PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, (ECONOMICA,

QMNIUM SS, PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE EGCLESIASTICORUM,

TUR LATINORUM, ܕܡܡܡܘܘܣܘܘ ܗܡܐܘ‎

QUI AB JEVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII 777 (ANNO 1918) PRO LATINIS, ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA ( ANN. 1438) PRO GR/ECIS FLORUERUNT ¥

RECUSIO CHRONOLOGICA

OMNIUM QU.& EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICE TRADITIONIS PER QUINDEGIM PRIORA ECOLESUÉ 88001: 4,

SUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER EH CUMQUE ܕܫ ܕܫܐ ܡܘܬ‎ CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATA, PBRQUAM DILIQENTBR CASTIGATA; DISSERTATIONIRUS, COMROENTARIS, VARIISQUEM LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIHUS OPRRIBUS POST AMPLIBSIMAS BDITIONES QU/5 TAIMUS NOWISSIMIS SJACULIS DERENTUR ABSOLUTAS DETROTIS AUCTÁ; INDICIBUS PARYICULARIBUBS ANALYTICIS, SINGULOS SIVS TOMOS SIYE AUCIORES ALICUJUS MOMENT: SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULI& INTRA IPSUM TEXTUM ܬܫܡ‎ DÍSPOMITIS, ܕܘܕ ܘܬܬ‎ PT TITULIS SINGULARUM PAOTNARUM MAROINEM SUPERIOREM DIETINGUENTIBUS SUBSECTAMQUE MATE-

RIAM SIGNIFICAXTIBUS, ADORNATA; OPRRIBUS CUM DUBII, TUM APOCHYPHIS, ALIQUA VEEO AUCTORITATE IM OBDINE AD TRADITIONEM EGCCLARSIASTICAM POLLENTIBURS AMYPLIFICATA;

DUCRNTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICINUS AUCTORUM SICUT ET QOPBAUM, ALPHABBIICIó, CHRONOLOQGICHN, NIATIMTICIS, SVNTSETICIS, ANATYTICHS, ANALORICIS, PW QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MOÜBALE, LITUBGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HI&STORICUM, XT CUNCTA ALIA ΕΙΝΕ ULLA EHECHPTIONE; SED PRUE- SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET ORMEBALIBUS, ALTERO SCILICET HERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUIU NON SOLUM TALIS TALISYE PATEH, YERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM

XN QUODLIBET THÉMA SCHIPAERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCHRIPTUFUE SACRE, ܫܡ‎ QUO LECTORI COMPHBIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIHUS OPERUM BUORUM LOCIS 3ENQULOS SINOULORUX LIBRORUM 5. SCHIPTURUE VEREUS, Α PHIMO BRHHSEOS USQUE AD MOTIRSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.

EDITIO ACCURATISAIMA, CJETERISQUE OMNISUS FACILE ANTEPONENDA, SI PÉRPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS CHARTE QUALIYAS, INTEÓRITAS TEXTUS, PERFECIIO COHRECTIONIS, OPERUM XXECUSORUM TÜM VARIETAS, TUM NUMEHUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA BIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONBTANTER SIMILIS, PRETI] EXIGUITAS, PRJESERTDIMQUE STA COLLBECIID, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCHNIORUM FRAGMENTOBUM OFUSCULORUMQUE HACIENUS ἈΠῸ ILLIC RPARSORUM, PRIMUM AUTEM TX NOSTRA BIHLIOTAECA, EX OPERIBUS ET MNS. AD OMNES JETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE

PEHTINENZINUS LQADUNATORUM.

SERIES GR/ECA IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES, SCRIPTORESQUE ECCLESLE GRJECA Α 8. BARNABA AD BESSARIONEM . ACCURANTE J.-P. MIGNE, ܐܪܪܫܘ ܫ ܫܡܫܡ ܣ‎ ¢. ® CLEHE UNIVERSA SIVE CERSUUX COMPLETORUM IX SINGULOS SCIENTIAE ECCLESTASTIC/E ΠΑΝΟΣ 1108: - ----. τοἰς-ς.---ς---ς- ---ὦἔἔὄ-ὄ--

PATROLOGLE GR/ECA TOMUS ܐܐ‎ .

S. GLEMENS ROMANUS, S. BARNABAS, S. MATTHIAS, S. BARTHOLOX/EUS, APOSTOLI, ANACLETUS PAPA, S. RERMAS, ANONYMUS ADCTOR TESTAMENT: XII, PATRIARCEARUM, 4NONYMES AUCTOR EPISTOLAE AD DIOGNETUM, CLERI ACHAIZ EPISTOLA DE MARTYRIO S. ANDRE.£

Me M ——

EXGUDEBATUR: ET VENIT APUD J.P. MIGNE EDITOREM,

IN VIA DICTA J'AMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETLE, PARISIORUM VULGO D'ENFER TNOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA.

1886 7

S/ECULUM |. TOY EN ΑΓΙΟΙΣ IIATPOX ΗΜΩΝ

KAHMENTOX,

ΠΑΠΑ ΡΩΜΗΣ,

ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ.

ο. CLEMENTIS I,

PONTIFICIS ROMANI;

OPERA OMNIA

t GENUINA, TUM DUBIA ET ALIENA, QUIE. GIUEGE IN PROPRIO IDIOMATE, VEL, DEPERD TEXTU GRL.ECO, SYRIACE ET LATINE TRANSLATA TANTUM EXSTANT ET EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUIM ;

ACCEDUNT S. BARNABJE APOSTOLI EPISTOLA CATHOLICA, S. HERMZE. PASTOR, ET ΑἸ. ἘΝῚ APOSTOLICI RELIQULE.

ACCURANTE J3P. MIGNE BIBLIOTHECJIE CLERI UNIVERS/E SIVE IRSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICJE RAMOS ΕΡΙΤΟΙ

9-9 TOMUS SECUNDUS.

i à wr

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,

N VIA DICTA D'AMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO JI'ENFE NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA.

1886

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO ΙΙ CONTINENTUR

S. CLEMENS I PONTIFEX ROMANUS. Homilie viginti. Epitome de gestis S. Petri. Liturgia, S. BARNABAS APOSTOLUS. Epistola catholica. S. MATTHIAS APOSTOLUS. Fragmenta. S. BARTHOLOMEUS APOSTOLUS. Sententia brevis. ᾿ ANACLETUS PAPA. Epistole et decreta. SANCTUS HERMAS. Pastor. ANONYMUS. Testamenta duodecim patriarcharum. ANONYMUS ALTER. Epistola ad Diognetum. PRESBYTERI ET DIACONI ACHALE

Epistola de martyrio S. Andree

783

785

789

1025

1167

1187

TA KAHMENTIA. CLEMENTINA.

Βίδλος ἔχουσα ὁμιλίας διαφόρους ἀπὸ φωνῆς τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, συγγραφεῖσα ὑπὸ τοῦ ἁγίου λήμμα λεμε κλημρτί, morus. Ελμοῶς cupipliuece. Dopitqu Bea Αὐτὴ, Bela τάξιν προλόγους τρεῖς, ὁμιλίας εἴκοσι. --- Liber continens multos diversosque sermones, a. sancto Petro apostolo grolatos, conscriptus per. beatum Clementem, et. ΟΙΕΜΕΝΤΙΝΑ appellatus, hoc. est Clementis Scripta Com- gpleclitur autem ista : Prologos tres atque Homilias viginti. ܕ‎

J. B. Cotelerius e tenebris eruit, Latine vertit notisque illustravit.

TESTIMONIA VETERUM DE CLEMENTINIS.

(CorELERIUS, Patres apostolici, 1, 605.)

I S. ΑπΠΑΝΑΦΙύΒ, sive quis alius, in Synopsi sacre Scripture, sub finem.

Τῆς Νέας πάλιν Διαθήκης ἀντιλεγόμενα ταῦτα, ,)ܐܐܡ‎ Κλημέντια, Ἐξ ὧν μετεφράσθησαν ἐκλεγέντα τὰ ἀληθέστερα καὶ θεόπνευστα" ταῦτα τὰ ἀναγινω- σκόµενα, καὶ τὰ ἑξῆς.

Iterum volumina Novi Testamenti quibus contra- dicitur, sunt hec, etc. Clementina. Ex quibus ve- riora et a Deo inspirata, electa atque translata sunt Hec sunt que leguntur, eto.

Π.

Ghronicum quod Alexandrinum vocant, Editionis Raderi p. θά.

λέγει δὲ περὶ τούτου Πέτρος à ἀπόστολος εἷς τὰ Κλημέντια, et ezlera quz posuimus supra (t. I) in lestimontis velerum de. Recognitionibus : ubi etiam vide alium locum.

Dicit autem de hoe (Nembrodo) Petrus apostolus 3n Glementinis, ete.

ΠΙ.

NicEPHORUS Carrier, Historie

Παραγράφεται δὲ ὃ Παμφίλου καὶ τὰ μικρὰ (1. µα- κρὰ) τούτου συγγράμματα. ἃ φησι Πέτρου καὶ 'A- πίωνος διάλογον εἶναι, ἃ μηδὲ σώζειν τὸν ἀκριδῆ τῆς ἀποστολικῆς ὀρθοδοξίας χαρακτῆρα, φησίν. Ἐγὼ δὲ, εἰ μὲν τὰ νῦν παρ᾽ ἡμῖν Κλημέντια ὀνομαζόμενα λέγει, οὐ πείθομαι ταῦτα γὰρ τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ εὐπαρά- δεκτα" εἰ δὲ ἕτερά εἰσι παρὰ ταῦτα, λέγειν οὐχ ἔχω.

Ecclesiastiem lib. n, cap. 48.

Reprobat autem Eusebius Pamphili etiam longa hojus (Clementis) soripta, qua Petri et Apionis ait esse dialognm ; que nec servare accuratum aposto- lice orthodoxis characterem dicit. Ego vero, si quidem ea intelligit que nune apud nos Clementina nominantur, non assentior : ea enim Ecclesie mul- ium accepta sunt : si vero preter ea sint aliqua alia, non habeo dicere.

IV. Auclor Collectaneorum 49 dogmatibus fidei ex scriptoribus ecclesiasticis, ms. im celeberrima bibliotheca Claromontana, eliam memoratus a. doctissimo viro Philippo Labbe, ἐπ conspectu mova editionis S. Da- masceni; caputl, « Περὶ τῆς ἐν τριάδι xal ἐν μονάδι θεολογίας » inchoab per testimonium. Clementi-

norum, hoc pacto z

Τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων, ἐκ τῶν Κλημεντίων.

Ἐπειδὴ δὲ φθάσας εἶπον χειραγωγίαν εἶναι τῶν νοητῶν, τὰ αἰσθητὰ, πρὸς τὸ olov ὁδῷ χρησαμένους ἀσφαλῆ καὶ βεδαίαν τὴν τῆς θεολογίας ἔκθεσιν ποιή- σασθαι" φέρε διαδάθρᾳ χρησώμεθα τῇ εἰκόνι πρὸς «εὕρεσιν τοῦ ἀρχετύπου. Ὁ λογικὸς ἄνθρωπος κατ᾽ εἰ-

PATROL. Gn. II.

Sancti Petri principis apostolorum ; ex Clemenlinis.

Quandoquidem vero jam dixi, sensibilia manu- duclionem esse ad intelligibilia, ut quasi yia usi, tutam firmamque theologis expositionem faciamus ; age, obiter utamur imagine ad inveniendum arche- typum. Hationalis homo, factus ad imaginem et si- militudinem Dei, fert in seipso. symbolice factoris

1

1 S. GLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. 12

sui imitationem. Habet enim in se Patrem et Filium, A χόνα γεγονὼς Θεοῦ

et Spiritum. Et aio quo modo. Mens quidem locum Patris obtinet; Filii vero, qui ex mente gignitur sermo znterior ; at que auditur vox prolationis, Spi- ritum representat. EL sieut nunquid exislil ante sermonem internum mens que illum gignil: ita ne» ante Deum Verbum, qui genuit illud, Pater. Et iterum, sicul sermno sensibilis non existit ante sensibilem nostrum spiritum, ita neo Deus Verbum, ante divinum ac vivificum Spiritum ; sieut οἱ supe- rius exemplum demonstravit. Paucisque interjectis : Sienim, lux quidem, cum sil solis progenies ; simi- literque splendor, oculi ; aut fons, id quod fluvium producit, nunquam tamen exstitit, neque sol ante lucem, neque oculus ante splendorem, neque ante fluvium fons ; simul enim ae intellexeris solem, si- mul et cum illo intelliges ex eo progenitam lucem ; et simul ac intelliges ocalum, simul et cum.oo 108 telliges ex ipso procedentem splendorem ; quemad- modum et fluvium una eum fonte intelligimus: eo- dem quoque modo cogitandum est de Patre, Filio, et Spiritu sancto.

ναὶ καθ’ ὁμοίωσιν, φέρει ἐν ἔαυ- τῷ συμθολικῶς τοῦ ποιήσαντος τὴν μίμησιν. Ἔχει γὰρ ἐν ἑαυτῷ Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ Πνεῦμα, Καὶ λέγω πως" Ὁ μὲν νοῦς, Πατρὸς τόπον ἐπέχει" Υἱοῦ δὲ, ὁ ἐξ αὐτοῦ τικτόμενος λόγος" καὶ ἡ ἔνηχος φωνὴ τῆς προφορᾶς, τὸ Πνεῦμα παρίστησι, Καὶ ὥσπερ οὐ προυπάριχει ποτὲ τοῦ ἐνδιαθέτου λόγου ὁ γεννήσας αὖ- τὸν νοῦς, οὕτως οὐδὲ τοῦ Θεοῦ Δόγου ὁ γεννήσας αὖ- τὸν Πατήρ. Καὶ πάλιν ὥσπερ οὐ προυπάρχει τοῦ al- σθητοῦ ἡμῶν πνεύματος ὁ αἰσθητὸς λόγος, οὕτως οὐδὲ τοῦ θείου καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος ὁ θεὸς Αύγος. χαθὼς καὶ τὸ πρότερον ἀπέδειξε παράδειγμα. Καὶ μετ ὀλίγα" Εἰ γὰρ φῶς μὲν ἡλίου γέννημα, ὁμοίως καὶ ὀφθαλμοῦ αὐγὴ, ἢ πηγὴ ποταμοῦ πρόδλημα, βουπῆρχε δὲ ποτε, οὔτε τοῦ φωτὸς ἤλιος, οὔτε τῆς αὐγῆς ὀρθαλμὸς, οὔτε τοῦ ποταμοῦ ἡ πηγή” ἅμα εὐόησας ἥλιον, ἅμα συνεπινοήσεις αὐτῷ καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ c ἐμα ἐπινοήσεις ὀφθαλ- μὸν, ἄμα συνεπινοήσεις αὐτῷ καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ αν αὐγήν" ὡς καὶ τῇ πηγῇ τὸν ποταμὸν σὺν- w' οὕτως νοητέον καὶ ἐπὶ Πατρὸς καὶ ΥἹἱοῦ

προϊοῦ.

mtv

κὰὶ ἁγίου Πνεύματος,

Reliqua vide in Notis. — Cotelerii judicium de Clementinis promit Gallandius Dissertationi ܐܐܐܠ‎ quae sequitur.

DE CLEMENTINIS GALLANDII DISSERTATIO PRO(EMIALIS.

(V et. Patrum. Bibliotheca, t. II. Venetiis, 1766, in-fol., Proleg., p. tv.)

I. CuEMENTINORUM Opus non incelebre : quippa antiquis Ecelesize scriptoribus memoratum atque excerptum. Varia. hujus operis partitio.

Il. Licet erroribus scateat, fructu tamen haud caret ejus lectio, multiplicis in. primis doctrinae causa, atque ad primarum hareseon dogmata. melius. cognoscenda. In. anullis similia. sunt Recognitionibus Glemen- tina ; qua interpolutionem quoque passa esse videntur. Quid. Ομελίαι,.

ΠΠ. Auctor. Recognitionum eL Homiliarum | Clementinarum, unus et. idem esse videtur. Erat ez secta Na- zarmorum. Longe aliter sentit de Filio Dei ac Ebionita.

IV. Duplicem in Christo naturam agnoscit. V. Omnia per eum creata esse docet.

VI. Illius cum Ebionitis pugna, ex pluribus aliis principiis perspicitur. VIL. De tempore quo scriptum Homiliarum opus existimatur. Quo pacto adornata isthec editio.

1. Hoc est de Clementinorum opere ΠΟΛΝΝΙ5 Baeris- ( Antiocheno (3), Maximo (4) et Gedreno

TX CorELER: judicium (Patres apostolici, I, 606) :

« Inter multa apocrypha que Clementi Romano veteres tribuerunt, quorumque eausa eum videtur primum historicorum eeelesiaslicorum constituere Sozomenus (1), non incelebre istud est: excerpitar enim a Joanne Damasceno : nominatim vero memo- ratur in Synopsi Athanasiana, Chronico Alexandr no, Historia ecclesiastica Nicephori, Anastasii pres- byteri vel alterius Collectaneis, et Niconis Pandecte inferius citanda ad llomil. xi, eap. 25, atque in Epitomen per Metaphrastem redactum est. Con- spectum autem fuisse ab Epiphanio (2), Anastasio

1) Sozom., Hist. lib. 1, cap. 1. 2) Epiph., ἴων, xxvr, n. 16.

(3) Anastas., Quest. xx, pag. 242. (4) Max., Serm. 53 οἱ 55.

3) colligi- tur,si cum Clementinis nostris (6) citata eorum. loca conferuntur. Quin etiam Clementia forte no- minaverat Nicephorus CP. in Stichometria seu Ca- none Beripturarum: et ubi nuno legitur, apud Scaligerum et Oroium, Κλήμεντος 16", in Criticis autem saerís tom. VIIT: Κλήμεντ, 6 , hoc est, Anastasio Bibliothecario interprete, Clementis (xxxi), ibi primitus seriptum erat Κλημέντια 6", aut Κλωμέντια xf. Etenim Synopsis dicta, quam Nicephorus sequitur, Κλημέντια habet. Si autem. retineas λ6’, vel dices variam olim fuisse hujus operis, uL Recognilionum, divisionem ; fretus au-

(5) Cedren., Compend. hisL., pagg. 170-173. (0) Clement., hom, iv, n. 18; hom. n, 32; hom. αν, 4; hom. xt, 8, 41 1 hom. uui, 38 et seq.

13

scriptum in epistola ad Hosium cardinalem prali- minari Defensionis pro canonibus apostolorum, et epistolis pontificum, citat ex libro vm locum quem hic leges homil. αντι, 15, et Defensionis lib. v, cap. ult, elibb. vi δὲ vut loca bomil. x1, $, et hom. xvi, 12; in Explanationibus vero ad Constit. apost., lib. ,)ܐ‎ cap. 36, landat e lib. vri locum hom. xvi, 4), vel dices, cum hocce volumine conjunctum fuisse alium. ejusdem farine librum, verbi gratia illum qui Petri et. Apionis disputationes complec- lebatur.

« Quod si malis corrigere κό’, intelligere poteris viginti homilias, epistolam Petri el Jabobum cum contestatione, ac epistolam Clementis ad eumdom Jacobum. Poteris etiam epistolam Petri separando a eontestatione, credore omissam fuisse epistolam Clementis. Certe ex Epiphanio (7), Rufino. (8), Photio (9) et Sylloge hac. nostea constat, Clementi aseripta apocrypha de peregrinationibus, sermoni- bus, actibus et disputationibus Petri ; deque reco- gnitione Clementis ejusque parentum πο fratrum, varie conscripta fuisse, interpolata, corrupta atque permista ; et quibusdam libris prefigi solitam epi- stolam Petri ad Jacobum, aliis Clementis ad eumdem aliis utramque ; cum tamen idem opus sequeretur, incipiens, Ἐγὼ Κλήμης. Quo etiam ΠῚ, ut triginta duo Nicephoriani libri complexi forsan fuerint li- bros decem Recognitionum.

II. « Et vero que damus Clementina, licet nugis, licet erroribus seateant, & semichristiana philoso- phia, et heresi, precipue Ebionitica, profeetis ; non sine fructu tamea legentur, ium propter ele- gantiam sermonis, tum multiplicis doctrine causa, tum denique ad melius cognoscenda primarum hireseon dogmata, In. multis autem similia sunt Clementina Recognitionibus: unde probabiliter wxistimatum. Turriano, ea esse aliam edilionom

Ἀναγνωρίσεων, de qua Rufinus in praefatione; quanquam autor Synopseos Periodos Petri a Cle- mentinis distinguit. Sed et interpolationem factam esse in homiliis istis, idque non semel,eonjicio ex his: 1. e simili sorte congenerum apooryphorom ; 2, quod ea que in Chronico Alezanitrino et a Maximo proferuntur, non parum diversa sint, nee non quee a Damasceno interdum ; 3. ex hac Eunomianorum corruptela : Ἐν ἀρχῇ ντίσας ὁ Θεὸς τὸν καὶ τὴν γῆν, ἔκτισε καὶ que Turrianus in prefalione Greca ad Consflutiones apostolicas adducit ex Armmonio ; 4. quia locus e ris. biblio- thecae Claromontane relatus inter testimonia vete- rum, alium a nosiro scriptorem magisque pium sa- pit ;eum forte cujus fragmentum De Spiritu sancto

οὐρανὸν

τὸν υἱόν"

(7) Epiph., Hzer. xxx, n. 15.

(8 Ruin, prafat. ad libb. Recognit. et lib. De adulter. libb. Origen.

(9) Phot., codd. cxi, exit.

(10) Niceph., Ilist. eccl. lib. 11, cap. 18.

(41) Maran., Divinit. D. N. J. C., lib. n. cap. 7,

CLEMENTINA. — PROOEMIA.

ctoritate Francisci Turrisni (qui lllud nactus manu- A habes. intra,

6

D

14

in Appendice monumentorum ad Recognitiones Clementis, num. 1; 5. denique Nice- phorus dieit (10), Κλημέντια esse τῇ ἐκκλησίᾳ εὐπαράδεχτα' id vero landis nequaquam tribuisset Κλημεντίοις, nisi incidisset im ea repurgata. Idem judicium fero de scholiaste vetere, cujus mentio fit in adnctationibus V. C. llenrici Valesii ad Euseb. Hist. lib. m, cap. 38. Sed fortassis Nicephorus et scholiastes ille viderant tantum Simeonis Meta- phraste Epitomen, aut aliam ei similem, Caeterum. quod in Syzopsi Athanasii, Clementina referantur cum libris Novi Testamenti quibus contradicitur, apud Nicephorum vero CP, eum apocryphis, ratio est Jacuna manifesta Athanasiani codicis. Eam tu et ex contextu (acile agnosces, et per Nicephorum ac Anastasium complebis.

« Ὁμιλίαι idem sunt alque κηρύγματα ot δια- λέξεις, collognia, sermones, pradicationes, disser- lationes, Epist. ad Jacobum, cap. 2; Epitom., num. 145; Clementinorum τ, 20. » Hactenus Cotelerius.

IIl. Verum quo plenius dignoscatur Clementino- rum auclor, simulque ín primis ab impia Ebionismi labe purgetur, qua ipsum fuisse inquinatum per- hibent nonnulli cum veterum tum recentiorum, operc pretium fuerit disquisitiones hac de rea viro docto perseriptas hic in medinm adducere, quas inspexisse studiosum leetorem baud poxnitebit. Sic igitur praestantissimi operis auctor (11): « Ho- miliarum οἱ Recognztionum Clementinarum tanta est similitudo, ut nonnullis unum et idem esse opus, sed non semel editum videatur. Hunc scri- ptorem circumeisum fuisse, οἱ Mosaico legis in ipsa religione Christiana observantem, nemini dubium esse arbitror. Nam cum in Recognitionibus tum in Homiliis Petrus plurimis in locis inducitur lustra- tiones Judaicas aut ipse usurpans, aul aliis preci- piens, nec cum ethnicis baptismo nondum initiatis comedens. Post epistolam Petri ad Jacobum, indu- Gitur Jacobus graviter sanciens, ut libri Praedicatio- num Petri, nisi fideli. cireumciso, nemini commit- tantur. 0106 Recognif. lib. iv, cap. 3; lib. v, eap. 86, οἱ lib. vir, eap. 4, et homil. r, cap. 10; x, capp. 1 et 26; xi capp. 28, 29, 30, 31; xum, capp. 4 et 9.

« αν hos libros Origenes (12): quod quidem eorum antiquitatem demonstrat, Scripti seculo se- cundo exeunte, ac post annum 170, si eorum pa- rensex Dardesane mutatus est, que ab Euse- bio(13) ex libro Bardesanis deprompta, totidem verbis leguntur lib. ix Rccognit., cap. 49. ipiphanius, qui bos libros Clementi omnino supposites non videbat, ab Ebionitus corruptos existimavit (14) ; eorumque perfidis manibus tribuit

8 4, pagg. 250-254.

(12) Origen., tom. IIl, in. Gen. Philocal. cap. 22, et ܐܐܐ‎ Μαι, xxvr, 6.

(43) Euseb., Prep. evang., lib. vi, cap. 20.

(14) Epiph., Har. xxx, αὶ 15.

15 8. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBlA. 16

quicunque parum congruere cum Clemenlis do- A nis Magi ratiocinatio, e Christianorum principiis

ctrina videbantur. Cotelerius homilias Clementinas hwresis Ebionitiow notis signalas existimat, Tille- montius nullam ad rem utiles putat, nisi forte ad cognitionem Ebionitarum doctrini, Videtur eorum opinioni favere, quod sepe auctor Homiliarum, presertim vero homil. n, cap. 38, falsa veris per- mista fuisse in sacris Seripturis pronuntiat: quod quidem de Scripturis judicium Ebionitis usitatum et solemne fuit, ut recte observat Cotelerius. Sed cum ipse Philo de formatione Eve cx Adami costa pronuntiare non dubitet (15), Quod ea de re dictum est, fabulosum esse; licet bano temeritatem Ebio- nitarum propriam non fuissesed dudum ἃ Judaeis excogitalam, quo facilius Scripture loca quorum subabsurda species videbatur, expediront. Quan- quam fatendum est multo audacius et ineptius loqui auctorem Homiliarum, quam Pliilonem. Sed quod evidenter probat huno seriptorem, etsi circumcisus etlegis relinends studiosus fuit, minime tamen Ebionitam fuisse ; ea de Filio Dei in Homiliis et in liecognitionibus statuit, que ab Ebionitarum ha- resi prorsus abhorreant.

« Nemo est qui non porspiciat immanem hujus scriptoris ab Ebionitis diserepantiam, si legat qua bomil. 1, cap. 7, a pseudo-Clemente narrantur, au- disso so Rom sub Tiberio, cum quidam publice clamaret: Viri Romani, audile: Filius Dei adest in Juda. Addit 88 his auditis moleste tulisse ne- minem ex tanta hominum multitudine, tam magno accepto nuntio dixisse : In Judeam proficiscar, ut

petita, argumento est Christus ab eis, non ut sim- plicem hominem, qui Filius Dei nominetenus dicatur, sed ut ipsum Dei Filium, quiin hune mundum e calo venerit, adoratum fuisse.

IV. « Duplicem Christi naturam demonstrant que Petrus huic Simonis argumenlo respondet homil xvm, cap. 13: Πρῶτον μὲν γὰρ δύναται ὁ

λόγος εἰρῆσθαι πρὸς πάντας Ἰουδαίος, τοὺς πατέρα νομίζοντας εἶναι τοῦ Χριστοῦ τὸν Δαδίδ' καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Χριστὸν Υἱὸν ὄντα, καὶ ܘܐ‎

Θεοῦ μὴ ἐγνωκέναι, AQ καὶ δεὶς ἔγνω τὸν Πατέρα: ἐπεὶ ἀντὶ τοῦ Θεοῦ, τὸν Δαδὶδ πάντες ἔλεγον. Τὸ δὲ ἐπάξαντα εἰπεῖν" Ὡς οὐδὲ τὸν Υἱόν ς οἴδεν" ἐπεὶ οὐκ ἤδεισαν. Καὶ τὸ εἰπεῖν: Οἷς ἂν βούληται ὁ ΥἹὸς

οἰκείως εἴρηται" Ob-

ἀποχαλύψαι: ὀρθῶς εἴρηται. Ὁ γὰρ ἀπ ἀρχῆς ὧν Υἱὸς, μόνος ὡρίσθη, ἵνα οἷς βούληται ἀπο- καλύψῃ. Enimvero primum potest. tesumonium.

esse diclum. ad omnes Judgos, qui putabant patrem Chrisli esse Davidem, eos non cognovisse Christum. Filium (hominis), et. Filium Dei. Quare apte dictum. est, Nemo novit Patrem, quia pro Deo omnes Davi- dem dicebant. Et quod subjungit, Nec fiium quis novit, quis eum. Filium esse. nesciverunt, Et quod ait, Quibus voluerit Filius. revelare, recte habet. Qui enim ab initio Filius est, solus destinatus est, ut quibus cupit revelet, Accurata sane de Filii ieter- nitate, ejusque ex Patre generatione dispulatio, Dei et hominis Filius, ab initio Filius dicitur: et ut pateat quantum inier Patrem et creatorem, inter

cognoscam, utrum isle hiec proferens vera loquatur ; 0 Filium et rem creatam intersit, Deum Judei qua-

nempe ὅτι Υἱὸς Θεοῦ ἐπιδεδήμηχεν τῇ Ἰουδαίᾳ, « Filium Dei in. Judzam. advenisse. » Tanta admi- ratio ob nuntiatum Filii Dei in Judeam adventum, cum ejus praeexistentiam praeclare exprimit (nemo enim dixeril Isajam prophetam advenisse in Ju- deam), imn magnum aliquod mysterium animo observari demonstrat, quod a Socinianis et Arianis commentis longe diserepet.

Cum hae Filii Dei notione mirifice quadrat quod verus Prophela (quo nomine Christum desi- gnat) visus esse Abrahe dicitur lib. 1 fecogn., cap. 33. Similiter Mosi apparuisse narratur cap. 34. Quicunque verum sb eo non didicerunt, hi illud non invenisse et querentes obiisse dieunlur, homil.

m, eap. 6 : Ὅσοι ποτὲ ἀλήθειαν γνῶναι ἐπεθύ- ἢ

μησαν, παρὰ δὲ τούτου μαθεῖν αὐτὴν οὐκ εὐτύχη- σαν, μὴ εὐρόντες, ζητοῦντες ἐτελεύτησαν.

Simon Magus homil. xv, eap. 4, ut probet Deum ante incognitum a Christo nuntiatum, his verbis utitui Nemo novit. Patrem, misi. Filius: ium addil: ἀπὸ αὐτοῦ παρουσίας, οἷς ἐδούλετο τὸν m λωπτεν. « δὲ ergo qui advenit, ipse Fi- Hus erat, post. suum. adventum, quibus voluil, eum. qui cunctis. incognilus erat, revelavit. » Hec Simo-

οὖν αὐτὸς υἱὸς ἣν ὁ

ἵν ἄγνω-

στον ἀπ’

tenus Patrem Christi, ignorasse dicuntur, quamvis eum ut creatorem omnium probe novissent.

«Multa in eamdem sententiam libri Recogni- tionum suppeditant. Lib. 1, cap. 45. hec leguntur: Cum esset. Filius Dei et initium. omnium, factus est. homo. Et cap. 09: Nolife putare nos duos ingenitos dicere Deos, aut unum divisum esse in duos, vel, sicul impüi dicunt, eumdem masculum et [feminam sui effectum; sed Filium. Dei unigenitum. dicimus, mon ex ülio initio, sed ex ipso ineffabiliter natum. Similiter etiam. de Paracleto. dicimus. EL lib. in, cap 48: Noster autem. Magister, qui est Filius Dot δὲ hominis, manifeste bonus est: quod autem vere si Filius, quibus oportuit dictum est οἱ dicetur. Hinc cap. 2 ejosdem libri indignatur Simon, Deo Filium attribui tanquam. animali,

V. Omnia a Filio creata esse, multis locis con- firmatur : κοσµήσαντος, aib Petrus, τὸ ᾧ βούλεται ἀποναλύψαι τὸν ἔν ἀποῤῥήτοις Πατέρα. Ad Filium eli εἰ lerre consitutorem. spectat revelare. cui vull ipsius Patrem. in abscon- ditis posilum. Et homil. xvi eap. 11 et 19, ob- jieienti Simoni duos esse ereatores, eo quod dixe- rit Deus, Faciamus, sic respondet Petrus: Εἷς

Υἱοῦ ἔστιν τοῦ οὐρανὸν καὶ γῆν δια- homil. xvm, cap. 6,

(15) Philo, *ib. ix Leg. Allegor., tom. 1, pag. 70, edit. Londin. 1742.

17

ἔστιν ὁ ϑρωπον. ἀεὶ σὺ

τῇ αὐτοῦ σορίᾳ εἰπών Ἢ δὲ σοφίᾳ, ὥσπερ ἰδίῳ πνεύματ (αιρεν.. Ἕνωται μὲν ὡς ψυχὴ τῷ ἐχτείνεται δὲ χεὶρ τὸ πᾶν. Unus est qui Sapientüe sue dixit: Facia- mus hominem. Huic vero Sapienlim tanquam pro- prio spiritui semper ipse congaudebat. Unila. quidem est Deo, ut anima: ab eo aulem. extenditur μὲ 8 mus, universitatem. producens. Minc im bis verbis homil xr, cap. 22: Τὸ πνεῦμα ἀπὸ τοῦ τὰ ὅλα πεποιηκότος Θεοῦ ἣν τῆς 8

ἔχει, legendum puto ἐκτάσεως Spiritus α΄ Deo qui omnia fecit, initium habet. extensionis. Aqua per Uuigenitum íaeta dicitur lib. vi Recogn., cap. 8- Vide cap. 7 ejusdem libri, et capp. 34 et 40, lib. vir. Ex quibus ratet pseudo-Clementem» quamvis multis Judaismi reliquiis implicatus esset, idem tamen ac Οίνος scriptores eccle- siasticos de mundi per Filium creatione sensisse ; contra quam placet Socinianis, qui hane doctrinam, Christianis cireumcisis penitus ignotam, ἃ philo- sophis religionem amplectentibus inductam fin- gunt.

« Multis aliis rebus declaratur hujus scriptoris cum Catholieis verborum et sententiarum simili- tudo. Omnia nosse dicitur Christus homil. vir, cap. 21. Solus animas illuminare posse, solus ve- ritatem retegere, homil. m, cap. 4. Solus Patrem immutabiliter videre, hom. xvn, cap, 16. Τὸ γὰρ ἀτρέπτως Πατέρα ἰδεῖν Υἱοῦ μόνου ἐστίν. Nam Ρα- trem ummutabliter videre, solius. ΕἸ es. Ea- dem habent libri Recognitionum, prosertim lib. v, cap. 10, ubi haec legimus: Ilic ergo est verus Pro- pheta, qui in Judza nobis apparuit, ut. audi. s qui sfans publice sola jussione faciebat ceos. videre, surdos audire ; fugabat demones, agris. sanitatem reddebal, et. mortuis vilam. Cumque nihil ei esset dmpossibile, etum. cogitationes hominum | pervidebat : quod nulli est possibile, nisi soli Deo.

« Nequeetiam illud prineipium pretermittendum est quod huic scriplori cum ceteris. scriptoribus ecclesiasticis commune est: deos coli non licere, etiamsi summi et omnipotentis Dei ministri dican- tur; sed soli Patri, et Filio et Spiritui sancto hunc honorem deferendum : in quo quidem insaniz no- iam effugere non potest, si Filium et Spiritum

, αὐτὸ.

ἀπ᾽ αὐτοῦ, ὡς Ῥη μιουργοῦσα

τὴν ἀρ ἄσεως

6

CLEMENTINA. — PROOEMIA.

Ποιήσωμεν ἂν - A justus. Unum et eumdem cultum sanctissima Tri-

18

nitati adhiberi docent, quz leguntur homil. mr, Σοῦ γάρ ἔστιν δόξα αἰώνιος, ὕμνος, Pip καὶ ἀγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς σύμ- παντας αἰῶνας, ᾿Αμήν. Ad te. enim pertinet. elerna. gloria, laus, Paíri et Filio et. Spiritui. sancto, in omnia savcula. Amen. Hino homil. 1x, cap. 23, bap- iismus administrari dieitur : Τρισμακαρίᾳ ἔπονο- µασίᾳ, « Ter beafa invocatione : » quod de tribus Personis intelligendum patet ex his verbis lib. ¥ Recoqnit., cap. 63 : Ad ultimum autem, inquit. Pe- irus, admonui eos, ut priusquam. progrederemur ad gentes pra dicare eis agnitionem Dei Patris, ipsi re- conciliarentur Deo suscipientes Filium ejus. Aliter enim nullo molo eos ostendi posse. salwari, misi per Spiritus sancti gratiam trinze invocationts dilui pap- tismate properarent.

VL «Ibidem Jesus vocatur Christus cternus. Quod ut intelligatur, quam vim et sentenliam ha- beat, observandum est ita Jesum vocari, ut oppo- natur Simoni qui se Christum et Stantem dictita- bat. Αντὶ τοῦ ὄντως Χριστοῦ ἡμῶν ἑαυτὸν ἀνα- χορεύει. « Pro vero Christo mostro se ipsum pre- dicat, » inquit Aquila homil, it, cap. Porro eo nomine majorem se mundi creatore, ibidem decla- rat. Cap. 24, sic querenti. Dositheo : Die mihi, si lues Stans, uLadorem. [e ; respondet Simon: Ego sun. ; et slatim Dositheus cecidit; et adoravit eum. Nicetas cap. 28, sic eumdem Simonem alloquitur : Deus esse non potes : time eum, qui vere Deus. est. Similiter adoratur Simon, lib. ܐ‎ Recojnit., cap. 1. In eodem libro, eap. 45, per ridiculum vocatur in- corruptibilis Deus. Non dubium ergo quin pseudo- Glemens, cum Jesum verum et lernum Christum esse contendit, orinia ei tribuat que sibi Simon per summum nefas arrogabat.

« Non dissirnulandum est non nulla his in libris occurrere que de Christo dicta minus commode, et Rufino visa sunt Eunomii commentis simillima, et Epiphanium adduxerunt, ut Ebionitis a quibus hos libros inlerpolatos putabat, sententiam Ariane gemellam affingeret contra totius antiquitatis testi- monium, imo contra suum ipsius, qui Christum ab Ebionitis simplicem hominem haberi declarat. Sed cum heo imitati sint. Origenes, Methodius et Lactantius, erit tempus dehis agendi magis oppor-

sanctum in rebuscreatis numerabat. Primum docet Ὦ tunum, cum solvondis sanctorum Patrum diffici-

homil. x, cap. 15 et 16, et Recogn. lib. v, cap. 19. Alterum mulis locis testatur. De cultu Palris et Filii sio loquitur Petrus lib. x Recognil cap. 47: Quid enim est in quo adversari. przdicationi nostrae quis debeat Ὁ aut in quo conira. vert honestique fidem. sermo pradicationis nostrae deprehenditur? qui dicit honorandum esse Deum et Patrem omnium. condito- rem, ejusque Filium qui solus eum et voluntatem ejus movit, cuique soli de omnibus credendum est qua praecepit : solus enim est. lex οἱ legislator el judex

AT.

