंधामनुगता भवता विशुचा तुल्यः समो ऽसि यथ सपिंणि सपिमण्डैः॥०॥ अथ खल्‌ भिक्वः कामावचरा अष्एरसो बोधिमण्डनिषणं तथागतं प्राप्राभिन्ञं परिपूणेसंकल्यं विजितसंग्रामं निजिंतमारप्रत्य- % थिकमुच्छितक्चध्वजपताकं शूरं जयोद्नतं पुरुषं महापुरुषं वैयोत्तमं महाशल्यहतारं सिंहं विगतभयलोमहषं नागं सुदान्तचित्तं निर्मलं चिमलविग्रहीनं वैव्यकं चैविद्यतामनुप्रापघ्रं यारगं चतुरोघोत्तीणै चचियभेकरतक्चधारिणं चैलोक्यब्राह्यणं बाहितपापकमाणं भिक भिन्नाविवयाण्डकोषं खरमणं सवसङ्समतिक्रान्तं श्रोचियं निःसृतज्ञेशं १५ शारमप्रपातितध्वजं बलीयांसं द्‌शबलधारिणं रन्नाकरमिव सवे- धमरत्रसंपणं विदिवा बोधिमण्डामिमुखास्तथागतमाभिगेयाभिर म्यस्ताविषुः । एष द्रुमराजमले अभिजित्य मारसैन्यं खितु भमेरूवदप्रकम्प्यो निर्गीरप्रलापी । २0 अने कबज्नकल्पकोयखो दानरमसंयभेन समुदानयं प्रबोधि तेनैष सोभते ऽद ॥ 28 ३५४ ॥ ललितविस्तर : ॥ [अ अनेन बङकल्यकोखः शीलब्रतातपौभि जिद्धिकत शक्रब्रह्मा बोधिवर एषता हि । अनेन बङकल्यकोखयः क्ान्तिवलवभितेन अधिवासिता दुःखानी तेन प्रभ स्वणंवणौ ॥ ५ अनेन बङ्कल्यकोयखो वीयंबलविक्रमेण पराद्ुखा छतास्ा तेन मार जित सेना। अनेन बड़ कल्यकोय्यो ध्याना अभिन्नन्ञानेः संपजिता मुनीन्द्रास्तेनैव पूजितो ऽद्य ॥ अनेन बङ़कल्पकोखः प्रन्ना श्रुत संचयेन १० प्रगृहीत सत्वकोखसेन लघु बोधि प्राप्ता | अनेन जितु सकन्धमारस्तथ म॒ल्यु क्ेशमार: अनेन जितु देवपुचमारस्तेनास्य नासि शोकः ॥ ०॥ एषो हि देवदेवो देवैरपि पूजनीयः पजारहस्तिलोके पुग्याधथिकान कचं अमतफलस्य दाता । १५ एषु वरदक्षिणीयो उत्पातु दक्षिणाहि नास्त्युत्तरस्य नासो याच वरबोधि लब्धा ॥ ऊणा विराजते ऽख स्फरती बज्गक्षचकोखो जिद्धिकत चन्र सूय अन्धकारालोकप्राप्ना । एव हि सुरूपरूपो वर्प साधुरूपो २0 वरलक्षणौो हितेषी चैलोक्यपूजनीय : ॥ एष सुविशु्धनेचो बङ्‌ ग्रेक्तते सख्यम्‌: च्चा च सत्तकाया चित्तानि चेतना च । २२ ॥ अभिसंबोधनपरि वतः ॥ एष सुविशुद्धश्रोचः शृणुते अनन्तशब्दां दिर्व्यांख मानुषां जिनशब्द धम॑शब्दा ॥ एष प्रभूतजिद्ध : कलव मज्ञघोषः ओओष्याम अस्य धभ अमतं प्रशान्तगामिं । दृष्टा च मारसैन्यं न तुभ्यति मनो ऽस पुन दृष्ट देवसंघां न च हैते सुमेधा ॥ शसने चापि बाणैजित एन मारसेना सत्यत्रतातपोभि जितु एन दुष्टमह्न : । चलितो न चासना न च कायु वेधिनो ऽख न च सङ नापि दोषस्तदर्‌नन्तंरे अभूवन्‌ ॥ लाभा सुलब्ध तेषां मरणां नराण चैव ये तुभ्य घमं श्रुता प्रतिपत्तिमेष्यती हि। यत्पुख त्वां स्तवित्वा जिनपुणय तेजरसि सवे भवेम सिप्र यथ त्वं मनुष्यचन््र: ॥ ०॥ बुद्धित्व बोधि पुरुषषंभ नायकेन सं कम्पय त्चनयुतानि विजित्य मार । ब्रह्मस्वंरेण कलविङ्क रुतस्वरेण प्रथमेन गाथा इमि भाषित नायकेन ॥ पुखविपाकु सुख सवेदुःखापनेती अभिप्राय सिध्यति च पुण्यवतो नरस्य । रिप्रं च बोधि स्थुखते विनिहत्य मारं शान्तापथो गच्छति च निवृतिशीतिभावं ॥ 28४ ३५५ १० ११५ २० ३५६ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ तस्मात्कं पुण्यकरणे न भवेत तप्तः श्रुणखच्च धरममममृतं भवि को वितूप्नः। विजने वने च विहरं भवि को वितृप्तः कः सत्त अधेकरणे न म्वेचि तृप्तः ॥ ५ पाणिं प्रसायं समुवाच च बौोधिसल्ां पूजां छता व्रजत चच स्वकस्वकानि । सर्वे ऽभिवन्द्य चरणौ च तथागतस्य नानावियूहगत केच स्वकस्वकानि ॥ टृष्टाच तां नसुचिनां महतीमवस्थां १० विक्रीडतां च सुगतस्य तथा सलौडं । बोघायं चित्तमतुलं प्रणिधाय स्तां मारं विजित्य सबलं अमृतं स्प॒सेम ॥०॥ अभिसंबुद्धस्य भिक्तवस्थायतस्य बोधिवृक्तमूले सिंहासनोप- विष्टस्य तस्िन्णे प्रमेयानि बुद्धविक्रोडितान्यभमूवन्‌ । यानि नं १५ सुकरं कल्येनापि निर्देष्टुं । तनरेदसुच्यते । करतलसद्शा ऽभृत्सुखिता मेदिनीयं विकसितशतपच्राञ्चोद्रता र्जले: । अमरशतसहखा ओनमो बोधिमण्डं २० दमु प्रथम निमित्तं सिंहनदिन दषं ॥ द्रुमशतचिसहस्रो बोधिमण्डे नमन्ते गिरिवर तथनेके शेलराजख मेरुः । २२, ॥ अभिसंबोधनपरि वतेः ॥ ३५७ दशबलमधिगम्य ब्रह्मशक्रा नमन्ते इदमपि नरसिंहे क्रौडतं बोधिमण्डे ॥ रशमिशतसहसरा स्वोशरीरात्मभावा स्रि जिनवरक्तचा चीणि शान्ता अपायाः। तत कषणसुमुद्धते शोधिता चाक्षणानि ५ न च खिलमददौषा बाधिषु वंचि सत्वं ॥ दयमपि नरसिंहस्यासनस्थस्य क्रोडा शशिरविमणिवह्िविद्य॒ताभा च दिव्या, न तपति अभिभूता भानुवत्योणेपाशा # ९ न च जगदिह क्िप्मेक्तते शास्तु मूध । १० द्यमपि नरसिंहस्यासनस्थस्थ क्रोडा करतलस्पशनेना कम्पिता चोविं सवौ । येन नसुचिसेना लोभिता तूलभूता नमुचि इषु गृहीला भेदिनी वयालिखे्य ॥ ददमपि नरसिंहस्यासने क्रोडतं भूदिति । ९५ ॥ दति स्रीललितचिस्तरे ऽभिसंबोघनपरिवतों नाम दाविंश- तितमो ऽध्यायः ॥ अय खल शुद्धावासकायिका देवपुरा बौधिमण्डनिषसं तथागतं प्रदक्षिणीकत्य दिधेखन्द नचूणैवर्षेरभ्यवकीयोमिः सारूा- भिगाथाभिरभितुष्टवुः । २० ५१० १५ २0 इथ ॥ ललितविस्वरः ॥ [अ उत्पन्नो लोकप्रयोतो लोकनाथः प्रभंकर:। अन्धभूतस्य लोकस्य चक्दे7ता रणंजहः ॥ भवाचज्िजितसग्रामः पुरैः पणंमनोरथयः। संपणं : शुक्धर्भँख जगत्त्वं तपेयिष्यसि ॥ उन्तीणंपद्ो द्यनिघः खले तिष्ठति गौतमः । अन्यां सत्वां महोचेन प्रोद्गतस्तार यिष्यसि ॥ उद्नतस्लं महाप्राज्ञो लोकेष्वप्रतिपुङ्कल : । लोकध्भेर लिप्तस्त्वं जलस्थमिव पड्ूजः ॥ चिरप्रसुप्नमिमं लोकं तमखन्धावगुण्डितं । भवान्रन्नाप्रदीपेन समथः प्रतिबोधितुं ॥ चिरातुरे जीवलोके कैशव्याधिप्रपीडति । वैयरार्‌ लं समुत्पन्न: सवेव्याधिप्रमोचकंः ॥ भविष्यन््यक्तणा शून्या तयि नाथे समुद्गते । मनुष्यास्चैवं देवाश्च भविष्यन्ति सुखान्विताः ॥ येर्षां वद शेनं सौम्य एष्यसे पुरुषषेभः । नं ते कल्पसहस्राणि जातु यासखन्ति दुगेतिं ॥ पण्डिताञाप्यरोगाञ्च घरमे ओओोष्यन्ति ये ऽपिते। गखीराञ्चोपधीनक्लोणा भविष्यन्ति विशारदाः ॥ मोच्यन्ते च लधुं सवे हिता वे केशबन्धनं । यासखन्ति निरूपाद्‌ानाः फलप्रा्चिवरं शभं ॥ द्तिणोयाश्च ते लोके आङतीनां प्रतियहाः। न तेषु दक्षिणा न्यूना सत्वानिवाणहेतुकी ॥ ०॥ २३] ॥ संस्तवपरिवतः ॥ ३१९ एवं खल भिक्तव: शुद्धावासकायिका देवपुचरास्तथागतमभिषु- ह्येका प्राज्ञलयस्तस्थु : । म्राज्ञलयस्तथागतं नमस्यन्तः ॥ ॥ अथ खल चाभास्वरा देवपुचास्तथागतं बोधिमण्डनिषसं दिव्यैनानाप्रकरिः पुष्य्चपगन्धमास्यविले पनद्चध्वजपटाकामि : संपूज्य चिप्रदकिणीषष्य चाभिगेाथाभिरभ्बस्ताविषुः । ५ गमीर बद्धे मधुरस्वरा मुने ्रह्मस्वरा मुनिवरगीत सुखरं । वराग्रबोधि परमा्प्राघ्ता स्वस्रे पारगते नमसते ॥ चातासि दीपो ऽसि परायणो ऽसि नाथो ऽसि लोकि कपमैचचित्तः। वद्यो त्तमस्त्वं खल शल्यहरता चिकित्स कस्त्वं परमं हितकरः ॥ दीपंकरस्य सहद शेनं लया समुदानितं भैचकपायजालं । १० प्रसञ्च नाथा अमृतस्य धारां समेहि तापं सुरमानुषाणां ॥ लं पद्यभूतं चिभवेष्वलि् लं भमेरुकल्पो विचलो ह्यकस्प्यः। त्वं वञ्जकल्पौ ह्यचसप्रति्ञ त्वं चद््धमा सवंगुणायधारी ॥०॥ एवं खल भिक्तव अभसखरा देवासथागतमभिसंसतुले कान्त तस्थुः । प्राज्ञलयस्तथागतं नमस्यन्त : ॥ ॥ १५ अथ खल्‌ सुब्रह्मदे वपुच्रप्रसुखाः त्रह्मकाधिका दे वास्तथागतं बोधिमण्डनिषसमनेकमणिरत्रकोरी नयु तशतसहसप्रलु तिन रत्रजाले- नामिद्ाद्य चिप्रदकिणीरत्य चाभिः सारूप्याभिगाधाभिरभ्यस्ताविषुः । शुभविमलग्रज्न म्रभतेजधरा द्वार्चिंशल्दण वराद्रधर। । सतिम मतिमं गुणन्ञानधरा अकिलान्तका सिरसि वन्द्मि ति ॥