(46) Justin., Dial. EN , ad August.

(17) Hieron., Epist. S

lioribus locis operam dabimus.

« Ex bis autem quie attulimus, facile perspicitur huno scriptorem non modo nihil habere quod Ebio- nitarum errorem redoleat, sed etiam de Filii eter- nitate, omnipolentia et vera ex Patre generatione recle sentire.Quare qu de Nazareis Justinus (16), llierongmus (17) et Augustinus (18) testantur, eos nimirum Filii divinitatem agnovisse; ea quis in dubium revocet, cum et tantis auctoribus nitantur, etin scriptore legis observationem audacter do-

(18) August., lib. De hares.

19 8. CLEMENTIS I HOM. PONT. OPERA ΡΌΒΙΑ. 20

cente et predicante, conceptis verbis legantnr? A — Ceterum Cotelei

Preterlegis observationem et fidum in Ghristum Deum, illad etiam huie scriptori cum Nazarwis commune est, quod Phariseos aeriter interdum insectatur, ut homil, x1, capp. 28 et 29 et Recognit. lib. 1, cap. 54. » Huc usque doctissimus Maranus.

ΥΠ. Unum tamen est, quod hie moneamus. Ni- mirum, sub harum disquisitionum initium opi- natus est V. C. Aecognitionum et Homiliarum unum οἱ idem opus esse, sed non semel! editum, quod pridem insinuaverat Colelerius ac post annum {70 litteris traditum, Verum antequam hec describe- remus, de Recognitionibus jam fuerat nobis de- monstratum, illas demum scripto non fuisse con- signatas ante annum 216. Clemenlinorum autem. auctorem eirca annum Christi 250 floruisse, eum Joanne Millio existimabamus, qui ejus. Homilias

i editionem typis excudendam curavimns. Notis Ootelerianis ea passim intexui- musqua animadvertit eruditus Davisius, ad textum potissimum emendandum comparata: paucula etiam ex JoanneClerico adjecimus: utraque vero ex iterata Palrum Apostolicorum editione Amsta- lodamensi desumpsimus. Epistolo sub Clementis nomine Jacobo inseripte Greeum exemplar etiti- mus inter daüplicem versionem, alteram Rufini, alieram Coterii: eique preterea nonnullas doc- lissimi Coutenlii adnotationes ex ejus Epistolis Romanorum pontificum subjecimus : qui et. illud observat (20), eamdem Epistolam, postquam a Ru- fino Latinitate donata est, quibusdam untiquis Ca- nonum eollectionibus insertam fuisse, line haud miratur, illam anno 441 a concilio Vasensi 1, can. 16, ac subinde a Nicolao I, Joanne VIII, aliis-

editas fuisse censet (19) subidem lempus quo suam Harmoniam perscribebat Ammonius Alexandrinus.

(49) Mill., Prolegorn, ad N. T. Gr., 8 670. (20) Coutant., Append. ad Epist. Rom. pontif., p. 5, 86.

que Clementis nomine fuisse laudatam: qua qui- dem in re adnotanta. praivorat Cotelerius.

CLEMENTIS ROMANI

QU/£ FERUNTUR

HOMILUE VIGINTI

NUNG PRIMUM INTEGRE.

Textum ad codicem Ottobonianum constituit, versionem — Cotelerii passim correxit, eam-

que absolvit, seleetas virorum doctorum notas suasque subjunxit Albertus Rud. Max. DnzsskL, phil. D*.

(COTTING/E, SUMPTIBUS LIBRARI& ΡΙΕΤΕΠΙΟΠΙΑΝΑΕ, MDCCOLIIL, 11-80.)

LECTURIS S.

Duo praslanti doctrina. viri, J. B. Cotelerius et J. Clericus, in Homilis, quae Clementis Romani nomine circumferuntur, edendis, comptures. in üsdem emendatis atque interpreiandis tanta cum diligentia ac laude versati sunt, ut multorum. judicio aliis, quod. agerent, reliquisse viderentur aut paucum aut nihil, Verum- enimvero, qui ila statuerunt, haud mediocriter errant. Nam quicunque illorum libros excussit. accuratius, quantum, iis perfectionem, quam in hoc genere expelimus, desit, facile. animadvertat. Ex nova quoque, quie vehementer. dsiderabatur, Schweglert editione id satis superque probari patet. Adhuc haze erant. Ac. illi quidem, quid unius. tantum codicis. supellectile et auctoritate ingenium arsque eritiqua elficere posset, non absque successu ostenderunt. Itaque cum vel. post tot tantasque virceum. doctorum. elucubrationes atque com- mentationes scriptoris nostri ratio etiam lunc ea esset, ut in primis ejus. textus. restitutione in integrum ege- ret, δὲ 6 fonte haurire vellemus limpidiori puriorique, factum est τοὶ auxilium inveniretur et eo, quo Colelerius usus est, validius, eL cujusvis. judicii critici acumtne superius. Yam Graecos Vatican bibliotheca | codices perlustranti mihi contigit, ut quindecim. abhine annis in ms. inciderem non. solum. Parisino libro, cui, qua hactenus Homiliarum innotuerant, debemus, longe. prastantius, verum. etiam inlegrius, quippe. quod εἰ za- rum partem lam diu frustra. requisitam praberet. Ac fuit juidem, cum mihi quoque t;mpus, qua feliciter inveneram, dine elaborandi propitius concessum fore arbitrarer, sí infinitus labor. criticus. scriytis Patrum apostolicorum emendandis a me susceptus. Tequtescendi inilium concessisset. Quam spem grave infortunium fefellit, Nam medici cujusdam. Monacensis. incuria atque. inscilia allero oculo captus, altero. debilitatus,

21 CLEMENTINA. — PROOEMIA. 22

quantum valetudinis viriumque superevat, ad ea contuli, qui majoris momenti mihi erant. absolvenda. atque perficienda. Quo facto ad Clemenlem Romanum reversus jam in limine cognovi, ob recentiorum librorum, qui in auxilium vocandi essent, Roma penuriam, justis hominum transalpinorum desideriis me non ila satisfa- cturum esse, ut in. summa faciendi voluntate erat et alioqui fieri. potuisset. Haze. similiaque cwn reputarem, timens ne quid indignum hac etate mihi cxeideret,eo fere ventum est,ut a Clemente Romano evulgando desiste- rem.Attamen amicis, ne inventa mihi oblivione denuo sepelirentur iterum iterumque adhortantibus tandem cen- sui esse cedendum. Jam enim persuasum mihi est, quee Homilis critica adminicula tum e codice reperto,tum. ex editione principe attuli, sí partem. hactenus ineditam alas, coram iis, penes quos hujus. vei judicium est, mquiparare ea posse quanlis notulis ezplanaloriis adhue indigere videantur. Ac mentione editionis principis facta. non salis mirari possum, quomodo Schwehleri diligentiam et. sagacitatem summa necessitas. effugerit, eam vel accuratissime revisendi, quo vulneribus in tribus. 1. Clerici edd. an. 1098, 1700, 1724 lextui ejus dn[lictis medela afferretur. Istie nimirum — sileo levioris momenti menta — multa voces omissz, plures con- tra. Paris. libri auctoritatem sine ulla causa tacile utate, plurima perperam corrupt. Qus quidem paucis exceptis non. solum a, novissimo editore repetila, sed nova errorum congerie aucta sunt.Is enim Clerici recen- sionem textum editionis pr. geuuinum putans centies. Cotelerio hanc illamve lectionem seu bonam seu pravam affinzit, de qua itle ne somniare quidem ausus est. Taceo. reliqua, quz ab aliis intelligi malo, quam à me dici. Ne multa : en tibi recensionem. Homiliarum. prioribus ܘ‎ integritatem. spectas, omnibus numeris absolutam. Neque vero illa, quae nowe huic editioni ornamento est, glorior inlegrilate : alius quoque invenire poluiseet, quz mihi invenire contingit, quamvis ad unwm omnes ea adhuc practerierint.Atqui ea hu- manz vilze conditio est, ut pluries negetur, quin eo aliquis. quesitum eat quo. lubentissime velil, secundum Graecum illud :

Οὐ παντὸς ἀνδρὸς ἐς Εόρινθὸν ἐσθ᾽ ὁ πλοῦς.

Scripsi Roma Kal. Jul. 1852.

CLEMENTIS ROMANI HOMILIARUM CODICES MS8.

1. In Defenstone pro. Canonibus apostolorum et. Epistolis pontificum. Franciscus Turrianus e ms.quo- dam Greca citat, quie in Clementis R. Homiliis reperiuntur. Alia Melaphrasten olent, alia ad Ottobo- niani lectionem aut prope accedunt, aut nihil ab ea differunt. Nihilosecius prorsus aliud est ac nostrum et Parisinum.Id satis unus ille locus probat in epistola Turriani ad Hosium cardinalem allatus,quem hic habes in Ilom. xvi, 15.

2. « Cotelsrius exemplar suum accurate, iuo religiose, ne litterula quidem mutata, descripsit ex eo codice Homiliarum, qui unus, quantum sciam, temporis injurias pertulit, Parisiensi Hegio 1048 (nuno 1196, si recte auguror ex Catal. cod. mss. Bibl. Reg. Par. 1740, tom. II, in quem numeri Coteleriani non conveniunt). In subsidium adhibuit Clemenlinam Epitomen, quam et ipsam e cod, Reg. 8 descri- píam in opere suo, primus post Turnebum, publici juris fecit, Preterea excussit codd, Reg. 448 οἱ 804, qui continens eamdem Epitomen, se paulo auctiorem ex Homiliarum fragmentis (cf. que adnotavimus δὰ 11, 5 (infra, col. 98] εἰ 333,18 [col. 295]. [is subsidiis Gotelerius ita usus est,ut haud pauca codicis sui menda in margine editionis suxe posset emendare.» Ita Schweglerus in Prefatione, Ego quidem dubilo num Cotelerius in describendo codice Paris. ubivis ille fide atque religione usus fuerit, qua in hoc ge- nere opus est: id quod ex multis locis cum nostro ejusdem farnilie inanuseripto accurale collatis luce clarius apparet. Codex Paris. quanquam in fronte exhibet : Βίθλος ἔχουσα ὁμιλίας διαφόρους ἀπὸ φωνῆς τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, συγγραφεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀγίου Κλήμεντα, ἡ λεγομένη Κλημέντια, πουτέστιν Κλήμεντος συγγράμματα, Περιέχει δὲ ἡ αὐτὴ βέλος τάδε’ προλόγους τρεῖς, ὁμιλίας εἴκοσι, mutilus tamen desinit in Bom. xix, 14.

3. Codex ms. qui ad novam Homiliarum editionem confieiendam eriticucà. penum mihi aperuit vel uberrimum, earumque finem hucusque desidoratuin unicus largitur, ad eam pertinet Vaticane biblio- teca parlem, quie Ottoboniana nominalur. Charlaceus est, forme quarte, insigniturque numcro 443. Exaretus esse videtur ineunte sec. xiv, nitida quidem Greca manu, sed ob inusitatas siglas, quibus vtitur, passim ambigua et subobscura, nee ubique facili lecta. Quamlibel paginam, sí tituli occurrunt nulli,versus viginti septem explent.In primo Gudicis folio albo appositus legitur numerus 443 ; in sequenti:

Clemens Romanus de Peregrinationibus S. Petri fol. 2. Ejusdem Clementis Peregrinationum Epitome fol, 164. Gregorii Nysseni oratio in illud Pruli : Cum aubjecta fuerint. illi omnia, tunc et ipse filius, etc., fol. 235.

P.

x 19,

23 S. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBIA. 24

1n utraque pagína subsequentis folii numerum 1 in fronte ferentis exstat fragmentum Clementinorum proemii, quod incipit ܐ‎ Αὐτοὺς φρονιμώτερον ἐπιχειροῦσιν desinitque in vbb. ἄλλῳ οἷῳδήποτε, Hoc fra- gmentum alia manu, eaque sec. xv exaratum et aliunde excisum puto. Jam invenitur alterum folium album numerocarens.In olio, quod sequitur numero 2 distinctio,cam previa inscriptione incipit Epistola Petri ad Jacobum data, cui reliqua Clementina annectuntur.Quo occurunt inscriptiones itidemque littera: initiales Homiliarum sieuti quorumdam commatum minio rubro picto sunt. Singularum Homiliarum numerus Grecis litteris exprimitur, tertia excepta et decima, ubi est ὁμιλία τρίτη οἱ ὁμιλία δεκάτη, (Cfr. specimen scripture ligno incisum in tabula infra annexa.) Ad oram codicis quamplurima gloss prima manu conseriptz apparent, nullius quidem momenti, si paucas excipias. Adnotavi quz utiles esse po- iuerunt. Pluris faeiendz sunt conjeclurz manu recentiori margini distincto charactere apposite. Habes quoque ad oram notulas rubras : καν α΄ usquo ad. καν t, easque prima manu tam indistincte tamque inepte conscriptas, ut nullibi cum textu quadrent. Prima invenitur inilio Epistole Clementis ad Jaco- bum ex adverso, ultima in margine hom. I, 6, sub finem. Nullas capitum sectiones. Orthographia haud Faro 80108 : κρίττονα, κυδερνύτης, γυμνιτεύοντες, θεώτητι, Ἰνομόνως, πείσθεσθαι, ἐπίστηται, ὑποργεῖν p. ὑπουργεῖν, αἱρῶν p. ἐρῶν, καινόν p. κενόν, ὑφέξιν p. ὑφέξειν, λοιποῦν p. λυποῦν, ηὐχαρίστησα, p. ηὐχαρίστησα, φενορωθείς p. φρενωθείς, ἄδει p. ἄδῃ. Maltas, que» etiam in boc codice roperiuntor, lacunas uncis criticis inclusi conjectandoque explevi.

LITTER/E EXPLICAT/E.

0, Ott. — Codex Ottobonianus 443.

C, Ci — Cotelerius. Cotelerii (Ed. Lut. Paris 4672.)

D, — Davisius.

GI — Qlericus (Ed. Amsteledami 1764.)

5. Si — Schweglerus Schwegleri (Ed. Stuttgartios 1847.)

25 CLEMENTINA. — EPISTOLA PETRI AD JACOBUM. 26

CLEMENTIS ROMANI

οὔ FERUNTUR

HOMILLE VIGINTI.

1-3 EHIZTOAH ΜΕΤΡΟΥ ΠΡΟΣ IAKOBON 1, 4 EPISTOLA PETRI AD JACOBUM (21).

ΠΕΤΡΟΣ ΙΑΚΩΒΩ, τῷ κυρίῳ καὶ ἐπισκόπῳ τῆς —— PETRUS JACOBO, domino et sancte Ecclesi ἁγίας Ἐκκλησίας, ὑπὸ τοῦ τῶν ὅλων Πατρὸς, διὰ — episcopo, ab omnium rerum Patre, per Jesum Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰρήνη εἴη πάντοτε 3. Christum, pax sit perpetuo. pov, εἷς τὸ κοινῇ πᾶσιν ἡμῖν —— L Cum sciam te, frater mi, ad id quod commu- συμφέρον σπεύδοντα προθύμως, ἀξιῶ καὶ δέομαι, τῶν — niler omnibus nobis conducit, alaeriter festinare, ἐμῶν κηρυγμάτων ἃς ἔπεμψά σοι βίθλους μηδ Togo et precor, αἱ mearum predicationum quos ad ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταδοῦναι μήτε ὁμοφύλῳ πρὸ te misi libros nulli ex gentilibus tradas, neque etiam. tribuli, ante experimentum : sed si quis probatus et τὴν ἀγωγὴν παραδοῦναι, καθ ἣν καὶ τοῖς Ἑδδομήν dignus repertus fuerit, tuno ipsi tradas; secundum ὁ Μωύσῆς παρέδωκε τοῖς τὴν καθέδραν αὐτοῦ maps» — eum modum, juxta quem Moyses Sepiuaginta viris ληφόσιν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ καρπὸς τῆς ἀσφαλείας μὲ- — cathedre suc successoribus tradidit. Idcireo enim χρι τοῦ δεῦρο φαίνεται, Τὸν γὰρ αὐτὸν οἱ πανταχῇ cautionis fructus in hunc usque diem apparet. ὁμοεθνεῖς 3 τῆς μοναρχίας καὶ πολιτείας φυλάσσουσι; — Eamdem quippe de unitate Dei δὲ de vito inslitu- κανόνα, κατὰ μηδένα τρόπον ἄλλως φρονεῖν ἢ τῶν — tione normam observant omnes ubicunque sint ojus εἰς * 4 πολλὰ νευουσῶν Γραφῶν ἐξοδευθῆναι δυνηθέν- p nationis homines; nec ullo modo possunt aliter τες, Κατὰ γὰρ τὸν παραδοθέντα αὐτοῖς κανόνα τὰ — sentire, aut abripi extra viam Scripturarum, quie τῶν Τραφῶν ἀσύμφωνα ὃ πειρῶνται µεταῤῥυθμίζειν, — multa innuunt. Nam secundum traditam ipsis re- εἰ δή τις τυχὸν μὴ εἰδὼς τὰς παραδόσεις ναρκᾷ πρὸς 5 — gulam Scripturarum dissona nituntur reformare, si τὰς τῶν προφητῶν πολυσήµους φωνάς" οὔ ἕνεκεν οὐ- — quis forte ignarus Lraditionum ad prophelarum va-

ἀλλ᾽ ἐάν τις δοκιμασθεὶς ἄξιος εὑρεθῇ, τότε αὖτ

δεν) διδάσκειν ἐπιτρέπουσιν, ἐὰν μὴ πρότερον μάθῃ 7 — ria significantes voces obtorpeseit. Propter quad

πῶς δεῖ ταῖς Γραφαῖς χρῆσθαι" διὰ τοῦτο παρ αὐ- — nemini docere permittunt, nisi prius quo paelo

τοῖς εἰς Θεὸς, εἷς νόμος, µία ἐλπίς. Scripturis sit utendum didicerit. Ideo apud illos est unus Deus, una lex, spes una.

IL Ἵνα γοῦν ὃ τὸ ὅμοιον καὶ παρ ἡμῖν Ὕνηται > lI. Quo igitur simili modo apud nos flat ac illis

τοῖς Ἑθδομήκουτα, ἡμῶν ἀδελφοῖς τὰς βίθλους pov — Septuaginta, nostris fratribus libros predicationum τῶν κηρογµάτων δὸς μετὰ τοῦ ὁμοίου τῆς ἀγωγῆς — mearum paricum ratione mysterii trade, ut. in- μυστηρίου, ἢ καὶ τοὺς βουλομένους τὸ τῆς διδα- — siruant eos qui suscipere munus doctrinz volunt. σκαλίας ἀναδέξασθαι µέρος ἐφοδιάζωσι 396 ἐπεὶ ἐὰν — Quandoquidem si ila non Πέ, veritatis sermo noster

VARUE LECTIONES

Ὁ In Homiliarum codice Bibliothecz Oltoboniane ceque atque in e bitur : Περὶ τοῦ μὴ ἐκδιδόναι τὰ συντάγματα αὐτοῦ τιν: τῶν ἀπὸ τῶν ἐβνικῶν διὰ τοὺς παρατηροῦντας, nisi quod in cod. πχραποιοῦντας. 3 εἰρήνη εἴη dedi οκ conjectura, ἐν εἰρήνῃ C, ἐν εἰρήνη (sic) εἴη O. Cfr. Ep. Clem. ad Jacobum salut. ὃ Lectionem ὁμοεθνεῖς erui accentu duce ex Ὁ. Exstat etin var. lect. ap. Turrianum Pro epistolis pontificum v. 1, v, 23. De Turriani codice vide, quie Colelerius notavit in judicio de Glemen- tinorum opere. ὁμόεθνοι idem. * ἢ τῶν εἰς conjectura librarii in marg. Ὁ, ὑπὸ τῶν id in textu cum ϐ, 5΄᾿Ασύμϕωνα 0, ex conject., σύµφωνα id. in textu, ut Ὁ. ὁ πρό O. 1 μάθο! C, minus recle. Qui medio &vo codd. descripserunt, ad unum omnes iolacismum sequentes ideoque o: diphthongum eodem modo pronuntiantes ac vocalem :,conjunctivo cum operativo perperam misto locos numero fere innumerabiles Corruperunt, 3 γοῦν accessit ex O οἱ Turr. Deinde C post ἡμῶν ἀδελφοῖς comma ponit, totumque. locum ita vertit : Quo igitur simili modo apud nos fiat nostris. fratribus, ac. illis Septuaginta. S verba illa traxit ad membrum segnem; In O post ἀδελφοῖς commate non distinguitur, neque ante ἡμῶν 3 ἵνα O c. Turr. et var, leot. ap. ὦ, in eu]. textu deest. 10 ἐφοδιάζειν, ἐφοδιάζωσι C Ὁ. Importunum illud ἐφοδιάζειν vi- detur in textum irrepsisse e margine, ubi notatum fuerat a non incurioso lectore, tanquam insigne verbum. Cfr. hom. II, 38 C.

d.Cotelerii prior prosemii pars inscri-

VARIORUM NOTA.

(21) Epist. Petri ad Jacobum. Recte observat Pho- — seriptis, et ad. Jacobum postulantem mis: lius Epistolam Petriad Jacobum pertinere non posse — vero superiore postorior est, nee de postulatione Ja- 8d Opus cujus initium sit, Ἐγὼ Κλήμης, sive quod — cobi mentionem facit, sed peream Jacobus monetur, Clementis nomen praferai. Ego vero existimo pra- sentem epistolam aliam esse ab illa Photio memo- rata, quoniam illa erat de actibus Petri, a Petro ipso

27 8. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. 28

multas in opiniones di sim oropheta scio, sed quod jam initium mali ipsius viderim. Siquidem nonnulli ex gentibus legalem meam rejecerunt predicationem, inimici hominis legi contrariam quamdam et nugacem doctrin amploxi, Atque hiec superstite me tentaverun ali. qui variis interpretationibus verba mea transfor- mare,ad eversionem legis; quasi ego etiam ita sentiam, non &udeam tamen libere profiteri : quod Bbsit! Id enim repugnare est Dei legi, a Moyse pro- late, et a Domino nostro testimonium habenti de perpetua sua duratione : quoniam sie dixit: Celum et terra. transibunt : iota. unum aut. unus. apex non prateribit a lege (a). Illud autem dixit, ut omnia eve- mirent. At illi nescio quo modo sensum meum com- pertum habentes, que ex me audierunt verba, me- lius me qui ea locntus eum, aggrediuntur interpre- tari; dicontes iis quos instituunt, id esse senten- tiam meam, quod ego. ne quidem cogitavi. Si au- tem me adhuc vivo talia ementiri audent, quanto magis post me idem audebunt. facere, qui post me erunt?

τολμῶσι καταψεύδεσβαι, πόσῳ γε μᾶλλον μετ᾽ ἐμὲ ποιεῖν

ΠΠ. Ne igitur quid hujusmodi contingat, ea pro- pter oravi et deprecatus sum, mearum predicatio- num quz ad te misi volamina nemini ante perieu- lum faetum tradas, neque Lribuli, neque alienigena ; verum si quis post probationem dignus repertus fuerit, tunc ipsi ex instilutione Moysis concedas, juxta quam Septuaginta viris qui eathodram illius exceperunt, dedit: ut sie fidem servent et ubiquo veritatis canonem tradant, euncta interpretati ad tradilionem nostram, et ne ipsi ab imperitia pertra- cti, ab animi conjeoluris in errorem inducti, alios in eamdem perditionis foveam adducant. Et qui- dem qui mihi videbaaLur, pulchre tibi signifieavi : quod vero tibi placebit, Domine mi, decenter ex- sequere. Vale.

CONTESTATIO PRO 118 QUI LIBRUM ACCIPIUNT.

I. Itaque Jacobus, lecta epistola, convocavit pre- sbyleros, eumque illis legisset, ait : necessario et congruenter de veritate stabilienda noster admonuit Petrus, ut priedicationum suarum nobis. missos li- bros nemini temere concedamus, lantum viro bono

(a) Marc. xim, 31 ; Matth. v, 18.

detur. Porro illud non quasi A μὴ οὔ

γένηται, εἰς πολλὰς γνώμας ὁ τῆς ἀλη- θείας ἡμῶν διαι gums ὧν d

ήσεται λόγος. Τοῦτο δὲ οὐχ ὡς ταμαι ἀλλ’ ἤδη αὖτ

ἔμασαν sl popa (92), τοῦ ἐχθροῦ ἀνθρώπου ἄνομόν τινα wal φλυαρώδη προσηκάµενοι

Ὁ ταῦτα ἔτι pao πε εχείρη- Dose τισὶν ἑρμηνείαις τοὺς ἐμοὺς λό- σχηματίζειν, elg τὴν τοῦ νόµου κατάλυσιν" ܐ‎ ἐμοῦ & αὐτοῦ οὕτω μὲν φρονοῦντος, μὴ ἐκ παῤ- ηρύσσοντος: ὅπερ ἀπείη. Τὸ γὰρ τοιοῦτο οὔ νόμῳ τῷ διὰ Μωύ- ὕ Κυρίου ἡμῶν μαρτυρη- τοῦ διαμονῆς, ἐπεὶ οὕτως εἴ- Ὃ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται -

ἑπσίας δὲ

πὸ

ῥηθέντι κ ντι περὶ τῆς ἀϊδίου

ἰῶτα ἓν

ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, Το

δὲ εἴρηκεν, ἵνα τὰ πάντα γίνηται, ΟἹ δὲ οὐκ οἶδα πῶς

σι, οὓς ἤκουσαν ἐξ ἐμοῦ λόγους, ἐμοῦ τοῦ εἰπόντος αὐτοὺς φρονιμώτερον, ἔπι- χειροῦσιν ἕρμηνε

τὸν ἐμὸν νοῦν ἐπχγγελλό

ὑειν 13, λέγοντες τοῖς Un αὐτῶν κατ-

ἡχου μένοις, τοῦτο εἶναι τὸ ἐμὸν φρόνημα, ὃ ἐγὼ οὐδὲ 14 ἐνεθυμήθην. Εἰ δὲ ἐμοῦ ἔτι περιόντος τοιαῦτα οἱ 15 μετ᾽ ἐμὲ τολμήσουσιν ;

ΤΠ, Ἵνα οὖν μὴ τοιοῦτόν τι γένηται, τούτου ἕνεκα ἠξίωσα καὶ ἐδεήθην, τῶν ἐμῶν κηρυγμάτων ἃς ἔπεμ- dà :ܘܘ‎ βίδλους μηδενὶ μεταδοῦναι, μήτε ὁμοφύλῳ, μήτε ἀλλοφύλῳ, πρὸ πείρας, ἀλλ᾽ ἐάν τις δοχιμασθεὶς ἄξιος εὑρεβῇ, τότε αὐτῷ κατὰ τὴν Μωύσέως 15 byo- γὴν παραδοῦναι, καθ ἣν τοῖς Ἑθδομήκοντα παρέ- δω ἣν καθέδραν αὐτοῦ παρειληφόσιν' ἵνα οὔ-

πως τὰς πίστεις φυλάξωσι καὶ πανταχῆ τὸν τῆς ἅλη- τὰ πάντα ὑπὸ ἅμα- ὑπὸ τῶν κατὰ τὴν ψυχὴν στο-

θείας κανόνα παραδῶσιν, ἑρμηνεύουτες πρὸς τὴν παράδοσιν ἡμῶν, καὶ μὴ αὐτοὶ os χασμῶν εἰς πλάνην ἑλκόμενοι, ἄλλους εἰς τόν ὅμοιον τῆς ἀπωλείας ἐνέγκωσι βόθυνον, Καὶ τὰ © μὲν ἐμοὶ δόξαντα γαλῶς ἐσήμανά σοι, τὸ δὲ σοι δοκοῦν, κύριξ μου, πρεπόντως ἐπιτέλει, Ἔῤῥωσο.

ς 11 χατασπώμενο!

ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ (23) ΠΕΡῚ ΤΩΝ TOY BIBAIOY ΛΑΜΒΑΝΌΝΤΩΝ 15,

Y. ᾿Αναγνοὺς οὖν ὁ Ἰάκωθος 1? τὴν ἐπιστολὴν, µετε- Y 7 ἦν, ܬ‎

καλέσατο τοὺς πρεσθυ

ρους, καὶ αὐτοῖς ἀναγνοὺς ἔφη" ᾿Αναγκαίως καὶ πρεπόντως περὶ τῆς ἀληθείας ἀσφαλίτεσθαι ὁ ἡμέτερος ὑπέμνησε Πέτρος, ὅπως τὰς

VARUE LECTIONES.

11 [ta 0 c. Tür. ὡς ܘ‎ προφήτης 0. 13 Μωῦσέος Ο. 15 ἅρμηνε

addunt Ὁ et Turr., deest in prefa-

lionis Fragmento. 16 Pro οὐδέ laeuna in Fragmento. 15 οἱ om. Fragm. Tum τολμήσουσιν Ο et Fragm.

c. "urr.: ποιήσουσιν 0, 15 Μωῦσέ neque locus ei relictus. 9 Ἰαακῶθος 0.

O et Fragin. 17 ἀμαθίας 0 et Fragm. 16 Nulla in O et Fragm. inscriptio,

VARIORUM NOTAE.

(22) Νόμιμον κήρυγμα, ete. Cave tibi 84 Ebio- nismo. C

μαρτυρία Redolet, mea. quidem senlentia, hujusmodi statio κούψιν primorum heretico- rum, quan illi didicerant a. paganis, et u Judmis Essenis. Videsis precipue Irenceum lib. 1, cap. 23;

Tertullianum inilio operis adversus Valentinianos; Porphyrium, De abstinentia, lib. iv, cap. 13; et Vet- tium Valentem citatum a Seldeno tum in Marmo- ribus Arundellianis, p. 451, tum De diis Syris, p. 35; itemque Julium Firmicum, in Prafat. lib. vit, Ma- theseos. Ip.

29

τῶν αὐτοῦ κηρυγμάτων διαπεµφθείσας d

μηδενὶ μεταδώσωμεν ὡς ἔτυχεν, ἢ ἀγαθῷ τιν καὶ εὐλαθεῖ, τῷ καὶ διδάσχειν αἱρουμένῳ ἐμπεριτόμῳ τε ὄντι πιστῷ ( ἐν τοῖς πρώτοις ἀγνώμων φωραθῇ, τὰ δεύτι πιστευθῇ, Διὸ μὴ ἔλαττον ἔτεσιν ἐξ δοκιμα εἶθ᾽ οὕτως, κατὰ τὴν Μωῦσέως ἀγωγὴν, ἀγαγόντα αὖ- τὸν ἐπὶ ποταμὸν ἢ πηγὴν (9: ἔνθα ἡ τῶν ® δικαίων γίνεται ἀναγέννησις, μὴ dp σαι, ἐπεὶ μὴ ἔξεστιν, ἀλλὰ στῆναι αὐτῷ πρὸς τῷ ὕδατι καὶ ἐπιμαρτύρασθαι, ὡς κι ἀναγεννώμενοι κελευσθέντες ἐποιήσαμεν τοῦ μὴ ἅμαρ- τεῖν χάριν,

IL Λεγέτω δὲ: Ἱάρτορας ἔχοιμι οὐρανὸν, γῆν, ὕδωρ, ἐν οἴς τὰ πάντα περιέχεται, πρὸς 3 τούτοις δ᾽ ἅπασι καὶ τὸν διὰ πάντων διήκοντα ἀέρα οὔ ἄνευ βίθλους μοι 38 τῶν χηρυγµάτων διδόντι, καὶ αὐτὰς τὰς βίθλους, ἃς ἂν μοι δῷ, οὐ μὴ μεταδῶ τιν! κατ’ οὐδένα τρόπον, οὐ γράψας, οὐ γεγραμμένον δοὺς, οὐ γράφοντι 36 ἄνα- διδοὺς, οὐχ αὐτὸς, οὐ 81 ' ἄλλου, οὐ δι ἄλλης τινὸς ἀγω- γῆς # δόλου ἢ μηχανῆς, ἢ ἀμελῶς 3 φυλάσσων ἢ τι- θῶν ἢ νεύων ἢ ἄλλῳ οἱῳδήποτε τρόπῳ ἢ ἐπινοίᾳ ἑτέρῳ αὐτὰ μεταδιδούς, Πλὴν ἐὰν 3 δοκιμάσω τινὰ ἄξιον, ὡς αὐτὸς ἐχρίθην, ἢ καὶ πλεῖον δοχιμάσας, πλὴν οὐκ ἔλαττον ἔτεσιν ἔξ" τῷ τε 57 εὔλαβεῖ καὶ ἀγαθῷ, διδά-

4), καὶ 30 ταῦτα μὴ πάντα ἡμοῦ, ἵνα, ἐὰν

, ὅπερ ἐστὶ ζῶν ὕδωρ,

χελεῦσαι

αὐτοὶ

οὐκ ἀναπνέω, ὡς ἀεὶ ὑπήκοος ἔσομαι τῷ τὰς

ἐπαναιρουμένῳ, ὡς παρέλαθον, παραδώσω, καὶ‏ ܐܘܗ ταῦτα ἐπὶ τῇ τοῦ ἐπισκόπου μου 3 γνώμῃ ποιησάμε-‏ νος.‏

1Π. Ἄλλως δὲ οὐδ᾽ ἂν τέκνον ἢ ἀδελφὸς ܐܠ‎ $ φίλος 3 ἄλλως πώς ποτε γένους µοι ἀνήκων, ἐάνπερ ἀνά- ϐ ξιος ἢ, τοῦδε μὴ μεταδοῦναι χάριν, ὡς οὐ προσῆ- ܙܡ‎ 30, Οὔτε ἐπιθουλὴν φοθηθήσοµαι, οὐ δώροις χολα- χευθήσομαι" ἀλλ᾽ εἴ καὶ δόξειέ μοί ποτε τὰ διδόμενά μοι τῶν χηρυγμάτων βιθλία μὴ ἀληθ εἶναι, οὐδ᾽ οὔ- τως μεταδώσω, ἀλλ᾽ ἀποδώσω. ᾿Αποδημῶν δὲ σὺν ἐμοὶ αὐτὰ χομίσω, ἅπερ ἂν τύχω κεκτηµένος. Εἰ δὲ μὴ βουληθῶ μετ ἐμαυτοῦ 8: αὐτὰ περιφέρειν, ἐπὶ τῆς οἰκίας µου εἶναι αὐτὰ οὐκ ἐάσω, ἀλλὰ τῷ S ἐπι- σχόπῳ µου τῷ τὴν αὐτὴν ἔχοντι πίστιν καὶ ἀπὸ τῶν

CLEMENTINA. — EPISTOLA PETRI AD JACOBUM.

βίθλους A εἰ religioso, quique docere voluerit, ac sit fidelis

30

eireumceisus; eosque non cunctos simul: quo, si in prioribus improbus inventus fuerit, posteriores fidem suam non accipiat. Quare non minus annis sex comprobetur : sicque postea, secundum Moy- sis institutionem, qui libros traditurus est addu- cat eum ad flumen aut fontem, qui est aqua viva, ubi justorum fit regeneratio; δὲ non. quidem ad jusjurandum adigat, quoniam non licet, sed ju- beat ipsum astare juxta aquam, et eonlestari, si- cut et cum renasceremur, jussi fecimus, nos non peeccaturos.

1I. Dieat autem : Testes habeam coelum, terram, aquam, quibus ommia continentur, atque insuper his omnibus aerem quoque, qui universa pervadit 80 sine quo non respiro, quod semper obediens ero illi, qui hos mihi predicationum libros largitur, quodque hos libros, quos mihi dederit, nemini ullo pacto tradam, non scribam, non scriptos dabo, non scripturo dedam; non ipse, non per alium, noc per aliam quamdam rationem, vel fraudem vel ma- chinam; aut indiligenter custodiam, vel alteri sis- iens vel permittens, aut alio quocunque modo vel consilio ea scripta alteri concedens. Nisi si aliquem probavero dignum, quemadmodum ipse judicatus sum, vel adhue magis exploravero, certe non minus annis sex: pio et bono, docendi munus capes- senli, sicut ego accepi, tribuam idque ex episcopi mei sententia faciam.

III. Aliter neque si filius sit ant frater, aut ami- cus, aut alio quolibet modo ad genus meum per- tinens, si indignus exsUlerit; ejus gratia non tra- dam; ut non decet. Nec vero insidias formidabo; non muneribus deliniar. Sed et si aliquando do- nata mihi predicationum volumina non esse vera mihi videbuntur, neque sic largiar, sed reddam. Cum autem peregre profectus fuero, ipsa portabo mecum, quecunque possedero. Quod si noluerim ea mecum circumferre, in domo mea esse non per- miltam, sed episcopo meo eamdem fidem profitenti

VARLE LECTIONES.

39 καὶ οὐ Ὁ ultima voce subnotata. °! τῶν inserui ο, Ὁ et Fragm ut maluit S, qui quidem edidit μου ο. C. Tum αὖτ

clionem vulg. confirmant Ὁ et Fragm. Dein dedi ἢ τιθῶν $ νεύων c. Ὁ et Fragm., quo eviletur tautologin Clerici lectioni θεὶς (ἢ τιθῶν C) fj γοβεύων, et enuntiationis finis habeat, ad quod quadrei 39 Scribendum, ut videtur, οὐδ᾽ ὃν τέκνον y £ ἀδελφός. In. sequentibus excidit verbum,

38. [ta Ottob. ms ponit γράνοντ

subjunxi c. 0.

a quo pendeat infinitivus μεταδοῦναι S. Loetionem

μεῦ᾽ ἑαοτοῦ 0 ο, C.

πρό 0 et Fragm. Tum δὲ ἅπασιν C.

ς µου 8, αὐτάς μοι 0. ? S pro- Fragm. Dein οὐδ᾽ ἄλλου, οὐδ᾽ ἄλλης Ὁ. 3 ἀμελοῖς ἢ τι προστ

90 ἄν 06 37 τότε ο, ὅδ uno

vulg. exhibet O. 9 8 conj. mpoczxov. ܪ‎ [ία S.

VARIORUM NOTAE.

(24) Ἐμπεριτόμῳ τε ὄντι πιστῷ. Quasi incireum- cisus non posset esse fidelis et Christianus : quem errorem Ebionite aliique haeretici errabant. Cor.

(25) ᾿Αγαγόντα αὐτὸν ποταμὸν ἢ πηγήν heresi Ebiongorum S. Epiphanius cap. 17 γάρ τις ἐξ αὐτῶν ἢ νόσῳ περιπέσοι, ἢ ὑπὸ ἑρπετοῦ δηχθείη, κάτεισιν εἰς τὰ ὕδατα, καὶ ἐπικαλεῖται τὰ ἐπωνυμίας τὰς ἐν τῷ Ἡλξαὶ, τοῦ τε οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, τοῦ τε ἀλὸς καὶ τοῦ ὕδατος, τῶν τε ἀνέμων καὶ ἀγγέλων τῆς δικαιοσύνης, φασὶ, καὶ τοῦ ἄρτοῦ καὶ

ται

ἐλαίου. Καὶ ἄρχ ܕ‎ βοηθῆτὲ μοι, καὶ λάβατε ἀπ᾽ ἐμοῦ τὸ ἄλγημα. Quoties enim aliquis illo- rum in morbum incidi, aut. a. serpente morsus es ad aguas descendit ; et appellationes omnes quas Elxai complexus est, invocat, celi, videlicet, ac terrce, sal. et aquae, ventorum, et angelorum, ul vocant, *usliti panis ilem et olei. Tuncque. ila. dicit : Adest? mihi, ac dolorem a. me depellite. Qui et legendus haresi 19 Ossenorum, cap. 1, conferendusque cum iis qui hic habes num. 2 et 4. In.

Di

et ab iisdem proficiseenti commendabo, Si vero contigerit me zgroture ac mortem vereri, si absque liberis fuero, similiter agam. Sed et si moriar, filium habens indignum aut nondum capacem, pariter fa- ciam. Scilicel committam meo episcopo, ut si puer adultus fido dignus fuerit, ille tanquam paternum depositum filio reddat, juxta modum eontestationis.

ΤΥ. Quod autem ita facturus sim, iterum secundo coniestor colum, ierram, aquam, qure omnia compleciuntur, insuperque his omnibus cuncta pervaganlem aerem, sinc quo nón spiro, quod per- petuo obtemperabo ei, qui libros mihi predicatio- num iribuit, et observabo secundum universa quem- admodum contestatus sum, aut adhuc ragis, Itaque mihi pacta servanti pars erit cum sanctis : agenli vero contra ea qua paetus sum inimica mihi sit rerum universitas et cuncta peragrans ether quique est superomnia Deus, quo melior, quo ma- jor nullus. Si etiam in cognitionem veniam allerius Dei, hunc quoque nunc juro, me aliter non actu- rum, sive ille existat, sive ille non existat. Ad. hac omnia, si fallam, ero exsecrandus, vivens et mor- iuus, atque ieterno puniar supplicio. Et post. hoc panem sc sal cum largitore sumat.

V. Hic Jacobo dicente presbyteri timore impal- luerunt. Conspicatus ergo Jacobus quod vehementer metuerent, uit : Audite me, fratres δὲ conservi. Si libros unicuique temere preebuerimus, illique ἃ vi- ris quibusdam audacibus corrumpantur, aut inter- pretanionibus pervertantur, sicut jam quosdam fe- cisse audüslis, restabit ut qui plane veritatem. quzrunt, semper errent. Quocirca przstat, ut libri apud nos maneant, tradamusque eos cum omni su- pradicta cautione iis qui pie vivere aliosque salvos facere cupiunt. Ac si aliquis post hanc contesta- tionem aliter agat, merito in seternum supplicium ineidel. Qua enim ratione qui aliorum perditionis causa exstilit, ipse non peribit? Cum ergo presby- teri sententia Jacobi delectati fuissent atque dixis- sent: Benedictus sit qui te, ut cunctorum pres- cius, pulehre nobis conetituit episcopum : hae, in- quam, cum dixissent, surgentes precati sumus universorum Patrem ac Deum; cui gloria in 98 cula. Amen.

EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM.

CLEMENS JACOBO domino et episcoporum epis- copo, regenti autem Hierosolymam sanctam Hebrzo-

8. CLEMENTIS 1 ROM.

PONT. OPERA DUBIA. 32

A αὐτῶν ὁρμωμένῳ παρακαταθήσοµαι 15, Εἰ δὲ καὶ τύχοι

µε νοσῆσαι 9 καὶ τὸν θάνατον ὑποπτεῦσαι,

ἐὰν ἄτεκνος ὦ, ὁμοίως ποιήσω. ᾿Αλλ’ εἰ καὶ

ἔκνον ἔχων οὐκ ἄξιον ἢ μηδέπω δυνάμενον, ποιήσω. Τῷ γὰρ ἐπισκόπῳ μὸν παραχαταθήσομαι, ἵνα εἰ μὲν τύχοι ἐφ᾽ ἡλικίας γενόμενος ἄξιος εἶναι

τῆς πίστεως, ὡς πατρῴαν παρακαταθήκην τῷ τέκνῳ ἀποδώσῃ 1 κατὰ τὸν τῆς διαμαρτυρίας 99 λόγον.

1V. “Ὅτι δὲ οὕτωσ ποιήσω, πάλιν τὸ δεύτερον διαµαρ- τύρομαι οὐρανὸν, γῆν, ὕδωρ, ἐν οἷς τὰ πάντα περιέχε- ται, πρὸς δ τούτοις ἅπασι καὶ τὸν διὰ πάντων διήκοντα ἀέρα, οὔ ἄνευ οὐκ ἀναπνέω, ὡς ἀεὶ ὑπήκοος ἔσομαι τῷ τὰς βίθλους μοι 51 τῶν κηρυγμάτων διδόντι, καὶ φυλάξω κατὰ πάντα ὡς 9 διεμαρττράμην, ἣ καί τι πλεῖον. Φυλάσσοντι οὖν µοι

τὰς συνθήκας μέρος ἔσται μετὰ τῶν ὁσίων, ποιήσαντι δὲ παρ᾽ ἃ συνεθέμην, ἐχθρὸν εἴη μοι τ

πᾶν καὶ ὁ διὰ πάντων διήκων αἰθὴρ καὶ

ὁ ὑπὲρ τὰ ὅλα Θεὸς, οὔ κρεΐ

στων, οὔ μείζων οὐδείς 35. ᾿Αλλ᾽ εἰ καὶ εἰς ἑτέρου Θεοῦ ἐπίνοιαν @ γένωμαι, κἀκεῖνον νῦν ὄμνυμι ὡς οὐκ ἄλλως ποιήσω, εἴτ᾽ ἔστιν, οὐκ ἔστιν. Πρὸς τούτοις δ᾽ 4 ἅπασιν εἴ ψεύσο- μαι, κατάθεμα ἔσομαι 9 ζῶν καὶ θανὼν, καὶ αἰωνίῳ κολασθήσομαι κολάσει. Καὶ μετὰ τοῦτο ἄρτου καὶ άλατος "3 μετὰ τοῦ παραδιδόντος µεταλαθέτω.

V. Ῥαῦτα τοῦ Ἰακώδου εἰπόντος ὠχρίασαν ἀγω- νισάμενοι [8 οἱ πρεσδύτερο:, Συνιδὼν οὖν ὁ Ἰάκωδος, ὅτι λίαν πεφάδηνται, ἔφη" ᾿Ακούσατέ μου, ἀδελφοὶ καὶ σύνδουλοι *. Ἐὰν τὰς βίθλους πᾶσιν ὡς ἔτυχε παράσγωμεν, καὶ αὐταὶ ** ὑπὸ τολμηρῶν ἀνδρῶν τινων γοθευθῶσιν ἢ ταῖς ἑρμηνείαις διαστραφῶσιν,

ὡς ἤδη τινὰς ἠκούσατε πεποιηκότας, ἔσται λοιπὸν καὶ τοῖς ὄντως τὴν ἀλύθειαν ζητοῦσιν ἀεὶ πλανᾶσθαι. Διὸ ἄμεινον παρ' ἡμῖν αὐτὰς εἶναι, καὶ μεταδιδόναι μετὰ πάσης τῆς προειρημένης ἀσφαλείας τοῖς θὲ- λουσι ζῇν εὐσεθῶς xal ἄλλους σώζειν. Εἰ δὲ τις μετὰ τὸ οὕτως διαμαρτύρασθαι ἄλλως ποιήσει, εὐλό- τίνει γὰρ λόγῳ τιος γενόμενος αὐτὸς οὐχ ἀπολεῖ- ται; τῶν οὖν πρεσδυτέρων ἐπὶ τῇ τοῦ Ἰακώδου Ἰνώμῃ ἡσθέντων καὶ εἰπόντων; Εὐλόγηται ὃ σε ὡς

que αἰωνίᾳ ὑποπεσεῖται κολάσει, ἄλλων ἀπωλείας

προειδὼς καλῶς ἡμῖν καταστήσας ἐπίσκοπον" πόντων αὐτῶν ἐγερθέντες προσηυξάµεθα » ὅλων Πατρὶ "1 καὶ Θεῷ" ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν 3,

140 ἘΠΙΣΤΟΛΗ KAHMENTOZ ΠΡῸΣ IAKO- BON 99 (2,

ΚΛΗΜΗΣ ΙΑΚΩΒΩ, τῷ κυρίῳ @ καὶ ἐπισκόπων

D

INTERPRETATIO RUFINI. CLEMENS JACOBO fratri Domini, et episcopo episcoporum, regenti Hebreorum sanctam Ecclesiam,

VARLE LECTIONES.

παρακαθήσοµαι 06, * Ila O οἱ ex conject. Q, νομῆσι id. im textu. 3 ἀποδώσει Ὁ. δ μαρτυρίας Ὁ, δ πρό O. ? μὸν 0, 35. ὅσα C. Subinde scripsi ἢ καί c. 0, qd conj. S εἰ xai, C. ** οὐδ εἴς 0. 9 ὑπόνοιαν Ὁ, Posten εἶτε Ὁ. “1 δὲ C. Tum ψεύσομαι Ὁ c. B, ψεύσωμαι C

3f ὕδατος O. 15 ἀγωνιάσαντες C. φίλοι Ὁ, Deinceps ἔτυχεν παρασ/ὤμεν Ὁ, [ὁ [18 S, αὐτοί 0, αὖται Ὁ. 33 εὐσεθῶς udjeci ο. Ὁ. 91 Πατέρι Οἱ 38 Post, heec in Ὁ subscriptio : ὅρκος. 9 ἀπὸ Ῥώμης Ὁ rubro

charactere in marg. salutationi exadversum, et C.

50 fratri domini versio T Idüna Rufini.

VARIORUM NOT;E. (26) Duplex est circa hano epistolam opinio veterum, Prima Rufini prefatione ad Recognitiones,

33 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 34

ἐπισκόπῳ (27), διέποντι δὲ τὴν Ἱερουσαλὴμ, Ἑδραίων @ Ἐχκλησίαν, καὶ τὰς ܟܦܐ‎

γῆ Θεοῦ προ- νοίᾳ ἱδρυθείσας καλῶς, σύν τε πρεσδυτέροις καὶ δια- κόνοις καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασιν ἀδελφοῖς, εἰρήνη εἴη δ πάντοτε,

I. Ῥνώριμον διὰ P τὴν ἀληθῆ πίστιν καὶ τὴν ἀσφαλεστάτην αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας ὑπόθεσιν τῆς Ἐκκλησίας θε εἶναι ὁριαθεὶς καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ ἀψευδεῖ στόματι μετονομασθεὶς Πέτρος" ἡ ἀπαρχὴ τοῦ Κυρίου ἡμῶν' ὁ τῶν ἀποστόλων πρῶτος, ᾧ πρὠ- τῷ "5 ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν dm εὐλόγως ἐμακάρισεν + συνέστιος καὶ συνοδοίπορος' ὁ καλὸς [δ καὶ δὲν

ἔστω σοι, χύριξ μου, ὅτι Σίμων, ὁ

ὁ κλητὸς καὶ

ταν & rum Ecclesiam, omnesque que ubique Dei provi-

dentia pulehre fundatie sunt, cumque presbyteris ac diaconis et czteris omnibus fratribus, pax sit semper.

1. Notum tibi si, domine mi, quod Simon, qui propter veram fidem et firmissimam doctrina sue hasim Ecclesie fundamentum esse dofinitue est,atque ob id ab ipso Jesu ore non fallaci trans- nominatus est Petrus; primitis Domini nostri; apostolorum primus, cui primo Pater Filium reve- lavit; quem Christus merito beatum predicavit ; voeatus et eleclus et convietor et comes ; bonus ac probatus diseipulus; qui Occidentis obseuriorem

μαθητής" 6 τῆς δύσεως τὸ σκχοτεινότερον τοῦ mundi plagam,ut omnium magis idoneus,illustrare preceptus est, atque. id recte perficere potuit. Sed quousque sermonem protraho, nolens significare ναι τὸ λυποῦν ὅτ, ὃ ἐξ — quod triste est, quod necessario, licel tarde,omnino αδὺ πάντως εἰπεῖν µε δεῖ ; — οὗτος χὐ- — dicere me oportet? Hie ipse, ob immensam erga ov πρὸς ἀνθρώπους στοργὴν σαφῶς. — homines charitatem, clare,palam, repugnante licet INTERPRETATIO RUPINI.

in Ilierosolymis ; sed et omnes Ecclesias quie ubique Dei providentia fundate sunt; eum presbyteris et diaconibus, et ceteris omnibus fratribus, pax sit semper.

I. Notum tibi facio, Domine, quia Simon Petrus, qui vere fidei merito et integre praedicationis obtentu fundamentum esse Ecclesim delinitus est ; qua de causa etiam Domini ore divino cognominatus est, Pe- trus ; qui fuit primitiz electionis Domini ; apostolorum primus ; eui et primo Deus Pater Filium revela- vit: cut et Christus competenter beatitudinem contulit; qui est vocatus est, et electus ; conviva Domini, et comes effectus, lanquam bonus et probatisimus discipulus; qui Occidentis obscuriorem mundi plagam; velut omnium potentior, illuminare preceptus est.quippe et integre potuit implere praceptum. Sed quous- que sermonem protraho, fugiens indicare quod triste est; quod quidem. necesse eL, licet larde, proferre? Hie denique ipse Petrus, qui pro immensa charitate, quam erga omnes homines gercbat, palam eum omni fiducia, adversante etiam tyranno, tolius mundi bonum predicare non destilit, et regem omnium seculorum per orbem terre, et usque ad ipsius Romano hujus urbis nolitiam,ut etiam ipsa salvaretur, invexit : hie, inquam, pro pietate pati volens presentem vitam finivit.

VARLE LECTIONES.

Ἑδραίων om. var. lect. ap. C, et Ὁ. 5" εἰς var. lect. ap. C. 9? διά c. Ὁ. Deest in textu Co-‏ ܐܬ telorii, qui quidem euhjunxit : Supple διά e» Via S. Clementis, prout. habetur. in codice Regio 804. Ea.‏ Vita ex illo codice saepe ἃ nobis citabitur, continet autem. tum. Clementinam. Epilomen, impressü auctiorem‏ additis non. paucis ex: opere Clementinorum, sed. immooiis, tum plurima ex. Epistola hac, tum Marlyrium‏ Clementis, quod edendum curavimus. Et Ruf. legit ut O, δὲ Ita O et ex. conject. C, in cuj. textu‏ Et cod. Reg. 804 οἱ Ruf. θεμέλιος. Cfr. hom. xvu, 49. 9 πρῶτον O, cui eb primo Ruf. S ὡς καλός Ruf.‏

9! λοιποῦν Ὁ. VARIORUM NOTE.

µέρος ὡς πάντων ἱκανώτερος φωτίσαι κατορθῶσα: δυνηθείς, --- καὶ δὲ λόγον, μὴ βουλόμενος 33 σημῖ ἀνάγκης κἂν τὸς, διὰ τὴν ἅμι

χρι ποῦ μηκύνω

eam post flecognitionum libros fuisse scriptam ; mltera Photii cod. 112, 413 esse dedicationem. Üperis quod actus Petri, ad disputationes cum 81- mone, neo nom recognilionem Clementis ejusque patris ac fratrum compleclebatur.E quibus duabus sententiis posteriorem malim amplecti : partim ex auctoritate ms. hujusce nostri Clementinorum, et. alterius codicis de quo infra: partim ab RR. PP. Carmelitarum Excalceatorum libro, in quo inter Rufini prefationem οἱ Jfecognitiones collocatur epistola : tum. denique quia declaratur ad finem epistole, post eam sequi librum de Clemente dis- serentem, ejusque peregrinationibus cum Petro, aliisque usque ad pueriti cogitationes, ac de ser- monibus aique actibus Petri, ita. inseriplum, Κλή- µεντος τῶν Πέτρου ἐπιδημιῶν κηρυγμάτων ἐπιτομή. Latine Rufino, Clementis Itinerarium. pradicalionis Petri. Idem autem hoc habent argumentum lIiecog- nitiones et Clementina ; idemque titulus prefigitur, Grecus, Clementinorum homiliis, Latinus, Recogni- tionibus cod. "Thuan. 561 objici potest pro Rufino: Epistol num. penult. pracipitur Clementi, ut Ja- cobo narret etiam morlem Petri; qua de morte ni- hil dicitur in Recognitionibus.Repondeo, do Ri i lionibus, nos habere Opus imperfectum, sive eo

modo relietum ab auctore, seu potius injuria tem- porum amissum.Quod vero ad Clementina spectat, simililer aio, abesse a ms. Regio flnem operis,ibi- que forsan actum fuisse de morte apostoli Petri. Addi potest quod horum apoeryphorum: seriptor vel plura promiserit quam peregerit, vel promissis satisfecerit alio libro, lorte Perlodis Petri Cor.

(2T) Ἐπισκόπων ἐπισκόπῳ. Consule Savaronem ad Sidonii epistolam 1, libri vr; in qua Lupus epi. scopus Trieassinus appellatur Pater patrum οἱ epi- scopus episeoporum et alter seculi sui Jacobus. Sed et Àrnobio in psalmum ΟΣΧΧΥΗΙ Peirus est Episcopus episcoporum ; Rufino Historiz;? Eusebianze Nb. n cap. 1, Jacobus, apostolorum episcopus ; Grecis abbatibus et monachis multis in concilio Lateranensi sub Martino I, secretario 2, Martinus papa, sacerdos sacerdotum οἱ Pater patrum ; au- οἰοτὶ Quaestionum ad orthodoxos spud Justinum, cap. 119, Paulus Πατέρων πατήρ: ul δὲ Gregorius Nyssenus concilio Nieeno n, actione 0, et Clemens noster Anastasio Sinaite, quiest. p. 336. Deni- que a Maxime in Désputatione cum Pyrrho, Cle- mens Alexandrinus, philosophus philosophorum dicitur, In.

38

CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBIA. 36

malo, futurnm bonum toli mundo αὐ indicaret τος A δηµοσιᾳ, ἐπὶ τοῦ ἐνεστῶτος πονηροῦ δ, τὸν ἐσόμενον

gem, hucusque Homam veniens, el Doo placita doctrina salvans homines, ipse presentem vitam per vim cum morte commutavit.

Il. In ipsis autem diebus,quibus brevi moriturus eral,congregsiis fratribus, subito apprehensa manu mea consurgens, coram ecelesia dixit: Audite me, fratres el conservi: Quoniam, sicut edoctus sum ab eo, qui misit me, Domine et magisiro Jesu Cliri- sio, dies moris mes appropinquat, Clementem huncepiseopum vobisordino; cui meam sermo- nam cathedram credo; qui mihi ab initio usque ad finem comes exstitit, sieque omnes sermones meos audivit: breviter dicam, qui in omnibus tentatio- nibus meis parüceps, in fide perseverans inventus ost: quem plus ozteris expertus sum | religiosum, humanum,eastum,eruditum, temperantem, bonum, justum, patienter, et scientiam fortiter ferre non- nullorum eatechumenorum ingratum animum.Quo- circa ipsi trado ligandi οἱ solvendi potestatem, ut quodeumque in terris ordinaverit, ait decretum in colis. Ligabit enim quod ligari oportet, et solvet quod oportet solvi, tanquam qui Iieelesis regulam noverit. Ipsum ergo audite, αἱ scientes quod, qui contristaverit veritatis praesidem, peccat in Chri- stum, et universorum Patrem irritat: quapropter non vivet, Ceterum. ipsum presidem oportet me- diei locum tenere, non autem fere besUe furorem habere.

IlL.Hsec illo dicente, ego procidens rogabam eum, cathedrz honorem et potestalem deprecans. At ille

ἀγαθὸν ὅλῳ τῷ κύσμῳ μηνῦσαι βασιλέα, μέχρις ἐν- ταῦθα τῇ Ῥώμῃ 99 γενόμενος, θεοθουλήτῳ διδασκα- Ag σώζων ἀνθρώπους, αὐτὸς τοῦ νῦν βίου βιαίως τὸ ζῇν μετήλλαξον 98).

11. Πρὸς αὐταῖς δὲ ταῖς ἡμέραις αἷς Rue

λε τελευ- τῆν, πυνηθροισµένων τῶν ἀδελφῶν, αἰφνιδίως λαβόμε- νός μου τῆς χειρὸς ἐγερθεὶς ἐπὶ τῆς ἐχχλησίας ἔφη" ῬΑχούσατέ µου, ἀδελφοὶ καὶ σύνδουλοι Ἐπεὶ, ὡς

ἐδιδάχθην ἀπὸ τοῦ με ἀποστείλαντος Κυρίου τε γαὶ Διδασχάλου Ἰησοῦ Χριστοῦ, αἱ τοῦ θανάτου µου ἡγ- qe ἡμέραι, Κλέμεντα (29) τοῦτον ἐπίσκοπον ὑμῖν χειροτονῶ (30), ᾧ τὴν ἐμὴ χαθέδραν, τῷ ἀπ᾽ ἀρχῆς μοι μέχ, v ὁμιλιῶν ἐπακούσαντι"

ν τῶν λόγων πιστεύω

τοῦ τέλους συνολεύ-‏ ܐ

σαντι καὶ οὕτως πασῶν μου τ

συνελὼν ἐρῶ, ὃς ἐν πᾶσι

τῇ πίστει προσκαρτερῶν δ πεπείραμαι θεοσεδῇ, φιλάνθρωπον, ἀγνὸν, πυλυμαθῆ, ἴχατον, μαν

σώφρονα, ἀγαθὸν, ὀθυμον, καὶ γενναίως

c ἐνίων τῶν χατη χουμένων ἀχαριστίας.

τὴν ἐξουσίαν τοῦ δεσμεύειν καὶ ροτονήσῃ

ivoy Ev οὐρανοῖς, Δήσει γὰρ ὃ

; λυβῆναι, ὡς τὸν τῆς Ἐχ- κλησίας εἰδὼς 43 νακόνα, Αὐτοῦ οὖν ἀκούσατε, ὡς ἡνόντες ὅτι ὁ τὸν @ ἀληθείας προχαθεζόμενον λυπῶν ριστὸν ἁμαρτάνει, χαὶ τὸν Πατέρα τῶν ὅλων

οὐ ζήσεται, Καὶ αὐτὸν οὖν δεῖ

4

τα λέγοντος, ἐγὼ πὶ ἢ

μὲν 88 αὐτοῦ, παραιτούμενος τὴν τῇ

INTERPRETATIO RUFÍNI.

II. In ipsis autern diehus,

quibus vile (nem sibi imminere prasensit, in conventu fratrum positus,

apprehensa manu mea repente consurgens, in auribus totius Ecclesie bec protulit verba: Audite me,

fratres οἱ conservi mei : Quoniam sient edoctus sum ab eo qui m

me Dornino et Magistro meo Jesu

Christo, dies mortis mee instat, Clementem hunc episcopurn vobis ordino ; cui soli mew priedicationis et doctrine Cathedram credo: qui mihi ab initio usque a4 finem comes in emnibas fuit, οἱ per hoc ve-

ritatem iotius mee predicationis agnovit, liter perseverans; qu

scendi studiis deditum, sobrium, benigaum, justum, palientem,

m pre ceteris expertus sum. Deui colentem,

qui in omnibus tentationibus meis socius exstilit, tide-

homines diligentem, castum, di- et scientemrn. ferre nonnullorum etiam

ex his qui in verbo Dei instrauntur injurias, Propter quod ipsi trado a Domino mibi dutum potestutom ligandi et solvendi,ut de omnibos quibuscunque decreverit in terzis, boc decretum sit et in collis. (31) Liga- bib enim quod oportet ligari, οἱ solvet quod expedit solvi, tanquam qui ad liquidum Ecolesiz regu-

lam noverit. Ipsum ergo audite, scientes quia qu

icunque contristaverit dectorem veritatis, peccat in

Christum, et Patrem omnium exacerbat Deum, propter quod et vita carebit. (32) Ipsum autem qui pre- est exteris, oportet. medi^i vicem agere, et non fere bestiz furore commoveri.

Ti. Haec 60 dicente, ego procidens ad pedes ejus,

rogabam, excusuns me, et declinans honorem cathe-

dre, vel potestatem. At ille respondens: Pro hoc, inquit, ne me rogaveris : hoc enim fieri statutum est.

Ὁ et Ruf., μηνύτας C. ὃν Leg, τῆς Ῥώμης 8. τὸν τῆς maluit 8, Et Epil. c. 145 ut 0. δ᾽ ἀπ' tione Cotelerii, 55 ἐδεόμην 0

RUE LECTIONES. τὸ πονηροῦ αἰῶνος Ruf. et eod. Reg. 804. Tum ἔσο,

περοκαρτερῶν Ὁ. δ᾽ πλείω C, δὲ τῆς adjunxi e. 0, ° τῆς 0, &‏ ܘ 4s Cl. contra codd. auctoritatem. Deceptus esi $. de leo-‏

ἐνου (futuri szeuli) con,

C. Dein dedi μηνῦσαι ^.

VARIORUM NOTE.

(88) Αὐτὸς τοῦ βίου βιαίως τὸ ζῆν μετήλλαξεν. Secutus esi actor Epistole errorem eorum qui Petro Jacobum superfuisse arbilrabantur : quales exsiitisse constat ex Chronico Alexandrino, in quo Jacobi mor. coafertur d :nnum primum Vespa- siani. Cor.

(29) Κλήμεντα, Qui modestiae. ac verecundis le- ges non ignorat, indigne profecto feret, virum qui Clementem inducere non erubuit, subnexa et alia

qua passim per totam epistolam efferuntur, de se nullo pudore narrantem. Cour.

(30) Χρειροτονῶ, Epitom. 145: χειροτοιῶ σήµε- cov. Versio Rufini, ordino : ubi tamen qui dicitur Abdias, ordinabo videlur legisse, χειροτονῶ in futu- ro 2. COT.

(91) Citatur in Epist. Leodiensium adversus Pa- schalem Ii.

(32) Citant Leodienses ibid.

31 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 38

πε καὶ ἐξουσίαν. Ὁ δ' το γὰρ γενέσθαι δεδοκτα! μοι, καὶ ταύτῃ μᾶλλον εἰ παραιτῇ» ὅτι ἡ τοιαύτη καθέδρα οὐ φιλοκαθεδροῦντος τολμηροῦ χρείαν ἔχει, ἀλλ' εὐλαδοῦς τὸν τρόπον καὶ πολυμαθοῦς 57 (33) τὸν λόγον. Δὸς δὲ να (34), ὃς ἐμοί σου πλεῖον συνώδευσε, καὶ τῶν λόγων ἐπήκουσε, καὶ τὴν διοίκησι ἐκμεμάθηκεν, καὶ οὐκ ἀναγκάσω σε καλῶς θέλοντα" ܐܬܬܗ‎ οὐ δυνήσει 55 νῦν τόν σου κρείττονα παρασχεῖν" σὺ γὰρ 6r ἐμοῦ (35) τῶν σωζομένων ἐθνῶν ἡ ® χρείττων ἀπαρχή, Πλὴν καὶ τὸ ἕτερον λόγισαι, ὅτι εἰ 1 τὸν χίνδυνον τῆς ἁμαρτίας φοδού- µενος οὐκ ἀναδ Ἐκκλησίας τὴν διοίχησιν, ὅτι ἴσθι εἰδὼς ὅτι πλεῖον ἁμαρτάνεις, ὅστις θεοσεδέσιν, 6» δυνάμενος, οὐ ϐ τὸ χοινῇ πᾶσι συμφέρον. ἘΦ Ὅτ' πως ἀναδέξασθαί σε δεῖ, νου εἷς τὴν τῶν πάντων βοήθειαν (30), ὀρθῶς © σαι 78; Ὅσῳ οὖν μοι ταὶ τόν µε τῆς ἀθυμίας κουφίσεις,

IV. Οἴδα δὲ καὶ αὐτὸς, ὦ Κλήμης 18, λύπας καὶ ἀθυ- μίας καὶ χινδύνους καὶ ψύγους τοὺς ἐξ ἀπαιδεύτων ὄχλων σοι δωρούμενος, οὖς δυνήσῃ γενναίως φέρειν, ἑνορῶν τῆς ὑπομονῆς τὸν ἐκ Θεοῦ σοι μέγαν ἀποδιδό- μένον μισθόν, ᾿Αλλὰ καὶ δικαίως συνενθυμήθητί µ. πότε σου τῆς ξυμμαχίας χρείαν ἔχει ὁ Χριστὸς, νῦν

μὴ ® ἀξίου" τοῦ

τὸν κρείττ

λησίας

αιεῖν οὐ

πλέουσι καὶ χινδυνεύουσι, βοηθεῖν

ν μόνον τό ἴδιον χαὶ οὐ v κίνδυνον πάν- μοῦ τοῦτο ἀξιοῦν μὴ παυομέ-

ρον συγευδοκήσεις, τοτοῦ-

ἔνατο" Περὶ τούτου µε A respondit: Hac de re noli me orarc : hoc enim (iori

statutum est,eoque magis quod exrusas ; quia hiec cathedra non opus habot temerario sedendi in ea cupido, sed viro moribus sancto etin doctrina erudito. Porro da mihi pristantiorem, qui plus te mecum peregrinatus fuerit, et sermones meos au- dierit, ac Ecclesie administrationcz didicerit ; et non cogar te, nolentem bene agere.Sed non pote- ris nunc meliorem quam tu es exhibere. Tu nam- que inter eos qui per meex gentibus servati sunt, locum optimarum primitiarum obtines.Sed et aliud reputa: quod si peccati periculum metuens Eecle- sie gubernalionem non suscipis, ecrtus esto te amplius peccare, qui, cum possis Dei cultoribus, velut navigantibus οἱ perielilJanlibus, suceurere, id facere recusas, quod. iuum est duntaxat consi- derans, et non quod in commune omnibus expedit. Quod autem periculum omnino suscipere te opor- let, me id rogare non cessante in cunctorum sub- sidium, optime novisti. Quanto ergo citius mihi assensus fueris, tanto me tristitia levabis.

IV. Novi autem etiam ipse, o Clemens, quod tibi conciliem molestias et mcerores et pericula et pro- bra ab inerudita plebe importanda ; quae fortiter poteris ferre, respiciens ad patientie magnam mer- cedem tibi a Deo reddendam. Sed et illud mecum. juste considera : quando tuo auxilio opus est Chri-

βίο, nunc cum malus adversus sponsam illius bel- lum suscepit, an in sequenti tempore, quando vi- ς οὐχὶ καὶ — ctoria parta regnabit, nullo acipllus subsidio indi-

INTERPRETATIO RUFINI.

mihi; et eo magis quod excusas: quia hec cathedra eum qui cupit eam ot audacter expetit,non requirit, sed ornatum moribus et in verbo Dei eruditus. Quod si esset alius melior, qui mihi adjutor tam sedu- lus astitisset, si quis tam plene docirine me rationem cepisset,sed et ecclesiesticus dispositiones a me tam plene didicisset habens alium talem,non te cogerem bonum opus suscipere nolentem.Superfluum ergo est alium quaerere; cum primitias eorum, qui ex gentibus per me salvantur, et precipue hujus urbis, te primum obtulerim Deo. Sed et illud intuere; quia si periculum peccali timens, suscipere refugis

cclesi gubernacula; certus esto quia amplius peccas, qui popalum Dei, velut in fluctibus positum et perielitantem, cum possis juvare, subterfugis, tui tantummodo habens considerationem, et non quod in commune omnibus expedit providens. Sed certus esto quod necesse est te suscipere omne periculum, quia nec ego pro salule omnium, ab obsecrando cessabo. Quanto ergo citius mihi acquieveris : tanlo me eitius meerorís et tristitia labore relevabis.

IV. Novi etium hoc, o Clemens, quod tibi tedia et molestias, pericula etiam et opprobria ineruditi vulgi indoeilisque coneiliem ; que tu tamen scio quod fortiter et constanter feres, respiciens ad illam spem, que tibi apud Deum patientis preparat coronam, Sed et illud te cupio mecum justa ratione pers- picere : quando maxime opera tua indiget Christus nunc cum inimieus adversum sponsam ejus commovet bellum, an in futuro tempore, quando jam Christus post vicloriam triumphabit, nec ultra ullius opera in- digebit? Quis non etiam parvi sensus intelligat, quod istud est temporis,in quo operam tnam Christus requirit? Tota igitur mente in presenti necessitate prebe operam tuam,et auxilium in preliis exhibe regi optimo,remuneratiunes magnificas post victoriam reddituro. Libenter ergo suscipe episcopatus ofticium,

VARLE LECTIONES. δ᾽ φιλομαθοῦς var. lect. Turriani et cod. Reg. 804 Cfr. Hom. ur, 65. Tum πὶ

ein κρίττονα, 5 lta Ὁ et duo cod. Regii, εἰ C ex Turr. Pro Epist. pontif. ὴ τὸ εἰ deest iu cod. Hlom. Paris. 7 σύ 0, "Ja Sex RuL, ἐπίσταμαι C οἱ Ὁ, 13 Κ) ἡμὴ 95 βασιλεύει 0.

ὅτε ὁ πονηρὸς κατὰ τῆς αὐτοῦ νύμφης πόλεμον ἤρατο. ς τὸν ἐπιόντα χρόνον, ὅτε μηδεμιᾶς τοῦ λοιποῦ χρείαν ἔχων βοηθεῖ

νικήσας βασιλεύσει 15

5 μή µε C. 88 δυνήση 0, qui Dein λογίσαι 0. Ὁ constanter.

VARIORUM NOTAE.

(83) Πολυμαθοῦς τὸν λόγον. Eodom modo Tur- e! fideli; sed non dabis. Ux utroque autem loco rianus proemio Latino ad Conslitutiones apostoli- — discimus, & prioribus Ecclesie seculis hane in ea cas. At in Prolegomenis Grecis in easdem, i: obtinvisse regulam, quie digniores ac prastantio- μαθοῦς τὸν λόγον, quemadmodum codex Regis. res eoclesiasticis ministeriis profici jubet Cour. Cor. (35) Σὺ γάρ, x. ÷. λ. Scriptor noster Clementem

(34) Δὸς δὲ τὸν κρείττονα. Infr& in Clementina — ex Hebreis natum non senticbat. Ip. homilia 3, cap. 65, rursum Petrus Zaccheum sio (30) Ἐμοῦ τοῦτο ἀξιοῦν, x. v. . Clarum est hec alloqui fngitur: Sim vero mon wis bonus Ecclesie ^ ad preces sanctorum mortuorum non spectare, sed constitui custos, alium pro te indica qui te sit doctior — Rufinus obscuriusconvertit. Cor.

39 8. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBIA. 40

gens? Nonne etiam ex in prasenti tempore ? Omnibus ergo animi viribus in hoc presentis necessitatis tempore festina opem ferre bono regi, magnas romunerationes post ܚ‎ toriam reddere solito. Loto igitur animo episcopa- ium suscipe, opportune eo magis quod Ecclesie dispositionem a me didicisti, ad fratrum qui ad nos confugerunt salutem.

V. Verumtamen et breviter coram omnibus et propier omnes, que ad eam dispositionem perti- nent, in mentem tibi revocabo. Te quidem oportet irreprehensibiliter vivere, et maximo studio omnes vitm occupationes sbjicere, ut non sis fidejussor, neque advocatas, neque ullo alio implicitus βου αὶ negotio. Non enim judicem et cognitorem pecunia- rum vel negotiorum rerumque ad hano vitam pert nentium constituere te vult. Christus, ut preesenti- bus hominum curis detentus, tempus non habeas ad separandos juxta veritatis modum homines bonos a malis, Verum ila quidem ii sibi invicem exhi- beant qui discunt, et te a sermonibus salvos facere valentibus non avocent. Quernadmodum enim tibi impium est, seculares curas suscipere, relicto eo quod facore jussus es : ita singulis laicis pecoatum. est, si sibi invicem etiam in mundanis necessitati- bus presto non sint. Equidem αἱ euncti non cogi- tent facero,uti tu, in rebus in quibus id decet, se- cure ct tranquille vivas, s diaconis edoceantur; quo solius Ecclesie sollicitudinis geras, tum ad

gui ingenii viroclaret, quod A τῷ βραχὺν ἔχοντι νοῦν 8 δῆλον, ὅτ'

νῦν Ἰάσῃ οὖν προαιρέσει ἐν τῷ τῆς παρούσης ἀνάγκης piv τά- Ύννον Ευμμαχῆσαι βασιλεῖ ἀγαθῷ, μισθοὺς μεγάλους μετὰ νίκην ἀποδιδόναι πεφυκότι, Χαίρων οὖν ἐπισκό-

πησον, εὐκαίρως ταύτῃ μᾶλλον, ὡς διοίκησιν Ἔκκλη- σίας παρ᾽ ἐμοῦ μεμαβηκὼς, εἰς τὴν τῶν ἡμῖν προσ- φευγόντων ἀδελφῶν σωτηρίαν,

l πάντων

¥. Πλὴν καὶ βραχέα σε ἴδ διὰ πάντας τὰ τῆς διοικήσεως ὑπομνῆσαι θέλω. ΣῈ μὲν χρὴ ἂνε πιλήπτως βιοῦντα σπουδῇ μεγίστῃ πάσας τὰς τοῦ 7 βίου ἀσχολίας ἀποσείεσθαι, μήτε ἐγγυητὴν γινόμενον μήτε MÀ συνήγορον μηδὲ ἑτέρῳ τινὶ βιωτικῷ παρεμ- πεπλεγμένον πράγματι. Οὐ γὰρ κριτὴν καὶ δικαστὴν χρημάτων ἢ ἀσχολημάτων καθεστάναι σε θέλει τῶν οὖν βιωτικῶν πραγμάτων 6 Χριστὸς, ἵνα, συνεχόμενος εἰς τὰς νῦν τῶν ἀνθρώπων φροντίδας, μὴ εὐσχολῇς χωρίζειν λόγῳ ἀληθείας ἀνθρώπων τοὺς χρείττονας τράγων. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οἱ μανθάνοντες ρεχέτωσαν 15, χαὶ ἀπὸ τῶν σώζειν δυνα-

ἀπὸ τῶν j ἀλλήλοις π' μένων λόγων μὴ ἀπασχολείτωσαν 19. Ὡς γάρ σοι ἀσε- ἐς ἔστι, οὰς βιωτικὰς φροντίδας ἀναδέξασβαι, κατα- λείψαντα 39 ποιεῖν ὃ ἐκελεύσθης, οὕτως ἑκάστῳ λαϊκῷ ἁμαρτία ἐστὶν, ἐὰν μὴ ἀλλήλοις καὶ ἐν ταῖς βιωτι- δ περὶ ὧν χρὴ ἀμέ- ἂν νοῶσιν, παρὰ

χαῖς χρείαις παρίστανται, Καὶ σὲ δὲ ριμνόν εἶναι ob πάν i

τῶν διακόνων μανθανέτωσαν' ἵνα μόνης τῆς Ἐκκλη- σίας τὴν φροντίδα ἔγῃς, πρός τὶ καλῶς καὶ τὸ τοὺς τῆς ἀληθείας λ

4 mo

τὸ διοικεῖν αὐτὴν

out παρέχει

seile eam administrandam, tum ad tradendos sermones veritatis.