२० अमला विमला चिमलैविंमला चैलोक्यविश्रुत चिविदगता । चिविघधाविमोकवरचचुददा वन्दामि तां चिनयनं विमलं ॥ 3६9 ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ कलिकलृष उद्धत सुद्‌ान्तमना छपकरूण उद्रत जमाकर । मुनिमुदित उन्नत प्रसान्तमना दयमतिविमोचक उपेच्रता ॥ त्रततपस उद्रत जमायकरा सखचरौ विशुद्धचरि पारगता। चतुसत्यद शंकं विमोक्रता मुक्तौ विमोचयसि चान्यजगत्‌ ॥ ५ बलवी्यं अआगतु इहा नरुचि प्रज्ञाय वीयं तव मेच्य जितो। प्रप्र च ते पर्वरं अमृतं वन्दाम ते शटचमूमथना ॥ ०॥ एवं खल्‌ भिच्वः सुब्रह्मदे वयुचप्रमुखा ब्रह्मकायिका दैवा स्तथागतमाभि्गाथाभिरभिष्टुयेकान्ते तस्य॒: । प्राज्ञलयस्तथागतं नम- स्यन्त: ॥ ॥ १0 अथ खलु ते श्रक्तपाक्तिका मारपा येन तथागतसेनोपसं- क्रामतुपसंक्रम्य महारतदववितानस्तथागतमभिङादय प्राज्ञलयस्तथा- गतमाभिः सारूप्याभिगाथाभिरभ्यस्ताविषु: । प्रत्यक्ते ऽस्मि बले तवाति विपुले मारस्य घोरा चम्‌ यत्सा मारचम्‌ महाप्रतिभया एकक्णे ते जिता । १५ नच ते उत्थितु नैव कायु चमितौ नो वा गिरा व्याहता त्वां वन्द्‌ामहि सवंलोकमहितं सवाथसिद्धं मुनिं ॥ मारा कोरिसहखनेकनयुता गङ्गणुभिः संमिताः ते तुभ्यं न समथं बोधिसुवरटा संचालितुं कभ्यितुं । यज्ञा कोटिसहस्रनैकनयुता गडा यथा बालिका २० यष्टा बोधिवटासितेन भवता तेनाद्य विभ्राजसे ॥ भाया चैष्टतमा सुताश्च दयिता दास्य दासाष्यथा उद्याना नगराणि राष्टनिगमा राज्यानि सान्तपुराः। २३। ॥ संस्तवपरिवतेः ॥ ३६१ हसा पाद शिरोत्तमाङ्गमपि वा चक्षि जिका तथा त्यक्ता ते वरबोधिचर्यचरता तेनाद्य विभाजते ॥ उक्तं यदचनं लया सुबहसो बुद्वौ भविष्याम्यहं तारिये बहसत्लकोटिनयुता दुःखाशेवेनोह्यता । ानाधी द्धि यवुक्विभिः कवचितः सद्वमंनावा स्यं ५ सा चेषा प्रतिपणं तुभ्य प्रणिधिस्तारिष्यसे प्राणिनः ॥ यत्य॒खय च सविल वादि वुषभं लोकस्य चक्षुदद्‌ं सवे भूतल उदग्रहष्टमनसः प्रार्थेम सवेक्तां । समुदानीतल् वराग्रबोधिमतु्लां वुः सुसंवशणितां एवं तद्धिनिहद्य मारप्रिषां बुद्धेम सवेद्नां ॥ ० ॥ 40 एवं खल ॒भिक्तवो मारपुवासलयागतमभिष्येकन्ते तस्युः । प्राज्ञलयस्तघागतं नमस्यन्तः ॥ ॥ अथ खल परनिर्भितवश्वतीं देवपुचो ऽनेकैदेवपु्रशतसहकः परिवृतः पुरस्कुतो जाम्बूनद सुवण वशैः परैस्तथागतमभ्यवकौचं समु- खमाभिभाथाभिरभ्यस्तावीत्‌ । १५ अपिडित अलुडित अवितथवचना अपगततमरजं अमृतगतिगता । अरहसि दिवि भुवि ियक्रियमतुला अतिद्यति स्ममतिमतिं प्रणिपति शिरसा ॥ रतिकर रणजह रजमलमथना शः रमयसि सुरनर सुविसद वचने: । ३६२ ॥ ललितविस्तर: ॥ [अ विकसित सुविपुल वरतनुकिरणैः सुरनरपतिरिव जयसि जगद्द्‌ ॥ परगणि प्रमथन परचरिकुशला प्रिद्यु भव नरमरू परमतिघुनता। ५ परचरि विभजसि सुनिपुनमतिमान्‌ पथि दहं विचरतु दश्बलगमने ॥ त्यजि पृथु भवग्रहि वितथदुःखमहा विनयसि सुरनर यथमतिविनये । विचरसि चतुदिश शशिरिव गगने १ चच भव परायण दह भुवि चिभवे ॥ प्रिय भवे नरमर्‌ न च खलिं विषये रमयसि शुभरति कामरतिविरतो। दिनदशिं परिषदि न ति सस्‌ चिभवे नाथु गतिपरायण लमिह हि जगतः ॥9॥ १५ एवं ख मिकवो वशवतिदेवपुचप्रसुखएः पर निभिंतवशवति- नो देवपुचासथागतमभिष्टुयेकान्ते तस्थुः । प्राज्ञलयस्तयागतं नम- स्यन्तः ॥ ॥ अथ खल सुनिमितो देवपुच्रो देवसंघपरिवृतः पुरस्कतो ना- नारन्रपट्द्‌ामैस्तथागतमभिक्छावदयय संमखमाभिगायाभिरभ्यस्तावीत्‌ । २० धमालोकभवान्ससुत्नत चिविघधमलनुिदो मोहादृष्टिञख्िवियघातको हिरिशिरिभरितः। २३] ॥ संस्तवपरिवतंः ॥ ३६३ भिध्यामागेरतामिमां प्रजाममुते थपयितो उत्पन्नो इह लोकि चेतियो दिवि मुवि महितः । तवं वेद्यो कुशलचिकित्सको ह्यमतसुखददो ृष्िक्ञेशमविव्यसंचयं पुरिममनुशयं । सर्वव्याध्यपनेसि देहिनां पुरिमजिनपथे ५ तस्मदैद्यतमो ऽसि नायका विचरसि धरणीं ॥ चन्द्रास॒यं प्रभा ज्योतिषा मणि तथ ज्वलना शक्रब्रह्मप्रभा न मासते पुरतु शिरिघने। प्रज्नञालोककंरा प्रभंकरा प्रभसिरिभरिता प्रत्यच्ास्तव क्नाति अद्धते प्रणिपति शिरसा ॥ १ सत्यासत्यकयी विनायका सुमधुरवचना दान्ताशान्तमना जिंतेद्धिय प्रशमितमनसा । शास्ता शासनियां प्रशाससे नरमरुपरिषां वन्दे शाक्यसुनिं नरषेभं सुरनरमहितं ॥ ज्ञानि ज्ञानकथाग्रधारका जपयसि चिभवे १५ चैविव्य चिविमोक्देशका चिमलमलनुद्‌ा । भव्धाभव्य मुने प्रजानसे यथमतिविनये वन्दे लां चिसहखि अद्खुतं दिवि भुवि महितं ॥ ०॥ एवं खलु भिक्षवः सुनिभिंतो दैवपुचः सपरिवारस्तथागतम- भिषटुलैकान्ते ऽस्थात्‌ । प्राज्ञलीकृतस्तथागतं नमस्छुवेन्‌ ॥ ॥ २0 अथ खल संतुषितो देवपुचः साधं तुषितकायिकै्देवै- येन॒ तथागतसेनोपसंक्रामदुपसंक्रम्य महता दिव्यवस््रजालेन बो- ५१० ५१५ २० ३६४ ॥ ललितविस्तर: ॥ [चअ धिमण्डनिषखं तथागतमभिसक्छाव्य संसुखमाभिंगाथाभिरम्यलौ- षौत्‌ । तुषिताल {धि यद्वसितस्त्वं न च छ्िदयति सा अनुशास न च दशन तुत्चि लमामो गुणसागर लोकंप्रदौ