VL.Nam si curis secularibus occupatus fueris, et

ie ipsum et. anditores decipies. Conducibiliu enim C

VI Ἐπεὶ, ἐὰν βιωτικαῖς μερίμναις ἀσχοληθῆς, καὶ σεαυτὸν καὶ τοὺς ἀκροατὰς ἐνεδρεύσεις" τὰ γὰρ συµ-

INTERPRETATIO RUFINI. eo maxime quod ecelesiastioas dispensationes a me probabiliter didicisti ; ut salus eorum, qui per nos

confugerunt ad Deum, nequaquam vacillet.

V. Verumtamen et breviter te de ipsius dispensationis ordine coram omnibus commonere necessarium duco. Te quidem oportet irreprehensibiliter vivere : et summo studio niti, at omnes vitz hujus occupa- iiones abjicias ; ne fidejussor existas, ne udvocatus litium fias, neve in ulla aliqua occupatione prorsus inveniaris mundialis negotii occasione perplexus. Neque enim judicem autcognitorem s&cularium nego- liorum hodie te ordinare vult Christus ; uti ne prefocatus presentibus hominum curis non possis verbo Dei vacare, et secunduin veritalis regulam secernere bonos a malis. [sta namquo opera, quz tibi minus

congruere superius exposui studiis, per. que salus omnibus datur.

diis, sollicitudines suseipere sseulares; ita. unicuique laicorum peccatum est, ni operam fideliter. dederint.

his que ad communis vile usum. pertinent, quibus non debes vacare, non intelliguni, per diaconos edocendi sunt;

omnes communiier elaborent. h wt tibi solius Ecclesim sollicitudines derelinquant ;

cus, exhibeant sibi invicem discentes, id est laici, et te nemo occupet ab his Sieut enim tibi impietatis crimen est, neglectis verbi Dei stu

invicem sibi etiam in Te Vero securum facere ex his, Quod si forie ܦ‎ semetipsis hoc laici

quo ipsam, ut dignum est, dispensare sulficias, ei veritatis verbo abundantius possis et studiosius de-

servire.

VL. Si enim mundialibus curis fueris occupatus, et teipsum decipies, et eos qui te audiunt. Non enim

poteris quz ad salutem pertinent, plenius singulis quibusque celeris distinguere :

et ex eo fit ut tu,

fanquam qui non doeueris qu» ad salutem hominum pertinent, deponaris, et discipuli per ignorentiam pereant. Ideireo ergo tu quidem ad hoc solum vacato, uti opportune et sina inlermissione doceas eos

verbum. Dei per quod salutem consequi possint.

Illi Vero cum tanta reverentia tua verba suscipiant,

tanquam qui sciant legatum te et praeconem esse veritatis, et quodcunque ligaveris super terram, esse tiga-

Lum et in celo, εἰ quodcunque solveris, eliam. ibi esse solvendum. (Math.

xvi, 19), quoniam quidem

VARLE LECTIONES.

95 βραγὺ (βραχὺν conj. S) νοῦν ἔχοτι C.

Cod. "Clementnorum Parisiens.; βραχέως conj. O.

τὸ σὲ addidi c. 0. Pronomen deesse recte vidit S. βραχαίας

ο. Cod.

ἰεσθαι 0

7 τοῦ accessit ex Ὁ, Tum ἀποι

804, ἀποσίεσθα. Cod. Clement. Paris. constanter. De hae scripture discrepantia C consuli jubet Salmas.

Not. ad /nseript. Herodis, p. 04 seq. Cír. Constit, apost. τι, Subinde 8 : Scribendum haud dubie, nisi forte totuin. aliquod fini interpretatio hxc est: «et te nemo occupet ab Ἡ ἀποσχολήτωσαν 0, ἀσχολείτωσαν cod. 804, ἀποσχολείτωσαν S. ἢ καταλείψαντι cod. 804

6. Cam. apost. 10. 18 παρασχέτωσαν Q. membrum 'exeidit, σὲ δ᾽ vel καὶ σὲ. Ru-

his studiis, per qua salus omnibus datur, »

AM CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM.

ξφοδιάξειν διὰ καὶ σὺ, ὡς μὴ διδάξ μὴ μαθόντες ἀγνοίας αἰτίᾳ ἀπολ

ܫܣܫ

ἣν ἀσχολίαν οὐ

τὸ συμο

ον, κολασθήστι, οἱ

ται. ܘܐܠ‎ σὺ μὲν

αὐτοῖς 33 εὐσχολῶν @ προκαθέσθητι, πρὸς τὸ εὐχαί- ps παρ

36 καὶ οὕτως ἐπακουξτωσάν δ σου, εἰδύ

ἀληθείας

δεθῆναι, καὶ λύσε κατὰ σὲ τὸν προεστῶτα ταῦτά ἔστι καὶ ὅμοια.

VILTÀ δὲ κατὰ τοὺς πρεσδοτέρους ἔστω τάδε, Πρὸ πάντων τοὺς (38)

ἐπιθυμίας τὰ παγ' ρόντων περὶ γάμου ps γηράσασιν ἀλκαΐχ ® ἔνεστιν ἐπιρομία.

οις γὰρ καὶ Ἵνα

οὖν μὴ

ἡ πορνεία, νομὴν λαδοῦτα καθ τὸν αὐτὸν ἐμδάλλῃ 9 λοιμὸν,

ὑμῶν f.

προασφαλἰζ

ἐρευνᾶτε, μή πως τὸ τῆς μοιχείας λανθανόντως ἐν

ὃν ἢ μοιχεία, τος- vs κολάς

σωφρο- σύστη-

: τοῦ νύμφην νόμφην δὲ λέγω τῆς Ἐκκλησίας px. Ἐὰν γὰρ σώφρων χαταληφθῇ ὑπὸ νυμφίου Qu-

42

δυνηθεὶς 91, A praebere per occupationem non valens, el tu. quasi

qui vtilia non docueris punieris, et qui non edocti erunt, ignorantie causa peribunt. Quocirca tu qui- dem fac ut absque occupatione illis presideas, quo tempestive sermones quibus salvari possint pra- heas: sicque te audiant, scientes, legatus veritatis quodeunque ligaverit super terram, ligatum esse et. incclo, et quodcunque solverit, solutum esse. Tu autem ligabis quee ligari oportet,et solves qua solvenda sunt. Atque ad te quidem, qui praes,quie pertinent, ista sunt, et his similia.

Qui vero ad presbyteros spectant, isla sint. Ante omnia juvenes nuptiis cito jungant, la- quos ferventis in juventa cupiditatis preveniendo. Sed nec de conjugio jam senum curam abjicianl : nam in nonnullis, etiam eum senuerint, valida inest cupiditas. Ne igitur fornicatio, adversam vos grassandi occasione accepta,pestem in vos invehat, precavete, et conquirite, ne forte in vobis occulte adulterii ignis fuerit accensus. Multum "quippe grave peccatum est adulterium : in tantum ut se- cundum in poenis oblineat locum ; quandoquidem primus debetur iis qui in errore degunt, quamvis iemperanter vivant. Quare vos, velut Ecclesia presbyteri, Christi sponsam ad eastitatem exercete. Sponsam autem dico Ecclesie corpus et congrega- tionem. Si enim pudica inventa fuerit a sponso

καὶ ὑμεῖς rego, maximum honorem consequetur; vosque

INTERPRETATIO RUFINI. ct tu, ul dixi, qua oportet ligabis, et que expedit solves. Ad te quidem qui prees ista monita, ct his similia.

VII. Àd presbyteros vero sinl ista. Ante omnia ut pudicitiz studentes, adoleseenles nuptiis jungant; quo calorem ferventis etatis conjugali lege preveniant. Sed ne in provectioribus quidem curam habere hujusmodi negligant ; quia in multis, etiam cum senuerit corpus, coneupiscenlia viget. Ne forle ergo fornicationis labes, occnsione accepta, tanquam venenum pessimum serpat in vobis, cavere ct antevenire necessarium est, ne quod in vobis adulterii oecultum calescat incendium. Et quid in omnibus peccatis adulterio gravius ? Secundum namque in penis obtinet loeum ; quoniam quidem, primum illi habent, qui aberrant a Deo, etiamsi sobrio vixerint. Propter quos vos, o presbyteri, Ecclesiam — excolile, et adornate sponsam Christi ad pudicitiam. Sponsam autem dico omnem Ecclesie congregationem : quisi pudicafueril inventa ab sponso suo, ingentibus ab eo donis εἰ muneribus honorabitur, et vos velut ministri sponse, etamici sponsi, ingenti gaudio ac letitia perfruemini: si vero sponsa hac reperta fuerit eommaeulata. peccatis ; ipsa quidem, tanquam indigna, trudetur α΄ regalibus toris ; vos autem pcnas dabitis, si forie per vestram negligentiam vel desidiam obrepserit contagio smva

σιλέως, τιμῆς μεγίστης τεύξεται,

με-

sint

peccati. VARLE LECTIONES.

Μ΄ δυνηθῆς O. 33 Ita 0 et cod. Reg. 804, αὐτός C. 3 εὐτχολῶν conj. C, cuj. coi. αἱ O εὐσχολεῖν. δὲ ἐπακουσάτωσαν 0, 95 ÷ Consi. apos iv, 111 Epiph. Pana, p. 142. Hom. Clem. 3 98: τ ἀκμαία Ὁ, in ου]. marg. man. reo. παραπλήσια ἐν τῷ ¶ τῶν Διατάξεων, κεφ. # ܗܡ‎ ὑμῖν Ο, 3 ἐμβάλῃ 0.

VARIORUM NOTZ (8) Σὺ δὲ δήσεις, eto. Citatur ἐκ τῶν Κλημεν- τάχει, Constitut, apostol. τν, 41. [em B. Chryso-

^o» ms. Regio 940. Lege cap.2, in epistola Ν conis tom. 111 Bibliothecm sanctorum Pairum, et apud Balsamonem : Magnus quoque. Petrus ad Cle- mentem : Tu quidem eu ligabis qu*e ligare oportet, et solves qua solvenda sunt. Martyrium S. Dionysii Arecpagll : Ὅμως πρὸ τοῦ τὸν µακάριον Πέτρον διὰ τῆς νίκης τοῦ μαρτυρίου καταζιωθῆναι τῆς ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ συνδιαγωγῆς, τῷ μακαρίῳ Κ ι τὴν ἐξουσίαν τῆς Ἐκκλησίας παρὲ ρίου 7 "In393

stomus,homil. 59 {η Genesim his elegantibus et ao- commodalis verbis : Μὴ τοίνυν ἀμελῶμον τῶν νέων, ἀλλ᾽ ἰδόντες τῆς χαμένου τὴν πυρὰν, πρὶν ἢ εἰς ἀσέλ- 0302 < quem. κατὰ 3 E

δέξωνται ἐξ ἀ ܒ‎ ζοντες ἀρχοῦσαν παραμὺ- Wire, καὶ δυναμένην τῆς σαρχὸς τὰ σαιρτήματα κα- παστ v, καὶ κολάσεως ἐκτὸς εἶναι, Verum Ebioni- farum birreseos Clementinis insperse mos fuit, adolescentulos ad nuptias ante etatem cogere, teste S. Epiphanio, Panarii p. 142, quem morem a Judieis

τὴν. ἐξουσίαν αἰωνίως δωροῦμαί E

ὃν ἂν δήσῃ ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται acceperant. Morum de ταχυγαμίγ lege Georgium ῥανοῖς, Cor. Sgneellum, Chronographizg p. 84. Ip. (38) Τοὺς νέους πρὸς γάμον ζευγνύτωσαν ἐν

Ῥαπποι. On. 11. 3

43 8. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBIA.

grandi lattía, volut invitati ad nuptias, fruemini, A γάλης εὐφρασίας, ὡς 9

Si vero in peccato deprehensa fuerit, ipsa quidem ejicietur ; vos autem penas dabitis, si fore per vestram negligentiam peccatum commissum fucrit.

111], Quoeirea ante omnia de pudicitia. solliciti estote. Quippe apud Deum admodum grave quid censetur fornicatio, Cieterum species fornicationis multe sunt, ut οἱ ipse Clemens vobis enarrabit. Aitamen primum adulierium est,'virum non sola sua uti uxore, et. uxorem non solo uti viro. $i quis castus exstiterit, humanus etiam fieri potest ; propter quod eternam consequetur misericordiam. Quemadmodum autem adulterium magnum malum est, ita humanitas maximum bonum. Idcirco dili- gite omnes fralres vestros sanctis et misericor- dibus oculis, orphanis quidem parentum, viduis autem virorum curam exbibentes (4), prebentes alimoniam eum omni liberalitate; etate vigenti- bus conjugium providentes ; atque inter illos iis qui arlem nesciunt, commenti per vile instituta occasiones ad vivendi necessitatem : artifici ope- ram, debili misericordiam,

IX. Scio autem vos hac facturos, modo charita- iem vestra in mente statueritis: ad quam intro- ducendam unus estmodus accommodatus,mensze et salis in commune perceptio. Quare studete inter

γάμων,‏ ܐ "En δὲ ἡμαρτηχυῖα φωραθῇ, αὐτὴ μὲν ἔκθλητος‏ ὑμεῖς δὲ δώσετε, δι, εἴ πως παρὰ τὴν‏ , ὑμετέραν ἀμέλειαν γέγονεν ἡ ἁμαρτία,‏ VIII. Ad πρὸ πάντων περὶ σωφροσύνης φρον-‏ 46 εἶζετε: λίαν γὰρ παρὰ τῷ Θεῷ χαλεπὴ ὥρισται ἡ‏ Πορνείας δὲ @ εἴδη πολλὰ, ὡς καὶ αὐτὸς‏ .4

ἔσται, 3)

πορν Κλήμης ὑμῖ τὸ 5 ἄνδρα μὴ ἰδίᾳ μόνῃ χρήσασθαι γυναικὶ, καὶ γυ- ναῖκα μὴ ἰδίῳ μόνῳ χρήσασθαι ἀνδρί, Ἐὰν σώφρων ἧ τις, καὶ φιλάνθρωπος γενέσθαι δύναται, οὗ εἴνεχεν τεύξεται, Ὡς δὲ

ἵν διηγήσεται, Πλὴν πρώτη go

ἐλέους αἴω:

μέγιστον ἀγαθόν.

Διὸ ἀγαπᾶτε πάντας ὑμῶν τοὺς ἀδελφοὺς καὶ ἐλεήμοσιν ὀφθαλμοῖς, τοῖς μὲν ὀρφανοῖς ποιοῦν- τες τὰ γονέων, ταῖς ὃὲ χοντες μετὰ τάσης εἰ ἀκμαίοις τοὺς γάμους, καὶ τοῖς αὐτῶν

δευμάτων ἐννοηύμενοι τὰς προφάσεις τροφῆς" τεχνίτῃ ἔργον, ἀδρανεῖ

διὰ τῶν ἀναγκαί

τῆς

ἔλεος.

ΙΧ. Οἶδα δὲ ταῦτα ποιήσειν ὑμᾶς, Bv ἀγάπην εἰς τὸν ὑμέτερον ἱδρύσητε νοῦν, πρὸς δὲ τὴν 57 αὐτῆς εἴσοδον μία τίς ἐστιν ἱκανὴ πρόφασις, ἡ «8 χοινὴ τῶν ἁλῶν μετάληψις. Διὸ σπουδάγετε πυκνότερον συνέ-

στιοι ἀλλήλων γίνεσθαι, ὡς δύνασθε, ὅπως αὐτὴν μὴ ἀπεμπολήσητε' αἰτία γάρ ἐστι τῆς εὐποιίας, ἡ δὲ εὖπι Κοινοὺς οὖν πάντες πᾶσι φοῖς τοὺς ἑαυτῶν παρέχετε πρόσκαιρα δωρούμενοι, αἰώνια

vos frequentius convivia agitare, quantum po- iestis ne charitatem amittatis : causa enim est benef(icentiz, beneficentia vero salutis. Cuncli ergo cunclis in Dco fratribus communom vostrum pro- bete victum, scientes quod,temporalia dando,ster- βίους, na consequimini. Multo magis nuirite esurientes, ἃ λήψεσθε, Πολλῷ μᾶλλον πεινῶντας τρέφετε, καὶ

(a) Eecl. 1v, 10.

ux

INTERPRETATIO RUFINI.

VIII. Idcirco igitur ante omnia sobrietatis et pudicitia sollicitudinem gerite. Valda enim. apud Deum grave crimen ducitur fornicatio : cujus species sunt quidem plures, sieut et ipse vobis Clemens dili- genter exponet. Verumtamen prima species adulterii est, virum propria solummodo uxore non esse eon- tentum, οἱ mulierem non proprio tantur servare se viro. Si ergo castus fuerit quis, potest et humanus et misericors fleri, per quod et ipse aternam ἃ Deo misericordiam consequatur. Sane sicut adulterium το nenum cunctis malis perniciosius est, ita amor fraternus et charitas tolius boni fastigium tenet. Lt ideo diligite omnes fratres vestros, et cum religione et misericordia respicite ad omnes. Orphanis exhi- bete vosmetipsos parentes. Viduis, virorum euram impendile, cum omni castiale (σωφροσύνης), qum necessaria sunt prebentes. Junioresamen viduas (ταῖς ἀκμαίαις) nuptiis copulate. llis qui ignorant artilieia, exquiriie honestasaliquas occasiones, quibus vicum necessarium quarant: arülieibus vero operam providete, debilibus misericordiam facite.

IX. Scio autem hac omnia facturos vos, si charitatem pre cmteris et ante omnia in vestro corde figatis : cujus charitatis et recipienda ot habendi maximum erit fomentum, si frequenter inter vos- melipsos communem cibum vestrum menpsamque faciatis. ELin quantum unusquisque prevalet, cre- brius panes ac sales suos cum suis fratribus sumat. Per hzc enim precipue charitas comparatur, et causa tolius boni in hujusmodi communione consistit. Ubi autera pax et bonitas, ibi et salus. Propter quod communes facite cibos vestros,cum hisqui secundum Deum fratressunt ; quia per hac temporalia Offieia, pacis et charitalis fructibus,gaudia eterna merebimini.Multo autem sollieitius esurientes reficite, οἱ sitientibus potum date, nodis vestimentum { egros visitate ; et eos, qui in earcere sunl, prout possi- bile est, juvate; peregrinos satis prompte in domibus vostris suscipite.Et ne omnia nunc singillatim di- cam omne bonum, ipsa per se si in vobis fuerit charitas vos docebit: sicut e contrario eos, qui a salute alieni sunt, omne malum facere, odium docct.

VARLE LECTIONES.

6, 99 ἐκθλητός ἐστι 0, ?! Ita 0 οἱ cod. Reg. 804, δώσητε C. Subin- i om. 0, in cu. marg. nan. rec. ἐν τῷ ς΄ τῶν Διατάξεων,

luf. Idem ܧ‎ juni cod. 804 et Turriani 9 τῆς Cl, quem S male

9? Q c. Raf. perfruenini, de εἶ πῶς 0 et Ruf, μή πως C. 9 κεφ, κη΄, 98 τόν ὃ, 9 κόν Ὁ, qui paulo post om. ἀγαθόν. 85 σωφροσύνης res tamen viduas nuptiis copulate, » quasi legerit ταῖς ἀμαίαις S. 99 τέχνοις O ο, libro. Vulgatam leei.exhibet οἱ Ruf. [π marg. Ottoboniani : ἐν τῷ v κεφ, β΄. confundit 0 Cot. 98 ἡ accessit ex 0. Deinde ἁλῶν O οἱ cod. 804, ἄλλων C in textu.

45 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 46

ν 90, φυρνοῖς ἔνδυμα

τοὺς vo- A et sitientibus potum date, nudis indumentum ; πτεσῆς, τοῖς ἐν φυλακαῖς ἐπιφαινό- — wgrotos visitate; iis qui in carcere sunt inter-

τοὺς ξένους μετὰ má- — venientes pro viribus suecurrites peregrinos omni‏ ܕ υτῶν οἴκους λαμβάνετε. — cum alacritate in domibus vestris suscipite. Verum‏ πλὴν, ἵνα μὴ τὸ κατ’ εἶδος λέγω, πᾶν καλὸν d φιλαν- πὸ singulatim dicam, omne bonum ut faciatis do-‏ θρωπία ὑμᾶς ποιεῖν διδάξει, ὥσπερ ἡ µισανθρωπία — cebit vos charitas erga homines ; quemadmodum‏ τοῖς μὴ βουλομένοις σώζεσθαι τὴν καχοπραξίαν ὑπο- — apud eos, qui salvi esse nolunt, odium erga ho-‏ δείκνυσιν, mines male agere suggerit.‏

Χ. Οἱ πράγματα ἔχοντες ἀδελφοὶ ἐπὶ τῶν ἔξου- X. Fraires qui lites babent, apud potestates 888 σιῶν κοσμικῶν ! μὴ κρινέσθωσαν, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν τῆς — culinon judicentur, sed ab Ecclesio presbyteris Ἐκκλησίας πρεσθυτέρων (89) συµθιδαζέσθωσαν παντὶ — concilientur quocunque modo, quibus prompte τρόπῳ, ἐτοίμως αὐτοῖς πειθόμενοι, Πλὴν καὶ τὴν obediant. Ad hzc avaritiam ita fugite, nt que πλεονεξίαν οὕτως φεύγετε, ὡς προφάσει προσκαίρου — occasione temporalis lueri possit eternis bonis pri- χέρδους ἀπὸ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ζημιοῦν δυναµέ- — vare. Stateras, mensuras, libras, pondera justa se- νην. Ζυγὰ, µέτρα, σταθμία ?, τὰ τῶν ῥοπῶν δίκαια — dulocustodite; in depositis bene vos gerite πο fi- ἐπιμελῶς quid 2e τὰς παρακαταθήκας εὖ- ῃ deliter. Atque hiec et similia usque ad finem facere ἠνωμονεῖτε, Πλὴν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια ^ Bustinebitis, si de futuro por Deum judicio mo- µέχρι: τέλους ποιεῖν ὑπομενεῖτε, ἐὰν ἀχώριστον — moriam perpetuam corde retinoatis. Quis enim μνήμην περὶ τῆς ἐν θεοῦ γινο peccet, certo persuasus quod a Deo justo; qui Τίς γὰρ ἂν ἁμαρτήσῃ nnue solus patiens οἱ bonus est, in consumma- μένος 9 ὅτι ἐκ Θεοῦ δικαίου, τοῦ νῦν 38 μόνου tione seculi judicium fore definitum est? αἱ boni µακροθόµου καὶ ἀγαθοῦ, & τοῦ βίου συντελεί — deinceps ineffabilibus bonis perpetuo fruantur ; qui ὡρίσθη γενέσθαι 5 χρίσις, ἵνα οἱ ἀγαθοὶ τοῦ λοιποῦ — voro peccatores inventi fuerint, tanquam mali τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν ἀῑδίως ἀπολαύσωσιν, οἱ 0$ — inenarrabili supplicio afficiantur in. sempiternum. ἁμαρτωλοὶ εὑρεθέντες ὡς κακοὶ, ἀποῤῥήτου xoÀá- ^ Etista quidem ita se habere, nisi veritatis pro- σεως τεύξωνται 9 τὸν αἰῶνα Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως — pheta futurum jurejurando affirmasset, forte par ἔχειν, el μὴ ὁ τῆς ἀληθείας προφήτης ἐνόρκως εἰρή- eratdubitare. χει 7 ἔσεσθαι, τάχα ἂν εὔλογον ἦν ἀμφιθάλλειν.

ΧΙ. Διὸ προφήτου ἀληθοῦς * ὄντες µαθητ ενοι τὴν διχόνοιαν ἐξ ἧς γί προθύμως τὸ ©

ενοι 199, ὡς δόνασθε, βοηθεῖ μι ] 7

σης προθυμίας εἰς τοὺς

καρδίαις ἔχητε.

. ἀπο- XI. Quocirca cum sitis veri prophete discipuli, ^ κακοπραξία, — deposita vacillatione animi, ex qua mala opera Ei δὲ περὶ τῶν oriuntur,alacriter bene agere recipite. Quod si Tu ὑμῶν, μὴ ܐܐܘ‎ C circa ea quie futura diximus aliquis vestrum am-

INTERPRETATIO RUFINI.

X. Si qui ex fratribus negotia habent inter se, apud cognitores seculi non judicentur,sed apud presby- teros Ecclesi: quidquid illud est dirimatur,et omni modo obediant stalutis eorum. Super omnia autein avaritiam fugite, quie homines, occasione prosentis lucri, ab «ternis separatbonis. Pondera, mensuras, stateras, pro locis (τόπων) quibusque wquissima custodite ; deposita fideliter restituite. Qus omnia, οἱ si qua sunt his similia, ita demum sollicite et diligenter implebilis, si futurum Dei judicium, sine intermissione, in vestro corde volvatis. Quis enim peccare poterit si semper ante oculos suos Dei judicium ponat ? quod in fine mundi certum est agitandum, ut tandem qui in hac vita bene egere,conse- quantur reposita bona ; peccatores aotem ut consequantur preparatas et reconditas ponas. Dequibus ita füturum dubitare omnino non possumus ; siquidem hio omnia ila esse ventura, verus nobis propheta

redixerit.

ἘΠΕῚ Und ανα, qui estis veri propheta» discipuli, abjicite a cordibus vestris ante omnia, discordias et animorum dissensiones, ex quibus omne opus malum procedit, et benignitatem ac simplicitatem tota mente servate. Quod si forte alicujus eor, vel livor, vel infidelilas, vel aliquod malum ex his que su- erius memoravimus, latenter irrepserit, non erubescat qui anime suc curam gerit confiteri hec uio qui praest, uL ab ipso per verbum Dei, ct consilium salubro curetur; quo possit fide in- tegra, et operibus bonis, penas eterni ignis effugere, et ad perpetua vite premia pervenire.

VARLE LECTIONES.

£ ἀναδέξασῇ

εἰρημένων ἔσεσθαι ἀμφιθάλ

et ex Hom. xi, 4; xit, Ἰοσμικῶν κατὰ τὸ ἐν τῷ ܬܐ‎

VARIORUM ΝΟΤΗ. (39) Ὑπὸ τὼν... πρεσθυτέρων. Hocipsum Clement. — apud presbyteros concilientur, et presbyteri concilia- homi. 3, cap. 67, ita explicatur: Si (fratres) de — tionem αἱ episcopum referant. Cour. tis in quibus injuria afficiuntur, cupiant judicari,

41 5. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA.

bigit, non erubescat confiteri, si quidem curam A δεσθεὶς ὁμολογήτω, εἴπερ τ'

habet anime sum, et a preposito satisfiet ipsi ; sin vero recte credidit, confidens vivat, quasi qui magnum condemnationis ignem effugerit, et in telernum bcnorum Dei regnum sit ingressurus. XIL Porro Ecclesie diaconi episcopo sint, scite Oberrando, oculi ; singulorum Ecclesie. hominum opera perscrutantes, quis peccato proximus sit, quo ἃ preside admonitione preventus peccatum forte non perficiat. Ecclesi: desertores corrigant, ut non desistant congregati audire sermones, quo animi molestias, quz passim cordi ex mundanis casibus et pravis colloquiis incidunt, verbo veri- tatis possint purgare ; si etenim multo tempore in- culti manent, ignis materia fiunt. Quinetiam dia- coni corpore egros perquirant et ignoranti plebi indicent, ut appareant atque visitent; el necessaria ex presidis sententia preboeant, Hoc vero quam- via clam eo fecerint, non peccabunt. ἰδέα. equidem et illis similia diaconis cure sint. μένου γνώμῃ παρεχέτωσαν, Τοῦτο δὲ κἂν λάθρα οὖν καὶ τὰ τούτοις ὅμοια οἱ διάκονοι προνοήτωσαν 19, XIII. Qai alios in religione instituunt, ipsi prius instructi alios instruant: quia de hominum animis agitur. Oportet quippe ad multas discentium sen- tentias et voluntates aptari eum, qui verbum Dei subministrat et docet, Sit ergo necesse est cate- chista valde doctus, irreprehensibilis, multa exper-

A

ροφορηθήσεται" πολιτευέσθω, ὡς μέγα καταδίκης πῦρ φεύγων καὶ εἰς ἀΐδιον ἀγαθῶν 5 Θεοῦ βασιλείαν εἰσερχήμενος.

XU. Οἱ μὲν οὖν τῆς ᾿χκλησίας διάκονοι τοῦ ἐπι- σχόπου, συνετῶς 1? ῥεμθόμενοι (40), ἔστωσαν οἱ 1: ὀφθαλμοὶ, ἐχάστου τῆς Ἐκκλησίας πολυπραγμονοῦν- τες τὰς πράξεις, τίς μέλλει ἁμαρτάνειν, ἵνα, νου- θεσίᾳ καταληφθεὶς ὑπὸ τοῦ προκαθεζομένον, τάχα οὐ μὴ τελέσῃ 13 τὸ ἁμάρτημα' τοὺς λειποτάχτας ἔπι- στρεφέτωσαν, τοῦ μὴ ἐπιλείπειν τοὺς 13 συνερχομέ- νους τῶν λόγων ἐπακούειν, ὅπως τὰς ἐχάστοτε τῇ γαρδίᾳ προσπιπτούσας ἀθυμίας ἔκ τε βιωτικῶν 89 συμπτώσεων καὶ ὁμιλιῶν χαχῶν λόγῳ f^ ἀληθείας καθαίρεσθαι δύγωνται ἐπεὶ γάρ, ἂν χρόνῳ πολλῷ εὔσωσιν 15, πυρὸς ἔργον γίνονται, Τοὺς δὲ καὶ

σάρκα νοσοῦντας μανθανέτωσαν καὶ τῷ ἀγνοοῦντι πλήθει προσαντιδαλλέτωσαν, ἵν’ 38 ἐπι- φαίνωνται, καὶ τὰ αὐτοῦ ποιῶσιν, οὐχ. ἁμαρτάνουσιν 17.

χῆς, καὶ ὑπὸ τοῦ προεστι εἰ δ' ὀρθῶς πεπίστευκε, θαῤῥ

χατὰ

τα ἐπὶ τῇ τοῦ

ΧΗΙ, Οἱ κατηχοῦντες πρῶτον χατηχηθέντες κατη- χήτωσαν 39: ὅτι περὶ ψυχῶν 9 ἀνθρώπων τὸ ἔργον" πρὸς γὰρ τὰς πολλὰς τῶν µανθανόντων γνώμας συναρμόζεσθαι δεῖ τὸν τῶν λόγων ὑφηγητήν, Ἠολυ- uat οὖν καὶ ἀνεπίληπτον, πολύπειρόν Ἡ τε καὶ δῆ- λον τὸν κατηχοῦντα εἶναι δεῖ, ὡς αὐτοὶ εἴσεσθε 33

ΙΝΤΕΒΡΗΕΤΑΤΙΟ RUFINI.

XII. Diaconi vero Ecclesie, tanquam oculi siut episcopi, oberrantes et circumlustrantes cum vere- eundia, actus totius Ecclesiz, et perscrutantes diligentius, si quem videant vicinum fleri precipitio, et proximum esso peccato ; ut referant haee ad episcopum,ut commoneri ab eo possit is, qui In preecipitium Japsurus est, ut revocetur et non corruat in peccatum, Negligentiores quoque, et eos qui rarius ad au- diendum verbum Dei accedunt, nec sollicite ad episcopi tractatum conveniunt, ipsi commoneant et hortentur. Si enim assidui sint ad audiendum, non solum vite eterne ex salubri commonitione capient luera, verum οἱ quecunque illa sunt tristitia vol rncrores, qui ex prasentis vitie necessitatibus, et cla- dibus temporum veniunt, queque malorum sermonibus, in corde suo velut jacula defixa cireumferunt, abjicientur omnia, predicatione veritatis, ct vite eterne doctrin& et eruditione purgata. Alioquin si multo tempore auditum subtrahant a verbo Dei, ut remaneant ín cultu vitiorum, sine dubio spinis erunt ac sentibus occupati : et quid aliud, nisi ad ignem,talis hec terra preparabitur ? De his ergo,ut diximus diaconibus cura sit. Sed et eos qui secunium carnem egrotant, ES perquirant, ei plebi, si forte ignorat, indicent de his ; ut etipsi visitent eos, et qua necessaria sunt prebeant eis, cum conscientia ejus qui presi ; quod tamen, etiamsi elam fecerint, non peceabunt. Sed et de peregrinis similiter epis- copo suggerant refovendis ; et cetera his similia, quz ad cultum Ecelesiz, et disciplinam ejus pertinent diaconis eure sint.

XIII. Qai catechizant, hoc est, qui verbo instruuntincipientes, primo oportet ut ipsi instructi sint : de anima enim agitur hominum : et oportet eum qui docet, et instruit animas rudes, esse talem, ut pro ingenio discentium semetipsum possit aptare, et verbi ordinem pro audientis capacitate dirigere. Debet ergo ipse apprime esse eruditus et doctus irreprehensibilis, maturus, impavidus (ἄδειλος); sicul ipsi probabitis fore Clementem hunc post mo. Maltum est autem, si ego nunc desingulis, que unusquisque habere debeat, prosequar. Verumtamen illud est quod pre ceteris ab omnibus vobis cupio in commune servari, ut concordiam teneatis; per quod solum polestis portum quietis intrare, et civitatem Regis gummi, que pax nominatur, habitare.

VARLE LECTIONES.

# ἀῑδίαν ἀγαθήν C. 19 eum. verecundia Wuf., quasi legerit σὺν αἰδοῖ, Cír. Const. apost. τι, 44, Hom. 17,67.S. !totaddidi ¢. Ὁ. "3 τελεύσῃ α. 45 Expungendum τούς, nisi alia corruptela in reliquis latet. S. !*Tta 0 et Ruf. pradicatione veriatis, λόγια Q. 15 ὠχερσεύόωσι Ὁ, 15 ἵνα d. ^ aoc 8, ἁμαρ- πάνωσιν C. Tum addidi οὖν e. Ὁ, !5 προνοείτωσαν Ὁ ! χατηχείτωσαν O. 39 ψυχῆς 0, 9 πέπειρόν C, Subinde ἄδειλον (impavidus) Ru, quod commendat S. 33 Lectionem εἴσεσθε, ut ipsi experiemtni, lar- gitus est 0. Ita Cotelerii conjectura non opus est, qui infinitivo ἔσεσθαι expresso, post αὐτο. deesse δο- Ἀνμάσετε vol quid simile opinabatur, Sicut ipsi probabitis fore Clementem hunc post me. Ruf.

VARIORUM NOTAE.

0 Συνετῶς ῥεμθόμενοι, Hac de re Clement. — Consl.apost,, cap. 44,ορίπιας : Sit diaconus episcopi

homil. 3, cap. 67, istud constituitur : Diaconi cir- — auris et oculus etos, cor pariter et anima : ut episco-

cumambulantes considerent [ratrum corpora et ani- — pusin pluribus quam par est ac minutioribus negotiis Tas, atque episcopo denuntient. Quocirca, lib. rr — non occupetur. Cour.

49 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 50

Κλήμεντα gez ἐμὸ κατηχεῖν

ἐμὲ νῦν τὸ wav" εἶδος λέγειν. Πλὴν ἐὰν ὁμο- νοήσητε, δυνήσεσῦς εἰς τὸν τῆς ἀναπαύσεως ἐνεχθῆ- ναι λιμένα, ἔνθα μεγάλου Βασιλέως ἐστὶν εἰρηνικὴ 35 πόλις.

XIV. Ἔοικε 1* γὰρ ὅλον τὸ πρᾶγμα τῆς Ἐκκλησίας νηὶ μεγάλῃ, διὰ σφοδροῦ 3" χειμῶνος ἄνδρας φερού- σῃ ἐκ πολλῶν τόπων ὄντας καὶ μίαν 99 τὴν 36 ἀγαθῆς βασιλείας πόλιν οἰκεῖν θέλοντας. Ἔστω μὲν οὖν ὑμῖν ὁ ταύτης Δεσπότης Θεὸς, καὶ παρεικάσθω ὁ μὲν ܟܠܐ‎ δερνήτης 31 Χριστῷ, à πρωρεὺς ἐπισκόπῳ, οἱ ναῦται πρεσβυτέροις, οἱ τοίχαρχο: διακόνοις, οἱ ναυστολόγοι τοῖς κατηχοῦσιν, τοῖς ἐπιδάταις τὸ τῶν ἁδελφῶν πλῆθος, τῷ βυθῷ ὁ κόσμος, αἱ ἀντίπνοιαι τοῖς πει- ρασμοῖς 33, οἱ δὲ διωγμοὶ καὶ οἱ κίνδυνοι καὶ αἱ 39 παντοδαπαὶ θλίψεις ταῖς τρικυμίαις, τὰ δὲ ἀπόγεια 3 τῶν χειμάῤῥων καὶ τὰ φυσήματα ταῖς τῶν πλάνων καὶ τῶν ψευδοπροφητῶν ὁμιλίαις, τὰ δὲ ἀχρωτήρια καὶ τὰ τραχέα τῶν τύπων τοῖς ἐν ὑπεροχαῖς δεινὰ ἀπειλοῦσι δικασταῖς, διθάλασσοι δὲ καὶ θηριώδεις τό- mot τοῖς ἀλογίστοις καὶ ἑνδοιάζουσι περὶ τῶν τῆς £ ἀληθείας ἐπαγγελμάτων. Οἱ ὑποκριταὶ τοῖς πειρα- ταῖς παρεικασμένοι νοείσθωσαν" πλὴν ἰσχυρὰν ἴλιγγα καὶ ταρταρείαν 9* Χάρυδδιν καὶ φόνια προσρήγµατα καὶ θανατώδεις διαλύσεις μάνας 88 τὰς ἁμαρτίας εἶναι Ἵνα οὖν οὐρίᾳ δὲ πλέοντες εἰς τὸν λιμένα πιζομένης πόλεως ἀκινδυνότερον ἐνεχθῆ: ἐπηκόως εὔχεσθε" εὐχαὶ δὲ ἐπήκοοι γίνονται ταῖς ܟܠ‎ πραγίαις,

XV. Εὐσταθείτωσαν 86 οὖν οἱ ἐπιδάται ἑδραῖοι ἐπὶ

ἔστιν

τῶν ἰδίων χαθεζόμενοι τόπων, ἵνα μὴ

ἀταξίᾳ σει- εροκλινίαν παρέχωσιν, Οἱ γαυστολόγοι τοὺς μισθοὺς ὑπομιμνησκέτωσα». ΟἹ διάκονοι μηδὲν ἀμε- λείτωσαν ® 38 ὧν ἐπιοτεύθησαν, οἱ πρεσβύτεροι

λοντα, Πολὺ γὰρ A tus et perspicuus; sicut ipsi experiemini fore Cle-

mentem, postme catechiste officio funeturum. Lon- gum enim est nune me singula recensere. Verum 8i concordiam tenueritis, poteritis portum quietis attingere, ubi Regis summi exstat urbs pacifica.

XIV. Similis namque est totus Ecclesi& status navi magne, que, per validam tempestatem fert vi- ros diversorum locorum unam boni regni civitatem. incolendi cupidos. Sit ergo vobis navis Dominus Deus : et assimilentur gubernator quidem Christo, proreta episcopo, naute presbyteris, prefecti late- rum diaconis, naustologi catechistis, vectoribus universa fratrum multitudo, mari mundus, venti adversi tentationibus, persecutiones vero et peri- cula et omnigens alflictiones decumanis fluctibus, ex continenti venientes torrentes et flatus sermoni- bus seductorum ac pseudoprophetarum, ai pro- montoria et loca confragosa judieibus dignitate eminentibus et crudelia minantibus,loca autem bi- maria et fera iis hominibus qui ratione carent ac de promissionibus veritatis dubitant; hypocrita pi- ratis similes habeantur: sed et validum vorlicem et tartaream Charybdin et cruenta fragmina et mor- liferas subversiones sola esse peccata existimate. Quo igitur vento secundo navigantes in urbis spe- rate portum absque gravi periculo deferamini, orate precibus qua exaudiri digne sinl: preces au- tem tales fiunt bonis operibus.

Ttaque in quiete firmi maneant epibate, in loeis sedentes, ne perturbaio ordine con- cussum et ad alterum latus inclinationem excitent. Naustologi de mercede commoneant, Diaconi nihil eorum qui ipsis credita sunt negligant. Presbyteri

INTERPRETATIO RUFINI.

XIV. Similis namque est omnis Ecclesie status navi magne, qui per undosum pelagus, diversis o locis et regionibus viros portat, ad unam potentis regis urbem properare cupientes. Sit ergo navis hujus dominus ipse omnipotens Deus, gubernalor vero sit Christus; tam deinde prorete officium episcopus impleat ; presbyter! nautarum, diaconi dispensatorum teneant locum : hi qui catechizantnautologis con- ferantur; epibatis autem) totius fraternitatis multitudo sit similis: ipsum quoque mare hic mundus habeatur ; ventorum vero varietates et lurbinum, diversis tentationibus conferantur; persecutiones ac tribulationes et pericula, fluctibus exequentur ; terreni vero spiritus, qui vcl de torrentibus, vel de con- vallibus spirant, pseudoprophetarum el seductorum seu prave doctrine verba ducantur; promontoria vero et loca coníragosa, hi qui in potestatibus seculi sunt judices, et pericula minantur ac mortes; bithalassa vero loca, quz duplicibus und fallacis estibus verberantur, dubiis mente et de promissionum veritale nulantibus conferantur, atquehis qui irrationabili fidem nostram ratione discutiuut:; hypocrite vero et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vero rapidus vortex et tartarea Charybdis, et saxis illisa. naufragia, ac mortifere subversiones, quid aliud zstimanda sunt, quam peccata? Itestat igitar ut hec naxis cursu prospero, tuta possit portum desideratz urbis intrare: ita Deo precem fundere convenit na- vigantes ut mereantur audiri : audiri autem & Deo ita demum merebitur quis, si orationes ipse bonis moribus et bonis operibus adjuventur.

XV. Sed ante omnia, cum quiete et silentio epibate, id est laici, in suis unusquisque resideant locis: ne forte per inquietudinem et inconditosinutilesque discursus, si passim vagari coeperint, vel ab officio 8110 nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa demergatur. Nautologi de mercedibus commoneant : et nihil omnino Sub ad diligentiam, vel disciplinam pertinet, diaconi negligant. Presbyteri velut naute, aptent singula ad instructionem navis diligenter et instruant que in suo tempore requirenda sunt. Episcopus tanquam proreta vigilanter et sollicite gubernatoris verba custo- diat Christi. Salvator Dominus, gubernator Ecclesie sum, diligatur ab omnibus, et ipsius solius pre- ceptis ac jussis credat et obediat omnis Ecclesia: Deo quoque indesinenter supplicetur a cunctis de

VARLE LECTIONES.

35 εἰρήνη O. 36 0 in marg. mon. rec. ἐν τῷ β τῶν Διατάξεωε, ἔν κεφ. νζ΄ 35 σφοδρῶς Ὁ. 3 τινά C. Postea ἔστω μὲν ἡμῖν O. 5] κυθερνύτης O. 38 περισπαγμοῖς 0. 3 αἱ adjunxi ex Ὁ. 9918 0 etex conjectura C, ἀπόγια id. in lextu. Tum ταῖς ὁμιλίαις Ὁ c. Β, αἱ — ὁμιλίαι 0, τῶν ante ψευδοπροφητῶν ac- cessib ex Ὁ. *! τῶν 0. 3? lta S, cac C, ταρταραιαν Ὁ, 9* Conjectaverim νεώς. S. Tum post ἁμαρτίας 0 praebet αἰτίας, ?* οὔρια Ὁ, 85 Εὐσταθήτωσαν C. Postea οἰκείων pro ἰδίων Ὁ, 3 ἀμελήτωσαν C.

δι 8. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBiA. 52

velut naute diligenter preparent uuicuique neces- A ὥσπερ ναῦται!

saria. Episcopus tanquam proreta vigilanter solius gubernatoris doctrinam secum reputet. Christus uc Salvator ut gubernator diligatur, solusque in iis qua dicit eredatur. Cuncti vero Deum de prospera navigatione orent. Navigantes omnem angustiam exspectent, ut qui magnum ac turbidum pelagus iransfretent, mundum scilicet: interdum. quidem afflicti, persecutionem patientes, dissipati, esurien- tes, sitientes, nudi, coangustali ; rursus autem in- ierdum adunati, congregati, quieti; sed eL nau- seantes, vertigine alfecti, vomentes, hoc est confi- tentes delicta tanquam morbidam bilem, peccata dico ex amaritudine profecta et mala ex inordinatis cupiditaiibus accumulata, quie per confessionem. veluti evomentes a. morbo allevamini, recipientes salutarem ex sedulitate sanitatem,

XVI. Cuncti tamen scitote, plus vobis omnibus episcopum laborare ;quoniam unusquisque vestrum suam patitur molestiam, ille vero suamet singulo- rum. Quocirca, o Clemens, ita preside, e£ unicui- que pro viribus sis adjutor, qui omnium sollieitu- dinibus onustus es. Unde quod hanc dispensatio- nem suscipis, 8610 me gratiam accipere, non daro ; sed conlide et fortem te presta, Lanquam qui scias quod tibi Deus, in requietis portum appellenti, re- tribuel summum bonorum, mercedem stabilem, quandoquidem pro universorum salute majorem suscepisti laborem. Adeo ut si. multi ος fratribus te ob supremam justilium odio habuerint, eorum quidem odium nullatenus te leet, justi autem Dei amicitia multamtibiconducet, Itaquenitere laudem injustitia partam depellere, per justam vero admi-

nistrationem sectari utilem laudem ex Christo pro- venientem.

αταρτιζέτωσαν ἐπιμελῶς τὰ χρήζοντα ἑκάστῳ. Ὁ ἐπίσχοπος ὡς πρωρεὺς ἐγρηγορὼς τοῦ κυδερνήτου μόνου τοὺς λόγους ἀντιθαλλέτω, Ὁ Χρι- στὸς 9 καὶ 3 Σωτὴρ, κυδερνήτης φιλείσθω, καὶ μό- vog περὶ ὧν λέγει πιστενέσθω. ΟἹ δὲ πάντο ῷ περὶ τοῦ οὐρίᾳ 99 πλ

v προσευχέσθωσαν. Οἱ πλ τες πᾶσαν θλίψιν προσδοκάτωσαν ὡς μέγαν f παραχώδη βυθὸν παραπλέοντες τὸν χύσμον μὲν ἀθυμοῦντες, διωχόμ , διψῶντες, γυμνητεύοντες 33, στενοχωρούμενοι, καὶ πάλιν ὁτὲ 9 μὲν ἐνούμενοι, συναυλιζόμενοι, ἡσυ- χάζοντες" ἀλλὰ καὶ ναυτιῶντες, μῶντες 4 cov

καὶ ὁτὲ ἡ

evot, σκορπιζόμενοι, πεινῶν--

λυρμῶντες, ἐξομολογούμενοι τὰ παραπτώ- µατα ὥσπερ νοσοποιοὺς χολὰς, τὰς ἐκ πι

ας ἁμαρ- o καὶ τὰ ἐξ ἐπιθυμιῶν ἀτάντων σωρευθέντα καχὰ, ἅτινα τῷ ὁμολογῆσαι ὥσπερ ἀπεράσαντες 95 κουφίζεσι

ἧς νόσου, προσιέμενοι τὴν ἐκ τῆς ἐπιμε- λείας σωτήριον ὑγίειαν.

ΧΥ͂Ι. πλὴν γινώσκετε πάντες πάντων ὑμῶν πλεῖον χάμνοντα τὸν ἐπίσκοπον, ὅτι ἕκαστος ὑμῶν τὴν αὐτοῦ θλίψιν πάσχει, αὐτὸς δὲ τὴν αὐτοῦ καὶ τὴν ἑκάστου. Διὸ, ὦ Κλήμης, ἑκάστῳ κατὰ τὸ δυνατὸν προχαθέ- σθητι βοηθὸς, τὰς φορτισθεῖς φροντίδας, Ὅθεν τό σε οἰκονομεῖν 33 ἀναδέξασθαι, χάριν οἶδα εἰληφὼς, οὐ δεδωκώς" ἀλλὰ θάῤῥει @ καὶ γενναίως σοι ὁ ¢ καταντήσαντι τὸ ܐ‎ « μισθὸν, καθ ὅτι τῶν πάντων σωτηρίας τὸν ܦܬܐ‎

πάντων

μένα τῆς ἀναπαύ, ἀγαθῶν, ἀναφαίρε

τῆς

ὦ χάματον.

“Ὥστε ἐὰν σε πολλοὶ τῶν ἀδελφῶν διὰ τὴν ἐπ’ ἄκρον 8 δικαιοσύνην μισέσωσιν, τὸ αὐτῶν μὲν μῖσος οὐδὲν σε βλάψει, ἡ δὲ τοῦ δικαίου

“Ὥστε πειρῶ τὸν ἐξ ἀὸ

οὗ φιλία πολύ σε ὀνήσει 33. ας γινόμενον ἔπαινον ἀποσεί- Εσβαι, διὰ δὲ δικαίαν διοίκησιν τὸν ἐκ Χριστοῦ ἔπω- φελῆ θηρεύειν ἔπαινον.

INTERPRETATIO RUFINI.

prosperitate ventozum ; ut navigantes omnem tribulationem, et omne periculum superent, tanquam in mare profundum mundi istius, et vite humans pelagus navigantes : in quo et esuriendum sil et. sitien- dum, naditatem quoque ferendam ; morbus etiam corporis, et egritudines tolerandàs; insuper et homi num insidiis ac dolis sepe laborandum : quippe qui et dispergendos se nonnunquam noverint, sed. ali- quando etiam congregandos ; vomitus quoque et suggillaliones ferendas, cum ex confusione peccatorum, et rejectione criminura, velut male congregati in visceribus fellis, jactura facienda cst, et abjicienda prorsuse corde omnis intrinsecus latens amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis, velut ex cibis noxiis congregata esL; quam utique cum evomuerit quis οἱ abjecerit, ingentis wgritudinis libera- bitur morbo, si tamen post vomitum qui ad sanitatem pertinent sumat.

XVI. Verumtamen scitote cuncti, quod supra omnes vos laboret episcopus: quia unusquisque vestrum suum proprium fert luborem; ille vero, et suum, et singulorum. Propter quod, o Clemens, tanquam qui omnibus preesse te noveris, singulos pront potueris juva,et singulorum labores leva,qui et singulorum onus ac solliritudinem portas. Unde et ego nune hano tibi injungens dispensationem, scio quia accipio gratiam magis quam presto ; sed esto confidens, et fortiter ferons ; certus quia laboris tui meritum recipies, cum ad portum quietis incolumem hane provexeris navem: ibi mercedes et premia pro omnium sal ute snsripies, si hic pro omnium incolumilate vigilaveris. Itaque si te mulli ex fratribus, propter rigorem justitiz odio habuerint, ex hoc quidem non laderis, sed ex hujuscemodi odiis amor tibi coneillabitur Dei. ELidco satage, οἱ refuge ne lauderis ab iniquis, οἱ ne a pessime ageniibus diligaris ; sed potius, ut propter justum dispensationem et equissimam regulam diseiplinz, a Christo collaudari merearis.

VARULE LECTIONES.

37 τοῦ Χριστοῦ Ruf. interpunetione mutata. i

: 3 ὁ 0, Excidisso fortasse ὡς post σωτήρ suspicatur S. 39 οὔρια 0, 4 μέγα C. ἦι ܬ[‎ 0 6. 8, 6 ὲ

0. Ὁ γυμνιτεύουτες Ὁ, 9 118 8, ὅτε 0, ὅ τε 0 vitiose in textum irrepsisse putat 8. Tum 202277 ὄντες, wel, cum Ὁ, à ; 8 dme µήσαντες C. Dein προθέμενοι pro προσιέµενο, var, leot. ap. Ὁ" 4 θάρσει Ὁ. 91 χαθό τι Ὁ. 48 Ila 0 οἱ ex conjeet. C, in cuj. textu ἔπακρον. Bubinde μισήσουσιν idem. Et Ruf. odio Aabuerinf, ut C. 9 ὠνήσει C.

53 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 8

ΧΥΠ. Ταῦτά εἰπὼν καὶ τὰ τ ܗ‎ λιν τῷ πλάθει προσεμδλέψας, εἶπεν" Καὶ δὲ, ἀγαπητοί µου ἀδελφοὶ καὶ σύνδουλοι, τῷ προκαβεζο-

μενος ὡς ἀθετήσας τὸν Ηατέρα λογισθήσεται, διὸ τῆς ἀγαθῆς βασιλείας ἀποθληθήσεται. Οὐ εἴ συνόδους ἔρχεσθαι U^, ἵνα μὴ ὡς οτάκται ὑπὸ τῆς τοῦ ταξιάρχου ἀθυμίας ἆμαρ- τίας ἔγκλημα λάθητε. Διὸ πρὸ πάντων οἱ πάντες τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ φρονεῖτε, τοῦτ᾽ 53 εἰδότες ὅτι δι᾽ ἕκαστον ὑμῶν ὁ πονηρὸς αὐτῷ μόνῳ τὸ 38 πλεῖον ἐχβραί- νων προσπολεμεῖ, Ὑμεῖς οὖν πειρᾶσθε τῇ πρὸς αὖ- τὸν στοργῇ καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους εὐνοίᾳ δια καὶ αὐτῷ ἐπακούειν, ἵνα καὶ αὐτὸς κουφίζηται καὶ ὑμεῖς σωθῆναι δυνηθῆτε,

ΧΝΠΙ. Ἔνια δὲ καὶ ἀφ’ ἑαυτῶν νοεῖν ὀφείλετε, διὰ τὸ αὐτὸν μὴ δύνασθαι ἐν φανερῷ λέγειν διὰ τὰς ἐπι-

, κατὰ πάσας

ς

ων πλείονα πἀ- A — XVII. Hoc et alia plura eum protuli:

t, rursus multitudinem intuens dixit : Et vero vos,dilecti mei fratres οἱ conservi, presidi veritalis in omnibus obseeundate, illad scientes, quod qui hune con- iristaverit, Christum, eujus cathedram tenet, non recepit; et qui Christum non receperit, quasi qui Patrom rojecerit reputabitur, ideoque a bono regno ejicietur. Qua de causa ad omnes conventus venire satagite, nd velut desertores, per imperatorisanxio- tatem, peccati probrum accipialis. Ideirco ante omnia euncti que pro ipso faciunt sentite, id co- gnoscentes, quod propter unumquemque vestrum diübolus ipsi soli magis inimicus bellum infert. Vos ergo contendite in amore erga ipsum et in mutua. benevolentia perseverare, eique obedire; ut et ipse sublevetur, οἱ vos possitis salutem consequi.

XVIII. Quinetiam nonnulla ex vobis ipsis debelis intelligere, quo ipse manifesto dicere propter insi-

dias non possit: verbi gratia, si alicui sit infensus, πο expeetetis ipse dieat : illi vero nolite in conlen- lione assistere ; sed. prudenter hujus voluntatem. sequimini, odio habentes quos odio prosequitur, nec loquentes eum iis cum quibus non loquitur; ut quilibetdum studet universorum amicitiam habere, reconciliatus οἱ salvus fiat, cjus obediens sermoni. Quod si quis amicus permaneat his quos ipse odit, etloquatur cum quibus ipse non disserit, unus etiam ipse eorum est qui Ecclesiam exterminare ἐστιν, πολλῷ y; cupiunt: corpore enim vobiscum manens, senten- μετὰ δοχούσης φιλίας σκορπίζων τοὺς ἔσω. lia vobiscum non existens, econtra vos est; rulto pejor iis qui extra inimici apparent, quippe qui cum apparente amicitia eos qui intra sunt dispergat. INTERPRETATIO RUFINI.

XVII. Hec cum dixisset, et his similia quamplurima, rursum respiciens ad populum, dixit: Sed et vos, charissimi fratres et conservi mei, huic qui presidet vobis ad veritalem. docendam, in omnibus obedite, scientes quod si quis huuc contristaverit, Christum, qui ei docendi eredidit cathedram, non recipit; e tanquam qui Christum non susceperit, nec Deum Patrem suscepisse judicabitur; et ideo neo ipse suscipietar in regno celorum. Propter quod satagite, ad omnem collectam et congregationem semper convenire; uti non velut negligentes el desides, a Christo judice condemnemini. Convenientes vero scm- per ad Clementem, omnes date operam pro ipso sentire, et summo studio favorem vestrum erga ipsum dependere ; scientes quod propter singulos vos ipsum magis solum infestat inimicus, et in ipsum majora suscitat bella. Oportet ergo vos summo studio niti, utomnes erga illum vinculo amoris innexi, plenissimo erga eum inhereatis affectu. Sed et vos quoque ipsi, unanimes in omni concordia perdurate; quo facilius etiam illi obediro omnes pariter in consensu et unanimilate possitis, per quod et vos salutem consequi, et ille possit obtemperantibus sibi promptius impositi oneris pondus evehere.

XVIIL(A) Quedam etiam ex vobis ipsis intelligere debetis,si quasintque ipse,propterinsidiashominum malorum, non potest evidentius et manifestius proloqui: verbi gratia (42)si inimieusest alicui pro actibus suis: vos nolite exspectare ut ipse vobis dicat; cum illo nolite amici esse; sed prudenler ohservare debetis, et. voluntati ejus absque commonitione obsecundare et avertere vos ab eo, cui ipsum sensistis aversum ; scd nec loqui his quibus ipse non. loquitur; ut unusquisque qni in culpa est, dam cupit omnium vestrum amicitias reparare, festinet citius reconciliari el, qui omnibus preest, et per hoc redeat ad salutem, cum obediro caperit monitis prosideutis, Si vero qui amicus fuerit his quibus ipse amiens non est, et locutus fuerit cum his quibus ipse non loquitar, unus estet ipse ex illis qui exterminare Dei Ecclesiam volunt; et cum gemere vobiscum esse videatur, mente οἱ animo conira vos est; et est multo nequior hostis hic, quam illi qui foris sunt, et evidenter inimici sunt: hic conim per amicitiarum speciem, que inimici sunt gerit, et Ecclesiam dispergit ac vastat,

VARLE LECTIONES. δι τοῦτο Üfr. Hom. m, 66, 0, ὡς 0, 39 ܐܗܡ‎ (εἷς 18 marg.) πάσας συνόδους ἔρχεσθαι 0, ἐν 9x. var.lect. ap. eumdem. Rufinus propter quod satagite ad omnem collectam 2 παξιάρχου ἀσυλίας. Clr. Hom. τι, 69. 55 ἡμῖν Ὁ, Tum idem ἡμῶν, καθ᾿ ἡμῶν,

βουλάς" οἷον ἐὰν ἐχθραίνῃ τινὶ, μὴ ἄνα εἰπεῖν, τῷ δὲ μὴ προσαμιλλᾶσι

στος, ἐπιδικαζόμενος τοῦ πάντας φίλους ἔχειν, ܗܘ‎ τὸν διαλλάττων σώζηται, τῆς αὐτοῦ ἑπακούων ὁμι- λίας. Εἰ δὲ τις φίλος μενεῖ 9 οἷς αὐτὸς ἐχθραίνει, καὶ ܚ‎ αὐτὸς οὐχ ὁμιλεῖ, εἰς ἔστι καὶ αὐτὸς τῶν ὀλοθρεύξιν 9 θελόντων τὴν Ἐ γὰρ σώματι

συνὼν ὑμῖν 5, τῇ γνώμῃ μὴ ὧν μεθ’ ὑμῶν, καθ᾽ ὑμῶν

ρων τῶν ἔξωθεν φαινομένων ἐχθρῶν,

Ὁ τήν Ο. πάσαις συνόδοις ܘܽܗ‎ δὲ congregationem. semper convenire. Tum S. mavult :

ἔπεσθαι Ὁ. 5 μὲν ἢ C, male. 5) ὁ‏ ܘ

τὸ τοῦτο ὦ, 5 E καθ’ ἡμῶν pro ὑμῶν, xx ὑμῶν. ο ο VARIORUM NOTA. 41) Hac citantur in concilio Vasensi r, can. 6. leg. Caprlul. ]. vii, c. 361. 3 42) Citant concilium Metense sub Stephano V, c. c, 12; Joannes VIII, Ep. 234; Gregorius VII, 1

55

manus mibi imponens in sua cathedra sedere me erubescentem compulit, Cumque sedissem, hoc sta- tim mihi dixit: Rogo te coram omnibus astantibus fratribus meis, ut postquam ex hac, quemadmo- dum mihi necesse est, vita migravero, Jacobo fra- iri Domini mittas in epitome, deseribasque etiam usque ad cogitationes pueritie tus, 8) quo modo ab initio usque nunc me comitatus es, sermonibus 8 me per civitates predicatis οἱ actibus meis inten- dens : deinde in fine mortis quoque me: occasio- nem, sicut dixi, declarare non pigebit. Neque enim ea res valde ipsum contristabit, gnarum me pio id persolvisse, quod omnino perpeli necesseerat : ma- xima vero allicietur consolatione, cum didicerit quod post me non ineruditus vir nec vivificorum ignarus sermonum Ecclesieque regulam nesciens docentis acceperit cathedram. Imperiti enim ac se- ductoris sermo audientis vulgi animas interimit.

XX. Unde ego, domine mi Jaeobe, his ab eo dietis pollicitus non tardavi, sicut jussus sum, magnam partem sermonum per civitates habito- rum, qui jam libi descripti sunt ac per ipsum mis- sis, in libris brevitercomprehendere,quasi indicandi gratia, sicque ad te destinare,cum hac inscriptione : Clementis Epitome prodicationum Pelri in pere- grinationibus. Ceterum exponere ut jussus sum incipiam,

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUDIA.

p?

56

πάντων μοι‏ ܐ ραν καθεσθῇ-‏ μοι‏

σε ἐπὶ πά µου τῶν συµ- ὅπως ὁπόταν τοῦ ἐνταῦθα, ἀπολλάξω βίου, σὲ Ἰακώδῳ τῷ ¦ ἢ ἀναγραψά μένον μέχρι καὶ 5.4 τῶν ἐν παίδων σου (43) 9 λογι- σμῶν, xal ὡς ἀπ᾿ ἀρχῆς, µέχρι τοῦ νῦν συνώδευσάς ἐμοῦ κηρυχϑέντων ® χαὶ

μοι, ἐπαχούων τῶν κατὰ πόλιν 0 λόγων τε καὶ πράξ τὴν τοῦ θανάτου µου πρόφασιν, ὡς προεῖπον ܨܬ‎ δηλῶ-

τοῦτο,

w ἔπειτα πρὸς τῷ

σαι μὴ ὀκνήσεις, Οὔτε γὰρ λίαν αὐτὸν λυπήσι παβεῖν εὐσεδῶς ἀπεδόμην, μεγίστης δὲ παραμυθίας τεύξεται, μαθὼν ὅτι μετ᾽ ἐμὲ οὐκ ἀμαθὴς ἀνὴρ καὶ ζωοποιοὺς λόγους ἀγνοῶν καὶ Ἐκκλησίας κανόνα οὐκ εἰδὼς τὴν τοῦ διδάσχοντος ἐπιστεύθη καθέδραν. Ἰλάνου 99 γὰρ ὁμιλία τῶν ἀκονόν- των ὄχλων ἀναιρεῖ δὲ τὰς ψυχι XX. Ὅθεν ἐγὼ, κύριξ μου ᾿Ιάκωδε, αὐτοῦ ταῦτα εἰπόντος, ὑποσχόμενος οὐκ ὤκνησα 95, ὡς ἐχελεύσθην, τὸ πολὺ τῶν κατὰ πόλιν λόγων τῶν ἤδη σοι προγρα- φέντων xal ὑπ᾽ αὐτοῦ διαπεμφθέντων (44) ἐν βίδλοις ἐπὶ κεφαλαίων ποιῆσαι, ὥσπερ σημείου διαπέμψαι σοι, ἐπιγράψαντα 85, Κλάμεντος τῶν

ου ἐπιδημιῶν κηρυγμάτων ἐπιτομή. Πλὴν, τοῦ

εἰδότα ὅτι ὃ πάντως ἔδει ܬܐ‎

χάριν, καὶ

ἕναι, ὡς ἐκελεύσθην, ἄρξομαι,

INTERPRETATIO RUFINI.

XIX. Et eum heec dixisset, in medio, coram omnibus, manus mihi imposuit, et in cathedra sua, in- gni Verecundia fatigatum sedere me compulit. Cumque sedissem, hec ad me rursum locutus est:

eprecor te, Clemens, coram omnibus qui presentes sunt, αἱ posteaquam, sicut naturale debitum cst, vite presentis finem fecero, Jacobo fratri Domini describas breviter, vel quae ad. initium fidei tum spe- etant, vel etiam quos ante fidem animos gesseris ; sed et qualiter mihi ab initio usque ad finem, comes itineris οἱ actuum fueris; quaeque per singulas civitates me disputante sollicitus auditor exceperis ; quique in pradicstionibus meis verborum fuerit ordo vel actuum ; sed οἱ qui tne finis in hac urbe rope- rerit, sicut dixi, omnia quam potes brevissime comprehensa, ad ipsum {ο destinare non pigeat. Nec verearis ne forie multum de meo exitu contristandus sit, cum me id pro pielate sustinere non ambigat : erit aulem ei grande salatium, si didicerit quod post me non imperitus vir aliquis, aut indoetus, aique ignorans divini verbi mysterium, et ecclesiastici ordinis disciplinam, vel doctrine regulam nesciens, susceptrit cathedram meam. Scit enim quia si indoctus et inscius officium doetoris accipiat, sinc dubio discipuli et auditores ignorantia tonebris obvoluti, in interltum demergentur.

XX. Unde et ego, mi domine Jacobe, cum hec ab eo precepta susceperim,. necesse habui implere quod jusserat, indicans tibi, et de his ipsis simul, et de illis breviter comprehendens, que per singulas quasque urbes digredions, aut in pradicationis sermone proLulerit, aut in gestorum virtute perfecerit ; qua mvis tibi, de bis plurima jam, et plenius ante descripta, ipso jubente transmiserim; sub eo titulo quem ipse precepit alfigi, id est Clementis Itinerarium Predicalionis Petri. Sed et nunc jam expo- nere que pracepit incipiam.

VARLE LECTIONES. ο. 447: Δξιῶ σε ἐπὶ πάντων μου m συμπαρόντων ἆδελς X τοῦ ἐνταῦθα ixotxs πρόνοια, πάντα τῷ χυρίῳ Ἰακώθῳ τῷ ἀδελφῷ τοῦ Κυρίου µου ἐν ἐπιτομῇ ἀναγραψάμενον διαπέμψαι, κ. v. λ. 9 ἐκ παιδός σου cod. 804 οἱ Epil. 1. 0, S. δ᾽ lta O c. Cod. 804 οἱ Epit. 1. 1. , τὰ τέλει ἃ, δὲ ὡς προεῖπον om. 0. 9 Ita de conject. C, cujus textus οἱ Ὁ exh. πλά- γος, — δὲ ἀναίρει 0, δὲ ὀκιήσω 0, 99 ἐπιγράψας cod. 804 et Epil. c. 147, quod prestat. VARIORUM ΝΟΤΑ,

# planius Epil. μεταστῶ βίο, ὡς ἡ τοῦ Θεοῦ κ

(43)'Ex παίδων σου. Notat Cotelerius in uno codice Grece haberi ἐκ παιδός σου, Pluris refert expendere qua ratione libri Aecognitionum, qui sub Clementis ud Jaeobum fratrem Domini scribentis confieli sunt, inchoentur. Incipiunt nempe ab his verbis: Ego Clemens, in urhe Romana natus, ex prima ielale. pudicitize studium gessi ; dum me animi inten. iio velul vinculis quibusdam sollicitudinis et meroris innexum teneret. Inerat enim. τυ ἐλιὰ cogitatio (incer- lum sane unde initium. sumpserit); crebro enim, a4 üemortam. meam contlitionem mortalitatis adducens,

eic. Unde non absurde colligas pseudo-Clementem libris illis id prestare, quod modo pracipitur; cum &b ipsis puerilis sue cogitationibus Jacobo pan- dendis exordium sumat.Quocirca minimeassentien- dum videtur Rufino, qui epistolam hane libris He- cognitionum tempore posteriorem. censet. Cour.

(M) Kai ὑπ αὐτοῦ διαπεµοθέντων. Quasi Pe- trus ad Jacobum misisset serizones et aetus suos, hoc est, librum forsan Actuum οἱ dissertationum Petri, eum qui a Photio inveniri non potuit. Sed Rufinus solens more suo turbat. Id.-

51 CLEMENTINA. — HOMILIA I. 58

ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ

TON HETPOY EHISHMION ΚΗΡΥΓΜΆΤΩΝ ΕΠΙΤΟΜΠ.

CLEMENTIS DE PR/EDICATIONIBUS PETRI INTER. PEREGRINANDUM EPITOME.

25 'OMIMA Α΄, E HOMILIA PRIMA.

1. Ἐγὼ Κλήμης, Ῥωμαίων πολίτης dv, καὶ τὴν — L. Ego Clemens, vivis Romanus, primam atalem πρώτην ἡλικίαν σωφρόνως ζῆσαι δεδύνημαι 51, τῆς (+ — pudice ac lemperanter vivere valui, cum ἃ pueritia. νοίας µου ἐν παιδὸς ἀπασχολούσης τὴν ἐν ἐμοὶ ἐπι- — mens mea atque cogitatio inherentem mihi cupi- θυμίαν εἴς ἀθυμίας καὶ πόνους. Συνῆν γάρ μοι — ditatem avocaret ad mrores ei molestias. Inerat λογισμὸς οὐκ οἶδα πόθεν τὴν ἀρχὴν λαθὼν, περὶ Βα- — enim consideratio, nescio unde oborta, qua crebro ς ὑπομνήσεις, ὅτι ἄρα Βα- — mortis commonebat : quod utique post mortem. và» οὔκ εἰμι καὶ οὐδὲ μνήμην τις ποιήσει μού ποτε, — non sim, neque usquam mel mentionem quisquam τοῦ ἀπείρου χρόνου πάντων 95 τὰ πάντα εἰς λήθην — facturus sit, seilicet immenso tempore cunctorum φέροντος, ἔσομαι δὲ οὐκ ὦν, οὐκ ὄντας 59 εἰδὼς, οὐ οποία in oblivionem adducente, sim autem non γινώσκων, οὐ γινωσκόμεγος, οὐ γεγονὼς, οὐ γινόµε- — existens, eos qui sunt non cognoscens; noc cogno-

ποτε γέγονεν ὁ χόσμος, καὶ πρὸ τοῦ seens, neo cognitus ; quique aliquando non fuerim, ἦν ; εἴ γὰρ ἦν ἀεὶ, καὶ ἔσται" εἰ δὲ οὐ tunc non sim? Et an factus sit mundus ; et an- γέγονε, καὶ χυθήσεται" καὶ μετὰ λύσιντί ἄρα ἔσται tequam feret, quidnam fuerit? Nam si semper πάλιν, εἰ μὴ τάχα σιγὴ καὶ λήθη; καὶ Ἢ τάχα ἔσται — exstitit, semper erit: si autem faclus est, eliam τι, ὅ νῦν νοῆσαι οὐ δυνατόν, dissolvetur : et post dissolutionem quid erit ite- rum, nisi forte silentium et oblivio? Et forsan erit

aliquid, quod nunc cogitare est impossibile.

1. Ταῦτά τε καὶ τὰ τούτοις ὅμοια οὐκ οἴδα πόθεν Π. Hec atque his similia, nescio unde, indesi- ἀπαύστως ἐνθυμούμενος, οδυγηρὰν εἶχον λύπην τοσοῦ. — nenter cogitans, acerbam adeo cepi tristitiam, ut τον, ὡς ὠχρικκύτα µε τήκεσθαι" καὶ 26 τὸ δεινότα- — pallerem ac tabescerem : et quod. molestissimum, του, εἴ ποτε ἀπώσασθαι τὴν φροντίδα ὡς ἀνωφελῆ si quando eam sollicitudinem tanquam inutilem το- ἐθουλευσάμην, ἀκμαιότερόν μοι μᾶλλον τὸ πάθος ἐγί- — pellere cogitarem, vehementior multo me urgebat νετο, καὶ ἠγθόμην ἐπὶ τού οὐκ εἰδὼς σύνοικον affectus: eamque rem egre ferebam, nesciens quod xai) ἔχων ἔννοιαν, ἀνθανασίας ἀγαθὴν 15 αἰτίαν μοι — contubernalem preclaram haberem eam cogitatio- γενησομένην "2, ὡς ρᾳ ἐπέγνων καὶ nem, que mihi bona immortalitatis foret causa, Θεῷ τῷ πάντων τησαν. πο γὰρ τῆς quemadmodum postea exparientia agnovi, et Deo

γάτου πυκνὰς ποιούµε.

' nya

κατ’ ἀρχὰς θλιθούσης µε ἐννοίας εἰς τὴν τῶν πραγ- — cunctorum Domino gratias egi. Cum enim me ab

μάτων ζήτησιν καὶ εὕρεσιν ἠναγκάσθην ἐλθεῖν: καὶ initio illa consideratio premeret, ad rerum inquisi-

τότε ἐταλάνιζον οὖς τὴν ἀρχὴν Bé ἄγνοιαν µακαρίζευ — tionem etinventionem venire coactus sum : tune-

ἐκινδύνευον. que miseros judicavi, quos principio per ignoran- C tiam beatos predicare ausus fueram.

Il. Ἐκ παιδὸς οὖν ἡλικίας ὧν ἐν τοιούτοιςλογι- ὀ DI lgitur cum a puerili tatein hujusmodi dege-

βέθαιον' εἰς τὰς τῶν φιλο- — rem cogitationibus, quo aliquid certi addiscerem, σύφων ἐφοίτων διατριθάς καὶ οὐθὲν ἕτερον ἑώρων, ἢ ad philosophorum adventabam scholas; nihilque δογμάτων dvac; ἃς καὶ ἔρεις καὶ — aliud cernebam, quam dogmatum destructiones φιλονεικίας καὶ συλλογισμῶν τέχνας καὶ λὴμμάτων — et astrucliones, item lites οἱ contentiones, et syllo- ἐπινοίας" καὶ ὁτὲ μὲν ἐπεκράτει, φὲρε λέγειν, ὅτε gismorum τί οἶα, necnon sumplionurn exocogi- ἀθάνατος ἡ ψυχὴ, ὁτὲ δὲ ὅτι θνητή. E! πότε οὖν E tationes : et interdum quidem prevalebat, orbi χράτει λόγος ὅτι ἀθάνατος, Éyaipov: ὁπι: gratin, animam esse immortalem, interdum au- ἑλνπούμην" πλεῖον δὲ 75 ἡρύμουν, ὅτι οὐδ᾽ ὁπότερον — tem mortalem esse. Si quando igitur sermo de il- εἰς τὸν ἐμὸν βεθαιῶσαι νοῦν ἠδυνάμην' πλὴν 16 cov- — lius immortalitato obtinnt, letabar ; cum vero VARLE LECTIONES.

51 Scripserim 6. Ὁ δεδυνηµένος, sed obstat καὶ copula precedens. Nominativus absolutus prima, periodi epigraphes modo toti narrationi eleganter prefigerelur. 9 πάντως cong. S. 6? Fortasse οὐ τὰ ὄντα pro οὐκ οντας S. Tum οὐ γὰρ γεγονώς Ü pr. man. ^? ἄρα Q. Τι καὶ ἤ 0, 1 ἁγαθῆς 0, 18 γενομένην C. τῷ apte πάντων exoidil e recensione Clerico-Sehwegleriana. τὸ ὁτὲ μὲν — ὁτὲ δὲ 5 Ὁ, ὅτε μὲν — ὅτε δὲ C. τὸ Italoeum sanavi ex Ὁ. Prope aecedit Epitome, quam admonente Cotelerio S in auxilium vocavit. Vbb. ὅτι θνητὴ, ἐλυπούμην' πλεῖον δὲ ἠθύμουν desuntin textu Ci. 98 Rufinus clarius: sed hoc lantum intelligebam, quod sententiz ac definitiones rerum non pro natura sui ac veritate causarum, sed pro ingeniis defendentium false imagiuarentur aut vera.

ἃς καὶ κατασι

59 S. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBIA. 00

sermo de mortalitate, tristis eram : magis autem ἃ ἐνόουν ὅτι » 0

rursus animum despondebam, quod neutrum pos- 56: menli mee infigcre: verum reputlabam mecum, sententias controversiarum pro viribus propugna- iorum veras aut falsas existimari, non autem tales videri, quales revera sunt. Jam igitur animadver- tens comprehensionem non oriri ex rebus ad agi- tandum propnsitis, sed pro ingenio dispulantium stului dogmata, adhuc magis hisce de rebus per- plexus hzrebam : quare ex anim: profundo geme- bam ; neque enim poteram firmi aliquid decernere, neque de istis sollicitudinem valebam depellere, etsi, quemadmodum dixi antea, id vellem ; quo- niam, cum mihi frequenter quietem imperarem, nescio quo modo latenter horum cum voluptate su- bibat me cogitatio.

1V. Et ilerum hasitans dicebam apud πιο; Quid inaniter laboro, curn manifesta sit res ? Quod si quidem post mortem non ero, nunc, quando sum, contristari me non oportet. Quocirca tristitiam ad illum diem reservabo,in quo.cum futurus non sim, non coniristabor. Si autem ero, cur nune mihi superfluo inest tristitia? Statimque postea alia me subiit cogitatio. Dicebam quippe : Annon illic pejus quidpiam eo quod menunc cruciat, passurus sum, si pie non vixero, ac secundum quorumdam phi- losophorum sermones Pyriphlegethonti tradendus sum et Turtaro, quemadmodum Sisyphus vel Tityus vel Ixion vel Tantalus, atque in. inferno aeternum puniar? Iterumque replieabam dicens:Sed ista non sunt. Rursusque aiebam : At sí sunt. Cum igitur, inquiebam, incerta res sit, multo magis extra peri- culum est pie me vivere. Et quo pacto justitie gra- iia, ad incerium respicions spem, potero corporis voluptates comprimere? Sed neo quidnam sit jus- tum Deo aeceptum, plene certoque novi, nec utrum anima immortalis sit cognosco, an. mortalis : ne- que ulla certa ratio invenitur, neque hos mentis motus sedare possum.

V. Quid igitur me facere oportet, nisi hoc? In JEgyptum proficiscar, et adytorum hierophantis ac prophotis amicus eflieiar, magoquo quesito et in- vento mulla pecunia persuadebo, ut anima evoca- lionem, quam necromantiam vocant, faciat, tan- quam videlicet ego de aliquo negotio scisciter : erit autem interrogatio, ut discam utrum anima sit immortalis. At responsio anime de sua immortali- tate non ex loquela ipsius aut mea auditione erit mihi comperta, sed ex sola visione; ut his ipsis

Dv

αἱ δόξαι τῶν ὑπο ψευδεῖς ἢ ἀληθεῖς ἔχουσιν ἀληθείας φαίνονται, Ἐπιστήτι οὐ παρὰ τὰς ἐχδιχουμέγας 31

παρὰ τοὺς ὑπολαμθάνουται

ἐκδικοῦντας καὶ οὐχ ὡς οὖν ἤδη ποτὲ d θήσεις ἡ κ.

8

κοῦντας αἱ δόξα, dno

ἐν τοῖς πράγμασιν, Διὸ ἐκ τοῦ τῆς ψυχῆ ναζον" οὔτε γάρ τι βεθαιῶσαι οἷός τ᾽ 7 ἔμην, οὔτε τὴν τῶν τοιούτων φροντίδα ἀποσείσασθαι ἐδυ- νάμην, καίπερ βουλόμενος, ὡς T ᾠθάτας εἶπον 6 ὅτι ἐμαυτῷ πουχνότερον doy: ὅπως 9 λανθανόντως μεῦ' ἡδονῆς ὁ τῶν τοιούτων µε εἰσήρχετο λογισμός.

ἐπιτάσσοντος, οὐχ οἵδ᾽

VL. Καὶ πάλιν ἀπορούμενος ἔλεγον ἐμαυτῷ" Τί μα- ταιοπονῶ, σαφοῦς ὄντος τοῦ πράγματος ; ὅτι εἰ μὲν θανὼν οὔκ εἶμι, νῦν ὄντα με λυπεῖσθαι οὐ προσῆκεν *t, Διὸ τηρήσω τὸ λυπεῖσθαι εἰς τὴν τότε, ὅτε οὐκ ὧν οὐ λυπηθήσομαι. El δ᾽ ἄρα εἰμὶ, τί νῦν ἐκ περισσοῦ µοι πρόσεστι τὸ λυπεῖσθαι; Καὶ εὐθέως μετὰ τοῦτο ἕτερός µε εἰσήει λογισμός, Ἔλεγον γάρ. Μή τί 93 γε τοῦ νῦν με λυποῦντος ἐκεῖ χεῖρον παθεῖν ἔχω, μὴ βεβιωκὼς εὐτεδῶς, καὶ παραδοθήσομαι κατ ἐνίων φιλοσόφων λόγους Πυριφλεγέθοντι καὶ Ταρτάρῳ ὡς Σίσυφος 6 Τίτυὸς 5. ἢ Ἰξίων ἢ Τάνταλος, καὶ ἔσο- μαι ἐν ἥδου τὸν αἰῶνα κολαζόμενος; Πάλιν 9 τε ἀνθυπέ φερον, λέγων. ᾿Αλλ᾽ οὖς ἔστι ταῦτα. Καὶ τ' Εἰ δὲ ἔστιν ; γον, ἀκινδυνότ Καὶ πῶς 25. δυνήσομαι λον ἐλπίδο ἀφορῶν, τῶν τοῦ σώματος κρατεῖν ἡδονῶν; ᾿Αλλ’ οὐδὲ τί ποτέ ἐστι δίκαιον ἄρεσκον 6 Θεῷ πεπλη- ῥοφόρηµαι, οὔτε εἰ ἡ ψυχὴ ἀθάνατος ἢ θνητὴ γωώ- σχω" οὔτε τις λόγος βέθαιος εὑρίσκεται οὔτε τῶν το- τούτων λογισμῶν ἡσυχάζειν δύναμαι.

᾿Αδήλου ** οὖν ὄντος τοῦ τὶ

ρόν ἐστι μᾶλλον εὐσεθῶς θιῶσαί με.

Ὁ δικαίου χάριν, εἰς ἄδη-

V. Τί οὖν χρὴ ποιεῖν ἢ τοῦτο 51; Εἰς Αἴγυπτον πορεύσομαι, cm

καὶ προφήταις φιλιωθήσομαι, καὶ μάγον ζητήσας καὶ

καὶ τοῖς τῶν ἀδύτων Ἱεροψάντ

εὐρὼν χρήμασι πολλοῖς πείσω ὅπως ψυχῆς ἀναπομ- πὴν, τὴν

λεγομένην νεκρομαντείαν 99 ποιήσῃ, ἐμοῦ

ὡς περὶ πράγματός τινος πυνθανομένου" ἡ δὲ πεῦσις & ἀθάνατός ἔστιν, οὐκ ἐκ τοῦ ἔσται ® μοι γνῶναι, ἀλλ᾽ ἐκ

ἔσται περὶ τοῦ μαθεῖν εἰ ἀθάνατος ἡ ψυχή. Ἡ δὲ ἧς ἀπόχρισις, ὅτι

λαλῆται ἢ καὶ ἀκοῦσαι

τοῦ ἀφθῆναι μόνον, ἵνα, αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν αὐτὴν,

VARLE LECTIONES. " Hic quoque legendum est ἀποφαίνονται, ut Epif. cap. 8 C, 18. τέ C. Subinde οὐδέ pro οὔτε Ο,

ἴ ὡς om. Ὁ. τὴν τότε Clr. Epit. l. c. 8. 8? 0X 86 δίκαιον καὶ ἄρεσκον 0, 7 Schweglero invito. ita Gracie. Edd. distinguunt : Tl οὖν χρὴ ποιεῖν ; ἢ το pserat ie» 4 vy ܬܐܘ‎

γεχροµαντ

9 οἵδά πως C. Tum id. μοι p, μὲ 8! προσήχει Epil, c. 4. Fortasse εἰς τηνικαῦτα p. εἰς

ον γὰρ, el μή C. λ inlerpunetionem mutavi, non invita indole lingue ἢ ο, εἰς, X. 1. À. ομαντίαν Ὁ, Legendum τῇ λεγομένῃ νεκρομαντείᾳ: ars enim mortuos evocandi α dieitur; vid. Hecogn. τ, b (per eau, quam necromantiam vocant) D. Sed et minus apte 4 vocari queat magica ipsa evocatio, quotnodo dixerit Cicero Tusc. q. 1, 16: Inde ea, quam

9» Τίτυος Ο. 9 καὶ πάλιν τε Ο. 83 οὐ δήλου C.

88 τέ accessit ex 0, ubi pr. man.scri-

meus amicus Appius ve«pogavvta. faciebat. Stephanus legebat: n. t» ea, qud — νεκρομαντεῖα faciebat. Ci.

9 ἔστι Ὁ.

61 ΟΡΕΜΕΝΤΙΝΑ. — ΠΌΜΙΠΙΑ I. 62

αὐτάρνη καὶ ἱκανὴν ἀπόφασιν φανῆναι, ὅτι ἔστιν" καὶ οὐκ ἔτι δυνήσεται τὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἴδια τὰ τῆς ἀκοῆς ἀνατρέψαι ἄδηλα ῥή- paca. Ὅμως καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν σχέψιν ἀντέβα- λόν 9 τινι συνήθει φιλοσόφῳ, ὅς συνεθούλευξ μοι, τοῦτο μὴ τολμῆν, xav πολλοὺς τρόπους. Εἴτε γὰρ εἰσακούσεται, φησὶν, ἡ ψυχὴ τῷ μάγῳ, σὺ τοῖς 929 ταῦτα ποιεῖν ἀπαγορεύουσι γόμοις ὡς ἀντιπράξας δυσσυνειδήτως βιώσεις: εἰ δὲ ἐπακούσεται, μετὰ τοῦ δυσσυνειδήτως σε βιοῦν, οἶμαι τὰ τῆς εὐσεδείας σοι μηκέτι προγωρεῖν, οὔ εἴνεχεν καὶ "2 ἐτόλμησας. Ἐγθραίνευν γὰρ τὸ θεῖον λέγουσιν ἐπὶ τοῖς τῇ λύσει θανόντων σωμάτων σχύλλουσι τὰς ψυχάς. Ἐγὼ δὲ ταῦτα ἀκούσας, ὀκνηρότερος μὲν πρὸς τὸ τοιοῦτον ἐγχειρῆσαι ἐγενόμην, τῆς δὲ ἀπαρχῆς µου οὐκ ἐπαυ- σάμην βουλῆς, ἀλλ᾽ ὡς ἐμποδισθεὶς τὴν ὁρμὴν 4048 μουν,

οὐκ

VI. Καὶ ἵνα μή σοι τὰ τοιαῦτα μακρῷ διηγήσωµαι λόγῳ, ἐν τοσούτοις λογισμοῖς καὶ πράγυασιν ὄντος wo», φήμη τις ἠρέμα, ἐπὶ τῆς Τιδερίου Καίσαρος βα- σιλείας, ἐξ ἐαρινῆς

πῆς τὴν ἀρχὴν λαμδάνουσα, αὔξανεν ἑκάστοτε καὶ ὡς ἀληθῶς ἀγαθὴ θεοῦ ἄγγε- Xec hne P τὸν idus τὸ wis eun βοῤλημ σιγῇ στέγειν" φμὴ δυναμένῃ, Ἐκάστοτε οὖν πλείων καὶ μείζων ἐγένετο 95, λέγουσα, ὥς τίς ποτε ἐν Ἰου- δαίᾳ, ἐξ ἐαρινῆς τροπῆς λαθὼν τὴν ἀρχὴν, Ἰουδαίοις loo θεοῦ εὐαγγελίζοται βασιλείαν, ἧς ἀπο-

αὐτῶν προκατορθώσῃ 9 τὴν πο-

Jer τοῦ δὲ πίστι ὕεσθαι αὐτὸν χάριν, ὅτι θειότη- πολλὰ θαυμάσια σημεῖά τε καὶ τέρατα διαπράττεται κελεύσει μόνῃ, ὡς παρὰ Θεοῦ εἰληφώς τὴν adem xen be rione ὁκούειν, τυφλοὺς ἀναθλέπειν, 20 κυλλοὺς ποιεῖ περιπατεῖν, χωλοὺς ἀνορθοϊ "1, πᾶσαν νόσον ἀπελαύνει, πάντα δαί- µονα φογαδεύει" ἀλλὰ καὶ λεπροὶ ψωροὶ ἓκ διαστή- µατος μόνον ἐνορῶντες αὐτῷ Ἰώμενοι ἀπαλλάσσονται, νεκροὶ δὲ προσφερόμενοι ἐγείρονται, καὶ οὐδὲν ἐστιν ὅ ἀδυνατεῖ ποιεῖν. Καὶ ὅσῳ, γε μᾶλλον ὁ χρόνος προξ- κοπτεν, πολὺ µε αιοτέρα

τος γέμων ταῦτα πο

ων διὰ πλειόνων τῶν ἐπιδημούντων ἐγίνετο, οὐκ ἔτι φήμη λέγω, ἀλλὰ τοῦ πράγματος ἡ ἀλήθεια, δη γάρ ποτε

xal 98

xal συστή-

ματα κατὰ τόπους ἐγίνετο βουλῆς καὶ σκέψει τὸ τίς ἂν εἴη ὁ φανεὶς καὶ τί βούλεται λέγειν. VAL Καὶ δήποτε τις πρὸς αὐτῷ ἔτει ἐν 100. φθι-

νοπωρινῇ τροπῇ δημοσίᾳ στὰς ἐδύχ λ “Ῥωμαῖοι, ἀκούσατε" ὁ θεοῦ YU ἐπαγγελλόμενος πᾶσι τοῖς

ποῦ πάρεστιν, βουλομένοις ζωὴν αἰώνιον, ἐὰν τὰ 1 κατὰ γνώμην τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Πατρὸς βιώσωσιν. Arb µεταβάλλεσῃς τὸν τρό- πὸν ἀπὸ τῶν χειρόνων ἐπὶ τὰ κρείττονα, ἀπὸ τῶν

ἔχω, ἐκ τοῦ μόνον καὶ oculis illam videnssufflcientem acidoneam habeam

declarationem quod existat, ex co solo quod appa- ruerit;nec amplius incerta auditus verba oculorum poterunt firmitatem evertere.Attamen hane quoque deliberationem cuidam philosopho,necessario meo, edisserui,qui consilium mihi deditiid ne auderem, mullas ob. rationes. Sivo enim, inquit, mago non obtemperabit anima, tu, tanquam qui legibus ista facere prohibentibus repugnaveris, male tibi con- seius vives : sin vero oberierit, preterquam quod mala in conscientia vives, non amplius tibi bene cessura existimo ea qui ad pietatem pertinent, cujus ergo ista ausus es.Nam Deum aiunt odio eos prosequi, qui animas mortuorum 8 corporibus se- paratas divexant. Ego autem his auditis segnior quidem ad illud aggrediendum effeetus sum,a con- silio tamen quod initio ceperar) non destiti, sed velut ab impetu desiderii retardatus dolebam.

VI. Ac ne isla tibi longo sermone explicem, cum in talibus cogitationibus et negotiis ego versarer, sub imperio Tiberii Cesaris fama quedam sensim, ἃ verna tempestate initio sumpto passimque crevit, et revera bonus Dei nuntius mundum peragravit, Dei voluntatem silentio tegere non valens. Ubique igitur amplior et major fiebat, referens quod qui- dam in Judaea, principio sumpto a verno tempore, :eterni Dei regnum Judzis annuntiet, quo fruitu- rum esse ex illis dicitcum qui vitam rectam emen- datamque ducat : quo autem credatur ipsum divi- nitatis plenum hac loqui ac inspirare,multa mira- bilia, signa et prodigia edit sola jussione, quasi qui a Deo acceperit potestatem ; surdos enim facit &udire, eecos videre, pedibus debiles ambulare, elaudos recta incedere : omnem morbum depellit, omnem demonem fugat; sed δὲ leprosi scabri, eo eminus tantum viso, sanati abeunt, mortui vero oblati suscitantur,nihilque est quod fazere nequeat, Atque quo plus temporis preteribat, eo major fir- miorque per complures advenientes existebat, non amplius, inquam, fama, sed rei veritas, Jam vero et ceetus per loca fiebant consultationiset delibera- lionis causa, quisnam esset qui apparuisset,et quid vellet dicere.

VIL. Ceteram eodem anno, autumni lempore quidam publice stans clamavit, dicens : Viri Ro- mani, audite ; Dei Filius in Judea adest, cunctis volentibus promittens vitam iwternarm,si vilam du- xerint ex voluntate Patris qui misit illum.Quocirca mores mutate,a deterioribus ad meliora transite, à temporalibus ad eterna:agnoscite unum esse Deum.

VARUE LECTIONES.

9£ ἀντέθαλλόν 0, 53 καὶ mutandum in ταῦτ᾽ ψυχὰς μετὰ τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος ἐκείνων διάλυσιν C. σιγᾷν καὶ * S. auctore Gallandio. " 97 χολλούς χωλοὺς ὀρθοῖ Ὁ. Post σχέ runt Cl. et S.

9 καὶ om. Ὁ. qui ܘܐܕ‎ 80 ως Epit. c. 6, addit, ἕνεκα, Sed maxime < τ τό: scribe saltem. τοῦ 8. ! Dete τά, nar prorsus redundat D. ἐὰν τὰ κατὰ γνώμην —

yel ἐκεῖν". S. eb ἕνεχεν τὰ τοιαῦτα ἐτόλμας Epit. 6.5. Que sequuntur in Epit. c. 5, ita leguntur: ES γὰρ τὸ θεῖον

ἔγουσιν ἐπὶ τοῖς σχύλλουσι τὰς st C. 9: ta O c. Epit. c. 8. σιγᾶν, στέγειν 95 προσκαταρθώσει C. Tum deest δέ ܐ‎ Ὁ, ον (sic). *'Loeus baud dubie corruptus. 19 £y prietermise- πράξωσω Epil. c. 7. S.

ιβ

63 S. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBIA. 64

qui in ecelis est, cujus mundum injuste habitatis A προσκαίρων ἐπὶ τὰ αἰώνια" γνῶτε 5

antc justos illius oculos: verum si convertamini et juxta voluntatem ejus vivatis, in aliud seculum sublati eternique effecti ineffabilibus ipsius bonis perfruemini;sin vero morem non gesseritis,anima vestre post dissolutionem a corpore in ignis loeum conjicientur, ubi eternum punit inutili ducentur penitentia. Nam tempus penitentie presens est ista singulorum vita.Porro his ego auditis moleste ferebam, nullum ex tanta hominum multitudine, tam magno accepto nuntio, dixisse : In Judearn proficiscar ut cognoscam utrum iste hzc proferens vera loquatur, nempe Dei Filium in Judzam adve- nisse,propter bonam ieternamque spem,qui volun- tatem Patris à quo missus est manifestet : namque quod eum aiunt predicare;non est exiguum : quo- rumdam enim animas affirmat,utpote immortales, immortalibus bonis fruituras ; aliorum vero, in ignem inexstinctum projeolas, eternum puniendas esse.

VIIIL.Haec de aliis cum dicerem,etiam mecum his verbis locutus sum : Quarealios vitupero,qui in eo- dem erimine negligentia versor? Verum ad Judeam properabo, postquam res meas composuero. Ita vero cum statuissem, multum in dilatione tempus preteriit, hujusce vita negotiis vix explicari valen- tibus.Tandem itaque considerata vite natura,quod spe implicans festinantibus insidietur, quin etiam quantum temporís abreptum fuerit mihi spebus ja- ctato, quodque sic occupati homines morimur, cuncía mea, prout erant, relinquens ad portum

properavi,et in porlum veniens atquein altum sub- 6

vectus ventis adversantibus, pro Judea Alexen- driam appuli,ubi ventorum importunitate detentus ad philosophos ventitabam, atque eum rumorem sermonesque illius qui Rome visus fuerat refere- bam.At illi responderant: Eum quidem,qui Rome spparuit, nescimus, de illo autem qui in Judea degit ac Filius Dei a fama dicitur, et audivimus a multis qui illinc veniunt, δὲ de omnibus miraculis qua loquendo facit accepimus,

1X. Cumque dicerem : Cuperem incidere in ali- quem qui eum vidisset, statim duxerant me, aien- ies : Est hic quidam,qui non solum vidit eum, sed etea ex regione oriundus esi, vir Hebreus, no-

mine Barnabas, qui se quoque ait unum esse ex [) θας, ὅς καὶ ἕνα

illius discipulis, οἱ hic sedens rerum ab ipso pro- missarum sermones volentibus ultro refert.Et qui- dcm cum iis progressus sum, Ac veniens cum

ἕνα Θεὸν εἶναι

τὸν ἐπουράνιον, οὗ τὸν γόσμον ἀδίχως οἰκεῖτε ἔμπρο- σθεν τῶν αὐτοῦ δικαίων ὀφθαλμῶν" ἀλλ᾽ ἐὰν µεταθάλ- λησῇε καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ βούλησιν βιώσητε, εἰς ἔτε- pov εἰῶνα ἐνεχθέντες καὶ ἀῑδιοι γινόμενοι, τῶν ἀποῤ- fiue» αὐτοῦ ἀγαθῶν ἀπολαύσετε ἐὰν δὲ ἀπειθή- σητε, αἱ ψυχαὶ ὑμῶν με εἰς τὸν τόπον τοῦ πυρὸς βληθήσοντας, ὅπου ἀῑδίως κολαζόμεναι ἀνωφέλητα SR µετανοήσουσιν. Ὁ γὰρ τῆς μετανοίας καιρὸς ἡ νῦν ἑκάστου ζωὴ τυγχάνει, Ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα ἀκούων ἡχθόμην, ὅτι οὐδεὶς ἓκ τοσού- τῶν ὄχλων, τηλικαύτην ἀγγελίαν ἀκούσας, εἴρηκεν *

ἃ τὴν τοῦ σώματος λύσιν

Εἰς Ἰουδαίαν πορεύσοµαι, ἵνα ἴδω εἰ ταῦθ᾽ οὔτος λέ- γῶν ἀληθεύ Θεοῦ ἐπιδεδήμηκε τῇ Ἰου- δαίς, ἀγαθῆς καὶ αἴωνίας ἐλπίδος χάριν, τὴν τοῦ ἀποστείλαντος Πατρὸς βούλησιν ἐκφαίνων: ἐπεὶ + xol ὅπερ λέγουσιν αὐτὸν κηρύσσειν, οὐκ ἔστι μικρόν. ὧν μὲν γὰρ τὰς ψυχὰς διαθεδαιοῦται νίων ἀπολαύσειν ἀγαθῶν, ὧν δὲ ἐν πυρὶ ἀσδέστῳ ῥιφῃ- εἰσας 5 τὸν αἰῶνα κολασθήσεσθαι.

VIH. Ταῦτα ἐγὼ λέγων περὶ ἄλλων καὶ ἐμαυτῷ μίλησα λέγων" Τί ἄλλους μέμφομαι, ἐν τῷ αὐτῷ τῆς ἀμελείας ὑπάρχων ἐγκλήματι; Αλλ᾽ εἰς Ἰου- δαίαν ὁρμήσω, πρότερον τὸν ἐμὸν διαθεὶς βίον, Καὶ δὴ οὕτω € βουλευσμένου µου, πολὺς ὁ τῆς παρολ- κῆς ἐγενήθη χρόνος, τῶν βιωτικῶν πραγμάτων δυσ- Αχλύτων ὅτων, Πέρας Ἰοῦν συννοήσας 6887 ποτε τὴν τοῦ βίου φύσιν, ὅτι ἐλπίδι ἐκπλοχῶν τοὺς σπεύ- δοντας ἐνεδρεύει, οὗ μὴνν ἀλλὰ καὶ ὅν ποτε εἰσεκλά-

ὡς ὅτι 64

AX

ωνίους οὔσας αἰω-

πθν χρόνον ἐλπίσι δονούμενος, καὶ ὅτι οὕτως ἄσχο- λούμενοι οἱ ἄνθρωπκι ἀποθνήσχομεν δ, τὰ πάντα μου, ὡς ἔτυχεν, ἀφεὶς εἰς Πόρτον 9 ὥρμησα, καὶ εἷς λι- μένα ἐλθών τε 99 καὶ ἀναχθεὶς ἀνέμων 83 ἔχθραις ἀντὶ τοῦ εἰς Ἰουδαίαν εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν ἐνέχθην + καὶ ἀνέ- μὼν ἀπορίᾳ ἐπισχεθεὶς ἐκεῖ συνεφοίτων τοῖς φιλοσόφοις καὶ τὰ τῆς φήμης καὶ τοῦ 1 ἐν Ῥώμῃ avi qov τοὺς λόγους: ΟἹ δὲ 12 ἀπεκρίναντο, ὅτι Τὸν μὲν ἐν Ῥώμῃ φανέντα οὐκ ἴσμεν, περὶ δὲ τοῦ ἐν "loo- δαίᾳ γενομένου καὶ Υἱοῦ Θεοῦ ὑπὸ τῆς φήμης λεγο- μένου καὶ παρὰ πολλῶν τῶν κἀχεῖθεν ἐληλυθότων ἠκούσαμεν, καὶ περὶ πάντων ὧν λαλῶν ἐποίει θαυμα- σίων ἐμάθομεν.

IX. Ἔμοῦ δὲ εἰπόντος, "HüsAdy τινι αὔντυχεῖν τῶν ἑωρακότων αὐτὸν, εὐθὺς ἦγόν με λέγοντες, ἔστι τις ἐνταῦθα, οὐ μόνον ἰστορήσας αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐκεῖθεν γῆς ὑπάρχων, ἀνὴρ ᾿Εὔραῖος, ὀνόματι Βαρνα- ν αὐτοῦ μαθητῶν ἑαυτὸν εἶναι λέ- qua καὶ ἐνταῦθά που καθεζόμενος τῆς ἐκείνου ὑπο- σχέσεως τοὺς λόγους τοῖς βουλομένοις ἑτοίμως λέγει, Καὶ δὴ συνῆλθον αὐτοῖς. Καὶ ἐλθὼν, σὺν σῷ παρε-

ς ἔλε-

VARUE LECTIONES.

? γνῶτες Ο.

3 Ita 0 ο’ Epil., ἀπολαύσητε QC. κατὰ τὴν τ᾿ σ. Ρ. μετὰ τὴν v. σι tacite edidit Cl. repetiit- ue S, Codd. lectionem in Annot: cr. pro eonjectura adnotans, ὃ ἐπεί adjunzi c. O et Epil. ὁ, qui dein κολασθήσεται, nota marginali correctum in vulg. ὅ οὕτως C.

* ριφείσας ? ὧδὲ D, ὁ δή 0, ο. ᾱ, Tum

ἐκπλέχων C, qui tamen ἐμπλέκων conj. * Frrat Schweglerus de Cotelerio ἀποθνίσκομον eum edidisso asserens: tu Clerieuur (edu1024) intelligo 9 πόρτον O, πόντον C. Jam Clericus: Βοτίο πόρτον, portum, 6,

nempe Romanum: vide Martyr. Ign. τοῦ Ὁ, ct ex eonject. D, μετὰ τοῦ C. recte observat S.

ܘ

Bet

et Epit. c. 78. Tum εἰς τὸν λιμένα C. 0. Tum addidi τόν ante μὲν c. Ὁ. Ita legendum esse

10 τέ om. Ὁ. 41 καὶ

65 CLEMENTINA. — HOMILIA I. 66

στῶτι ὄχλῳ ἔστην ἐπακούων τῶν λόγων, καὶ συνε- A astante multitudine 81611 sermones audiens ; atque νόουν τἀλήρῇ 15 οὐ διαλεκτικῇ, τέχνῃ λέγοντα, ἀλλὰ — intellexi vera eum ποπ dialectica arte dicere, sed ἀκάκως καὶ ἀπαρασχευάστως ἐχτιθξ; sow, ἃ τε sine malilia οἱ preparatione exponere que audierat 2 τα Υὸν πε- οἱ viderat a Dei F'ilio, qui conspectus fuerat, facta.

ναι, Πολλοὺς δὲ μάρτυρας — et dicta. Multos autem testes miraculorum et ger-

σε καὶ ξώραχε τὸν τοῦ Θεοῦ φαν ποιηχέναι τε καὶ εἴρη»

τῶν ὑπ αὐτοῦ λεγομένων 14 θαυμασίων τε καὶ λόγων, monum, abipso editorum, ex ipsa etiam assistente

καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ παρεστῶτος ὄχλου, παρε plebe producebat.

Χ. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τὰ ἁπανούργως λεγόμενα ot X. Quandoquidem vero ad dicta minime subdola ὄχλοι ἡδέως ܐ‎ διετίθεντο, ἃ οἱ ἐκ παιδείας χοαµι- — populus libenter altendebat, ex eruditione scculari κῆς ὁρμώμενοι φιλόσοφοι γελῶν αὐτὸν καὶ χλευάζειν — prodeuntes philosophi ridere eum ae subsannara ἐπεθάλοντο !5, σχώπτοντες wal διασύροντες θράσει — aggressi sunt, immodica audacia cavillantes atque ἀμέτρῳ, ὡς μεγάλοις ὅπλοις χεχρημένοι τοῖς συλλο- probris incessentes, et quasi armis validis utentes

Ὁ δὲ ἀπωθούμενος αὐτῶν τὸν λῆρον οὗ σον- syllogismis. At ille, ineptias eorum repellens, ver- ἔτρεχεν αὐτῶν τῇ πανούργῳ σει 11, ἀλλ᾽ ἀχατα- βυΐῶ ipsorum interrogationi non Occurrebat ; sed πλήκτως ὧν ἔλεγεν οὐκ ἀφίστατο. Kal ποτὲ τις αὖ- intrepide a sermone suo non desislebat. Et ali- τοῦ ἐπύθετο, διὰ τί το, καὶ !5 βραχύτα- B, quando quidam rogabat eum, cur ita factus esset τὸν Ov, ἐξ πόδας ἔχον, ἔχει ") καὶ πτερὰ, ἐλέρας δὲ, — culex, ut, eum minimum quid sit, etsex pedes ha- τὸ μέγιστον τῶν ζώων, ἄπτερος ὧν, τέσσαρας beat, insuper οἱ alas gerat : elephas vero, animalium ἔχει πόδας, Ὁ δὲ μετὰ τὴν πεῦσιν τὸν ἐμ. maxin.um, cum careat alis, quatuor tantum pedes ἀναλαβὼν λόγον, ὡς πρὸς τὴν πεῦσιν ἀποκρινάμες, — habeat, Hle autem post interrogationem, abruptum yos", τὸν αὐτῷ ἀπ᾽ ἀρχῆς προκείµενον ἀνελάμθανε — resumens sermonem, quasi ad percontationem re- λόγον τούτῳ μόνῳ προοιμίῳ χρώμενος καθ᾽ ἑκάστην — spondisset, propositum sibi ab initio sermonem 16- ἐγκοπήν, Ἡμεῖς τοῦ πέμψαντος ἡμᾶς τοὺς λόγους καὶ — petiit, hoo solo utens procemio per singulas inter- τὰς θαυμασίους πράξεις εἰπεῖν ὑμῖν μόνον ἔχομεν pellationes : Nobis demandatum solummodo est,ut ἐντολὴν, καὶ ἀντὶ τῆς λογικῆς ἀποδείξεως μάρτυρας — vobis sermones et mirabilia gesta illius qui misit παρέχοι ܢܐ‎ τῶν ἐξ ὑμῶν 33. παρεστώτων πολ- Π05, referamus ; ac pro logica demonstratione testes λοὺς, ὧν ἐγὼ τὰ 33 εἴδη, μέμνημαι, ὡς ἐμψύχους εἰκό- — vobis produeimus eorum qui ex vobis hlc astant νας, ἱκανὰς μαρτυρίας. Λοιπὸν τῆς 33 ὑμετέρας ἐστὶν — complures quorum ergo facies recordor, velut vivas ἑξουσίας, ὑπείκειν ἢ ἀπειθεῖν, Τοῦ δὲ λέγειν ὑμῖν «à — imagines, idonea testimonia. Ceterum in vestra. po- συμφέρον οὐ παύσομαι, ὅτι ἐμοὶ μὲν ζημία τὸ σιωπᾷν, lestate situm est, obsequi, vel fidem non habere.

P3465, λλλὰ καὶ τῶν εἰκαίων «4 ܕܢ‎ Ego certe nou cessabo vobis exponere quod utile ὑμῶν προθληµάτων τὰς ἀποδείξεις 3 ἀποδοῦναι ἠδυ- U est: quoniam mihi quidem damnum est, tacere ; γάµηνι εἰ φιλαληθῶς ἐπυνθάν Κώνωπος δὲ καὶ — vobis vero, non credere, noxa. Sed οἱ futilium νο- ἐλέφαντος τὴν αἰτίαν τῆς διαφόρου δημιουργίας νῦν — slrarum questionum demonstrationes dare pote-

οὐκ ἔστιν εἰπεῖν 35 εὔκαιρον τοῖς τῶν ὅλων — ram, si voritatis Studio interrogassetis. Verum cau-‏ ܐ ἀγνοοῦσι Θεόν. sam diversa creationis eulicis οἱ elephanti nunc‏

vobis aperire intempestivum essot, qui Deum om- nium rerum ignoratis.

gi

XL Ῥαῦτα αὐτοῦ λέγοντος, ὡς ἐκ copo

ΧΙ. Hiec eo dicente quasi ex communi consensu petulantem risum emiserunt, illum nitens ad si-

ἴεσαν γέλωτα, κατασιωπᾶν καὶ ܘ‎

τὸν πειρώμενοι ὡς βάρθαρόν τινα δαιμονῶντα, Ἐγὼ — lentium etad angustias γοάίσεγο 8110 παπα barbarum

ὁρῶν, ζήλῳ οὐκ oO ὅπι φθεὶς, εὐσεθεὶ — quemdam insanum. Qui eum ego intuerer, zelo τοῦ λοιποῦ σιγᾷν οὐκ ἑκαρτέρουν, ἀλλὰ μετὰ nescio qua ratione correptus, per iram piam am-

ῥησίας ἐδόων λέγων. Εὐλόγως ὁ Θεὸς ὑμῖν 395 plius tacere non sustinui, sed cum fiducia clamavi

ἀκατάληπτον τὴν αὐτοῦ βούλησιν ἔθετο, ἀναξίους dicens : φπτο Όουβ voluntatem suam incomprehensi-

3 τῶν νῦν τοὺς χριτικὸν νοῦν ἔχον- — bilem vobis esse voluit, indignos presciens, sicut τας πληροφορῶν φαίνεται, Ἐπεὶ γὰρ νῦν τῆς αὐτοῦ D ex prasentibus dat plene intelligere iis qui mentis βουλήσεως κήρυκες ἐξαπεστάλησαν, οὐ γραμματικὴν — judicio utuntur. Quia enim nunc ejus voluntatis

VARUE LECTIONES.

ἡφαληθῆς 0. Tum. ἁπλῶς p, ἀκάκως oonj.S, nt Rnf, et Epit. c. 9. Qelerum efr. infra ἀπανούργως 1’ Dege γενομένων D. 15 ἡδέως οἱ ὄχλοι C. 36 ἐπεδάλλοντο C. 11 Hia C. in calce edit et 8. in. texta ; τι Ὁ, πανούργῳ omisso, 18 Dele καί, quod versu insequenti perperam omissum hio

sper. καὶ ἔχει vel καὶ ἔχον S. Epit. c. 40; διὰ τί κώνωψ ἐγένετο, καὶ βραχύτατος ὧν, ἕξ ἃ φέρει. 3 8. proponit ἀπροκρωούμενος !ܪ‎ Fort. leg. ἐξ ὑμῶν τῶν &' 3 τά excedit

Tum D'legit vult εἰκόνας ἱκαναῖς μαρτυρίαις λοιπὸν — U ܕ‎ τι 2 At nihil mutan- C. τῦ. Verba ἱκόνας μαρτυρίας appositionis locum obtinent. « Produeo vobis homines multos, testes locupletes, cum sint quasi εἰκόνες ἔμψυχοι.» 5, ? «zcaddicio. 0. 3 ἀπολύσεις scribendum esse putat Cl. Tum ἐδυνάμην 0, 8 εἰπεῖν οὐκ ἔστιν C. Tum τὸν τῶν Ρ. τῶν var. lect. in Epit. c. 10. 3 ἡμῖν Ο. Etiam Ree, 1, 9, vobis, 5 à 0,

61

praecones missi sunt, non grammaticam profiten- À ἐπαγγελλό

tes artem, sed simplicibus et sinceris verbis consi- lium ipsius demonstrantes (adeo ut. quilibet qui au- dierit, intelligat qua» dicuntur) neque cum affectu quodam invido, se ipsum cunctis priebere nolente, adestis vos, ut, preterquam quod non inlelligitis quod vobis expedit, damno vestro veritatem ridea- tis, quz apud barbaros ad vostram condemnationem versatur, quamque ad vos advenientem non vultis hospitio recipere propter libidines vestras, et ver- borum illius vilitatem, ne arguamini, quod temere philologi estis seu umatores sermonum, non autem veritatis amatores philosophi. Quousque ergo disci- tis loqni, qui pulohre loqui nescitis? Multa quippe verba vestra unius verbi prctio non sunt estimanda. Quid autem dicetGraca vestra multitudo, unanimis facta, si judicium futurum est, ut iste ait? Quare, Dous, voluntatem tuam non predicasti nobis? Nonne audiotis, si omnino responsionem accipietis, ha»c Ego, cum omnes futuras voluntates ante constitu- tionem mundi cognoscerem, unicuique pro merito suo latenter pravius occurri ; quod autem id ipsum ita se habeat volens iis qui ad me confugerunt, plene manifestare, cur ab initio, a primis genera- tionibus voluntatem meam palam non siverim pre- dicari, nunc circa sseculi inem precones mei con- silii misi, qui et. irridentur, et contumeliis affecti deluduntur ab iis qui nequaquam volunt adjuvari, quippe meam amicitiam vehementer repudiarunt. Ὁ magnam injuriam ! mortis enim periculum sub- eunt predicatores ; idque per eos homines qui ad salutem vocantur.

XXII. Porro illud injuste factum adversus pra«co- nes meos 4 principio apud omnes faturum crat, si a principio ad salatem. vocati lüissent qui indigni sunt, Quod enim nune ab iis injuriose fit, in do- fensionom fitjuste mee providenlie, quod pra- clare doclrinaim honore dignam nolui inuliliter ab initio ad contumeliam publice exponere, sed eam statui, οὐ venerandam, silentio tegi ; non quidem üpud oos qui principio digni erant, quibus et lra- didi, sed apud istos et consimiles, ut cernitis, indi- gnos, odio me prosequentes, seque nolentes dili- Bere. Et vero nune, omittentes hune howinem irri- dere, a me ipsius repromissionem audite, vel qui volet mihi percontanti respondeat. Ac ne velut pe-

Β

6

S. CLEMENTIS 1 HOM. PONT. OPERA DUBIA.

68 τος ἀλλ᾽ ἁπλοῖς καὶ ἀπανούργοις ν αὐτοῦ βούλησιν ἐκφαίνοντες, ὡς πάνθ᾽

ὀντιναοῦν ἀκούσαντα νοεῖν τὰ λεγόμενα, καὶ οὐ μετὰ

λόγοις 98 >

ܒܚ

Ἐξεώς τινος φθονερᾶς, παρέχειν πᾶσιν μὴ βου- λομένης "9 πάρεστε ὑμεῖς, πρὸς τῷ μὴ νοεῖν τὸ ὑμῖν συμφέρον, ἐπὶ τῇ ὑμετέρᾳ βλάδῃ γελῆν τ' p

ἀλήθειαν, ἣν καὶ ὑμῖν £

ν εἰς τὴν

ἔραν καταδίχην ἐν βαρβάροις πολιτευσαμένην

δηµήσασαν ξενίσα! οἱ 8648 λεσθε, διὰ τὰς ἀσελγείας ὑμῶν, καὶ τὸ λυ λό- quy αὐτῆς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῆτε, ἢ Ὁ οιλό- λογοί ἔστε, καὶ οὐ φιλαλήθεις φιλόσοφοι" μέχρι μὲν οὖν πότε λαλεῖν μανβάνετε, οἱ τὸ καλῶς 31 λαλεῖν οὐκ ἔχοντες; Πολλὰ γὰρ ὑμῶν ῥήματα ἑνὸς οὐκ ἄξια λό- qo». Τί ἄρα ἐρεῖ ὑμῶν τὸ ἨἙλληνικὸν πλῆθος μία ψυχὴ γενόμενον, ἔσται 5: κρίσις, ὡς οὗτος λὲ χεις δὰ τί, ᾧ θεὲ, τὴν σὴν βούλησιν οὐκ ἑκήρνξας ἡμῶν; Οὐ πάντως ἀκούσεσθς, εἴπερ ἀποχρίσεως κατὰ- ἐσομένας πρὸ ἰδίως 9 ἐκά- πρραπήντησα" τοῦτο Bb αὐτὸ ὅτι οὕτως βουληθεὶς τοὺς προσ- πεφρυγότας μοι πληροφορῆσαι, διὰ τί ἀπαρχῆς ἐκ τὴν ἐμὴν βούλησιν δη

5 ὅτι

ἔνωθήσεσθς, τάδε 4. Ἐγὼ, πάσας τὰς καταβολῆς χόσμου εἰδὼς προαιρέσεις, 6 ἄξιον λανθανόντως

στῳ πρὸς τὸ α

μοσίᾳ οὐκ.

| πρὸς τῷ ponas βουλῆς ἀπέστειλα, οἵ 5ο καὶ γελῶνται καὶ ὑθριζόμενοι γλευάζονται ὑπὸ τῶν μηδὲν ὠφελεῖσθαι

οὗ βίου 35 κή-

θελόντων καὶ ἐπιτεταμένως τὴν ἐμὴν φιλίαν παρα!- πησαμένων. Ὢ μεγάλης ἀδικίας} μέχρι πόνου 91 ܒܡ‎

δυνεύουσι κήρυχες, ὃ τῶν εἰς σωτηρίαν

χαλουμένων ἀνδρῶν.

ἀδίκως qv

ΧΙΙ. Τοῦτο δὲ τὸ ܐ‎ κηρύχων ἀπ᾽ ἀρχῆς

dz ἀρχῆς εἰς σωτηρία νῦν divi, E" ἐμῆς ὃ

ἐγίνετο, εἴπερ ν ἐκαλοῦντο οἱ ἀνάξιοι, Τὸ γὰρ

κως εἰς ἀπολογίαν τῆς ὅτι χαλῶς τὸν τιμῆς

μον ἐθουλευσάμην, οὐκ ἀπὸ τῶν ἀπ' ἀρχῆς ἀξίων,

δωχα, ἀλλ᾽ ἀπὸ τούτων καὶ τοιούτων,

οἷς καὶ ܬܐ‎

ὡς ὁρᾶτε, ἀναξίων, τῶν d

VARUE LECTIONES.

38 λόγοις transcripsi ex Ὁ, quo Si conjectura ἁπλῶς καὶ ἁπανούργως superflua redditur Cf. Rec, 1,9.

Tum πάντα ὀντινανοῦν Q, πάντα ὁντιναοῦν 8.

βουλομένης, ut C. ibidem πρὸς τῷ O οἱ 8 c. Ερή., πρὸς τό C. 3‏ ܦܠܐܬܘ accessit ex O et Epit. Deinde πολλὰ γὰρ παρ’ ὑμῶν 0. 83 ἔστι O0. 9 Ita O et‏ & τὰ δὲ C. ? Ita 8 auctore D, εἰδὼς €, deest in O, εἰ absque damno deesse polest. Ep. :‏ i Ad oram cod. Ὁ hec scholia: πάσας τὰς ἐσομένας πρὸ κατασολῆς κύσμου εἰδὰ‏

ς ἐκάστῳ πρὸς τὸ αὐτοῦ bo» λανθανόντως προαπήντησεν. El ex adverso: Θεὸς

q τῆς κρίστως πρὸς τοὺς ἀπίστους. 3 τοῦ βίου vortiL C, quasi perinde essel ac τοῦ αἰῶ- mplo, quod quidem seiam Cl. 5 oi C, quod 8. recte mutavit in

9! καλῶ

εἰναῖοι conj. S auctore D. κ. τρ. εἰ

προαιρέσεις ὁ γούμενος ἐν ܢܐ‎ γος, sentcutia postulante, sed sine ex νοΐ, Αὐ non omittere debebat καὶ ἕτέρα 64

δὼς ἐκάσ'

γελῶνται, In marg. cod, O alia Ἆ [ta Ὁ et nonnuli codd. Epitomes, φθόνου ὦ. 38

30 βουλόμενοι conjecit amanuensis ad oram cod. Ὁ, eujus

30 [la O ο. Epil., εἰ καὶ C, qui

ὡς

manus adnotavit: οὐχ εἰσὶ τοῦτα ἔν τῇ ἐδουλήθην α. 3 πυνθανομένων ὁ βουλόμε-

γος Q. 9 μή accessit ex Ὁ Tum ὑλάκτετε C, qui et μύοντες p. βύοντες.

69 CLEMENTINA. — IIOMILIA I. 70

ἀτάκτῳ βύοντες τῶν σῶζεσθαι ϐ

ὄντων τὰς ἀκοας, A tulantes canes latretis, incomposito lrepitu, aures salvari desiderantium obstruentes injusti ac Deo exosi, et servatricem cogitationem avocantes ad ἵπ- γήσεσθε, τὸν τὴν ' credulitatem. Quo pacto veniam consequi poteritis, νον ὑμῖν εἰπεῖν ὑθρίζουτες, καὶ ταῦτα ἄνφρωπον ὅν — eum qui vobis naturam Dei referre promittit,contu- ἐχρῆν, εἰ καὶ μηδὲ» ἀληθεύοντα 3, διὰ τὴν ἀγαθὴν meliaafficientes; idque honzinem, quem oportnerat,

ἄδικοι καὶ θεστυγεῖς, καὶ τὸν σώζοντα λογισμὸν

ἀπισείαν ἁπασχολοῦντες. Πῶς συγνώµης

τα ^t τοῦ θεοῦ ܐ‎

αὐτου πρὸς ὑμᾶς ἀποδεξασῃαι προαίρεσιν ; etsi nihil vere loquentem, propter bonam ipsius erga vos voluntatem, grate suscipere ? ΣΠ. Ταῦτά µου λέγοντος καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα, XIII. Quz cum dicerem, aliaque his consentanea,

πολὺς τῶν ὄχλων ἐγίνετο θρύλλος: καὶ οἱ μὲν ὡς và» — mullum in plebe ortum est murmur: atque alii Βαρνάδαν ἐλεοῦντες σονήραντό μοι: οἱ δὲ ἠλίθιοι Üv- — quidem tanquam Barnabam miscrántes mihi fave- τες δεινῶς κατ᾽ ἐμοῦ ἔδρυχον τοὺς ὀδόντας, Ἐπεὶ δὲ — bant: alii vero qui erant stolidi,graviter in me stri- ἤδη ποτὲ ἑσπέρα κατειλήφει, τῆς χειρὸς λαδὼν τὸν — debant dentibus. Cumque jam vespera advenisset, Βαρνάδαν, μὴ θέλοντα 87, βίᾳ εἰς τὴν ἐμὴν Tyov ol- — Barnabe manu apprehensa, eum nolentem vi ad αὐτὴν ἐποίησα, ἵνα μή τις αὖ- — meam duxi domum ; ubi et feci manere, ne quis ei Καὶ ἡμερῶν ὀλίγων διατρίψας, p munus injicoret, Paucosque dies commoratus, non- καὶ τοῦ ἀληθοῦς λόγου βραχέα Κατηγ ήσας µε ὀλίγον, mulla vere religionis mihi tradidit rodimenta, quod ὡς ἐν ὀλίγαις ἡμέραις, σπεύδεω ἔλεγεν εἰς "lov. — paucis post diebus properare so diceret ad Judsam δαίαν τῆς κατὰ τὴν θρησκείαν ἑορτῆς χάριν, καὶ τοῦ — propter festum, velletque deinceps cum suis popu- λοιποῦ τοῖς ἑαυτοῦ ὁμοεθνέσι συνεῖναι θέλων, laribus degere.

XIV. Φανερὸς δ᾽ ἦν μοι ἀπονάρκησας. Ἐμοῦ γὰρ XIV. Videbatur autem mihi esse plane perculsus. εἰπόντος. δύ uot µόνον τοὺς τοῦ φανέντος ἀνδρὸς οὕς — Cum enim ego dicerem : Tu mihi lantum hominis doses ἐκτίθου λόγους, κἀγὼ τῷ ἐμῷ κοσμήσας illius qui apparuit, quos audisti expone sermones, λόγῳ τοῦ Θεοῦ κηρύξω τὴν βούλησιν, καὶ εἶθ᾽ οὕτως δὲ 60 oratione mea illos oxornans, Dei consilium ἐντὸς ὁλ ien dpa ὧν συμπλεύσω 8 σοι" λίαν Xo πο- — predicabo, sicque postea una navigabo intra θῷ ἐπὶ τὸν τῆς Ἰουδαίας γενέσθαι τόπον, τάχα δὲ xal — paucos dies: admodum enim οπρίο ad {πάσα συγοικήσω ὗ μῖν τὸν πάντα μον τῆς ζωῆς βίον 15: ὁ δὲ — regionem pervenire: ac forte vobiscum per totam ταῦτα ἀκούσας ¢ ἵνατοι Σὺ εἰ iow Ἱστορῆσα: τὰ — vitam habitabo. lile his auditis respondit : Tu, si

tex καὶ μαβεῖν τὸ συμφέρον θέλεις, ἐξ αὐτῆς quidem videre nostra, et quod expedit vis discere, μοι σύμπλευσον' εἰ δὲ μὴ βούλει, τὰ ἄλλα Ἡ σημεῖα — mecum statim navigato ; si nolis, reliqua signa do- τῆς οἰκήσεώς µου καὶ ὧν θέλεις ἐγώ σοι σήμερον — micilii mei ct quorum volueris tibi hodie dicam, ut ἐρῶ 9, ἵνα ὅτε βούλει ἐλθὼν ἐπιστῇς ἡμῖν" ἐγὼ γὰρ 0 quando volueris venire, nobis ocourras: ego enim αὔριον πορεύσομαι τὰ ἐμαυτοῦ, Καὶ δὴ ἀδυσώ- — cras ad mea me recipiam. Videns itaque inexorabi- πητον ἰδὼν συνῆλθον αὐτῷ µέχρι τοῦ λιμένος" lem esse, comitatus sum eum usque ad portum ; μαθὼν παρ᾽ αὐτοῦ ἄπε; ü acceptisque ab eo signis quz dixerat domiciliorum, ἔφην αὐτῷ" E μὴ ὅτι αὗριόν τι ἅπι disi illi: Nisi eras aliquid quod mihi debetur repe- μοι, ἐξ αὐτῆς ἂν σοι συΐπλεον" πὶ titurus essem. jamjam tecum navigarem ; eito ta- ταλή men te assequar. Et, his dictis, commondatoque eo τὸν τοῖς τοῦ πλοίου ἡγουμένοις ὑπέστρεφον Λυπούµε- — navis ductoribus, roversus sum tristis, memor boni νος, μεμνημένος τοῦ χαλοῦ καὶ συνήθους φίλου. ot concordis am ίψας, καὶ τὸ yp XV. Aliquot autem dies moratus, ac totum debi- ὅλον λαθεῖν δυνηθεὶς, τάχους ἕνεκα ἀμελήσας τοῦ πε- turn recipere non valens, propter festinationem re- e liquo neglecto, quod impedimento esset, ipse quo- Salus ἀπέπλευσα, καὶ δεκαπέντε @ ἡ μερῶν εἰς Και- — que in Judam enavigavi, et quintodecimo die Ca σάρειαν κατήντησα τὴν δτράτωνος. Ἐπιθάνους δὲ — saream Siraonis adveni. Cumque terram tetigis- γῆς καὶ ξενίαν θηρωμένον, ἔμαβον Url Πέ- — sem, et hospitium investigarem, accepi quemdam ὀμενος, τοῦ ἐν ᾿Ιουδαίᾳ εἰσφανέντος ἀν- Ὁ nomine Petrum, viri illius qui in Judcea conspectus σημεῖα καὶ τέρατα πεποιηχότος ὁ δοκιμώτα- ost, quippe signa et prodigia focit, probatissimum τος ὑπάρχων μαθητὴς, αὔριον Σίμωνι τῷ ἀπὸ Γιτθῶν — discipulum, crastino die cum Simone ex Gilthis Sa- Σαμαρεῖ ζήτησιν ποιεῖται λόγων, Ἐγὼ Ob ταῦτα — mariano esse dispulaturom. Quibus auditis, rogavi ἀχούσας ἐδεήθην τὴν τούτου μοι μηνυθῆναι μονήν. illius mansionem mihi indicari : et simul atque di- καὶ ὁμῶς ἔμαθον καὶ τῷ πυλῶνι (νι θεχσάµε- — dici, presto fui ad fores. At illi in domo, cum me νοι δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ ἀντέδαλον δι τίς τε ὧν καὶ πόθεν — viderent, inter se conferebant, quisnam essem, ao

VARLE LEGCTIONES.

Ἡ θεύτητα 0, 43 ἀληθὲς λέγοντα Ο. Subsequens διά addidit 8, anctore Rufino, Rec. τ, 9, 3 ὅσουν Liber Regius δύ{, quod prastal. 4 pb. οὓς ἤχουσας om. Ὁ. 3 ϱ. κἀγώ ὦ omisso σοι Ὁ. 46 Leg. χρόνον ex Epit. ο. 13. Vid. Hom. ir, 28 D. 96 ys τά C. Lv excidit ap. Ol. et S. Ὁ διὰ δεκαπέντε conj. C, ut est in cod. Reg. 804 εν Epit. σάμενον δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ ἀντέθαλον Ὁ, ἀντέθαλλον reliq. omissis C, οἱ δ᾽ ἀντέδαλλον 8 ex. cod. 804, qui addit οἱ δ᾽ ἐν τῷ οἴχῳ, In Epit. ο. 14: θεασάμενυι δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ,

ܐܗ

agat. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, καὶ 9 παρα

ντος, ὡς ἐμποδίου ὄντος, καὶ αὐ

µου > προς τι

δρὸς τι

1

11106 venirem. Etecce Barnabas egressus, statim Α. nt vidit, complexus est, mo, multam gaudens ac la- crymans; apprehensaque manu mea, introduxit in loeum ubi erat Petrus, dixitque mihi : Πίο est Pe- trus, quem maximum in Deisapientia tibi denuntia- bam, cui assiduo de te loquebar.Ultro igitur ingre- dere; quoniam qua in te bona sunt, vere illi enar- ravi, simulque manifestum feci propositum tuum, ita ut ipse etiam te videre aveat. Magnum ergo ei manus te manibus meis offero. Quod cum dixisset, oblato me, ait: Hic est Clemens, Petre.

XVI. At bonus Petrus, simul ac nomen audivit, prosilit et osculatus est, ac sedere me fecit, sta- timque dixit : Recte fecisti, praeconem veritatis Bar- nabam hospitem cxeipiendo, magno animo in vert Dei honorem, furorem imperite multitudinis non voritus. Beatus eris. Quemadmodum enim tu veri- tatis legatum ita cum omni honore excepisti hos- pitio, ipsa quoque te veritas hospitem, suz urbis civem constituet: tuncque magnopere letaberis, quia nunc parvam feneratus graliam, bonorum dico sermonum voluntatem, bonorum iternorum, quaque auferri nequeunt, heres efficieris. Nec vera laborem subeas referendi mihi mores tuos : siqui- dem omniatua nobis edisseruit, qui mentiri nescit, Barnabas, fere quotidie bonam tui mentionem fa- ciens. Utque tibi, tanquam sincero amico, id quod. res est, breviter dicam : nisi tibi aliquid impedi- mento est, iter nobiscum habe, ac percipe sermo- nes veritatis, quos per singulas civitates, ipsam us- que Romam, habiturus sum. Τὰ porro, si aliquid cupis, effare.

XVI. Et ego quid ab initio propositi gesserim exposui, £ quo modo questionibus inexplicabilibus exhaustus fuerim, cateraque que tibi principio antea declaravi, uli ne eadem iterum seribam. Dixi &utem : Paratus quidem sum tecum proficisci ; hoc enim nescio quomodo cupio letus: verum prius volo certior de veritate fieri, ut sciam utrum anima mortalis sit, an immortalis ; οἱ si sempiterna sit, an ob ea quie hie gessit, judicari debeat: item an et quid si justum ae Deo gratum : preterea factusne sit mundus, οἱ quare factus: et utrum non dissol- vetur, an dissolvetur, et an melior futurus, ac nec fulurus omnino : ac ne singula prosequar, hivc at- que conzequentia dixi me velle edoceri. At illead ea respondit: Breviter tibi, o Clemens, rerum scien- ἢ tiam exhibebo ; et jam nunc audi.

S. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBIA.

72

fu. Kel ἰδοὺ Βκρνάσας ἐχδὰς ἅμα τῷ ἰδεῖν ὅν πε.

ριεπιλάκη μοι, πολὺ y: vs μου τῆς χειρὸς qu» μοι. Οὗτός ἔστι Π Θεοῦ σοφίᾳ ἐπηγγειλάμην 9 σοι, © ἀπαύστως σὲ ἂν- τέδαλλον. Ὡς εἴσιθι ἐκ ταυτομάτου, ὅτι τὰ κατὰ σὲ

ρων xal δακρύων: καὶ λαθόμε-

Μέγα οὖν αὐτῷ δῶρόν σε διὰ τῶν ἐμῶν προσφέρω χ. ρῶν. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, προσενέγκας" ἔφη" Οὗτός ἐστι Κλήμης, Πέτρε.

39 XVI. Ὁ δὲ ἀγαθὸς, προσπηδήσας ἅμα τῷ ἀχοῦσαι τὸ ὄνομα, κατεφίλησεν, καὶ ἐγκαθιστῆναί 6 µε ποιήσας ἐξαυτῆς ἔφη: Καλῶς ἐποίησας τὸν τῆς ἀληθεία κή- poxa ξενίσας Βαρνάθαν, εἷς τιμὴν τοῦ ὄντως “7 Θεοῦ, μεγαλοφρόνως, οὐκ αἰδεσθεὶς, οὐ φοθηθεὶς τὸν τῶν ἀπαιδεύτων ὄχλων θυμόν, Μακάριος ἔσῃ. Ὡς γὰηρ σὺ 58 τὸν τῆς ἀληθείας πρεσδευτὴν οὕτως ἐξένισας πάσῃ τιμῇ, καὶ αὐτή σε ἀλήθεια ξένον ὄντα τῆς ἰδίας πό- λεως καταστήσει πολίτην᾽ καὶ τότε χαρήσῃ μεγάλως,

ὅτι βραχεῖς

ας 9 χάριν, προαίρεσιν λόγων 1 ἄναφαι;

ρέτων ἀγαθῶν ἔσῃ κληρονόμος, Καὶ μὴ κάμνε ἀντιδάλλειν μοι τὸ σὸν ἦθος" πάντα λὰρ τὰ κατὰ σὲ ὁ ἀψευδὴς ° ἡμῖν ἀντέ- λαλε Βαρνάδας, σχεδὸν καθ’ ἡμέραν τὴν ἀγαθήν σου @

ܨ

σίῳ φίλω «3, τὸ προχείµενον ἐρῶ, συνόδευσον dd αλαμθάνων τῶν τῆς ἀληθείας λόγων, ὧν 68 κατὰ πόλιν ποιεῖσθαι μέλλω, μέχρι Ῥώ-

μῆς αὐτῆς. Καὶ σὸ

δὲ εἴ τι βούλει λέγε.

XVIL. Κἀγὼ δὲ gere, καὶ ὡς εἰς ζη γὴνπροεδήλωσα, ὡς AQ ἵνα μὴ τὰ αὐτὰ πάλιν γράφω, Ἤλεγον δέ" Σοὶ μὲν ἑτοίμως ἔχω

ὥτο γὰρ, οὐχ οἶδα οὗ ὅπως, χαίρων θέλω"

ἔμην τὴν ἐξ ἀρχῆς μοι προαί-

ἠπεις ἀπόρους ἐκενώθην, καὶ

συνοδεύειν"

πλὴν περὶ ἀληθείας πρῶτον πληροφορηθῆναι θέλω, ἵνα

qu, εἰ ἡ 99 ψυχὴ ϑνητὴ τυγχάνει, ἢ ἀθάνατός ἐστι καὶ εἰ 1 ἀΐδιος οὖσα, περὶ αὖθα ἔχει

ὧν ἔπραξεν ἐν

RW καὶ 98 ܠܡ‎ ὅσον Bises d] Agro Θεῷ" καὶ εἰ γέγονε κόσμος, καὶ διὰ τί γίγονε, καὶ εἰ

οὐ λυβήσεται, καὶ εἰ λυθήσεται" καὶ εἰ κρείττων ἔσται, dp οὐδὲ ἔσται’ καὶ ἵνα μὴ τὸ γατ' εἶδος

ταῦτά -ε δ καὶ τὰ τούτοις ἐπόμενα μαθεῖν εἶπον θ6- λειν, Ὃ δὲ πρὸς ταῦτα ἀπεχρίνατο" Συντόμως cot, ὧν Κλήμης, τὴν τῶν ὄντων γνῶσιν παρέξομαι" zal τὰ νῦν ἐξαυτῆς ἄκουσον.

VARLE LECTIONES.

s λύγον, ὃν ©.

9 Tta Ὁ c. Epit. ο, 16 εἰ

commate distinxit post εἰ $9 «e subjunxi ο, 0.

Hom, τι, 285 11,

® o 0

ἀβάνατός ἐστι, καὶ C. 68 καὶ εἰ — 80. ἀΐδιος οὖσα ἔχει κριθῆναι. Propterea 3

βουλὴ ἐν ἀδήλῳ γέγονε κατὰ μὲν πρῶτα εἰσαγωγὴ xxxi, συντροφία πονηρὰ, συνήθεια δεινὴ ὁμιλία οὐ χαλὴ, οὐκ ὀρθή 79* διὰ ταῦτα πλάνη, εἶτα ἀφοθία,

3111]. 'H τοῦ Θεοῦ πολλοὺς τρόπους. Τὰ

a, πορνεία, qa

afa, κενοδοξία, καὶ ἄλλα

ποιαῦτα μυρία κακὰ, ὥσπερ χαπνοῦ πλῆθος, εἷς τί ἕνα οἴκον οἰκοῦντα τὸν κόσμον, τῶν ἔνδυβεν οἰκούντων ἀνδρῶν ἐπεθόλωσαν 78 τὰς ὁράσεις, καὶ 18 οὐχ εἴασαν ψαντας ἐκ τῆς διαγραφῆς τὸν δημιουργήσαντα νοῆσαι Θεὸν, καὶ τό τούτῳ δοκοῦν. (Ἑ γνωρίσαι. Διὸ τοὺς φιλαλήθι χρὴ ἔκ στέρνων βοήσαντας ἐπικουρίαν προσχαλέσασθαι, φιλαλήθει 15 λογισμῷ, ἵνα τις, ἐντὸς ὧν τοῦ οἴκου τοῦ πεπλησμένου καπνοῦ, προσ-

τὼν ἀνοίξῃ θύραν, ὅπως δυνηθῇ τὸ μὲν ἐχτὸς τοῦ ἡλίου φῶς εἰσκριθῆναι τῷ οἴκῳ, ὁ δὲ ἔντος τοῦ πυρὸς ὧν ἐκθληθῆναι καπνός.

XIX, Τὸν μὲν οὖν βοηθὸν ἄνδρα τὸν ἀληθῆ προφή- την λέγω, ὃς μόνος φωτίσαι ψυχὰς ἀνθρώπων δύναται, ὥστ᾽ ἣν αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δυνηθῆνχι ἡμᾶς ἐνιδεῖν 8 τῆς αἰωνίου σωτηρίας τὴν ὁδόν. "λλλως δὲ ἀδύνατον,

ὡς οἴσθα καὶ σὺ μικρῷ τάχιον εἰπὼν, ὡς πᾶσα ἡ Τ D ἀνασκευάξεται καὶ κατασκευάζεται, καὶ

ὄντος δύναμιν ἡ αὐτὴ ἀληθὴς καὶ

δάνειν τοῦ εἶναι ἢ μὴ εἶναι ἀληθεῖς # ψευδεῖς. Τούτου

7" προφήτου ἀληθοῦς ὅλον τὸ τῆς εὐσεδείας

εἰν. Ὥστε πρῶτον χρὴ τὸν προφήτην πάσῃ τῇ προφητικῇ ἐξετάσει δοκιμά- παντα καὶ ἐπιγνόντα τὰ 9 ἀληθῆ, τοῦ λοιποῦ τὰ πάντα αὐτῷ πιστεύειν, καὶ μηκέτι τὸ καθ᾽ ἕν ἕκαστον τῶν

ὑπ' αὐτοῦ λεγομένων ἀγακείνειν, ἀλλά λαμβάνειν αὐτὰ βέδαια ὄντα, δοχούσῃ μὲν πίστει, ληφθέντα δὲ ἀσφαλεῖ κρίσει" ἀποδείξει γὰρ ܐܬܐ‎ τῇ ἀπαρχῆς καὶ i ἀχριδεῖ At ἐξετάσει τῇ πανταχόθεν τὰ ὅλα ἀρθῷ εἴς ληπται λογισμῷ, Διὸ πρὸ πάντων τὸν ἀληθῆ προφήτην ζητεῖν ὅτι ἄνευ τούτου βέθαιόν τι προσεῖναι ἂν-

θρώποις ἀδύνατον.

XX. Καὶ ὁμῶς ἀνέπαυσέ με, ἐκθέμενός μοι τίς ἐστι

καὶ πῶς εὑρίσκεται, καὶ ἀληθῶς εὑρετόν µοι παρασχὼν αὐτὸν, τῶν παρὰ ὀωθαλμοῖς δρωμένων ἐμφανεστέραν τῇ τοῦ προφήτου ὁμιλίᾳ τοῖς ὡσὶ δείξας τὴν ἀλήθειαν, ὡς ἐκπλάγέντα µε θαυμάζειν, πῶς τῶν πᾶσι ζητου- μένων ἔμπροσθεν κειμένων οὐδεὶς ἐνορᾷ: Πλὴν

γράψας τόν περὶ προφήτου λόγον, αὐτοῦ κελεύσαντος 33, ἀπὸ τῆς Καισαρείας τῆς Στράτωνος δαπεμφθῆναί aol σποίησε 8 τὸν τόμον, παρὰ σοῦ ἐντνλὴν ἔχειν εἷ-

CLEMENTINA. — HOMILIA I.

τὰ

XVII. Dei voluntas multas ob raliones occulta fuit. Primum quidem prava institutio, eonvictus vitiosus, consueiudo pernieiosa, mala colloquia,non recta opinionum anticipatio, et eapropter error; dein contemptus, incredulilas, fornicatio, avaritia, inanis gloria, aliaque similia innumera mala, velut, ingens fumus unam domum mundum incolontia in- tus habitantium hominum visum offuscarunt, nec siverunt aspicere, atque mundi creatorem Deum in- telligere ex iis in quibus ipse 86 pinxit, neque co- gnoscere quod ei placet. Quocirca oportet ut veri- tatis studiosi intus ex pectore clament, auxilium;- que advocent, ratione studium veritatis decente 8 quo aliquis intra domum fumo plenam consisten accedat foresque aperiat, ut lumen solis extra po- situm in domum. possit intromitti, ignis vero fu- mus, qui intro est, ejici.

XIX. Huncigitur adjutorem hominem, vernm pro- phetam dico,qui solus animas hominum potest illu- minare,quoipsisoculisviam eternesalutisinspicere possimus, Aliter enim fieri nequit, ut nosti, tuque paulo ante dicebas, quod nempe omne argumentum destruitur ct astruitur, atque idem juxta propugna- loris fuculiatem verum et falsum existimatur; adeo ut sententie, quales sint, non jam appareant, sed per disputatores speciem accipiant veritatis aut fal- sitatis. Quocirca totum pietatis negotium vero pro- pheta indiguit, ut nobis que sunt quemadmodum sunt diceret, ac quo modo de omnibus oporteat cre- dere. Quare oportet primum, comprobato per om- nem propheticam inquisitionem propheta, cum co- gnitum erit verum esse, de cetero universa ipsi credore,necamplius singulatim ejus dicta discutere, sed ca firma eertaquo. presumere ; per fidem qui- dem, ut videlur, per indubitatum tamen judicium suscepla: per unam enim ab initio demonstrationem atque exactam disquisilionem, undique collectam, euncta ratione recta assumpta sunt. Quare ante omnia verus propheta quirendus est ; quoniam si- neipso firmi quid apud homines nequit consistere.

XX. Simulque satisfecit mihi, exponens, quis git, el quo pacto inveniatur; vereque inventu facilem eum mihi prebuit; atque per sermones de pro- pheta auribus meis veritatem clariorem tis, que per oculos cernuntur, reddidit; adeo ut obstupefactus mürarer, quo modo ea que omnes querunt, co- p rem posita nemo videat. Itaque jussu ipsius de vero propheta conseripsi librum, quem de Cesarea Stra- lionis ad te mitti voluit, dicens se a te habere in

A

VARLE LECTIONES.

τὸ εἰσαγωγῇ κακῇ συντροφίας πονηρᾶς, συνηθείᾳ δευνῇ, ὁμιλί οὗ χαλῇ, προλήψει οὐκ ὁρῃῖ, O. τι Tta 0, ὡς ος εἰς ἔνα οἶκον ἐλθόντα τὸν καῦ μῶν, τῶν ἔνδοθεν, x. τ, A. conjech, D. sie ἕνα οἶκον ἐπεισελθόντα τὸν κόσμον, X, t. À, Epit. c. 17. Rufin. Rec. 1, 15: Universam domum Repas mundi replevit. An ἕνα οἶκον εἶσ-

οιλαληθεῖς C. τ dj adjunxi ο, 0. v Q. τ ἐρεῖ 0.

78 εἶνε

ὅντα ἢ 7? ἐπιθολῶσαν Ὁ, 18 καὶ om, Ὁ, qui exh. εἰασεν. ἴδ οιλαληθεῖ C. Tum S proponit ἐκτός 80 τά addidi ο, Ὁ

um τὸν δημιουργὸν συγχατανοῆσαι C. . ἐντός. 18. Ita S. suffragante

, ἐνειδεῖν 0 δι χαί om. Ὁ.

83. χελεύσαντα Ὁ, ex quo

acceseil τῆς ante Στράτωνος, * Manifesta est hujas loci corruptela. Rufinus ita interpretatur : « Unde jubente eo — librum — conseripsi, eumque ad te ipso jubente transmis, Dicebat enim, mandatum 86 accepisse abs te, ut — transmitteret. » Unde crediderim? corrigendum esse ἐποίησα οἱ ειπόντος.. Si ana- coluthia conceditur, inserendum saltem o9 post κελεύσαντος, B.

Ῥλπλοι. Ga. II. 8

18 mandatis, singulorum annorum allocutiones et ἄσ- A tiones deseriptas ad 'e destinare. Citerum uno ac primo die, solummodo jam incipiens de veritatis prophela, in omnibus certum rno reddidit ; postea- que ita infit : Considera deinceps quas contra ad- versarios habiturus sum disputationes; et Inferior si recessero, non vereor ne forte tu de tradita tibi veritate ambigas ; ut qui scias, me quidem supera- tum videri, non autem nobis a propheta traditam doctrinam. Spero tamen neque in disquisitionum sermonibus inforiora relaturum me, apud homines mente preditos, amatores, inquam, veritatis, qui discernere valeant. quinam sermonum persuasorii sunt,artificiosi et jueundi,quinam vero inculti sim- plicesque, in sola quam proferunt veritate confi- dentes.

XXI. Postquam hec dixisset,respondi : Jam gra- tias Deo ago, quia sicut volui plenitudinem certitu- dinis accipere, iia et mihi tribuit. Geterum quod ad me altinet,noli amplius esse sollicitus, quoniam dubitabo nunquam ; in tantum, et etiam si tu ipse velis aliquando me a fide prophete avertere, rem. impossibilem perficere non poteris, adeo quod ae- cepi, mente teneo. Neque vero existimes, magnum 8 me promitti, hoc ipsum,quod nunquam sim ha- sitaturus : sed neque ipse ego, nec ullus hominum auditis sermonibus 00 propheta ambigere unguam de vera doctrina poterit, cum prius audierit intel- lexoritque quid sit prophetiez repromissionis vei tas.Quare confide de Deo placite sententie. Omnis quippe devicta est ars malitis, Nam adversus pro- phetiam nihil possunt. neque verborum artiticia, neque sophismatum excogitationes,non syllogismi, non alia quepiam machtnatio; si veri propheta» au- ditor veriiatem omnino appetil,non aulem verilalis pretestu respicit aliud quidpiam. Itaque, domine mi Petre,anxius nesis, quasi maximum donum ho- mini sensu carenti tradideris. Sentienti enim gra- iiam dedisti, eique qui cirea traditum verum non poterit decipi.Novi quippe id unum esse ex iis, quio aliquis cupierit cito accipere,non autem tarde con- sequi. Belo igitur non contemnendum osse ob co- leritatem, quod datum mihi est, quodque est in- comparabile ac solum tutum.

XXII. Hac postquam locutus sum, Petrus dixit : Gratiam Deo habeo, et pro salute tua, et pro meo commodo atque oblectamento. Vere siquidem gau- deo,seiens le quenam sit prophetize magnitudo co- gnovisse. Quoniam ergo, ut dixisti, neque si ipse ego aliquando, quod absit! voluerim te ad aliud dogma transferre,idonens ad te persuadendum fu-

B

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA.

τὰς καθ᾿ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ὁμιλίας τ ἔεις γράφοντα διαπέμπειν σοι, Ὅμως ἐν μιᾷ τῇ τῃ ἡμέρᾳ ἀρχὴν ἤδη μόνον ποιούμενος περὶ ἁληθείας προφήτου, περὶ πάντων με ἐπληροφόρησεν' καὶ εἴθ᾽ οὕτως ἔφη" Ἐνόρα τοῦ λοιποῦ τοῦ τὰς ἐξ ἐμοῦ πρὸς τοὺς ἐξ ἐναντίας γινομένας ζητήσεις" καὶ εἰ τὸ ἧττον ἀπενέγκωμαι, οὐ δέδια μή πως cb παραδορείσης σοι ἀληθείας" διαχριθῇς, εὖ 9 ἐγὼ ἡττᾶσθαι ἔδοξα, οὐχ ν᾽ ἡ ὑπόθεσις ἡ διὰ τι φήτου παραδοθεῖσα ἡμῖν. Πλὴν ἐλπίζω μηδὲ δὲ ἐν τῷ ἐξεταστικῷ λόγῳ τὸ ἧττον ἀπενέγχασθαι πρὸς τοὺς γοῦν ἔχοντας, φιλαλήθεις 48 λέγω, οἵτινες δύνανται γνωρίζευν τῶν λόγων τίνες εἰσὶ πιθανοὶ, ἔντεχνοί το καὶ ἐπιτερπεῖς, τίνες te λιτοὶ καὶ ἁπλοῖ, μόνῃ τῇ δι’ αὐτῶν ἀληθείᾳ πεποιθότες.

πὰ καὶ πρά-

XXI. Ταῦτα αὐτοῦ εἰπόντος, ἀπεκρινάμην. "Him εὐχαριστῶ τῷ θεῷ ὡς γὰρ ἰδουλόμην πληροφορηθῆναι οὕτως μοι καὶ παρέσχεν. Πλὴν τὰ περὶ ἐμοῦ τοσοῦ τον ἀμέριμνος @ ἴσθι, ὅτι οὐ πώποτε ἐνδοιάσω, τοσοῦ τῆς προ- φητικῆς ὑποθέσεως ἐβστῆσαί με, ἀδυνατῶν οὗ ܦܘ‎ σῃ 9» τασοῦτον ܘܐܘ‎ ὅ παρείλῃφα" Καὶ μή τοι δὲ νόμιζε μὲ σοι μέγα ἐπαγγέλλεσθαι, τοῦτ᾽ αὐτὸ τὸ ἀλλ᾽ οὔτ᾽ αὐτὸς "5 ἐγὼ οὔνε τις ἀνθρώπων τῶν @ περὶ προφήτου λόγῶν ἐπακούσα, ἐνδοιάσαι ποτὲ δυνήσεται τῆς ἀληθοῦς 9: ὑπο-

τον 58, ὅσον εἰ καὶ αὐτὸς σὺ βουληθείης πι

μὴ ἐγδοιάσαι πο

2 θέσεως, πρότερον ἐπακούσας καὶ νοήσας, τί ἔστι προφητικῆς ἐπαγγελίας ἀλήθεια, Διὸ θάῤῥει τῷ θεο-

θουλήτῳ δόγματι. Ἠλσα γὰρ τέχνη κακίας νεκίκηται. Πρὸς γὰρ προφητείαν οὐδὲν δύνανται οὔτε τέχναι λό- qus, οὔτε σἀφισμάτων ἐπίνοιαι, οὐ συλλογισμοὶ, οὐκ ἄλλη τις μηχανή " ἐάν γε ὁ ἐπαχούσας προφήτου ἀλη- θοῦς ἀληθείνς ὄντως ὀρέγεται, καὶ οὐ προφάσει ἀλη- θείας ἕτερόν τι περιδλέπεται. Ὥστε 5, κύριέ µου s, μὴ ἀρύμει, ὡς ἀναισθήτῳ τὸ 44 μέγιστον δωρησάμενος ἀγαθόν. Αἰσθομένῳ γὰρ χάριτος ἔδω- ῥύσω 9, καὶ μὴ δυναμένῳ ἀπατηθῆνοι ἀπὸ τοῦ δο- θέντος ἀληθοῦς. Οἵδα γὰρ ὅτι ἕν ἔσνιν 9 ὧν βούλεταί τις καὶ ταχέως λαθεῖν καὶ βραδέως μὴ τυχεῖν 3 Οἶδα οὖν μὴ καταφρονεῖν τοῦ δοθέντος μοι, διὰ τὸ

τάχος, ἀσυγκρίτου ναὶ μόνου ἀσφαλοῦς:

ΧΧΙΙ. Ταῦ ܨ‎

α τοῦ εἰπόντος, ὁ Πέτρος ἔφη" Χάριν γῶ τῷ Θεῷ καὶ περὶ τῆς σῆς σωτηρίας wal περὶ ᾿Αληθῶς γὰρ ἥδομαι l προφητείας 9) μέγεθος, ς 1, οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ἐγὼ θελήσω ποτὲ ρόν σε μεταστῆσαι δόγμα, οὐχ" ἴσαί σε, ἄρξαι τοῦ λοιποῦ ἀπὸ τῆς

pl

2

οὖν, ܐ‎

2 ἀπείη,

ἱκανὸς ἔσομαι

VARLA& LECTIONES.

"SE, 0,0. "oC. 9IaS, μή τες, 0. 9 ἀμέριμνον Ὁ. 5 τοσοῦτον expungendum. 8. Turm

C. τίς

15 αὐτό 0, ἐστίν 6.

95 καὶ οὔτε O. 8. ἐδώρησας C. ϑησας

ο ία <: 9 [ta 0. e, 8, τῆς καὶ περὶ ἐμῆς . c. ὃ, οὐκ C.

μέρ βουληθείς ποτε 0. τῆσαι vol ἂν ἀδυνατήσαις proposuit 5. *! τι 0. "um μέ cot D, μοι σύ €. Rufinus: 48 τὸν — λόγον C. 9 ἀληθείας Ὁ, in marg. eadom man, correctum in ἀληθοῦς, Dein # ἔνεστιν Ὁ. iautologia Fortasse verba illa loco suo movenda sunt, ut legatur versu insequenti διὰ τὸ >

Tum ἐξετᾶσται, Ὁ, mendose 97 τε 0, c. 8, γε C. ὁ da X, ἠδυνέση C, σε ἀδονα- libi me. Deinde τοῦτο

3! ἀτυχεῖν (perdere) conj. D, ut evitetur 8 qos καὶ μὴ 0, Ὁ μὰ 0, ο, 8, προφητίας ἃ, ! ὡς ἔφης om. 0.

CLEMENTINA. — HOMILIA 11. 78

τῶν ἀντικ:

ων ζητή- A lurus sum, incipe deinceps ex crastina die mihi in

δὲ ܬܦܬܐ‎ ἡ αὔριον πρὸς Σίμωνα Μάγον. isto contra adversarios agitandis adesse. 5 εἰπὼν, xxi τροφῆς αὐτὸς μεταλαθὼν — Crasiinaautemest mihiadversus Simonem Magum. εταλαθεῖν ἐκέλευσεν, Εὐλογήσας δὲ ἐπὶ Atque his dictis, et ipse cibum sumpsit, meque pri- καὶ εὖχαρ στήσας, μετὰ τὸ χηρεσθῆναι — valim jussit sumere. Benedicto autem cibo, actis- Ὁ τούτου τὸν λόγον μοι ἀποδοὺς, ἐπήγαγε M- — que gratiis, postquam expletus fuil, illius quoque γῶν: Adm σοι ὁ Θεὸς κατὰ πάντα ἐξομοιωθῆναί μοι, τοὶ ralione mihi reddita, subjunxit dicens : Det. ibi xal fix πα τῆς αὐτῆς pot μεταλαθεΏ τραπέζης, Deus, ut in omnibus mihi similis efficiaris, utque Ταῦτα εἰπὼν, ἡσυχάζειν μοι προσέταξεν, Γπδη γάρ πον — baptizatus ejusdem mecum particeps flas mense. καὶ τὸν ὕπνον ἀπήτει ἡ τοῦ σώματος φύσις. Quibus dictis, quiescere me precepit. Jam enim et somnum natura corporis expetebat.

OMIAIA B'. HOMILIA II.

46 L Τῇ μὲν οὖν ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ ἐγὼ Κλήμης, 1. Sequenti ergo die ego Clemens, cum adhuc ἔτι τῆς νυκτὸς οὔσης διωπνισθεὶς 5, καὶ μαθὼν τὸν p nox esset, e somno excitatus, ubi intellexissem Pe-

Πέτρον ἐγρηγορότα καὶ τοῖς συνοῦσι περὶ «;5 trum vigilure,et cum iis qui una erant de cultu Dei

θεοσ:‏ ܐ διαλεγόμενον" οἱ ἦσαν δεκαξξ, ὧν xal τὰ ὀνόματα, — disserere (erant autem sedecim, quorum et no-‏ ὡς ἕκαστον 9 ἑξῆς χρόνου μαθὼν, ἐκθεῖναι ibo: mina, quippe qui singula sequenti tempore didice-‏ σάµην, ὅπως 1 rim, exponere eo constitui, αὐ quinam fuerint ad-‏ Advns, καὶ Σοφωνίας Τ 6 ἀδελφὸς — discas ; quorum primus Zacchaus,olim publicanus,‏ καὶ ὁ τούτου συντροφος Μιχαίας, — et Sophonias frater ejus, Josephus illiusque sodalis‏ i δὲ Θωμᾶς καὶ Ἐλιέζερος * οἱ δίδυμοι, ἀλλὰ — Michmas, preterea Thomas et Eliezerus gemini,sed‏ καὶ Αἰνείας 9 καὶ Λάζαρος ol Ἱερ et Eneas Lazarusque sacerdotes, insuperque adhuc‏ καὶ Ἑλισσαῖας, vaut i Eliseus, et Benjamin Saphre filiusitidem Rubilus‏ ὁμοίως γε Ῥούθιλας (45) καὶ Ζαχαρίας οἱ οἰκοδόμοι, οἱ Zacharias architecti, Ananias el. Aggeus Jam-‏ fu τε Νι- meni, necnon Nicetas et Aquila socii),etiam ingres-‏

Ζακχαῖος ὅ τῷ

αὐτοῦ, Ἰωσηφός

προσ!

τε καὶ

ἸἉγανίας τε καὶ ᾿Αγγαῖος οἱ Ἰαμμηνοὶ 1,

κήτης καὶ ᾿Αχύλας οἱ λὴν im καὶ sus, cum salutassem, eo jubente consedi. προσαγορεύσας bx ύσαντος: TI. Ὁ δὲ, τὸν προκείμενον ἐκχόψας λόγον 13, ὥσπερ II. Ille autem, institutum sermonem interrum-

ληροφόρει τίνος ἕ

» οὐχ ἐξύπυνισέ pens, quasi se purgando rationem reddidit, cur non ὄγων ἐπακούσω, αἰτίαν τιθέμενος τὸν @ expergefecisset πιο, quo verba ipsius audirem,cau- " 3. ἐκεῖνον πεφθῆναί µου θέλων, sam reddens navigalionis molesliam, quam a me&

γὰρ 5 ἡ ψυχὴ περὶ τὸ concoqui dum vult, quiescere permisit. Etenim. ἴται 15, τὰ προσφερόµενα — quando animo circa id quod corpori deest occupa- ἀξίαν προσίεται, Τούτου 46 ἕνεκα — tur, doctrinam ablatam non prout par est amplecti- πάνυ διά τινα συµφο- tur. Quapropter sermocinari nolo cum iis, qui aut ἐ πρὸς calamitatis cujuspiam causa contristantur admo-

λύσσαν ἔρωτος ie dum, aut immodice irascuntur, aut in amoris ra- τ ἢ ὑπὸ βιωτικῶν φροντίδων περιωθου- — biem vertunt 86,811 corporis labore defatigati sunt, μένοις, ἢ ἄλλοις τισὶ πάθεσιν ὀχλουμένοις, οἷς ἡ ψυχὴ, auia curis secularibus vexantur, aut aliis turban- ὡς ἔφην, δποπίπτουσα, καὶ τῷ σώματι πάσχοντι σὺν- ἴον affectibus ; in quibus hominibus anima, quem- αλγοῦσα, καὶ τὴν αὐτῆς 15 φρόνησιν ἀσχολεῖ, gdmodum dixi, concidens, δὲ cum corpore egro-

tante condolens, vacat sua prudentia. ΠΠ. Καὶ μὴ λεγέτωσαν 19: Οὐ χρὴ οὖν παραμυθίας ΠΠ, Neque dicat aliquis, Non igitur oportet 'con-

ρὰν λυπουμένοις, ἢ d

ou, ἢ τὸ σῶμα κατα

VARLE LECTIONES. E

5 ταῦτα C, Tum μεταλαῦ Ὁ. + 0 ser. δωπνοισθείς, ὃ θεολογίας O. Dein δέκα ἔξ C. 9 ἐχάστου 0 T ae Ὁ. Idem Ἰωσηπος,. ὃ Ἐλιέζερ O. ? Ita 8, ex consilio Clerici Cfr. Act. ap. m, 3 34. Ἐνέας QC. Alias 0, 16 καί om. Ὁ.» idem γερούολιος p. γε Ῥούοιλος !! Forte scribendum Ἰαμνηνοί, a Jam- nia, ui iidem sint Jamneni, qui Jamnite II Mach. xi, 9. At lectio Epiiomes ᾽Αμμηνοί exponi potest per civilatem nomine Amma, de qua Jos. xix, 30. C. !* τοῦ προκειµένου ἐγκόψας λόγου O. 13 πλοῦς πυλ- μόν Ὁ, '4 γάρ restitui c. Ὀ. et ex Supplendis Cot. :5 Corrige ᾽ασχολῆται S. 55 μη. 0. i Vbb. 3 τὸ σώμα καταπεπονηµένοις accesserunt ex Ὁ. —!5 Ila 8, αὑτῆς €. 0, 10 λεγέτω τις C.

VARIORUM NOTE.

(45) Ῥούδιλος. Nomen Ruben a Graeis varie ex- rint posterius in prius, ut suspicor factum. Sic- imitur. Dicunt Ῥουοήν, Ῥουσίν, Ῥουσαίν Ῥουμθίμ, etiam in Vita Elisei Ῥουθήάμ. apud Epiphanium, Ῥουοήμ, Ῥουθείμ, ρούδηλοςοι Ῥοῦθιλος.Ὀπιὰο lectid “Ρουδίν Chrontei Alezandrini p.316. Po»osi in mem- duplex Constitui. apostol. lib. vj, cap. 3. Ῥουοηνῖ- branis Regiis cod. 1996, et in Dorothei Synopst ται Ῥουδηλῖται, nisi Bi imperiti librarii mutave- ΒΌΒΙΜ. Cor.

79

solationes et admonilioues iis admovere, qui mali A καὶ νουθεσίας προσφέρειν τοῖς φαῦλόν τι

Φημὶ, εἰ μὲ

aliquid habent ac g»runt. Aio,quod οἱ quidem sli- quis profieii, adhibeaL; sin minus, tempori con- cedat. 8610 etenim, cuncta hahere suum tempus. Quare oportet sermones qui animum roborant ho- minibus ante vexalionem tradere ; ut si quid forte pravi aceiderit, mens prius armata recta ratione possitid quod illatum est perferre. Tunc quippo ei qui per bonum consilium opitulatus est, mens in ipso conflictationis artieulo solet concurrere.

IV. Ceterum audivi, Olemens, Darnabam tibi Alexandrie omnino exposuisse doctrinam de pro- phetia; an id verum nonesl? Et ego respondi : Ita est, admodum praeclare id fecit. Et Petrus:Non igitur necesse est, ut hoc tempus in iis enarrandis quse nosti insumatur, eum ad ,slios sermones, quos ignoras, nobis possit inservire. Et ego dixi : Recte ais, Petre. Id tamen mihi pro munero concede, qui semper tecum manere constitui, sermonem de pro- pheta explicare assiduo lubenter audienti. Absque illo enim, sicut a Barnaba accepi, veritas disci non potest.

V. Petrus, eo responso valde delectatus;jam, in- quit, finem accepit qua ad te perlinet emendatio,ut. qui cognoscas magnitudinem indubitata prophotiz, sine qua impossibile est cuiquam id consequi quod summe juvat.Nam cum in rebus multa et varia bona. sint ac osse possint,quod omnia. beuliludino supo- rat, vel vita eterna, vel perpetua sanitas, vel per- fecta mens, vel lumen, vel gaudium, vel immorta- itas, vel si quid aliud. est aut existere polest e: cellens in rerum natura :id non aliter possidere est, nisi prius res quemadmodum exstant cogno- scantur; ea vero scientia. continget nunquam, nisi agnito antea propheta veritatis.

VI. Propheta autem veritatis ille est, qui omnia omnino seit, preterita ut fuerunt, presentia ut sunt,futura ut erunt ;qui est impeccabilis, et mise- ricors ; cuique soli edisserends veritatis provincia demandata est. Lego, ct invenies eos qui a seipeis veritatem se nactos fuisse exisüimarunt. I4 quippe prophete proprium est, veritatem indicare ; quem- admodum soli proprio compelit, diem inducere, Quocirca quotquot veritatem desiderarunt cog- noscere, ctab hoc eam discere non obtinuerunt. ea non invenís, in disquisitione obierunt diem. Nam qui verilatem quirit,u sua ignorantia 80018 pere eam quo modo poterit? Licet enim repererit, cum illam non cognoscat, quasi absontem preler- ibit. Sed nec ab alio similiter ignaro, quamvis scientiam repromittet, veritatem tenere poteri nisi quod solam discet vite conversationem qui

S, CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBIA.

B

ἀνύει τις, προσρερέτω᾽ p εἰξάτω, Ἐγὼ γὰρ οἴδα 9 ὅτι πάντα καιρὸν ες τοὺς τὴν ψυχὴν

x ἴδιον ἔχει. Διὸ χρὴ τοῖς ἀνθρώπο ῥωννόντας λόγους πρὸ τῆς κακώσεως ἐπιδιδόναι, ἵνα πέλθοι 3: τι φαῦλον, ὁ νοῦς προωπλισμένος

εἴ ποτε ὀρθῷ τῷ λογισμῷ τὸ ἐπενεχθὲν ὑποστῆναι δυνηθῇ. Τότε γὰρ καὶ τῷ διὰ γνώμης ἀγαθῆς βοηθήσαντ, παρὰ τὴν ἀκμὴν τοῦ πολέμου οἶδεν ὁ νοῦς συντρέχειν.

IV. πλὴν ἔμαθον, ὦ Κλήμης, ὡς ἐν τῇ ᾿Αλεξαν- δρείᾳ ὁ Βαριάδας τὸν περὶ προφητείας λόγον τελείως σοι ἐξέθετο: d γὰρ οὔ; Κἀγὼ ἀπεκρινάμην Ναί, καὶ πάνυ καλῶς, Kal ὁ Πέτρος" Οὐχοῦν οὐχ ἀναγ- χαῖον, τὸν νῦν χρόνον δυνάμενον ἡμῖν ὑπηρετεῖν εἰς Έεέρους λύγους οὓς οὐχ ἐπίστασαι, εἰς οὓς ἐπίστασαι ποιεῖσθαι τήν ἀσχολίαν. Κἀγὼ 33 ἔφην" ᾿Ορθῶς ἔφης, Πέτρε, Ἐμοὶ δὲ τοῦτο χαρίζου πάντοτέ σοι συνεῖναι ΑἹ τοῦ 9 προφήτου λόγον ἡδέως ἀκούοντι συνεχῶς ὑφηγεῖσθαι, "Άνευ γὰρ αὐτοῦ, ὡς ἔμαθον παρὰ βαρνάθα, τὴν ἀλήθειαν μαθεῖν ἀδύ-

κρίναντι, τὸν περὶ

νατον.

Ὁ δὲ Πέτρος, ἐπὶ τούτῳ μεγάλως ἡσθεὶς, ἀπε- χρίνατο" Ἤδη μὲν ἡ πρὸς σὺ διόρθωσις τέλος εἴληφεν, ἐπεγνωκότα T τῆς ἀπταίστου προφητείας τὸ μέγεθος, ἧς ἄνευ λαθεῖν τινι τὸ ἐν ὑπεροχῇ συμφέρον ἀδύνατον. Πολλῶν γὰρ καὶ διαφόρων ἀγαθῶν ὄντων ἓν τοῖς οὖσιν θα: δυναμένοις, τὸ πάντων μακαριώτατον, εἴτε ἀῑδιός ἐστι ζωὴ 35, ἢ παράμονος ὑγίεια, ἢ τέλειος νοῦς, ἢ φῶς, ἢ χαρὰ, ἢ ἀφθαρσία, ἢ καὶ ἄλλο τι ὃ ἐν

ὑπερῖχον ὑπάρχει καλὸν ἢ ὅτο — οὐχ ἄλλως ἔστιν αὐτὸ ow

αἩ τῶν ὄντων φύσει

τάρξαι δύναται το σασθαι μὴ πρότερον γνόντα τὰ ὄντα ὡς ἔστιν" τῆς ως οὐκ ἄλλως τυχεῖν ἔστιν, ἐὰν μὴ πρότε- ρόν τις τὸν τῆς ἀληθείας προφήτην ἐπιγνῷ,

δὲ γνώ

ΨΙ. Προφήτης δὲ ἀληθείας ἐστὶν ὁ πάντοτε πάντα εἰδὼς, τὰ μὲν γεγονότα ὡς ἐγίνετο, τὰ δὲ γινόμενα ὡς γίνε ἐλεήμων, μόνος τὴν ἀλήθειαν ὑφηγεῖσθαι πεπιστευ-

τοὺς ἀφ᾽ ἑαυτῶν 39 το Τοῦτο γὰρ προ-

ick δὲ ἐσόμενα ὡς ἔσται, ἀναμάρτητος,

μένος, "à αἱ

τὴν ἀλή

ἂν φέρειν, Διὰ τοῦτο ὅσοι ποτὲ ἀλήθειαν

ὅμησαν, παρὰ ὃὲ τούτου μαθεῖν αὐτὴν χησαν, μὴ εὑρόντες, 48 ζητοῦντες ἐτελεύ-

γνῶναι ἢ οὐχ τησαν, Ὁ γὰρ ἀγγοία

τὴν ἀλήθειαν ζητῶν παρὰ τῆς ἑαυτοῦ πῶς ἂν δύναιτο ; Κἂν γὰρ εὕρῃ 3, οὐκ ν ὡς οὐκ παρέρχεται. Οὔτ᾽ αὖ παρ᾽ polos ἐξ ἀγνωσίας γνῶσιν ἔχειν ἐπαγ- δυνατὸς ἔσται 3, ἐκείνης τῆς διὰ τὸ

ἥτις ἑκάστῳ, ἐκ

Mas

ET οὖσαν

ἑτέρου, τοῦ “πλλομένου 39, ἀληθείας κρατεῖν « υόνης, καὶ ταῦτα

πλὴν πολ εὔλογον γνωρισθῆναι δυναμένης,

VARLE LECTIONES.

30 Eccle. m, 1, 3: ἐπέλβη (sic) Ὁ. ?? ἐγώ C. 38 τοῦ inserui c. O. ?* Prima man. script. in Ὁ εἴληφεν

ἐπὶ τούτῳ ἐπεγνωκότα. 53 Prius ζωή in O. 36 Ita 0, c. 8, ἀπὸ ἑαυτῶν 6. aliqua videntur. Supple ἐνεδρευθῆναι (er. ο. 7) vel similo aliquid S. 3 εὕροι C.

ἔχειν ἐπ. 02 86 δυνατόν ἔστι Ὁ.

31 Post νομίσαντας excidisse ?? ὁμοίως ὡς ἐξ ἀγνωσίας

8t CLEMENTINA. — HOMILIA II. 83

εν ἄλλον 8

ἀδικεῖσθαι, τοῦ μὴ ν παρίστησιν.

VIL. Πάντες μὲν οὖν ὅσοι τι τὸ δύνασθαι εὑρεῖν ἑαυτοῖς πι θησαν" Τοῦτο ὅπερ πεπόνθασι καὶ οἱ τῶν Ἑλλήνων φιλόσοφοι, καὶ βαρδάρων οἱ σπουδαιότεροι. Ἐκ στο- χασμῶν γὰρ ἐπιθάλλοντες τοῖς ὁρατοῖς ἀπεφήναντο, τὸ ὅπως ποτὲ παραστὰν 33 αὐτοῖς, τοῦτο ἁληθὲς εἶναι νομίσαντες. Ὡς γὰρ εἰδότες ἀλήθειαν, οἱ ἀλήθειαν ἔτι ζητοῦντες, τῶν παρισταμένων αὐτοῖς ὑπολήψεων ἃς μὲν d ̣ܟ‎ ἃς δὲ 88 κρατύ γουσιν, ὥσπερ εἰδότες, μὴ εἰδότες ποῖα μὲν ἀληθῆ, ποῖα δὲ ψευδῆ" καὶ δογματίζοῦσι περὶ ἀλη- θείας οἱ ἀλήθειαν ἐπιζητοῦντες 53, οὐκ εἰδότες ὅτι ὁ ἀλήθειαν ζητῶν παρὰ τῆς αὐτοῦ πλάνης μαρεῖ τὴν οὐ δύναται, οὔτε γὰρ, ὡς ἔφην, παρεστηκοῖαν αὐτὴν Vi δύναται 9, ἣν ἀγν

ὙΠῚ. Πείθει δὲ ἕκαστον. dg ἑαυτοῦ ζητοῦντα μα- θεῖν οὐ πάντως 0 49 ἀληθὸς, ἀλλὰ τὸ τέρπον. Ἐπεὶ οὖν ἄλλον ἄλλο τι 88 τέρπει, ἄλλου ἄλλο κρατεῖ ὡς ἀληθές ὅτ, Τὸ δὲ ἀληθές ἐστι τὸ δοκοῦν τῷ προφήτῃ, οὐ τὸ ἑκάστῳ ἡδύ 38, Πολλὰ γὰρ ἂν ἦν τὸ ἂν, εἰ τέρπον ἀληθὲς ἦν, ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. Διὰ καὶ οἱ τῶν Ἑλλήνων φιλόλογοι, οὐ φιλόσοφοι, διὰ στο- χασμῶν τοῖς πράγμασιν ἐπιδάντες, πολλὰ καὶ διά- φορα ἐδογμάτισαν, ν τῶν 9 λουθίαν ἀλήθειαν εἶναι νομίσαντες, οὐκ εἰδότες, ὅτι αὐτῶν ψευδεῖς ἀρχὰς ἑαυτοῖς ὁρισαμένων, τῇ μὲν 59 ἀρχῇ αὐτῶν τὸ τέλος συμφωνίαν εἴληφεν.

ἐζήτησαν τὸ ἁληρὲς, σαντες 31, ἐνηδρεύ-

τῶν ἀδήλων‏ ܐ

τες ἔστιν

αὖ-

τὸ

τοῦτο

τὴν ο ων

Επ. Ὅθεν δεῖ, πάντα παρελό ἀληθείας προ, ὃν κρῖναι δυνάμεθα, εἰ προφήτης ἐστὶν, κἂν πάνυ ἀμα- θεῖς ὤμεν, καὶ σοφισμῶν ἰδιῶται @ καὶ γεωμετρίας ἄπειροι, καὶ μουσικῆς ἀμύητοι. Εὐκολωτέραν @ γὰρ τὴν περὶ αὐτοῦ εὔρεσιν ὁ Θεὸς τέβεικε "3 πᾶσιν, ὡς πάντων κηδεμών" ἵνα μήτε βάρθαροι ἐξασθενῶσιν Ἕλληνες ἀδυνατῶσιν εὑρεῖν. Ῥαᾳδίχ μὲν οὖν ἡ ἐἰ περὶ αὐτοῦ εὕρεσις ὑπάρχει. Ἔστι δὲ ἥδε.

ενον, μόνῳ τῷ 986

πιστεύειν ἑχυτὸν

αὐτὸν, µήτε

εἰδέναι ὡς

X. Εἰ προφήτης ἐστὶν, καὶ δύναται ἐγένετο + ὁ χόσμος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γινόμενα, καὶ τὰ εἰς τέλος ἐσόμενα ἐὰν ἡμῖν ἢ τι προειρηκὼς, 50. ὃ εἷς τέλος ἐγνώκαμεν γεγενημένον "3, χαλῶς αὖ ἐκ τῶν ἤδη γεγενημένων καὶ τὰ ἐσόμενα ἔσεσῃαι πιστεύομεν, οὐ μόνον ὡς λ 1 γωώσκοντι, Τίνι οὖν, κἂν βραχὺν νοῦν 7 οὐ φαίνεται, ὡς χρὴ τούτῳ παρὰ πάντας πιστεύειν τὰ

ᾧ δόξαντα, ὃς μόνος παρὰ πάντας ἀνμρώπους ܝ‎ καὶ μὴ μαθὼν ἐπίσταται; Διὸ, ἂν τῷ τοιούτῳ, λέγω

γινώσχοντι, à

ἃ Sciliect propter consensum cum rationosciri potcst,

queque singulos, ex eo quod nolunt injuria affie docel noua oportere altori injuriam lacere.

Vil. Quotquot igitur verum. quasierunt, so. ere- dentes illud per ipsosmot inventuros, decepli sunt. IdqueGrecis philosophisetbarbarorum sapientibus contigit.Nam, conjecturis considerantes visibilia,de rébus obseuris pronuntiarunt; quod sibi quoquo modo videbatur, id verum esse arbitrati. Quasi enim gnari veritatis, qui adhuc eam quaerunt, opi- nionum qua sese offerunt alias abjiciunt, alias re- üünent, ac si cognoscerent; ignari qua vera sint, quie falsa; et de veritate decernunt, qui veritatem inquirunt, nescientes quod qui veritatem querit, a 8uo errore non potest eam addiscere. Neque enim, ut dixi, presentem eam potest recognoscere, quam ignorat.

VIII. Porro eum, qui ἃ seipso querit discere, persuadet non sane quod verum est, sed quod de- lectat. Quando igitur alium aliud oblectat, alterum alteri pro vero tenetur. Verum autem id est, quod prophotz videtur, non vero quod unicuique placet. Nam si verum essct quod delectat, multa esset id quod unum est; quod fleri nequit. Propterea Grecorum philologi, non philosophi (amatores ser- monum, non sapientiz),per conjecturas res aggressi multa et varia docuerunt : rati propriam hypothe- Seun consequentiam esse verilalem ; nec scientes quod, cum sibi falsa principia definivissent, cum. principio eorum finia concordavit.

IX. Unde oportet, omnia pritereundo, soli vori- tatis prophete se ipsum credere, de quo omnes dijudicare possumus, an sit propheta, etsi valde simus imperiti, ae in sophismis rudes et ignari geometrie, atque in musico non initiati, Deus quippe, ut omnium curator, cunctis facillimam fo- cit illius inventionem : quo ad eum reperiendum neque barbari essent, invalidi, neque Greci impo- tentes. Itaque facilis est de ipso inventio. Hac autem est.

X.Si propheta est, et potest scire quo modo factus sit mundus, queque in eo consistunt, que- que aliquando erunt: si aliquid nobis predixit, quod seimus evenisse,reete ei ex iis quce jam facta fuerunt, futura quoque credimus fore, tanquam non solum scienti, verum el prascienli. Cui ergo quanquam exiguum ingenium habenti,non apparet de consiliis Dei ei pre omnibus credendum qui solus preomnibus hominibusea novit,licet non didicerit? Quare tali, precognitionem, inquam, habenti per

VARLE LECTIONES.

3 Tu cod. 804 post πιστεύσαντες additur μὴ δεοµενοι τῆς θείας διδαχῆς. 35 lta O c. S, ποτὲ τὸ παρα-

στάν C. 85 ἃ μὲν — ἃ δὲ 0, ** Fortasse ἔτι ζητοῦντες, ut ,Bupra S. στηκοῖαν αὐτὴν ἐπιγνῶναι δύναται non leguntur in O. ἀληθοῦς D. 538 εἴδει Ὁ. Tum addidi

debebant Cl. et 5. Ἢ ἴδιῶτον 0. *5 ἢ excidit ap. 8. Idem

" [a 8,

C, ut minus accurate sor, Br ** ita O, c. S, e ἡενημένων C.

c. eodem et ex conjectura Ci. εὐκολοτέραν 0, εὐκωλοτέραν 0. ρὲ αὐτοῦ ex conjeet. Ci, cujus text. περὶ αὐτούς, αἱ C, 1" ἐμένετο edidit. Cl. non

55 Vbb. οὔτε γὰρ, ὡς ἔφην, παρε- ® zLinservi ο, 0. 51 Lege ἀλλοῦ ἄλλος κρατεῖ ὡς S μὲν om. Ὁ, 4^ τῷ πο omittere

+ 1a 0, c. S, τέθηχεν C.

0 ἀνθρώπους om, 0.

83 8. CLEMENTIS 1 ROM.

divinitatem spiritus quee in ipso existit, si quis nolit veri cognitionem tribuere, et eam alteri cui- piam tradit, nonne mentis inops est, qui asoribat non prophete scientiam quam noluit prophete concedere ?

XI. Quare ante universa omni judicio oportet per propheticam promissionem prophelam qusrere ; eoque cognito reliquis doclrine ejus sermonibus &dhwrere sine ulla dubitatione, atque confidendo de bonis que sperantur, juxta primum judicium vivere ; sciendo videlicet, quod qui ea verba protu- lit, ita natura comparatus est, ut mentiri nequeat. Quamobrem si de cetero aliquid ab eo dictorum nobis non recte dictum videatur, scire ooortet, non ab eo prave dictum esse, sed nos id quod bene dictum erat, non intellexisse. Neque enim igno- rantia recle cognitionem dijudicat : sicuti nec Beientia vere potstjudicare prescientiam ; verum prescieotia ignorantibus tribuit scientiam.

XII. Quocirca, amice Clemens, si que ad Deum pertinent cognoscere cupis,ab isto solo potes di- scere, quia solus novit veritatem. Aliorum enim 8i quis aliquid cognoscit, ab eo, aut ab ejus disei- pulis traditum accepit. Est autem ejus sententia et verà predicalio : Deum unum esse, cujus mundus opus est,quique justus cum sit, aliquando certe unicuique pro actionibus retribuet.

XIII. Necesse quippe est ui qui asserit Deum natura omnino esse justum,etiam eredat immorta- les esse hominum animas. Quoniam ubi erit justi- tia ejus, quando aliqui,cum pie vixissent, interdum male habiti per vim e medio sublati sunt, quidam vero,ubi omnino impii exüitissent, atque vite luxui a0 deli: indulsissent, communi tamen hominum morte obieruat ? Quandoquidem igitur,absque ulla contradictione, Deus, bonus cum sit, jusius etiam. est,nec aliunde justus esse cognoscetur,nisi anima. post separationem a corpore sit immortalis, ut malus quidem, in inferno positus, tanquam qui hie bona receperit, ibi pro iis que deliquit, punia- tur, bonus autem, hic pro delictis castigatus, illic quasi in sinu justorum constituatur bonorum ha- res. Quoniam igitur Deus justus est, constat inter nos, judicium quoque fore, et animas esse im- mortales.

XIV. 81 quis vero, quemadmodum Simoni Sama- ritano placet,Deo justum esse nolit concedere, cui jam tribuere potest ut justus sit, vel esse possit? Nam si id cunetorum radix non habet, prorsus

. PONT. OPERA DUBIA. 84

A δὲ τῷ πρόγνωσιν ἔχοντι διὰ τὴν ἐν αὐτῷ τοῦ πνεύ-

pasos βειότητα, τὸ ἀληθὲς εἰδέναι μὴ διδόναι τις αι, οὐκ ἐνδεὴς ὑπάρχει , ἀποδεδωχὼς τῷ μὴ προφήτῃ ἃ προφήτῃ δέναι δοῦναι οὐκ ἐθουλήθη ; ΧΙ, Ὅθεν πρὸ πάντων πάσῃ

ξἔλοι, τινὶ ἑτέρῳ δοὺς εἰ

)

ει διὰ τῆς mpo- φητικῆς ἐπαγγελίας τὸν 38 προφήτην ζητεῖν δεῖ, καὶ ἡνόντα, τοῖς λοιποῖς τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ λόγοις ἀνενδοιάστως ἕπεσθαι, καὶ θαῤῥοῦντα περὶ τῶν Dir ζομένων, πολιτεύεσθαι τῇ πρώτῃ κχρίσει, Ἰνόντα οὖν "9, ὅτι ὁ ταῦτα εἰπὼν ψεύσασθαι φύσιν

. Διὸ, ἐάν τι τοῦ λι ν ὑπ᾽ αὐτοῦ ῥηθέν- ἡμῖν V μὴ καλῶς εἰρῆσθαι, εἰδέναι χρὴ ὅτι οὐκ αὐτῷ 5: εἴρηται καχῶς, ἀλλ᾽ αὐτὸ ἡμεῖς καλῶς ἔχον οὐκ ἐνοίσαμεν. "Αγνοια γὰρ γνῶσιν οὐκ ε 84 οὔτε γνῶσις πρόγνωσ' κεν" ἀλλ᾽ 8@ ἡ πρόγνωσις c παρέχει τὴν γνῶσιν.

ܘ

οιποῦ τῶ!

ἀληθῶς ie ἀγνοοῦσι

XII. "Ofev, ὦ φίλε Κλήμῃς, εἴγε τὰ τῷ Θεῷ διαφέ- Ρόντα γνῶναι θέλεις 9, BE παρὰ τούτου μόνου μαθεῖν ἔχεις, ὅτι μόνος οἵδε τὴν ἀλήθειαν. Τῶν γὰρ ἄλλων εἴ τις ἐπίσταταί τι, παρὰ τούτου, ἢ τῶν τούτου μα- θητῶν λαθὼν ἔχει. Ἔστι δὲ ὃν αὐτοῦ τό τε βούλημα καὶ ἀληθὸς κήρυγμα, ὅτι"

ὃς, `

ἴς θεὸς, οὔ κόσμος ἔργον, δίκαιος ὧν, πάντως ἑκάστῳ πρὸς τὰς πράξεις ἀποδώσει ποτέ.

ΧΠῚ. ᾿Ανάγκη γὰρ, πάσῃ φύσει U δίκαιον εἶναι λέγοντα τὸν Θεὸν, καὶ τὰς ἀνθρώπων ψυχὰς ἀθανά- τους εἶναι πιστεύειν, Ἐπεὶ, ποῦ τὸ 39

any αὐτοῦ, βιώσαντες, κακουχηθέντες ἐνίοτε C βιαίως ἀνῃρέθησαν, ἔνιοι δὲ, ἀσεθεῖς πάνυ γεγενημέ- vot, ἐν πολυτελείᾳ βίου τρυφήσαντες, τὸν κοινὸν ἀνθρώπων θάνατον ἐτελεύτησαν ; Ἐπεὶ οὖν χωρὶς πάσης ἀντιλογίας ὁ Θεὸς ἀγαθὸς ὧν καὶ δίκαιός ἔστιν, οὐκ ἄλλως δὲ δίκαιος εἶναι γνωσθήσεται, ἐὰν μὴ # ψυχὴ μετὰ τὸν χωρισμὸν τοῦ σώματος ἀθάνατος ᾖ, ἵν ὁ μὲν ἢ χαχὸς, ἐν ín γενόμενος, ὡς ἐνταῦθα τὰ ἀγαθὰ ἀπουλαδὼν, ἐκεῖ περὶ ὧν ἥμαρτε κολασθῇ, ὁ δὲ ἀγαθὸς, ἐνταῦθα περὶ ὧν ἥμαρτε κολασθεὶς, ἐκεῖ ὡς ἐν κόλποις δικαίων, ταστῇ. Ὅτι το

ὅπου τινὲς, εὐσεθῶς

ἀγαθῶν ® κληρονόμος κα-

sy ὁ Θεὸς δίκαιος, πρόδηλον ἡμῖν ἐστιν ὅτι καὶ χρίσις δν γίνεται καὶ ψυχαὶ ἀθάνατο! τυγχάνουσιν.

XIV. ΕἸ δὲ τις, ὡς τῷ Σαμαρεῖ Σίμωνι δοκεῖ, δικαίῳ εἶναι 09 Θεῷ δ 2 μὴ τίνι ἔτι τοῦτο 91 δοῦναι δύναται, ἢ καὶ τὸ γενέσθαι δύνασθαι ¡ Τῆς γὰρ ῥίζης τῶν ὅλων τοῦτο οὐκ ἐχούσης, ἀνάγκη

τὸ

οι δοῦναι"

VARUE LECTIUONES.

* x60. P γνόντα, οὖν C, cujus conjecturam γνόντα οὖν, ὅτι exhihet Ο: γνόντα ὅτι 8. V ὑμν O,

quocum dedi μὴ καλῶς, Deost μή ap. Q, qui propterea conj. κακῶς, 8 οὐ καλῶς. @ αὐτό

καχῶς ἴῃ Ὁ, 9? ἀλλά 0, 9 θέλῃς Ὁ. "lla O, c. c. 23, τοῦτο C. Cfr. eliam hom. 1, 17 sub finem. ὧν ante ἀγαθῶν. Tum ἐπεὶ τοίνυν p. ὅτι τοίνον Ep Ἡ χρίσεις Ὁ. 99 τὸ δι

Μθημαίσιῳ wid zur grizch, Synt) 12, Vide infra hom. x, 40; θεῷ c

C. Tum deest οὗ τό 0 οἱ Epit.

S, τε 0, ܐܠ‎ γὰρ πᾶσα φύσει C.

Va μὲν 0, ἵνα μὲν ὁ S Dein ἄδει Ὁ, ® 0 add. c. 23, qued unice rectam. Ἔπε {ῳ εἶναι 0, τὸ δίκαιον εἶναι Epit. ο. 23. Notum est illud loquendi g Peripateticorum, de quo expssuerunt Trondelenburgius in Mu

mhentatio inseripta est: Das τὸ ἑνὶ εἶναι, τὸ ἀγαθῳ εἶναι bei A7

prolasin Tesumit. S. nus ex usu Rhenano 4828, in-4o 457 seqq. (qu com-

toleles, ein Beitrag. xur arist. Begriffshe-

etad Arist, De anim. p. A71 seqq., deinde Waitz ad Arist. Org. 67, C. ἵναι, xvi, 17; ἀπείρῳ εἶναι 5, δ τοῦτό τις C.

85 CLEMENTINA. — HOMILIA 1I. 86

πᾶσα v χαρποῖς εὗρ

ν ἀδύνατον, El δὲ ἔστιν "

εὑρεῖν

ἀνθρώποις, πόσῳ μᾶλλον ἐν Θεῷ ; εἰ

οὐδαμοῦ, οὔτε

ρὰ Θεῷ, οὔτε παρὰ ἀνθρώποις ἔστιν εὑρεῖν τὸ δίκαιον, πέντως οὐδὲ τὸ ἄδιχον. "AXX ἔστι τὸ δ Δικαιοσύνης γὰρ οὕτης τὸ ἄδικον @ λέγεται: ὥσπερ παραδαλλομένης τῆς δικαιοσύνης αὐτῇ καὶ ἐναντίως ἔχειν εὑρισκομένης, ἀδικία λέγεται,

ܝ

XV. Ἔνθεν γοῦν διδάσκων ὁ Θεὸς δ᾽ τοὺς ἀνθρώ- ποὺς πρὸς τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν, διχῶς καὶ ἐναντίως διεῖλε πάντα τὰ τῶν ἄκρων, ἀπαρχῆς 9 αὐτὸς εἷς ὧν καὶ μόνος Θεὸς, ποιήσας οὐρανὸν καὶ γῆν, ἡμέραν καὶ νύχτα, φῶς καὶ πῦρ, ἥλιον καὶ σελήνην, ζωὴν xal θάνατον, Μόνον δὲ ἐν τούτοις αὐτεξούσιον τὸν ἄνθρωπον ἐποίησεν, ἐπίτη- δειότητα ἔχοντα δίκαιον ἢ ἄδικον γενέσθαι " ᾧ καὶ τὰς τῶν συζυγιῶν ἐνήλλαξεν εἰκόνας, ܬ¡‎ παραθέμενος αὐτῷ, μεγάλα ܬ‎ τὰ δεύτερα, οἷον κό- σμον, αἰῶνα. ᾿Αλλ’ ὁ μὲν παρὼν κόσμος πρόσκαιρος, ὁ δὲ ἐσόμενος ἀῑδιος, Ηρώτη ἄγνοια, δευτέρα γνῶσις. Οὕτως καὶ τοὺς τῆς ὅ ἃ προφητείας ἡγεμόνας 51 868 ταξεν. Ἐπεὶ γὰρ ὁ παρὼν κόσμος θῆλύς ἐστιν, ὡς μήτηρ τέκνων τίχτων ψυχὰς, ὁ ἐσόμενος αἰὼν ἄῤῥην ἐστὶν, ὡς πατὴρ ἀποδεχόμενος τὰ αὐτοῦ ado διὰ τοῦτο οἱ δ ἐγ τῷ κόσµῳ τούτῳ προφῆται ἑπομένως, ὡς τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ὄντες υἱοὶ, ἀνθρώπων 5 τὴν νῶσιν ἔχοντες, ἐπέρχονται. Τοῦτο δὲ τὸ μυστήριον εἰ ἠπίσταντο οἱ ἐν